Μαρξιστής κατά αθεϊσµού

Καρδινάλιοι στην Καπέλα Σιξτίνα του Βατικανού. «Η εκδοχή του Ευαγγελίου που πρόσφερε η Β' Σύνοδος του Βατικανού διαθέτει ανθρώπινο και πολιτικό βάρος» γράφει ο Τέρι Ιγκλετον... Ο βρετανός λογοτεχνικός κριτικός και θεωρητικός του πολιτισµού Τέρι Ιγκλετον υπερασπίζεται τη χριστιανική πίστη απέναντι στους νεοαθεϊστές. [της ΛΑΜΠΡΙΝΗΣ ΚΟΥΖΕΛΗ, ΤΟ ΒΗΜΑ:  18/12/2011]. «Σε µια εποχή που η πολιτική Αριστερά βρίσκεται σε δεινή ανάγκη για καλές ιδέες, ο λόγος της θρησκείας θα µπορούσε να προσφέρει πολύτιµες εναισθητικές γνώσεις για την ανθρώπινη χειραφέτηση» υποστηρίζει ο κριτικός και θεωρητικός του πολιτισµού Τέρι Ιγκλετον. Βρετανός της εργατικής τάξης ο οποίος ανατράφηκε ως κοινός ρωµαιοκαθολικός ιρλανδικής καταγωγής, µε το βιβλίο του Λογική, πίστη και επανάσταση εµφανίζεται ως αυτόκλητος υπερασπιστής της θρησκευτικής πίστης, εν προκειµένω της χριστιανικής, απέναντι στη νέα σχολή ενός µανικού αθεϊσµού, που εντοπίζεται στα πρόσωπα και στα κείµενα του βιολόγου Ρίτσαρντ Ντόκινς και του δηµοσιογράφου Κρίστοφερ Χίτσενς – του διδύµου «Ντίτσκινς», όπως τους αποκαλεί χάριν συντοµίας. 

Στη µετανεωτερική εποχή η θρησκεία βρίσκεται παντού σε άνοδο, το ενδιαφέρον όµως είναι ότι ξαναγίνεται δηµόσια και συλλογική και τείνει συχνά να πάρει πολιτική µορφή – φαίνεται πως είναι πάλι έτοιµη να ξεσηκώσει και να σκοτώσει. Κοσµικοί διανοούµενοι τύπου Ντίτσκινς ανασκουµπώθηκαν για να πολεµήσουν αυτό το σκοτεινό, ανορθολογικό πρόσωπο της θρησκείας.

Ο Ιγκλετον δεν αρνείται ότι η θρησκεία έχει υπάρξει µια «βρωµερή ιστορία µισαλλοδοξίας,δεισιδαιµονίας, ευσεβών πόθων και καταπιεστικής ιδεολογίας» και ότι ο χριστιανισµός έχει προδώσει τις επαναστατικές του καταβολές περνώντας από το πλευρό των απόκληρων στο πλευρό ψευδόµενων πολιτικών, διεφθαρµένων τραπεζιτών και φανατικών νεοσυντηρητικών. Εκείνο όµως που πυροδοτεί την πολεµική τού αταλάντευτου µαρξιστή Ιγκλετον είναι το γεγονός ότι οι πολέµιοι του θρησκευτικού φονταµενταλισµού δεν ασκούν καµία κριτική στον παγκόσµιο καπιταλισµό, ο οποίος δηµιουργεί τα αισθήµατα άγχους και ταπείνωσης που τρέφουν τον φονταµενταλισµό. Πολύ βολικά, οι κληρονόµοι του φιλελευθερισµού και του ∆ιαφωτισµού ξεχνούν ότι έχουν επίσης προδώσει τις θεωρητικές τους διακηρύξεις, όπως αποδεικνύουν η βίαιη υπεξαίρεση της ελευθερίας και της δηµοκρατίας στο εξωτερικό, ο ρατσισµός, η αποικιοκρατία, οι ιµπεριαλιστικοί πόλεµοι, η Χιροσίµα, το απαρτχάιντ, η υποταγή στους σκοπούς του εµπορικού κέρδους.

Επιστρατεύοντας στο οπλοστάσιό του θεολόγους, πολιτικούς επιστήµονες, ιστορικούς, φιλοσόφους και λογοτέχνες, από τον Θωµά τον Ακινάτη ως τον Μαρξ, τον Φρόιντ, τον Λακάν, τον Σλάβοϊ Ζίζεκ, τον Τσαρλς Τέιλορ, τον Αλέν Μπαντιού, τον Μίλτον και τον Τόµας Μαν, ο Ιγκλετον τονίζει ότι οι σχέσεις µεταξύ γνώσης και πίστης είναι περίπλοκες, αλλά πρόκειται για δύο διαφορετικά πράγµατα τα οποία δεν παραµερίζουν το ένα το άλλο. Η φανατική θρησκευτική πίστη της µετανεωτερικής εποχής άνθησε ακριβώς επειδή η λογική έγινε υπερβολικά κυριαρχική και εργαλειακή, µε αποτέλεσµα να µην µπορεί να ευδοκιµήσει στο έδαφός της ένα έλλογο είδος πίστης. Αυτός όµως δεν είναι λόγος για να αρνηθούµε την πίστη εξ ολοκλήρου.

Το όραµα του φιλελεύθερου ανθρωπισµού για ελεύθερη και ευτυχή ανάπτυξη της ανθρωπότητας είναι εφικτό, καταλήγει ο Ιγκλετον, µόνο µέσω της αντιµετώπισης του χειρότερου εαυτού µας µέσα από µια διαδικασία αυτοαλλοτρίωσης και ριζικής αναδηµιουργίας, µια διαδικασία, όπως την αποκαλεί χαρακτηριστικά, «τραγικούανθρωπισµού». Η θρησκεία, εκτιµά ο βρετανός θεωρητικός, θέτει ερωτήµατα για ζωτικά ζητήµατα, για τον θάνατο, τον πόνο, την αγάπη, την αυτοαλλοτρίωση, για τα οποία η σηµερινή κοινωνία και η πολιτική σιωπούν και ο Ιγκλετον αποφασίζει εδώ να κηρύξει το τέλος σε αυτή την «πολιτικά παραλυτική συστολή». 

«Γιατί ο Μαρξ είχε δίκιο»

Ο άγγλος κριτικός Τέρι Ιγκλετον αντικρούει τη μία κριτική μετά την άλλη για το έργο του Καρλ Μαρξ

• Γρηγόρης Μπέκος   
• ΤΟ ΒΗΜΑ:  31/05/2011

Ο Τέρι Ίγκλετον έχει διαγράψει μια σημαντική ακαδημαϊκή πορεία μέχρι τώρα και έχει εκδώσει σημαντικά βιβλία, εκ των οποίων πολλά θεωρούνται τούτη τη στιγμή κλασικά

 
Ο Τέρι Ιγκλετον είναι ο πιο γνωστός και σίγουρα ο πιο προκλητικός κριτικός της λογοτεχνίας και της πολιτισμικής θεωρίας στη Μεγάλη Βρετανία σήμερα. Το έργο του, που ενίοτε προκαλεί ζωηρές συζητήσεις στους ακαδημαϊκούς κύκλους αλλά και στον βρετανικό τύπο, γονιμοποιείται απ’ τη σκέψη του Καρλ Μαρξ αλλά και από την καθολική του ανατροφή.

Ο Ιγκλετον έχει διαγράψει μια σημαντική ακαδημαϊκή πορεία μέχρι τώρα και έχει εκδώσει σημαντικά βιβλία, εκ των οποίων πολλά θεωρούνται τούτη τη στιγμή κλασικά, όπως η «Εισαγωγή στη θεωρία της λογοτεχνίας» (Οδυσσέας, 2008), «Η ιδεολογία του αισθητικού» (Πολύτροπον, 2006) και «Οι αυταπάτες της μετανεωτερικότητας» (Μεταίχμιο, 2007) μεταξύ άλλων.

Ο 68χρονος σήμερα Ίγκλετον, που μεγάλωσε σε μια καθολική ιρλανδική οικογένεια της εργατικής τάξης στο Σάλφορντ της Αγγλίας, είναι ένας οξυδερκής αναγνώστης με ανατρεπτικές προσεγγίσεις στα λογοτεχνικά έργα αλλά και τις παραδοχές της σύγχρονης κουλτούρας. Τα βιβλία του διαβάζονται από ένα ευρύ κοινό και ο τρόπος γραφής του, γεμάτος σαρκασμό και φλεγματικό χιούμορ, ενίοτε είναι απολαυστικός και πάντως ασυνήθιστος για καθηγητή πανεπιστημίου.

Κορυφαίος κριτικός μπροστά στον «θάνατο της κριτικής»

Ο Τέρι Ιγκλετον έρχεται στην Αθήνα καλεσμένος από το British Council για δύο διαλέξεις

Ο 65χρονος επιφανής καθηγητής λογοτεχνίας και θεωρητικός πολιτισμικών σπουδών Τέρι Ιγκλετον, ο οποίος διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ και το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Ιρλανδίας, Galway, θα βρεθεί στην Αθήνα για δύο διαλέξεις.

Ο Τέρι Ιγκλετον, γνήσιος απόγονος της ριζοσπαστικής Αριστεράς και από τους επίμονους αρνητές του μεταμοντερνισμού

Υπό την υψηλή επιστασία του British Council, θα δώσει την πρώτη, με θέμα «Ο θάνατος της κριτικής», τη Δευτέρα 24 Νοεμβρίου (8 μ.μ.), στο αμφιθέατρο Λεωνίδας Ζερβός του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (Βασ. Κωνσταντίνου 48). Είναι μια συνεργασία του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Η δεύτερη διάλεξη, με θέμα «Το νήμα της ζωής», αφιερωμένη στη μνήμη του Κοσμά Ψυχοπαίδη, θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 1 Δεκεμβρίου (7 μ.μ.), στο Αμφιθέατρο Δρακόπουλος του Κεντρικού Κτιρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30). Αυτή συνδιοργανώνεται από το Διδακτορικό Πρόγραμμα στις Οικονομικές Επιστήμες του Πανεπιστημίου Αθηνών, το Ιδρυμα Σάκη Καράγιωργα και την Ελληνική Συνομοσπονδία Συνδικάτων.

Γνήσιος απόγονος της ριζοσπαστικής Αριστεράς, ο Τέρι Ιγκλετον πιστεύει ακόμη ότι το στοίχημα του σοσιαλισμού δεν χάθηκε, ενώ είναι από τους επίμονους αρνητές του μεταμοντερνισμού. Ανοιξε διάλογο με το έργο μαρξιστών στοχαστών, όπως των Λούκατς, Αλτουσέρ, Μασρέ, Μπένγιαμιν, Μπαχτίν, και αξιοποίησε στο έργο του διάφορες θεωρίες από τον φεμινισμό μέχρι την ψυχανάλυση. Συχνά-πυκνά προτείνει τον παραδοσιακό ρόλο της κριτικής ή της κουλτούρας ως έναν τρόπο για τον επαναπροσδιορισμό τους στο παρόν, αλλά και ως υπενθύμιση για τον ζωτικό και καίριο ρόλο που διαδραμάτισαν στο παρελθόν.

Σημαντική είναι η συνεισφορά του στο θέμα της τρομοκρατίας, για την οποία έχει διατυπώσει την ακόλουθη αιρετική άποψη: «Η τρομοκρατία, όπως και πολλά άλλα φαινόμενα που θεωρούνται πανάρχαια, είναι σύγχρονο εφεύρημα. Ως πολιτική ιδέα αναδύθηκε επί Γαλλικής Επανάστασης - πράγμα που στην πράξη σημαίνει ότι η τρομοκρατία και το σύγχρονο δημοκρατικό ιδεώδες είναι δίδυμα».

Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα εξής έργα του: «Εισαγωγή στη θεωρία της λογοτεχνίας» («Οδυσσέας»), «Μετά τη θεωρία» («Μεταίχμιο»), «Ιερός τρόμος» («Πατάκης»), «Η ιδεολογία του αισθητικού» («Πολύτροπον»), «Η έννοια της κουλτούρας» («Πόλις»), «Οι αυταπάτες της μετανεωτερικότητας» («Καστανιώτης»), «Μαρξ» («Ενάλιος»), «Ο μαρξισμός και η λογοτεχνική κριτική» («Υψιλον»).

ΒΑΣΙΛΗΣ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 12/11/2008