Εχουν και οι έλληνες συγγραφείς το μεταπτυχιακό

• Του Μανώλη Πιμπλή
• ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 25 Μαΐου 2010

Στο πρώτο στην Ελλάδα πανεπιστημιακό τμήμα δημιουργικής γραφής, οι φοιτητές παράγουν δικά τους σονέτα ή λαϊκά παραμύθια. Και δεν διστάζουν να ταξιδέψουν μέχρι τη Βόρεια Ελλάδα γι΄ αυτό, ξεκινώντας από την Πάρο, ακόμη και από την Κύπρο!

Πριν από μερικά χρόνια ήταν σχεδόν ύποπτα, σήμερα η δυσπιστία γι΄ αυτά δεν έχει εκλείψει ακόμη. Τα μαθήματα δημιουργικής γραφής, τετριμμένη υπόθεση στον αγγλοσαξονικό κόσμο, στην Ελλάδα άρχισαν δειλά δειλά να εμφανίζονται προ λίγων ετών, κυρίως ως σεμινάρια: είτε από ιδιώτες (κυρίως εκδοτικούς οίκους) είτε από φορείς των οποίων η σχέση με το κράτος είναι λίγο ώς πολύ χαλαρή, όπως το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και το συνδεδεμένο με αυτό Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης Λογοτεχνίας και Επιστημών του Ανθρώπου. Στα πανεπιστήμια σπάνια διδάσκεται ως μάθημα - λ.χ. στο Τμήμα Αγγλικής Φιλολογίας του Αριστοτελείου- ενώ το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας - με έδρα τη Φλώρινα- οργάνωσε πλήθος σχετικών σεμιναρίων σε πόλεις της περιοχής, από την Αριδαία έως τις Πρέσπες, πριν να το κάνει και μάθημα στο Παιδαγωγικό Τμήμα.

Και αφού δεν έχουμε σχολές, δεν υπάρχουν και συγγραφείς που να έχουν βγει από παρακολούθηση τέτοιων μαθημάτων. Εξαίρεση αποτελεί ο Πάνος Καρνέζης που αποφοίτησε από το διάσημο στο είδος του Τμήμα Δημιουργικής Γραφής του Πανεπιστημίου Εast Αnglia. Αντίθετα, σε ΗΠΑ και Βρετανία τέτοια μαθήματα έχουν παρακολουθήσει κατοπινά μεγάλα ονόματα της συγγραφής, από τον Ντ. Τζ. Σάλιντζερ και τον Τζον Στάιμπεκ μέχρι τον Καζούο Ισιγκούρο, τον Μάρτιν Εϊμις και τον Ιαν Μακ Γιούαν.

Τώρα, όμως, αποκτήσαμε... μεταπτυχιακό! «Δράστης» και πάλι το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, εμπνευστής και πάλι ο καθηγητής (και ποιητής) Μίμης Σουλιώτης, πρωταγωνιστής εδώ και χρόνια στην προσπάθεια εισαγωγής του αντικειμένου αυτού στο Πανεπιστήμιο. Η πρώτη φουρνιά θα ολοκληρώσει φέτος τις σπουδές της, η δεύτερη εισήχθη τον Οκτώβριο. Το μεταπτυχιακό είναι διετές και περιλαμβάνει οκτώ μαθήματα και διπλωματική εργασία. Προϋπόθεση: οποιοδήποτε πτυχίο Ανώτατης Σχολής. Υπάρχει όμως αυστηρή διαδικασία επιλογής, στα όρια της δοκιμασίας: κατάθεση φακέλου με δημοσιευμένα ή αδημοσίευτα κείμενα, γραπτές εξετάσεις, προφορική συνέντευξη. Από τους 162 φετινούς υποψήφιους, εισήχθησαν οι 25. Τελικά, επιλέγονται οι «φανατικοί για γράμματα», οι «αποφασισμένοι».

«Στην πλειονότητά τους είναι εκπαιδευτικοί, φιλόλογοι και δάσκαλοι», λέει στα «ΝΕΑ» ο Μίμης Σουλιώτης.

«Υπάρχει όμως στρατιωτικός δικαστής, χημικός, υπάρχουν νομικοί. Ένας εκπαιδευτικός είναι και στιχουργός, ενώ υπάρχει και γόνος οικογένειας επιχειρηματιών του τομέα εστίασης πλοίων». Αλλά υπάρχει και ένας νεαρός συγγραφέας- ο Γιώργος Παναγιωτίδης- που ήδη έχει βραβευτεί με το βραβείο του περιοδικού «Διαβάζω».

Τα μαθήματα γίνονται σε Φλώρινα και Αθήνα. Και οι φοιτητές ταξιδεύουν από μακριά: «Έχουμε φοιτήτρια από την Πάρο, μια μάνα με τρία παιδιά από τη Ναύπακτο, φοιτητές από την Κρήτη, το Ναύπλιο, πολλούς από την Αθήνα, ακόμη και από την Κύπρο. Δεν τους σταματούν τα χιλιόμετρα», λέει η Σοφία Νικολαΐδου, φιλόλογος, συγγραφέας και από τους διδάσκοντες στο μεταπτυχιακό.

«Το μεταπτυχιακό δεν τάζει κάτι», διευκρινίζει ο Μίμης Σουλιώτης. «Το μίνιμουμ είναι να παράγουμε καλύτερους αναγνώστες, ενδεχομένως και καλύτερους δασκάλους. Δεν δημιουργούμε την ψευδαίσθηση ότι παράγουμε νομοτελειακά συγγραφείς. Άλλωστε κάποιοι μπορεί να μη θέλουν να γράψουν λογοτεχνία αλλά, λ.χ., εκπαιδευτικό βιβλίο. Νομίζουμε πως συμβάλλουμε στο καλύτερο γράψιμο εν γένει», σημειώνει.

Η διδακτική ύλη δεν είναι συμβατική. Διδάσκονται, μεταξύ άλλων: αφηγηματικές τεχνικές, πεζός λόγος, ποίηση και στιχουργική, λογοτεχνία στο Διαδίκτυο, βιβλιολογία. Αλλά και μετάφραση και θεωρία της λογοτεχνίας. Αργότερα θα αρχίσει διδασκαλία και άλλων μαθημάτων, όπως η τυπογραφία, η καλλιγραφία, η θεατρική και κινηματογραφική γραφή, η παλαιογραφία. Παράλληλα οργανώνονται ελεύθερα σεμινάρια σεναριογραφίας, στιχουργικής και μελοποίησης. Οσο για τις διπλωματικές εργασίες που θα εκπονήσουν οι πρώτοι απόφοιτοι, είναι και αυτές πρωτότυπες: «Θα είναι ένα μείγμα λογοτεχνίας και φιλολογίας», λέει ο Μίμης Σουλιώτης. «Μία φοιτήτρια θα έχει θέμα το σονέτο. Θα κάνει φιλολογική εισαγωγή για το είδος, τι είναι και πού δουλεύτηκε. Μετά θα παραγάγει δικά της σονέτα α λα μανιέρ του Σαίξπηρ, του Λορέντζου Μαβίλη. Και κάποια δικά της. Αλλος θα κάνει επιτύμβια επιγράμματα που σημαίνει ότι θα μιμηθεί την Παλατινή Ανθολογία. Αλλη θα κάνει λαϊκό παραμύθι, φτιάχνοντας και δικά της. Φιλολογική αρματωσιά αλλά και παραγωγή, αυτό είναι που ξεχωρίζει αυτό από οποιοδήποτε άλλο φιλολογικό μεταπτυχιακό» λέει ο Μίμης Σουλιώτης. Και συνεχίζει: «Η φιλολογία διδάσκει τη φιλολογική προσπέλαση των κειμένων. Για να παραχθεί καλύτερος αναγνώστης πρέπει να ασκηθεί και πρακτικά. Ο Ελιοτ έλεγε ότι η εκπαίδευση είναι παθητική και ενεργητική. Η φιλολογία κάνει καλύτερους αναγνώστες. Εμείς προσθέτουμε ένα λιθαράκι, κάνουμε ενεργητικούς αναγνώστες».

Οι διδάσκοντες είναι ένα μείγμα πανεπιστημιακών και συγγραφέων. Από τους τελευταίους συμμετοχή έχουν οι Τίτος Πατρίκιος, Θανάσης Βαλτινός, Γιώργης Γιατρομανωλάκης, Θόδωρος Παπαγγελής, Στρατής Χαβιαράς, Μάνος Ελευθερίου, Μανίνα Ζουμπουλάκη, Σοφία Νικολαΐδου. Οσο για τα δίδακτρα, αυτά ανέρχονται σε 800 ευρώ το εξάμηνο ή 3.200 ευρώ για όλο το μεταπτυχιακό. Ενώ ο Μίμης Σουλιώτης προσβλέπει και στην εκπόνηση διατριβών. [...]

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Σεμινάριο «δημιουργικής γραφής» από τον Στρατή Χαβιαρά στην 7η ΔΕΒΘ (22 - 25 Απριλίου 2010)

Το καθιερωμένο ετήσιο ραντεβού του «Εργαστηρίου του Βιβλίου» στη ΔΕΒΘ θα πραγματοποιηθεί από τον Στρατή Χαβιαρά, συγγραφέα, διευθυντή του εργαστηρίου «Writing the novel» του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και συντονιστή του Εργαστηρίου.
Το σεμινάριο απευθύνεται σε επίδοξους συγγραφείς, λάτρεις της λογοτεχνίας με δόκιμη δημιουργική διάθεση. Ο Στρατής Χαβιαράς πρόκειται να διδάξει σε δύο τρίωρες συναντήσεις, κάνοντας μια σύντομη, ενδεικτική περιήγηση στα μυστικά της γραφής, και ειδικότερα σ’ ό,τι αφορά το διήγημα και το μυθιστόρημα (δομή, ανάπτυξη χαρακτήρων, αφηγηματική φωνή, γλώσσα, ύφος).
Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να δηλώσουν συμμετοχή (τηλ.: 2310 291180, ηλ.ταχ.: tbf@helexpo.gr, κα Άννα Τερζή) έως την Πέμπτη 22 Απριλίου. Το κόστος συμμετοχής είναι 100 ευρώ (για τις δύο ημέρες συνολικά). Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Σάββατο 24 Απριλίου & Κυριακή 25 Απριλίου 2010
11.00-14.00 (Συνεδριακό Κέντρο «Ν. Γερμανός» - αίθουσα C)
Οργάνωση: Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ)

Φυτώριο εκκολαπτόμενων συγγραφέων;

• Ποιοι λόγοι οδηγούν τους σπουδαστές να παρακολουθήσουν τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής και τι μαθαίνουν σ’ αυτά

Εναν χρόνο πριν αναρωτιόμασταν, από αυτές τις σελίδες, αν η διαδικασία των σεμιναρίων δημιουργικής γραφής που είχε έρθει όψιμα και στη χώρα μας, ήταν πράγματι φυτώριο εκκολαπτόμενων συγγραφέων ή απλώς μια μόδα. Εναν χρόνο αργότερα κυκλοφορούν ήδη, από μεγάλους και έγκυρους εκδοτικούς οίκους, επτά μυθιστορήματα πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων που αποφοίτησαν από τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής, δύο συλλογές διηγημάτων, έξι βιβλία για παιδιά, τέσσερις ποιητικές συλλογές, ενώ σπουδαστές των σεμιναρίων διακρίθηκαν πρόσφατα σε διαγωνισμό διηγήματος, αλλά και σε διαγωνισμό ποίησης στην Ιταλία.

• Ποιοι φοίτησαν και τώρα γράφουν; Οι γυναίκες δεν υπερισχύουν μόνον ως αναγνώστριες της λογοτεχνίας, αλλά και ως υποψήφιες συγγραφείς, αφού υπερτερούν στα σεμινάρια δημιουργικής γραφής. Οι ηλικίες, όμως, των σπουδαστών λογοτεχνικής γραφής καλύπτουν όλο το φάσμα: από 20 έως 70 ετών. Τα κυριότερα εργαστήρια δημιουργικής γραφής λειτουργούν σταθερά τα τελευταία χρόνια στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και στις εκδόσεις Μεταίχμιο, καθώς και σε πολλά ιδιωτικά κολέγια, αλλά υπάρχουν και πολλοί νέοι συγγραφείς που έχουν παρακολουθήσει μαθήματα γραφής σεναρίου πριν περάσουν στη λογοτεχνία.

• Υπάρχουν τόσο πολλοί μελλοντικοί συγγραφείς εν υπνώσει; Ποιοι λόγοι οδηγούν τους σπουδαστές στα σεμινάρια δημιουργικής γραφής και τι μαθαίνουν σ’ αυτά; Εχουν κοινό θεματολογικό άξονα; Φέρνουν κάτι νέο στη λογοτεχνία; Διδάσκεται, εν τέλει, η λογοτεχνία; Απαντούν δύο από τους διδάσκοντες σε σεμινάρια, ο Μισέλ Φάις και ο Γιώργος Ξενάριος, η κριτικός λογοτεχνίας και επίκουρος καθηγήτρια στο ΑΠΘ Τιτίκα Δημητρούλια, που επιχειρεί μια πρώτη αποτίμηση, και μία πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας, η Κάλλια Παπαδάκη, που μπήκε στη λογοτεχνία από την οδό του κινηματογραφικού σεναρίου.

Γιώργος Ξενάριος

Δυναμική της προσδοκίας

• Ο συγγραφέας και γενικός γραμματέας της Εταιρείας Συγγραφέων Γιώργος Ξενάριος έχει διδάξει στα σεμινάρια των εκδόσεων «Μεταίχμιο» περίπου 200 σπουδαστές από το 2003. «Ερχονται άνθρωποι οι οποίοι έχουν κάποια επαφή με τη λογοτεχνία, έναν προβληματισμό γύρω από ζητήματα γραφής και πολλοί από αυτούς με τη φιλοδοξία να εκδώσουν. Για μια μερίδα είναι μια διαδικασία κοινωνικοποίησης και ταυτόχρονα η ίδια η γραφή έχει μια λυτρωτική διάσταση. Ακόμα και άνθρωποι που δεν έχουν ταλέντο βρίσκουν μια διέξοδο έκφρασης». Ούτε ο Γιώργος Ξενάριος διαπιστώνει έναν κοινό θεματολογικό άξονα στα κείμενά τους. «Υπάρχει θεματική ποικιλία, καλά, κακά και μέτρια κείμενα. Είναι μια μικρογραφία όσων πρωτοεμφανίζονται χωρίς σεμινάρια. Δείχνει ανάγλυφα την πραγματικότητα της λογοτεχνίας».

• Οσο για την ανθρωπογεωγραφία των μαθητών: «Υπάρχει μεγάλη ποικιλομορφία, διαφορετικοί άνθρωποι από πολλά κοινωνικά και μορφωτικά περιβάλλοντα και όλων των ηλικιών, από 20 μέχρι 70, αλλά οι γυναίκες υπερτερούν. Είναι άνθρωποι που δεν είναι ευχαριστημένοι μ’ αυτό που τους προσφέρει η τηλεόραση και αναζητούν κάτι καλύτερο. Υπάρχει και μια μικρή κατηγορία που έχουν βγάλει ένα βιβλίο, συνήθως μέτριο, και έρχονται να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους. Είναι μια διαδικασία κατά την οποία συνάπτεται ένα συμβόλαιο διδακτικό, που είναι διαφορετικό από το αναγνωστικό. Και μ’ αυτήν την έννοια, όσο κι αν ο διδάσκων - συγγραφέας βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση, είναι υποχρεωμένος να τηρήσει το συμβόλαιό του».

• Σε ό,τι αφορά τον ίδιο, «με τα σεμινάρια διαπιστώνεις ότι αυτά που τους λες δεν είναι παρά το μέρος ενός όλου. Πρέπει να περιμένουμε να δούμε πιο πολλά αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας. Πιστεύω ότι τα σεμινάρια διευρύνουν το λογοτεχνικό πεδίο, επιτρέποντας να εισέλθουν άνθρωποι που δεν θα μπορούσαν να μπουν αλλιώς και δημιουργούν μια δυναμική κυρίως μέσω της προσδοκίας».

Μισέλ Φάις

Ο καθένας μόνος του

• Ο συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας Μισέλ Φάις διδάσκει διήγημα και νουβέλα στα σεμινάρια του ΕΚΕΒΙ κι έχει δουλέψει μέχρι σήμερα με περίπου 60 επίδοξους συγγραφείς. Πρόσφατα, τέσσερις μαθητές του από τα σεμινάρια διηγήματος (οι Χρήστος Κυθρεώτης, Γιάννης Τσίρμπας, Μυρτώ Καλοφωλιά, Χριστίνα Καράμπελα) διακρίθηκαν στον διαγωνισμό διηγήματος με θέμα «Φανταστείτε το μέλλον σας σε μια πόλη που αλλάζει», που διοργάνωσαν η εφημερίδα «Τα Νέα» και το Βρετανικό Συμβούλιο (ο τόμος θα κυκλοφορήσει σύντομα από τον «Ιανό»).

• «Δεν υπάρχει μια κοινή αναζήτηση, ο καθένας έρχεται για τελείως διαφορετικούς λόγους κι αυτό είναι και το πιο συναρπαστικό. Αλλος από μοναξιά, άλλος για να αποκτήσει επαγγελματικά προσόντα, άλλος γιατί θέλει να γράφει πιο καλά. Η πλειονότητα όμως θέλει να βγάλει ένα βιβλίο. Εγώ επιδιώκω να έχω διαφορετικές ηλικίες και φύλα, γιατί κατά 90% έχουμε γυναίκες στα σεμινάρια. Επιδιώκω και το ανδρικό βλέμμα και τη νεότητα και τις μεγαλύτερες ηλικίες. Οσο για τη θεματολογία, δεν μπορεί να γκρουπαριστεί. Αλλωστε, δεν υπάρχει θέμα στη λογοτεχνία, υπάρχει βλέμμα».

• Ο δάσκαλος - συγγραφέας «παίρνει» από αυτή τη συναναστροφή; «Σίγουρα δίνουν και στον διδάσκοντα, γιατί ανακεφαλαιώνει όσα έχει χύμα ίσως στο κεφάλι του. Γιατί όταν αναγκάζεσαι να μιλήσεις σε άλλους γι’ αυτά που είναι αέρας κοπανιστός, τις ταραχές, τις εμμονές σου, τα φαντάσματά σου, αναγκάζεσαι να τα βάλεις σε μια σειρά. Στα σεμινάρια επιδιώκω να λειτουργήσω ως χαμαιλέων: πώς θα έγραφαν αυτοί αν ήταν πιο ώριμοι. Δεν κοιτάζω να τους εμφυσήσω τη δική μου μεθοδολογία, αλλά τη δική τους που κοιμάται μέσα τους. Κι αυτή είναι η διδασκαλία».

• Ηταν αρνητικός με τη διαδικασία όταν ξεκίνησε και ήθελε να διαπιστώσει αν τελικά ισχύει και στην Ελλάδα αυτό που έξω έχει τεράστια επιτυχία. «Είδα ότι διδασκαλία μπορεί να γίνει, ακόμα και για να δεις τι δεν είναι λογοτεχνία. Ερχονται εκεί κάποιες με ιδέες ετοιμοπαράδοτες. Οταν φεύγουν έχουν την αίσθηση ότι όλα μπορουν να γίνουν λογοτεχνία και όλα δεν είναι λογοτεχνία».

Τιτίκα Δημητρούλια

Διδάσκεται η λογοτεχνία;

• Η κριτικός λογοτεχνίας Τιτίκα Δημητρούλια κάνει τις δικές της παρατηρήσεις για όλη τη διαδικασία εκμάθησης λογοτεχνίας: «Είναι άλλη μια επινόηση του αμερικανικού πραγματισμού. Τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής αναπτύσσονται ραγδαία στη χώρα μας, χωρίς η ιδέα –ότι η λογοτεχνία διδάσκεται– και η πρακτική τους –εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον εκάστοτε διδάσκοντα– να τίθενται προς συζήτηση, όπως σε άλλες χώρες (στη Γαλλία, λόγου χάρη). Κατ’ αρχάς, πιστεύω ότι υπάρχουν πολλών και διαφόρων ειδών εργαστήρια – για παράδειγμα, ένα εργαστήρι δημιουργικής γραφής μπορεί να λειτουργεί εκπαιδευτικά, για ανάπτυξη της γλωσσικής ικανότητας, μέσα στη θεσμική εκπαίδευση. Το κυριότερο, τα κίνητρα των ανθρώπων που επιλέγουν να παρακολουθήσουν τέτοια μαθήματα είναι ποικίλα: άλλοι χρειάζονται παρακίνηση, άλλοι θέλουν να ξεπεράσουν το άγχος της λευκής σελίδας, άλλοι θέλουν να μάθουν τη συνταγή που θα τους κάνει διάσημους. Και βέβαια, το σημαντικότερο, η προσέγγιση του εκάστοτε διδάσκοντος είναι αυτή που δίνει τον τόνο σε κάθε εργαστήρι. Υπάρχουν διδάσκοντες, συγγραφείς οι ίδιοι, οι οποίοι πιστεύουν ακράδαντα στις θαυματουργές τους ικανότητες, ότι μπορούν δηλαδή να καθοδηγήσουν τόσο καλά τον εκπαιδευόμενο, ώστε να παραχθεί ένα θεαματικό αποτέλεσμα.
• »Ως προς τις υψηλές φιλοδοξίες τέτοιου τύπου είμαι απόλυτα επιφυλακτική. Αν η λογοτεχνία διδάσκεται -και επιμένω στο αν- διδάσκεται δια του παραδείγματος, άρα επανερχόμαστε στην κλασική συνταγή της εξοικείωσης με τα μεγάλα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, διδάσκεται σε επίπεδο βελτίωσης κάποιων τεχνικών, από τη ροή της συνείδησης ως το στήσιμο των χαρακτήρων, οι οποίες όμως παραμένουν κενό γράμμα όταν δεν τις ζωντανεύει μια προσωπική ματιά και κοσμοαντίληψη και μια αίσθηση της γλώσσας απόλυτα προσωπική και γόνιμη. Κι αυτό δεν είμαι βέβαιη ότι μεταδίδεται.
• »Πιο συγκεκριμένα, πάντως, με βάση και κάποια έργα που έχουν ήδη εκδοθεί, νομίζω ότι αυτός που είναι να γίνει καλός συγγραφέας θα γίνει ίσως λίγο πιο εύκολα και γρήγορα κι αυτός που έτσι κι αλλιώς θα ήταν μέτριος, μέτριος θα παραμείνει. Ο έλεγχος των αφηγηματικών τεχνικών, που είναι αλήθεια ότι διακρίνει τους εν λόγω συγγραφείς, δεν εγγυάται παρά ένα αξιοπρεπές και σε καμία περίπτωση ένα συναρπαστικό κείμενο. Επαναλαμβάνω ότι αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον κάποιοι συγγραφείς, ο Νίκος Αδάμ Βουδούρης για παράδειγμα».

Κάλλια Παπαδάκη

Δημιουργική απομόνωση

• Το πρώτο βιβλίο της Κάλλιας Παπαδάκη κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Πόλις» με τίτλο «Ο ήχος του ακάλυπτου» και κέρδισε την προσοχή της κριτικής. Είναι ένα από τα νέα πρόσωπα της λογοτεχνίας. Δεν έκανε σεμινάρια δημιουργικής γραφής, αλλά διδάχθηκε γραφή σεναρίου στη Σχολή Σταυράκου, που τη βοήθησε ως προς τη δομή του κειμένου. «Παρ’ ότι πάντα μου άρεσε η σκηνοθεσία, με τα μαθήματα σεναρίου (με τον συγγραφέα Νίκο Παναγιωτόπουλο) πήρα το κίνητρο να γράψω κάτι που να είναι περισσότερο από πέντε σελίδες». Οχι, λέει, δεν ήταν καθόλου αγχωτική διαδικασία, «γιατί δεν ήξερα τι θα γίνει μετά, το έκανα για μένα, διασκέδαζα τα βράδια μου». Θέλει να συνεχίσει να γράφει, έχει πράγματα στο κεφάλι της με τα οποία θέλει ν’ ασχοληθεί κάποια στιγμή, αλλά χωρίς να το βιάσει. Για το επόμενο διάστημα θα δοκιμάσει κάτι στο σενάριο και τη σκηνοθεσία. Και είναι σχεδόν σίγουρη ότι έχει κλείσει για πάντα ο δρόμος της οικονομικής επιστήμης, παρ’ ότι της έχει δώσει πράγματα που χρησιμοποιεί σε άλλους χώρους. «Αλλά ο χώρος της τέχνης με γεμίζει πολύ περισσότερο ως άνθρωπο. Μου έχει δώσει αρκετή απομόνωση, αλλά δημιουργική απομόνωση». Οσο για την υποδοχή που έγινε στο βιβλίο της, δεν είχε καθόλου στο μυαλό της το μετά. «Εγώ ήθελα να επικοινωνήσω με τον κόσμο μέσα από έναν ήρωα».

Η σοδειά της λογοτεχνίας

• Από το 2008 μέχρι σήμερα κυκλοφόρησαν τα βιβλία ανθρώπων που πέρασαν από σεμινάρια δημιουργικής γραφής: Αλεξάνδρα Λειβαδίτου («Καράβι στη μέση της κάμαρας», Κέδρος), Κατερίνα Χρυσανθοπούλου («Η γυναίκα που έγραφε για τον άνδρα», Κέδρος), Ιωάννα Κωσταντάκου («Ερωτας στο κόκκινο», Ροές), Τζούλια Γκανάσου («Σε μαύρα πλήκτρα», Γκοβόστης), Χρήστος Ναούμ («Αχ, αυτές οι βασίλισσες», Καστανιώτης), Νίκος Αραπάκης («Και στη μέση η θάλασσα», Μπατσιούλας), Κατερίνα Βαζαίου («Κηδεμόνες», Μεταίχμιο), Χρύσα Φάντη («Το δόντι του λύκου», Πατάκης), Νίκος Αδάμ Βουδούρης («Ο βυθός είναι δίπλα», Πατάκης).

• Της Ολγας Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 5 Aπριλίου 2009

Σπουδάζοντας τα μυστικά της συγγραφής

Δειλά αλλά σταθερά, τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην Ελλάδα

Μετά τη γραφομηχανή, τη στενογραφία, το κομπιούτερ, τις ξένες γλώσσες, τα μαθήματα χορού, ήρθε η ώρα να σπουδάσουμε πώς να γράψουμε ένα βιβλίο! Τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής έφτασαν και στην Ελλάδα και αρχίζουν να προσελκύουν κοινό. Τι αναζητούν όσοι επιλέγουν να παρακολουθήσουν αυτό τον κύκλο μαθημάτων; Την επαφή με δημοφιλείς, συνήθως, συγγραφείς που αναλαμβάνουν τη διδασκαλία; Εχουν πράγματι την επιθυμία ή το ταλέντο να ακολουθήσουν την περιπέτεια της δημιουργίας; Επιδιώκουν να ικανοποιήσουν ανάγκες κοινωνικοποίησης; Είναι το κοινωνικό στάτους των σύγχρονων συγγραφέων ένα επαρκές και ισχυρό δέλεαρ; Ή απλώς είναι άνθρωποι που έχουν τελειώσει από τις πολλές υποχρεώσεις τους και στο πλαίσιο της διά βίου μάθησης πλουτίζουν τις γνώσεις τους στα γράμματα και τις τέχνες;

Κι αν στην Αμερική και την Ευρώπη τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής είναι πανεπιστημιακού ή υψηλότατου επιπέδου, στην Ελλάδα αυτή η γνώση προσφέρεται από το ΕΚΕΒΙ, τις εκδόσεις «Μεταίχμιο» ή ιδιωτικά ξένα κολέγια. Και η ζήτηση διαρκώς ανεβαίνει. Την συνοδεύουν οι αντιρρήσεις ή οι ψύχραιμες επιφυλάξεις συγγραφέων και πανεπιστημιακών... [Της Ολγας Σελλά, Η Καθημερινή, 9/3/2008]

Διάσημοι «μαθητές» που πήραν βραβεία Booker

Στη χώρα μας μόλις πρόσφατα άρχισε να γίνεται λόγος περί σεμιναρίων δημιουργικής γραφής, ωστόσο, το λεγόμενο creative writing είναι μια παλιά ιστορία στο εξωτερικό. Πιο πραγματιστές οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί, δεν δίστασαν να εντάξουν τη δημιουργική γραφή στις πανεπιστημιακές σπουδές. Το πιο γνωστό είναι το πρόγραμμα του πανεπιστημίου του East Anglia, το οποίο ξεκίνησε το 1970, από τους σημαντικούς συγγραφείς Μάλκολμ Μπράντμπερι και Ανγκους Ουίλσον. Επίσης, ανέδειξε και διάσημους μαθητές, μεταξύ αυτών τρία βραβεία Booker: τον Καζούο Ισιγκούρο («Απομεινάρια μιας μέρας»), τον Ιαν ΜακΓιούαν της «Εξιλέωσης» (και όχι μόνο) και την Αν Ενραϊτ. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, πολλοί και διάφοροι Αμερικανοί συγγραφείς έχουν προσκληθεί να διδάξουν σε μερικά από τα μυριάδες σχετικά προγράμματα, με πιο εξέχον παράδειγμα, τη νομπελίστα Τόνι Μόρισον. Εσχάτως ανακαλύψαμε και σχετική ιστοσελίδα: One Of Us Creative Writing Website, με μότο «Χρησιμοποιήστε το Δίκτυο για να βελτιώσετε τη δημιουργική σας γραφή». Πάντως, όταν το 1996 συναντήσαμε τη βραβευμένη με Booker Πατ Μπάρκερ και την ρωτήσαμε για τη διδακτική της εμπειρία, είχε τονίσει ότι «πολλοί κάνουν το πρόγραμμα και ανακαλύπτουν ότι τελικά νόμιζαν πως θέλουν να γίνουν συγγραφείς, ενώ στην πραγματικότητα δεν το θέλουν καθόλου. Αυτό είναι το πιο θετικό σημείο αυτών των προγραμμάτων». [Ηλίας Μαγκλίνης, Η Καθημερινή, 9/3/2008]