ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ" ΓΙΑ ΤΗΝ "ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΠΥΛΗ" ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ

Εφημερίδα "ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ", Μ. Παρασκευή, 22 Απριλίου 2022

Συνέντευξη Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου για τις πρόσφατες φθορές στην "Αυτοκρατορική Πύλη" της Αγίας Σοφίας 

Επιμέλεια: Παναγιώτης Ρηγόπουλος

O Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχει εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεσή του στην μετατροπή του καθεστώτος της Αγίας Σοφίας, με ξεκάθαρο τρόπο, χωρίς περιστροφές όπως, άλλωστε συνηθίζει. 

Ο Πατριάρχης στις 30 Ιουνίου 2020, κατά την εορτή των Δώδεκα Αποστόλων στην Ενορία του Φερίκοϊ της Κωνσταντινουπόλεως, τόνισε μεταξύ άλλων ότι: “Ως μουσείον, η Αγία Σοφία δύναται να λειτουργή ως τόπος και σύμβολον συναντήσεως, διαλόγου και ειρηνικής συνυπάρξεως λαών και πολιτισμών, αλληλοκατανοήσεως και αλληλεγγύης Χριστιανισμού και Ισλάμ”. 

Σχεδόν δύο μήνες αργότερα, την Κυριακή 23 Αυγούστου 2020, ο Οικουμενικός Πατριάρχης από τα ερείπια της Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακή Μονής της Παναγίας Φανερωμένης, στην Αρτάκη της Κυζίκου, αναφέρθηκε στην μετατροπή σε τεμένη τόσο της Αγίας Σοφίας όσο και της Μονής της Χώρας, λέγοντας επί λέξει: 

«Είναι γεγονός ότι η μετατροπή της Αγίας Σοφίας και τώρα και της Μονής της Χώρας εις μουσουλμανικά τεμένη, μας πόνεσε. Τα δύο αυτά μοναδικά μνημεία της Πόλης χτίστηκαν ως χριστιανικοί ναοί. Αποκαλύπτουν εύγλωττα την αλήθεια της Ενανθρωπήσεως του Λόγου του Θεού, την ομορφιά που σώζει τον κόσμο. Εκφράζουν το οικουμενικό πνεύμα της πίστεώς μας, την αγάπη και την ελπίδα της αιωνιότητος. Τα απαράμιλλα ψηφιδωτά και οι άλλες εικόνες τους, αποτελούν ουράνια τροφή για την ψυχή και ανεξάντλητη χαρά για τα μάτια, όπως θα έλεγε ο Αϊβαλιώτης Φώτης Κόντογλου και ανήκουν στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά. Παρακαλούμε τον Θεό της αγάπης, της δικαιοσύνης και της ειρήνης, να φωτίσει την διάνοια και τις καρδιές των υπευθύνων». 

Η Αγία Σοφία συνιστά μαθητεία στην ομορφιά. Κάθε γωνιά της είναι μοναδική και ανεπανάληπτη. Ως εκ τούτου είναι δικαιολογημένες οι αντιδράσεις, μετά τη δημοσιοποίηση φωτογραφιών από τις καταστροφές στην «Αυτοκρατορική Πύλη» της Αγίας Σοφίας. Έχει σημασία ότι στην καταγγελία προχώρησε η Ένωση Ιστορίας της Τέχνης και στο μνημείο έφτασαν αμέσως ιστορικοί τέχνης οι οποίοι φωτογράφισαν το σημείο που υπέστη ζημιές και έτσι ανέδειξαν το θέμα. 

Να θυμίσουμε ότι η «Αυτοκρατορική Πύλη» είναι μία εξαιρετικής τέχνης ξύλινη δίφυλλη θύρα που οδηγεί στον κυρίως ισόγειο χώρο του μνημείου. Η πύλη από δρυ, έχει ύψος επτά μέτρων και περιβάλλεται από μπρούτζινο πλαίσιο. Χρονολογείται από τον 6ο αιώνα, ενώ τα φύλλα της καλύπτονται από μπρούτζινες στρογγυλές πλάκες. Σύμφωνα με την παράδοση, κατασκευάσθηκε από ξύλα της Κιβωτού του Νώε. 

Η σχετική ανακοίνωση της Γενικής Διεύθυνσης Ιδρυμάτων της Τουρκίας, αποδίδει το γεγονός σε «φυσιολογική φθορά από τον χρόνο» του κυκλικού ξύλινου στοιχείου στη θύρα της Αγίας Σοφίας, που «καταστράφηκε από ένα απλό άγγιγμα». 

Και διαβεβαιώνει η αρμόδια τουρκική υπηρεσία ότι «σήμερα η συντήρηση της αυτοκρατορικής πύλης ολοκληρώθηκε και υπήρξε αποκατάσταση. Επιπρόσθετα, πέρα από την εισαγγελική έρευνα, ανατέθηκε η εξέταση του θέματος σε δύο επιθεωρητές που θα ενεργήσουν σε διοικητικό και τεχνικό επίπεδο».

Ενδιαφέρον έχει, όμως, και η γενικότερη τοποθέτηση της Γενικής Διεύθυνσης Ιδρυμάτων για τον χαρακτήρα και το μέλλον της Αγίας Σοφίας. Συγκεκριμένα αναφέρεται: 

«Το σύμβολο του έθνους και του κράτους, το σύμπλεγμα του μεγάλου τζαμιού της Αγίας Σοφίας, προστατεύεται επιμελώς στον ύψιστο βαθμό από 150 κάμερες ασφαλείας, 68 φύλακες ασφαλείας, καθώς και τουριστική αστυνομία και δεν τίθεται θέμα αδυναμίας ασφαλείας σε σχέση με τη ζημιά. Η Αγία Σοφία που αποτελεί παγκόσμια κληρονομιά, μνημείο της UNESCO, κληροδότημα και παρακαταθήκη του Πορθητή, είναι μια από τις μεγαλύτερες και πιο σημαντικές δομές στην ιστορία της αρχιτεκτονικής. Η Αγία Σοφία όπως παρέμεινε όρθια για 1484 χρόνια έτσι θα μεταφερθεί με την ίδια μεγαλοπρέπεια και στο μέλλον». 

Οι Τούρκοι χαρακτηρίζουν την Αγία Σοφία «σύμβολο του έθνους και του κράτους», ενώ υπογραμμίζουν την μοναδικότητά της και εγγυώνται την πορεία της στο μέλλον. 

Παρ’ όλα αυτά, από την ημέρα της μετατροπής της σε τζαμί, τόσο οι αρχιτέκτονες και οι συντηρητές έργων τέχνης, όσο και οι ιστορικοί εκφράζουν τις ανησυχίες τους για το κατά πόσο προστατεύεται η Αγιά Σοφιά, από ποικίλες καταχρήσεις και αυθαιρεσίες. 

Τον Φεβρουάριο του 2022 η ανταποκρίτρια της Le Figaro στην Τουρκία, Αν Αντλάουερ, εξέφρασε την ανησυχία της για την κατάσταση στο μνημείο. Στο σχετικό δημοσίευμα γίνεται λόγος για την αδυναμία των επισκεπτών να δουν ορισμένα από τα ψηφιδωτά του ναού, όπως εκείνα της Αψίδας και του επάνω ορόφου, της λεγόμενης γκαλερί. Συγκεκριμένα, τα ψηφιδωτά της Αψίδας κρύβονται πίσω από πέπλα, τα οποία το τουρκικό καθεστώς είχε δεσμευτεί ότι θα έκλειναν μόνον την ώρα της προσευχής. 

Οι Τούρκοι, από την πλευρά τους, διασκεδάζουν τις ανησυχίες, θεωρώντας ότι προστατεύουν επαρκώς το μνημείο. 

Σε κάθε περίπτωση το πρόσφατο γεγονός με την φθορά στην «Αυτοκρατορική Πύλη», μας δείχνει ότι πολλοί είναι αυτοί – κυρίως οι ειδικοί – που και στην Τουρκία βρίσκονται σε εγρήγορση για την προστασία του μνημείου. 

Η Αγία Σοφία, πάντως, ως τζαμί, δεν εμπνέει καμία ασφάλεια στη διεθνή κοινότητα για το μνημείο. Η αλλαγή χρήσης στις μέρες μας συνιστά σαφώς πισωγύρισμα και ενέχει κινδύνους για την συντήρηση και διαφύλαξη του μοναδικού αρχιτεκτονήματος. 

Ας ελπίσουμε ότι οι Τούρκοι θα αντιληφθούν ότι όντως είναι το σύμβολο του διαλόγου και της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών και κυρίως είναι το μνημείο που θα πρέπει να σαρκώνει την αλληλοκατανόηση και την αλληλεγγύη Χριστιανισμού και Ισλάμ.

Η ...ΧΑΡΑ ΚΑΙ Η ...ΛΥΠΗ ΤΟΥ ΠΡΩΘΙΕΡΕΩΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΠΑΛΑΣΩΦ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας, Πρωτοπρεσβύτερος Νικολάι Μπαλασόφ σε δηλώσεις του στο Sputnik, μας …υπενθυμίζει σε όλους τους τόνους ότι «οι Θείες Λειτουργίες για την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Παναγία Σουμελά είχαν γίνει και το 2010 μετά την επίσκεψη του Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών Κυρίλλου στην Τουρκία το 2009». 

Κι ακόμα μας λέει ότι «η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία θα χαρεί αν τελεστεί η Θεία Λειτουργία για την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά μετά τις εργασίες αποκατάστασης. Αν και, όπως τονίζει, οι Ρώσοι πιστοί θα πάρουν ευλογία για να προσκυνήσουν μόνο μετά την αποκατάσταση της Κοινωνίας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο». 

Στο τέλος των δηλώσεών του, βέβαια, δεν παραλείπει να μας πει αυτό που τον …πονάει: «Σήμερα, μετά την ουκρανική "περιπέτεια" και την κοινωνία και την αμετανόητη κοινή Θεία Λειτουργία με τους σχισματικούς, δεν μπορεί να γίνει λόγος για οποιοδήποτε ρόλο του ηγέτη και συντονιστή του Οικουμενικού Πατριάρχη σε οποιαδήποτε ουσιαστική έννοια αυτού του ιστορικού τίτλου. Προφανώς, μια τέτοια αποδυνάμωση της ενότητας των Ορθόδοξων επηρεάζει και την κατάσταση στην ίδια την Τουρκία, για την οποία, φυσικά, μπορεί μόνο να λυπηθεί κανείς». 

Και χαίρεται και λυπάται, λοιπόν, ο πρωθιερεύς Ν. Μπαλασόφ. Η ενσάρκωση της χαρμολύπης! 

φωτογραφία: Νικόλαος Μαγγίνας

Μήπως, άραγε, η Θ. Λειτουργία που τέλεσε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στην Καππαδοκία, στον ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Σινασού, την Κυριακή 13 Μαΐου 2007 και συλλειτούργησε ο τότε Μητροπολίτης Σμολένσκ κ. Κύριλλος (ο νυν Πατριάρχης Μόσχας), πραγματοποιήθηκε κατόπιν ρωσικών ενεργειών και δεν μας το λένε οι αδελφοί Ρώσοι για να τους είμαστε ευγνώμονες και γι’ αυτό; 

Μήπως, τελικά, και η επίσκεψη του μητροπολίτου Βολοκολάσμκ Ιλαρίωνα και του πρωθιερέως Μπαλασώφ τον Αύγουστο του 2011 στην Ίμβρο, όπου είχαν προσκληθεί υπό του Οικουμενικού Πατριάρχου, ήταν έργο των αδελφών Ρώσων και όχι του τέκνου της Ίμβρου Βαρθολομαίου; 

Μάλλον για ό,τι καλό γίνεται στο Φανάρι ευθύνονται οι Ρώσοι και τώρα που απέσυραν – λόγω Ουκρανικού – την κραταιά χείρα τους, έγινε η Αγία Σοφία και πάλι τζαμί και έπονται (;) και άλλα δεινά… 

Παρ’ όλα αυτά ο πρωθιερεύς Μπαλασόφ δεν έχει καταλάβει κάτι. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης μνημονεύει «Κυρίλλου Μόσχας» σε κάθε Θ. Λειτουργία. Ο Μόσχας έχει το πρόβλημα και έχει διακόψει την μνημόνευση και την κοινωνία. Κι αυτό καταγράφει η ιστορία. Ο Οικουμενικός μνημονεύει και ο Μόσχας όχι. 

Γι’ αυτό, αγαπητέ πρωθιερεύ Μπαλασόφ, είστε αξιολύπητοι. 

Την ενότητα την διαφυλάσσει ως κόρην οφθαλμού ο Οικουμενικός Πατριάρχης σε κάθε Θ. Λειτουργία. Εσείς την κάνατε κουρέλι γιατί δεν την αντέχετε… Φαίνεται πως η ενότητα δεν σας πάει… Λυπάμαι…

ΟΙ ΕΞΑΛΛΟΣΥΝΕΣ ΑΡΧΙΕΡΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Είναι θλιβερό το γεγονός ότι αρκετοί ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος με αφορμή την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, πλειοδότησαν για το ποιος θα φανεί περισσότερο «πατριώτης» και ποιος θα ξεστομίσει τις περισσότερες «βαριές» κουβέντες που θα καταδικάζουν το γεγονός. 

Ανέξοδες ρητορείες, λαϊκιστικές εκδηλώσεις κατωτάτης υποστάθμης (με φουστανελοφόρους και βρακοφόρους, με κουμπούρια και σουγιάδες, να κραδαίνουν σημαίες εντός των ναών την ώρα που ο «ποιμενάρχης» εκφωνούσε «φιλιππικούς»!), εθνικιστικές κορώνες χωρίς αντίκρισμα και πολλά άλλα παρόμοια. 

Το πολύ ενδιαφέρον είναι ότι σε όλες αυτές τις κωμικές αντιδράσεις, πρωταγωνίστησαν ουκ ολίγοι «παραδοσιακοί» ιεράρχες, οι οποίοι επί χρόνια πολεμούν συστηματικά το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Αυτοί όλοι βρήκαν νόημα στην ζωή τους από τον Ερντογάν! Τους πρόσφερε υλικό για εξαλλοσύνες και αμετροέπειες που δεν θα έπρεπε να χαρακτηρίζουν, όχι ιεράρχες, αλλά και κάθε σοβαρό άνθρωπο. 

Και τώρα τι; Τέλειωσαν οι φιέστες του Ερντογάν, τέλειωσαν και των εν Ελλάδι ιεραρχών. Εκ του ασφαλούς κράζουν και βοούν χωρίς στην πραγματικότητα να γνωρίζουν ποιος ο ρόλος και ο αγώνας του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Οι «παραδοσιακοί», τύπου Κυθήρων, διέρρηξαν τα ιμάτιά τους για την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί όπως ακριβώς τα διέρρηξαν και με την παραχώρηση του Αυτοκεφάλου στην Ουκρανία από το Φανάρι. Η μόνη διαφορά είναι ότι στο Αυτοκέφαλο δεν χτύπησαν πένθιμα (sic) τις καμπάνες. 

Τώρα που δόθηκε από τους Τούρκους η άδεια για την Θεία Λειτουργία στην Παναγία Σουμελά του Πόντου, σίγουρα θα βρεθούν κάποιοι να πουν «να μην παίξουμε το παιχνίδι του Ερντογάν», λες και δεν το έπαιξαν με την Αγία Σοφία. 

Η ελαφρότητα και – φευ! – η φαιδρότητα με την οποία αντιμετώπισαν πολλοί ιεράρχες της Ελλάδος το ζήτημα της Αγίας Σοφίας είναι πιο σοβαρή υπόθεση απ’ όσο νομίζουμε. 

Αποκαλύπτει ότι δεν ξέρουν τι εστί Φανάρι και το μόνο που επικαλούνται είναι ένα αόριστο «ένδοξο» παρελθόν, που δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα. 

Και δυστυχώς αυτή η κατάσταση μεταφέρεται στον κόσμο, ο οποίος, επίσης, δεν γνωρίζει.

Δημοσιογράφος με κάλεσε σε ραδιοφωνική εκπομπή για να με ρωτήσει ποια είναι ευθύνη του Οικουμενικού Πατριάρχη στο ζήτημα της Αγίας Σοφίας. Του είπα κατηγορηματικά: «ΚΑΜΙΑ!». Και εξήγησα τη θέση μου. 

Γιατί στην Ελλάδα πολλοί είναι εκείνοι οι «χριστιανοί» που έσπευσαν να ρίξουν τον λίθο του αναθέματος στον Πατριάρχη, αγνοώντας (;) πλήρως το «όραμα» του Ερντογάν για την Αγία Σοφία και τις πολιτικές διαστάσεις του θέματος. 

Όποιος βλέπει τον Πατριάρχη στα ξωκλήσια της Ίμβρου, καταλαβαίνει ποιος είναι ο Βαρθολομαίος.

Όποιος δεν καταλαβαίνει, δεν ξέρει πού πατά και πού πηγαίνει…

ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ: Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΕΝ ΣΚΕΠΤΕΤΑΙ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΑΛΛΑ ΠΩΣ ΘΑ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΛΟΑΤΚΙ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

"Ολοφύρεται" για άλλη μια φορά ο Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος, αυτή τη φορά λόγω της μετατροπής της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως σε τζαμί.

Αλλά οι ...πτήσεις του είναι όντως υπερβατικές! 

Ο κατ' αυτόν και υπ' αυτού "αφορισμένος" πρωθυπουργός της Ελλάδος Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έχει ...φωνάξει για το θέμα της Αγίας Σοφίας όσο θα ήθελε ο "άγιος" Καλαβρύτων. 

Την ερμηνεία την δίνει πανηγυρικά ο ίδιος σε ανάρτησή του στο προσωπικό του ιστολόγιο!

"Ο Πρωθυπουργός, στη φωτογραφία που βλέπετε, δεν σκέπτεται το πρόβλημα της Αγίας Σοφίας, όπως θα ενόμιζε κάποιος εκ πρώτης όψεως! Δυστυχώς αυτή την ώρα είναι απορροφημένος με το πρόβλημα πως θα αξιοποιή-σει ακόμη καλύτερα στην διακυβέρνηση της Χώρας! το "ζευγάρι" των δύο ανδρών ΛΟΑΤΚΙ (δεν θα λέμε ανδρό-γυνο πλέον, αλλά ανδρό-ανδρο σχήμα, ή και ανδρας στο τετράγωνο 2 ), δηλ. τον προσωπικό του συνεργάτη κ. Πατέλη και τον "άνδρα" ή το "ταίρι" του κ. Πατέλη, δηλ. τον κ. Δημητριάδη! 

"Αν κάτι το είπε και θα το κάνει-δυστυχώς- ο Κούλης Μητσοτάκης, αυτό είναι ότι θα κυβερνήσει με τους π@ύστηδες! Για τους επίσημους, τους δηλωμένους μιλάμε, διότι από κρυφούς ανώμαλους η πολιτική ζωή του τόπου είναι γεμάτη εδώ και πολλές δεκαετίες", γράφει το ΜΑΚΕΛΕΙΟ της 4ης Ιουλίου 2020, σελ. 5. 

Όταν, λοιπόν ερωτούν τον Πρωθυπουργό με την ερώτηση: "Εσύ τι λές Κυριάκο για την ΑγιαΣοφιά;" ο Πρωθυπουργός απαντά: "Σας παρακαλώ, μη με σκοτίζετε με δαύτα! Έχω άλλα στο μυαλό μου! Έχω άλλες σκοτούρες τώρα"!

Επομένως και για το θέμα της Αγίας Σοφίας, κατά τον Καλαβρύτων Αμβρόσιο, φταίνει οι π@ύστηδες!

Κοιτάξτε, αν μας χάριζαν οι Τούρκοι την Αγία Σοφία για να λειτουργεί ο Καλαβρύτων Αμβρόσιος, ή ο ομοϊδεάτης του, φίλτατος Πειραιώς Σεραφείμ, την προτιμώ τζαμί! 

ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ: ΣΤΑ ΑΔΥΤΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ

Μια παλαιότερη, αλλά αποκαλυπτική και διαχρονική, ανάρτηση μας

«Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς» 

ΣΤΟ ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΟΒΟΛΗ 

ΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΓΡΑΨΕ Ο ΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΘΕΤΗΣ Γ. ΚΑΛΛΗΣ 

Του ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΒΙΚΕΤΟΥ  

Στο Los Angeles County Museum of Art - LACMA (Μουσείο Τέχνης της Κομητείας του Λος Άντζελες, το δεύτερο μεγαλύτερο μουσείο στις ΗΠΑ, θα προβληθεί αύριο, 23 Σεπτεμβρίου 2018, σε παγκόσμια πρεμιέρα το ντοκιμαντέρ, με τίτλο: «Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς». Η έρευνα και σκηνοθεσία ανήκει στον Göksel Gülensoy, που γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Την μουσική έγραψε ο Κύπριος συνθέτης Γιώργος Καλλής και το σενάριο είναι του Kutsi Akilli. 

Tο ντοκιμαντέρ, για το οποίο ο «Φιλελεύθερος» είχε γράψει το 2014, είναι παραγωγή της Kinostanbul. Στο ρεπορτάζ του 2014 ο Göksel Gülensoy (Γκοκσέλ Γκιουλενσόϊ) είχε δηλώσει: «Έμεινα άφωνος, δεν πίστευα στα μάτια μου. Ήταν ως να βρέθηκα στον 5ο με 6ο μ.Χ αιώνα». Το ερέθισμα για να ξεκινήσει το ντοκιμαντέρ ήταν οι συζητήσεις του Göksel Gülensoy με τον αναπληρωτή καθηγητή , δρα İhsan Tunay. «Ανέκαθεν είχα έρωτα για την Αγία Σοφία. Ήξερα ότι θα ήταν μια μακροχρόνια σχέση. Πρώτα έπρεπε να την δω με τα ίδια μου τα μάτια, να την γνωρίσω και το πιο σημαντικό να την ανακαλύψω. Κι αυτό έκανα. Με το πέρασμα του χρόνου, η αγάπη μετατράπηκε σε πάθος που με κυριαρχεί εδώ και χρόνια», δηλώνει ο Göksel. 

Με την ευκαιρία της αυριανής πρεμιέρας του ντοκιμαντέρ ο Göksel Gülensoy (Γκοκσέλ Γκιουλενσόϊ) σε αποκλειστικές δηλώσεις στον «Φ» αναφέρει ότι είναι ο πρώτος σκηνοθέτης, που είχε την ευκαιρία να κινηματογραφήσει το κάτω μέρος μιας δομής (της Αγίας Σοφίας) 1500 χρόνων.

O Göksel Gülensoy και μέλη της ομάδας του μέσα στην Αγιά Σοφιά (ΦΩΤΟ: Kinostanbul)

Ο Τούρκος σκηνοθέτης μας είπε ότι έχει αποκομίσει πολλές εμπειρίες. Οι σημαντικότερες, συνεχίζει, ήταν ότι έμαθα για την ύπαρξη πολλών δωματίων της Ρωμαϊκής – Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο υπόγειο (κάτω από τον ναό) και τις λειτουργίες του. «Είδα ότι υπήρχε μια άλλη πόλη κάτω από την σημερινή Κωνσταντινούπολη», τόνισε. "Οι θόλοι και οι μιναρέδες της Αγιάς Σοφιάς αποτελούν σύμβολα της Κωνσταντινούπολης που σου κόβουν την ανάσα», λέει ο σκηνοθέτης. «Αποκαλύψαμε ένα κόσμο τόσο εντυπωσιακό, όσο και αυτός που βρίσκεται στον ναό. Για τον λόγο αυτό είμαστε αφάνταστα ενθουσιασμένοι και συγκινημένοι», επισημαίνει ο Gülensoy. 

Το κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ, αναφέρει, είναι 90 λεπτά. Το μήκος της τηλεοπτικής σειράς είναι 6x52 λεπτά. Μόνο 52 λεπτά από αυτό θα προβληθεί στην αποψινή πρεμιέρα στο LACMA. 

Υπήρξε, αναφέρει, μια προσφορά από το LACMA για την παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας. «Σκέφτηκα ότι θα ήταν σωστή η απόφαση για ένα τέτοιο ντοκιμαντέρ να προβληθεί σε ένα από τα σημαντικά μουσεία των ΗΠΑ και δέχτηκα. Το πρόγραμμά μας για την Τουρκία δεν είναι ακόμα βέβαιο», δηλώνει ο Τούρκος σκηνοθέτης. 

Ο Göksel Gülensoy αποκαλύπτει ότι θέλει να συνεχίσει το ερευνητικό πρόγραμμά του, «γιατί στην περιοχή του Σουλτάναχμετ, όπου βρίσκεται η Αγιά Σοφιά, υπάρχουν πολλά ανεξερεύνητα μέρη». Προσθέτει ότι αναζητεί συμπαραγωγό για να μπορέσει να υλοποιήσω τους στόχους του. 

Τέλος, δηλώνει στον «Φ» ότι, αν υπάρξει ενδιαφέρον, θα προβάλει στην Κύπρο το ντοκιμαντέρ, που θα παρουσιαστεί απόψε στο LACMA. 

Ο συνθέτης Γιώργος Καλλής απάντησε στις ερωτήσεις του «Φ»: 

- Πως έγινε η γνωριμία με τον Göksel Gülensoy; 

- Η γνωριμία μας ήταν αρχικά διαδικτυακή... Ο Göksel παρακολουθούσε τη δουλειά μου από καιρό και έτσι πριν από μερικούς μήνες μου έστειλε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα και περιέγραφε την ταινία. Με ρώτησε, εάν θα με ενδιέφερε να την επενδύσω μουσικά. Βρεθήκαμε στην Λευκωσία για πρόγευμα το καλοκαίρι και συμφωνήσαμε να προχωρήσουμε με την συνεργασία μας. 

- Γιατί αποφάσισες να γράψεις την μουσική στο συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ και τι σημαίνει για την μέχρι σήμερα δουλειά σου; 

-Το θέμα με ενδιέφερε, γιατί πρώτον πρόκειται για ένα Βυζαντινό Ναό ασύγκριτης αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας. Εξ άλλου μετά από τη γνωριμία μου με τον Göksel διαπίστωσα ότι πρόκειται για ένα πολύ εργατικό σκηνοθέτη, αλλά και εξαιρετικό άνθρωπο. Μου περιέγραψε το ντοκιμαντέρ με περηφάνια κι ένα μεγάλο χαμόγελο και με κέρδισε αμέσως η αυθεντικότητα του. 

- Μπορείς να μας πεις δυο λόγια για τα βασικά χαρακτηριστικά της μουσικής του ντοκιμαντέρ; 

- Το θέμα του ντοκιμαντέρ μου δίνει τη δυνατότητα να συνδυάσω τις βυζαντινές ρίζες μας με συμφωνική κινηματογραφική μουσική, που πιστεύω θα δημιουργήσει ένα πολύ ενδιαφέρον μουσικό ακρόαμα. Εξάλλου, η γενική ιδέα της μουσικής υπόκρουσης είναι να μας πάρει πίσω στον χρόνο. 

- Ποιά η γνώμη σου για το ντοκιμαντέρ; 

- Δεν έχει ξαναγίνει τέτοιου είδους μελέτη για την Αγία Σοφία, πριν από αυτή τη πρωτοβουλία του Göksel. Για μένα είναι ένα θέμα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, επηρεασμένος βεβαίως πάντοτε και από την ιστορία μας. Καταδυόμενος στα υπόγεια της Αγιάς Σοφιάς ο Göksel βρήκε και κατάλοιπα του παρελθόντος μέχρι και το 1200 μ.χ. Είναι σίγουρα μία αξιόλογη προσπάθεια επιστημονικής και όχι μόνον έρευνας, που αξίζει να την δει ο καθένας από εμάς. 

Το ντοκιμαντέρ "Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς» είναι βασισμένο σε πολύχρονες εξερευνήσεις των υπόγειων στοών και υδροφόρων διόδων του εμβληματικού ναού. Πριν την προβολή του ντοκιμαντέρ θα μιλήσει η αρχαιολόγος, δρ. Χαλούκ Τσιετίνκαγια (Haluk Cetinkaya) . Ο διάσημος συγγραφέας Dan Brown έχει χαρακτηρίσει «υπέροχο» το ντοκιμαντέρ. Για την παραγωγή του, της οποίας εκτελεστικός διευθυντής είναι ο Σενά Ντεκτάς (Sena Denktas), δούλεψαν περίπου 45 άτομα διαφόρων ειδικοτήτων. 

Ο Τούρκος ντοκιμαντερίστας δηλώνει κατηγορηματικά ότι η επικοινωνία των στοών της Αγίας Σοφίας με τον Βόσπορο και τα Πριγκηπόννησα είναι ένας θρύλος.

Ο Göksel Gülensoy στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς

Τα υποβρύχια γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στο βυθό των τριών μεγάλων ιστορικών δεξαμενών της Αγίας Σοφίας από τέσσερις επαγγελματίες δύτες, με εξοπλισμό τελευταίας τεχνολογίας. Τα γυρίσματα στις σήραγγες και τις πλωτές διόδους κάτω από την Αγιά Σοφιά έγιναν από ειδικούς του Διεθνούς Σπηλαιολογικού Κέντρου Boğaziçi. Το γεγονός ότι δεν βρέθηκε ένα έγγραφο ή ντοκουμέντο σχετικά με τον υπόγειο χώρο της Αγιάς Σοφιάς είχε ως αποτέλεσμα οι εργασίες να πάρουν περισσότερο χρόνο. Τώρα, με βάση τα γυρίσματα , η περιοχή έχει χαρτογραφηθεί. Οι δεξαμενές της Αγιάς Σοφιάς, οι οποίες έχουν βυθιστεί, εξετάστηκαν και μετρήθηκαν για πρώτη φορά. 

Όλα όσα καταγράφηκαν από την κάμερα εξετάστηκαν από επιστημονική επιτροπή και αποφασίστηκε ότι χρειάζονται και άλλες έρευνες για τον υπόγειο χώρο της Αγιάς Σοφιάς. 

Με τη βοήθεια των καθηγητών της Βυζαντινής Αρχαιολογίας Ihsan Tunay και HaluK Cetinkaya, αλλά και των υπευθύνων του Μουσείου της Αγίας Σοφίας εντοπίστηκαν δύο πιθανές είσοδοι για τις σήραγγες του ναού . Η πρώτη είσοδος βρέθηκε στο τμήμα του πρόναου και λίγα μέτρα πιο μακριά εντοπίστηκε η δεύτερη. Στα υπόγεια της Αγιάς Σοφιάς υπάρχουν πολλοί κίονες, εξαιρετικού κάλλους, παρεκκλήσια με σπαράγματα νωπογραφιών και δωμάτια. 

Ο Göksel Gülensoy και η ομάδα του βρήκαν ένα τάφο, αλλά δεν είχαν αντιληφθεί τι είχαν ανακαλύψει. Αυτό το διαπίστωσε η αρχαιολόγος HaluK Cetinkaya, όταν είδε τις εικόνες. Ήταν ο τάφος του Αγίου Αντιγόνου! Τελευταία αναφορά στον τάφο του Αγίου είχε γίνει τον 13ο αιώνα από έναν Ρώσο περιηγητή. Επίσης, βρέθηκε ακόμη ένας τάφος, που εικάζεται πως ανήκει σε Πατριάρχη. Σύμφωνα με τον Göksel ο σεναριογράφος του Kutsi Akilli ελπίζει ότι μπορεί να βρεθεί δωμάτιο της Αγιάς Σοφιάς Σοφίας, από όπου διέφυγε ο ιερέας στη Λειτουργία της 29ης Μαΐου 1453, όταν ο Μωάμεθ ο Πορθητής εισέβαλε στον ναό, αλλά και το δισκοπότηρο που χάθηκε κατά την Άλωση της Πόλης και η παράδοση το θέλει να βρίσκεται κάπου στα βάθη του ναού. Στα ευρήματα συγκαταλέγεται και ένα στρατιωτικό παγούρι με ημερομηνία 1917.

Ψηφιδωτή τοιχογραφία στην Αγιά Σοφιά (ΦΩΤΟ: Α. Βικέτος)

Η Αγιά Σοφιά, την οποία επισκέπτονται κάθε χρόνο κατά μέσο όρο τρία εκ. τουρίστες, ήταν ο καθεδρικός ναός της Κωνσταντινούπολης, στο κέντρο της κωνσταντίνειας πόλης, στον Πρώτο λόφο της Κωνσταντινούπολης. Ο ναός, που σώζεται σήμερα και αποτελεί μουσείο, οικοδομήθηκε από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄ κατά το πρώτο μισό του 6ου αιώνα μ.Χ. Το έργο ανέλαβαν ο Ανθέμιος από τις Τράλλεις και ο Ισίδωρος από τη Μίλητο. Η κατασκευή προχώρησε γρήγορα και ο ναός, μια κολοσσιαία τρουλαία βασιλική με μια αψίδα στα ανατολικά και συνολικό μήκος περί τα 135 μ., εγκαινιάστηκε στις 27 Δεκεμβρίου 537. Ο τρούλος της Αγίας Σοφίας είναι ελαφρώς μικρότερος από εκείνον του Πάνθεου στη Ρώμη. Η διάμετρός του φτάνει τα 31,87 μ. και βρίσκεται σε ύψος 55,6 μ. από το επίπεδο του δαπέδου. 

Όσον αφορά το εσωτερικό του ναού οι επιφάνειες των τοίχων καλύπτονταν με πολύχρωμη ορθομαρμάρωση (όπως παραμένουν και σήμερα) και αρχικά είχαν διακοσμηθεί με πολυάριθμους ψηφιδωτούς σταυρούς και διακοσμητικά σχέδια σε χρυσό βάθος. Ο άμβωνας από μάρμαρο και ελεφαντοστό είχε δύο κλίμακες. 

Τα παλιότερα σωζόμενα ψηφιδωτά με εικόνες του Χριστού της Παναγίας, του Ιωάννη του Προδρόμου, των Αρχαγγέλων, αυτοκρατόρων κλπ. χρονολογούνται το 843 μ.Χ. στην περίοδο μετά την Εικονομαχία. Ο τρούλος του ναού πιθανώς διακοσμήθηκε επίσης τον 9ο αιώνα με μια μεγάλη παράσταση του Παντοκράτορα, ο οποίος καταστράφηκε εντελώς, αλλά στις αρχές της Οθωμανικής περιόδου, ήταν ακόμη ορατός.
ΠΗΓΗ: Εφημερίδα Κύπρου «Ο Φιλελεύθερος», 22.9.2018 

Υπόγεια σήραγγα 

ΝΥΧΤΕΡΙΝΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ: "Κάθε πρωί μέσ’ στην Αγιά Σοφιά..."

Ο δίσκος «Για τη Ελένη» του Μάνου Χατζιδάκι κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1978, με ερμηνευτή το Στέλιο Μαρκετάκη.
Ένας ανεπιτήδευτα λαϊκός ερμηνευτής που μετά απ' αυτόν τον γνησίως λαϊκό δίσκο του Χατζιδάκι εξαφανίστηκε! Δε νομίζω ότι είχε και καμιά άλλη παρουσία στον χώρο του τραγουδιού. Άλλωστε αυτή ήταν αρκετή, θαρρώ. 

Η δεύτερη παρουσίαση αυτού του κύκλου τραγουδιών έγινε το 1986, με νέα ενορχήστρωση και με ερμηνεύτρια τη Μαρία Δημητριάδη. «Η καινούργια φωνή της με βοήθησε πολύ να ξαναβρώ την τραγικότητα που επιζητούσα να διαπερνάει τα απλοϊκά από μια πρώτη όψη τραγούδια μου», είχε πει τότε ο Μάνος Χατζιδάκις. 

Κάποια από τα τραγούδια «Για την Ελένη» τραγουδήθηκαν και από την Αλεξάνδρα στους δίσκους της «Η Αλεξάνδρα στα λαϊκά του Μάνου Χατζιδάκι» και «Η Αλεξάνδρα τραγουδά Μ. Χατζιδάκι - Β. Τσιτσάνη». 

Για σήμερα επιλέγουμε ένα από τα δώδεκα τραγούδια του δίσκου. "Νυχτερινός άγγελος", σε στίχους Μιχάλη Μπουρμπούλη.
Παραθέτουμε τις ερμηνείες του Στ. Μαρκετάκη, της Αλεξάνδρας και της Μαρίας Δημητριάδη. 

Κάθε πρωί μέσ’ στην Αγιά Σοφιά 

όταν κοιμούνται όλοι 

βγαίνει ένας άγγελος να δει 

βγαίνει να δει  

τη χαλασμένη Πόλη. 

Ψάχνει για φως μες στα σκοτεινά 

κι όπως γυρίζει μοναχός 

είν’ ένας άγγελος αϊτός 

που μας κοιτάζει απ’ τα βουνά. 

Ένας καπνός το βράδυ θ’ απλωθεί 

τον κόσμο να σκεπάσει 

κι όσα έχουν τώρα ξεχαστεί 

σε μια γραφή 

θα σκύψει να διαβάσει. 

Νύχτα βαθιά πάνω απ’ τα νερά 

φυσάει ο αγέρας δυνατός 

είν’ ένας άγγελος αετός 

που μες στον κόσμο προχωρά.

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΓΕΙΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ ΘΑ ΠΡΟΒΛΗΘΕΙ ΣΤΙΣ Η.Π.Α.

«Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς» 

ΣΤΟ ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΟΒΟΛΗ 

ΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΓΡΑΨΕ Ο ΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΘΕΤΗΣ Γ. ΚΑΛΛΗΣ 

Του ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΒΙΚΕΤΟΥ  

Στο Los Angeles County Museum of Art - LACMA (Μουσείο Τέχνης της Κομητείας του Λος Άντζελες, το δεύτερο μεγαλύτερο μουσείο στις ΗΠΑ, θα προβληθεί αύριο, 23 Σεπτεμβρίου 2018, σε παγκόσμια πρεμιέρα το ντοκιμαντέρ, με τίτλο: «Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς». Η έρευνα και σκηνοθεσία ανήκει στον Göksel Gülensoy, που γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Την μουσική έγραψε ο Κύπριος συνθέτης Γιώργος Καλλής και το σενάριο είναι του Kutsi Akilli. 

Tο ντοκιμαντέρ, για το οποίο ο «Φιλελεύθερος» είχε γράψει το 2014, είναι παραγωγή της Kinostanbul. Στο ρεπορτάζ του 2014 ο Göksel Gülensoy (Γκοκσέλ Γκιουλενσόϊ) είχε δηλώσει: «Έμεινα άφωνος, δεν πίστευα στα μάτια μου. Ήταν ως να βρέθηκα στον 5ο με 6ο μ.Χ αιώνα». Το ερέθισμα για να ξεκινήσει το ντοκιμαντέρ ήταν οι συζητήσεις του Göksel Gülensoy με τον αναπληρωτή καθηγητή , δρα İhsan Tunay. «Ανέκαθεν είχα έρωτα για την Αγία Σοφία. Ήξερα ότι θα ήταν μια μακροχρόνια σχέση. Πρώτα έπρεπε να την δω με τα ίδια μου τα μάτια, να την γνωρίσω και το πιο σημαντικό να την ανακαλύψω. Κι αυτό έκανα. Με το πέρασμα του χρόνου, η αγάπη μετατράπηκε σε πάθος που με κυριαρχεί εδώ και χρόνια», δηλώνει ο Göksel. 

Με την ευκαιρία της αυριανής πρεμιέρας του ντοκιμαντέρ ο Göksel Gülensoy (Γκοκσέλ Γκιουλενσόϊ) σε αποκλειστικές δηλώσεις στον «Φ» αναφέρει ότι είναι ο πρώτος σκηνοθέτης, που είχε την ευκαιρία να κινηματογραφήσει το κάτω μέρος μιας δομής (της Αγίας Σοφίας) 1500 χρόνων.

O Göksel Gülensoy και μέλη της ομάδας του μέσα στην Αγιά Σοφιά (ΦΩΤΟ: Kinostanbul)

Ο Τούρκος σκηνοθέτης μας είπε ότι έχει αποκομίσει πολλές εμπειρίες. Οι σημαντικότερες, συνεχίζει, ήταν ότι έμαθα για την ύπαρξη πολλών δωματίων της Ρωμαϊκής – Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο υπόγειο (κάτω από τον ναό) και τις λειτουργίες του. «Είδα ότι υπήρχε μια άλλη πόλη κάτω από την σημερινή Κωνσταντινούπολη», τόνισε. "Οι θόλοι και οι μιναρέδες της Αγιάς Σοφιάς αποτελούν σύμβολα της Κωνσταντινούπολης που σου κόβουν την ανάσα», λέει ο σκηνοθέτης. «Αποκαλύψαμε ένα κόσμο τόσο εντυπωσιακό, όσο και αυτός που βρίσκεται στον ναό. Για τον λόγο αυτό είμαστε αφάνταστα ενθουσιασμένοι και συγκινημένοι», επισημαίνει ο Gülensoy. 

Το κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ, αναφέρει, είναι 90 λεπτά. Το μήκος της τηλεοπτικής σειράς είναι 6x52 λεπτά. Μόνο 52 λεπτά από αυτό θα προβληθεί στην αποψινή πρεμιέρα στο LACMA. 

Υπήρξε, αναφέρει, μια προσφορά από το LACMA για την παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας. «Σκέφτηκα ότι θα ήταν σωστή η απόφαση για ένα τέτοιο ντοκιμαντέρ να προβληθεί σε ένα από τα σημαντικά μουσεία των ΗΠΑ και δέχτηκα. Το πρόγραμμά μας για την Τουρκία δεν είναι ακόμα βέβαιο», δηλώνει ο Τούρκος σκηνοθέτης. 

Ο Göksel Gülensoy αποκαλύπτει ότι θέλει να συνεχίσει το ερευνητικό πρόγραμμά του, «γιατί στην περιοχή του Σουλτάναχμετ, όπου βρίσκεται η Αγιά Σοφιά, υπάρχουν πολλά ανεξερεύνητα μέρη». Προσθέτει ότι αναζητεί συμπαραγωγό για να μπορέσει να υλοποιήσω τους στόχους του. 

Τέλος, δηλώνει στον «Φ» ότι, αν υπάρξει ενδιαφέρον, θα προβάλει στην Κύπρο το ντοκιμαντέρ, που θα παρουσιαστεί απόψε στο LACMA. 

Ο συνθέτης Γιώργος Καλλής απάντησε στις ερωτήσεις του «Φ»: 

- Πως έγινε η γνωριμία με τον Göksel Gülensoy; 

- Η γνωριμία μας ήταν αρχικά διαδικτυακή... Ο Göksel παρακολουθούσε τη δουλειά μου από καιρό και έτσι πριν από μερικούς μήνες μου έστειλε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα και περιέγραφε την ταινία. Με ρώτησε, εάν θα με ενδιέφερε να την επενδύσω μουσικά. Βρεθήκαμε στην Λευκωσία για πρόγευμα το καλοκαίρι και συμφωνήσαμε να προχωρήσουμε με την συνεργασία μας. 

- Γιατί αποφάσισες να γράψεις την μουσική στο συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ και τι σημαίνει για την μέχρι σήμερα δουλειά σου; 

-Το θέμα με ενδιέφερε, γιατί πρώτον πρόκειται για ένα Βυζαντινό Ναό ασύγκριτης αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας. Εξ άλλου μετά από τη γνωριμία μου με τον Göksel διαπίστωσα ότι πρόκειται για ένα πολύ εργατικό σκηνοθέτη, αλλά και εξαιρετικό άνθρωπο. Μου περιέγραψε το ντοκιμαντέρ με περηφάνια κι ένα μεγάλο χαμόγελο και με κέρδισε αμέσως η αυθεντικότητα του. 

- Μπορείς να μας πεις δυο λόγια για τα βασικά χαρακτηριστικά της μουσικής του ντοκιμαντέρ; 

- Το θέμα του ντοκιμαντέρ μου δίνει τη δυνατότητα να συνδυάσω τις βυζαντινές ρίζες μας με συμφωνική κινηματογραφική μουσική, που πιστεύω θα δημιουργήσει ένα πολύ ενδιαφέρον μουσικό ακρόαμα. Εξάλλου, η γενική ιδέα της μουσικής υπόκρουσης είναι να μας πάρει πίσω στον χρόνο. 

- Ποιά η γνώμη σου για το ντοκιμαντέρ; 

- Δεν έχει ξαναγίνει τέτοιου είδους μελέτη για την Αγία Σοφία, πριν από αυτή τη πρωτοβουλία του Göksel. Για μένα είναι ένα θέμα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, επηρεασμένος βεβαίως πάντοτε και από την ιστορία μας. Καταδυόμενος στα υπόγεια της Αγιάς Σοφιάς ο Göksel βρήκε και κατάλοιπα του παρελθόντος μέχρι και το 1200 μ.χ. Είναι σίγουρα μία αξιόλογη προσπάθεια επιστημονικής και όχι μόνον έρευνας, που αξίζει να την δει ο καθένας από εμάς. 

Το ντοκιμαντέρ "Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς» είναι βασισμένο σε πολύχρονες εξερευνήσεις των υπόγειων στοών και υδροφόρων διόδων του εμβληματικού ναού. Πριν την προβολή του ντοκιμαντέρ θα μιλήσει η αρχαιολόγος, δρ. Χαλούκ Τσιετίνκαγια (Haluk Cetinkaya) . Ο διάσημος συγγραφέας Dan Brown έχει χαρακτηρίσει «υπέροχο» το ντοκιμαντέρ. Για την παραγωγή του, της οποίας εκτελεστικός διευθυντής είναι ο Σενά Ντεκτάς (Sena Denktas), δούλεψαν περίπου 45 άτομα διαφόρων ειδικοτήτων. 

Ο Τούρκος ντοκιμαντερίστας δηλώνει κατηγορηματικά ότι η επικοινωνία των στοών της Αγίας Σοφίας με τον Βόσπορο και τα Πριγκηπόννησα είναι ένας θρύλος.

Ο Göksel Gülensoy στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς

Τα υποβρύχια γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στο βυθό των τριών μεγάλων ιστορικών δεξαμενών της Αγίας Σοφίας από τέσσερις επαγγελματίες δύτες, με εξοπλισμό τελευταίας τεχνολογίας. Τα γυρίσματα στις σήραγγες και τις πλωτές διόδους κάτω από την Αγιά Σοφιά έγιναν από ειδικούς του Διεθνούς Σπηλαιολογικού Κέντρου Boğaziçi. Το γεγονός ότι δεν βρέθηκε ένα έγγραφο ή ντοκουμέντο σχετικά με τον υπόγειο χώρο της Αγιάς Σοφιάς είχε ως αποτέλεσμα οι εργασίες να πάρουν περισσότερο χρόνο. Τώρα, με βάση τα γυρίσματα , η περιοχή έχει χαρτογραφηθεί. Οι δεξαμενές της Αγιάς Σοφιάς, οι οποίες έχουν βυθιστεί, εξετάστηκαν και μετρήθηκαν για πρώτη φορά. 

Όλα όσα καταγράφηκαν από την κάμερα εξετάστηκαν από επιστημονική επιτροπή και αποφασίστηκε ότι χρειάζονται και άλλες έρευνες για τον υπόγειο χώρο της Αγιάς Σοφιάς. 

Με τη βοήθεια των καθηγητών της Βυζαντινής Αρχαιολογίας Ihsan Tunay και HaluK Cetinkaya, αλλά και των υπευθύνων του Μουσείου της Αγίας Σοφίας εντοπίστηκαν δύο πιθανές είσοδοι για τις σήραγγες του ναού . Η πρώτη είσοδος βρέθηκε στο τμήμα του πρόναου και λίγα μέτρα πιο μακριά εντοπίστηκε η δεύτερη. Στα υπόγεια της Αγιάς Σοφιάς υπάρχουν πολλοί κίονες, εξαιρετικού κάλλους, παρεκκλήσια με σπαράγματα νωπογραφιών και δωμάτια. 

Ο Göksel Gülensoy και η ομάδα του βρήκαν ένα τάφο, αλλά δεν είχαν αντιληφθεί τι είχαν ανακαλύψει. Αυτό το διαπίστωσε η αρχαιολόγος HaluK Cetinkaya, όταν είδε τις εικόνες. Ήταν ο τάφος του Αγίου Αντιγόνου! Τελευταία αναφορά στον τάφο του Αγίου είχε γίνει τον 13ο αιώνα από έναν Ρώσο περιηγητή. Επίσης, βρέθηκε ακόμη ένας τάφος, που εικάζεται πως ανήκει σε Πατριάρχη. Σύμφωνα με τον Göksel ο σεναριογράφος του Kutsi Akilli ελπίζει ότι μπορεί να βρεθεί δωμάτιο της Αγιάς Σοφιάς Σοφίας, από όπου διέφυγε ο ιερέας στη Λειτουργία της 29ης Μαΐου 1453, όταν ο Μωάμεθ ο Πορθητής εισέβαλε στον ναό, αλλά και το δισκοπότηρο που χάθηκε κατά την Άλωση της Πόλης και η παράδοση το θέλει να βρίσκεται κάπου στα βάθη του ναού. Στα ευρήματα συγκαταλέγεται και ένα στρατιωτικό παγούρι με ημερομηνία 1917.

Ψηφιδωτή τοιχογραφία στην Αγιά Σοφιά (ΦΩΤΟ: Α. Βικέτος)

Η Αγιά Σοφιά, την οποία επισκέπτονται κάθε χρόνο κατά μέσο όρο τρία εκ. τουρίστες, ήταν ο καθεδρικός ναός της Κωνσταντινούπολης, στο κέντρο της κωνσταντίνειας πόλης, στον Πρώτο λόφο της Κωνσταντινούπολης. Ο ναός, που σώζεται σήμερα και αποτελεί μουσείο, οικοδομήθηκε από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄ κατά το πρώτο μισό του 6ου αιώνα μ.Χ. Το έργο ανέλαβαν ο Ανθέμιος από τις Τράλλεις και ο Ισίδωρος από τη Μίλητο. Η κατασκευή προχώρησε γρήγορα και ο ναός, μια κολοσσιαία τρουλαία βασιλική με μια αψίδα στα ανατολικά και συνολικό μήκος περί τα 135 μ., εγκαινιάστηκε στις 27 Δεκεμβρίου 537. Ο τρούλος της Αγίας Σοφίας είναι ελαφρώς μικρότερος από εκείνον του Πάνθεου στη Ρώμη. Η διάμετρός του φτάνει τα 31,87 μ. και βρίσκεται σε ύψος 55,6 μ. από το επίπεδο του δαπέδου. 

Όσον αφορά το εσωτερικό του ναού οι επιφάνειες των τοίχων καλύπτονταν με πολύχρωμη ορθομαρμάρωση (όπως παραμένουν και σήμερα) και αρχικά είχαν διακοσμηθεί με πολυάριθμους ψηφιδωτούς σταυρούς και διακοσμητικά σχέδια σε χρυσό βάθος. Ο άμβωνας από μάρμαρο και ελεφαντοστό είχε δύο κλίμακες. 

Τα παλιότερα σωζόμενα ψηφιδωτά με εικόνες του Χριστού της Παναγίας, του Ιωάννη του Προδρόμου, των Αρχαγγέλων, αυτοκρατόρων κλπ. χρονολογούνται το 843 μ.Χ. στην περίοδο μετά την Εικονομαχία. Ο τρούλος του ναού πιθανώς διακοσμήθηκε επίσης τον 9ο αιώνα με μια μεγάλη παράσταση του Παντοκράτορα, ο οποίος καταστράφηκε εντελώς, αλλά στις αρχές της Οθωμανικής περιόδου, ήταν ακόμη ορατός.
ΠΗΓΗ: Εφημερίδα Κύπρου «Ο Φιλελεύθερος», 22.9.2018 

Υπόγεια σήραγγα 

ΝΥΧΤΕΡΙΝΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ: "Κάθε πρωί μέσ’ στην Αγιά Σοφιά..."

Αγία Σοφία, ο Άγγελος

Ο δίσκος «Για τη Ελένη» του Μάνου Χατζιδάκι κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1978, με ερμηνευτή το Στέλιο Μαρκετάκη.
Ένας ανεπιτήδευτα λαϊκός ερμηνευτής που μετά απ' αυτόν τον γνησίως λαϊκό δίσκο του Χατζιδάκι εξαφανίστηκε! Δε νομίζω ότι είχε και καμιά άλλη παρουσία στον χώρο του τραγουδιού. Άλλωστε αυτή ήταν αρκετή, θαρρώ. 

Η δεύτερη παρουσίαση αυτού του κύκλου τραγουδιών έγινε το 1986, με νέα ενορχήστρωση και με ερμηνεύτρια τη Μαρία Δημητριάδη. «Η καινούργια φωνή της με βοήθησε πολύ να ξαναβρώ την τραγικότητα που επιζητούσα να διαπερνάει τα απλοϊκά από μια πρώτη όψη τραγούδια μου», είχε πει τότε ο Μάνος Χατζιδάκις. 

Κάποια από τα τραγούδια «Για την Ελένη» τραγουδήθηκαν και από την Αλεξάνδρα στους δίσκους της «Η Αλεξάνδρα στα λαϊκά του Μάνου Χατζιδάκι» και «Η Αλεξάνδρα τραγουδά Μ. Χατζιδάκι - Β. Τσιτσάνη». 

Για σήμερα - και επί τη μνήμη της Αλώσεως - επιλέγουμε ένα από τα δώδεκα τραγούδια του δίσκου. "Νυχτερινός άγγελος", σε στίχους Μιχάλη Μπουρμπούλη.
Παραθέτουμε τις ερμηνείες του Στ. Μαρκετάκη, της Αλεξάνδρας και της Μαρίας Δημητριάδη. 

Κάθε πρωί μέσ’ στην Αγιά Σοφιά 

όταν κοιμούνται όλοι 

βγαίνει ένας άγγελος να δει 

βγαίνει να δει  

τη χαλασμένη Πόλη. 

Ψάχνει για φως μες στα σκοτεινά 

κι όπως γυρίζει μοναχός 

είν’ ένας άγγελος αϊτός 

που μας κοιτάζει απ’ τα βουνά. 

Ένας καπνός το βράδυ θ’ απλωθεί 

τον κόσμο να σκεπάσει 

κι όσα έχουν τώρα ξεχαστεί 

σε μια γραφή 

θα σκύψει να διαβάσει. 

Νύχτα βαθιά πάνω απ’ τα νερά 

φυσάει ο αγέρας δυνατός 

είν’ ένας άγγελος αετός 

που μες στον κόσμο προχωρά.

ΝΥΧΤΕΡΙΝΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ: "Είν’ ένας άγγελος αετός..."

Αγία Σοφία, ο Άγγελος

Ο δίσκος «Για τη Ελένη» του Μάνου Χατζιδάκι κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1978, με ερμηνευτή το Στέλιο Μαρκετάκη.
Ένας ανεπιτήδευτα λαϊκός ερμηνευτής που μετά απ' αυτόν τον γνησίως λαϊκό δίσκο του Χατζιδάκι εξαφανίστηκε! Δε νομίζω ότι είχε και καμιά άλλη παρουσία στον χώρο του τραγουδιού. Άλλωστε αυτή ήταν αρκετή, θαρρώ. 

Η δεύτερη παρουσίαση αυτού του κύκλου τραγουδιών έγινε το 1986, με νέα ενορχήστρωση και με ερμηνεύτρια τη Μαρία Δημητριάδη. «Η καινούργια φωνή της με βοήθησε πολύ να ξαναβρώ την τραγικότητα που επιζητούσα να διαπερνάει τα απλοϊκά από μια πρώτη όψη τραγούδια μου», είχε πει τότε ο Μάνος Χατζιδάκις. 

Κάποια από τα τραγούδια «Για την Ελένη» τραγουδήθηκαν και από την Αλεξάνδρα στους δίσκους της «Η Αλεξάνδρα στα λαϊκά του Μάνου Χατζιδάκι» και «Η Αλεξάνδρα τραγουδά Μ. Χατζιδάκι - Β. Τσιτσάνη». 

Για σήμερα - και επί τη μνήμη της Αλώσεως - επιλέγουμε ένα από τα δώδεκα τραγούδια του δίσκου. "Νυχτερινός άγγελος", σε στίχους Μιχάλη Μπουρμπούλη.
Παραθέτουμε τις ερμηνείες του Στ. Μαρκετάκη, της Αλεξάνδρας και της Μαρίας Δημητριάδη. 

Κάθε πρωί μέσ’ στην Αγιά Σοφιά 

όταν κοιμούνται όλοι 

βγαίνει ένας άγγελος να δει 

βγαίνει να δει  

τη χαλασμένη Πόλη. 

Ψάχνει για φως μες στα σκοτεινά 

κι όπως γυρίζει μοναχός 

είν’ ένας άγγελος αϊτός 

που μας κοιτάζει απ’ τα βουνά. 

Ένας καπνός το βράδυ θ’ απλωθεί 

τον κόσμο να σκεπάσει 

κι όσα έχουν τώρα ξεχαστεί 

σε μια γραφή 

θα σκύψει να διαβάσει. 

Νύχτα βαθιά πάνω απ’ τα νερά 

φυσάει ο αγέρας δυνατός 

είν’ ένας άγγελος αετός 

που μες στον κόσμο προχωρά.

ΟΙ ΦΑΙΔΡΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ

Του καθηγητή Αριστείδη Πανώτη
Μ. Ιερομνήμονος

Στις Η.Π.Α. υπάρχουν και σοβαροί κληρικοί και διαπρεπείς θεολόγοι και βυζαντινολόγοι για να απευθυνθούν όσοι αγνοούν θέματα ιστορικά και λειτουργικά προκειμένου να μην γελοιοπούνται με φαιδρότητες όπως είναι αυτή η αυτόβουλη δήθεν «λειτουργία στην Αγία Σοφία» στις 17 Σεπτεμβρίου! Οσοι από μακρού προπαγανδίζουν αυτή την ανοησία δεν είχαν χρόνο να ερωτήσουν κάποιους ειδικούς ότι τέτοια ευαίσθητα θέματα δεν προσφέρονται για δημόσιες σχέσεις και πολιτική αυτοδιαφήμιση, αλλά ούτε ακόμη και για να εξάψουν την φαντασία των εραστών της τραγικά πληγωθείσης το 1922 «Μεγάλης Ιδέας»!

Η αμέλειά τους φανερώνει πόσο αδιάβαστοι είναι για το θέμα που δήθεν κόπτονται να «υπηρετήσουν» και πόσο άσχετοι παραμένουν με την Ιστορία, την λειτουργική και κανονική τάξη της Ορθοδόξου Εκκλησίας! Διαβάζοντας τις δηλώσεις τους καταλαβαίνει κάθε Ελληνορθόδοξος πόσο άσχετοι είναι με τα εκκλησιαστικά θέματα και πως τώρα μάλλον παρεμβάλλονται για άλλους στόχους, ένας των οποίων είναι να προκαλέσουν τους εθνικιστές και τους ισλαμιστές της Τουρκίας να αντιδράσουν κατά των Ορθοδόξων, τώρα που μετά το 1923 η τουρκική κυβέρνηση έχει αρχίζει να διαλέγεται δειλά και πολιτισμένα με το Πατριαρχείο μας.

Δυστυχώς, οι κύριοι που πρωτοστατούν σ’ αυτές τις φαιδρότητες φαίνεται πως αγνοούν το όλο θέμα της ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ!

α) Η σημερινή Αγιά Σοφιά είναι το τρίτο κτίσμα του ναού στην ίδια θέση που οικοδομήθηκε μέσα σε μια πενταετία από τον Ιουστινιανό το 532-537. Το κτίσιμο τελείωσε στις 22 Δεκεμβρίου 537 και εγκαινιάστηκε μετά πενθήμερο στις 27 Δεκεμβρίου, ημέρα που από τότε εόρταζε κάθε χρόνο ο ναός, κατά τα κρατούντα στην αρχαία Εκκλησία. Τότε οι ναοί «εόρταζαν μόνον τα γενέθλια των εγκαινίων τους» και όχι, όπως μεταγενέστερα, στη μνήμη του α ή β Αγίου που μετά τον αφιέρωσαν. Επομένως κανείς εορτασμός δεν γινόταν κατά την μνήμη της μάρτυρος Αγίας Σοφίας στις 17 Σεπτεμβρίου στον ναό «της του Θεού Σοφίας», γιατί η Κωνσταντινούπολη δεν είχε σχέση με την Ρωμαία μάρτυρα, επειδή στην Πόλη ετιμάτο κυρίως η Αγία Ευφημία, όπως δείχνουν τα ερείπια του ναού της παρά τον Ιππόδρομο.

β) Ο ναός «της του Θεού Σοφίας», είναι αφιερωμένος στην ιδιότητα της Πανσοφίας του Θεού, που γνωρίζει και κατευθύνει τα πάντα στη φύση και στην Ιστορία με τη σάρκωση του Λόγου Του για τη σωτηρία μας, που είναι ο Ιησούς Χριστός. Ο περίπυστος αυτός ναός μετά του αρχαιότερου ναού «της του Θεού Ειρήνης», στην παλαιότερη μορφή του από την Ιουστινιάνειο σημερινή, αποτελούσαν την αρχιεπισκοπική καθέδρα της «Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας», η οποία λειτουργούσε «υπερόρια» και όχι «ενόρια» όπως ψευδώς τώρα οι άσχετοι διαδίδουν. Αυτό δείχνουν οι Ασματικές Ακολουθίες της και το μέγα πλήθος των πρεσβυτέρων, των διακόνων, των ψαλτών και οστιαρίων της κλπ που διακονούσαν στις πολλές γύρω εκκλησίες της Βασιλεύουσας, όπως σήμερα περίπου λειτουργεί ο καθεδρικός ναός του Σωτήρος Χριστού στο Λατερανό της Ρώμης, μετονομασθείς αργότερα σε Άγιο Ιωάννη, για να τιμώνται ο Πρόδρομος και ο Ευαγγελιστής. Επομένως, ο ναός «της του Θεού Σοφίας» της Βασιλεύουσας δεν ήταν μια μικρή μονάδα του εκκλησιαστικού σώματος, όπως είναι κάθε άλλη ενορία μέσα στη δικαιοδοσία του κλίματος της αρχιεπισκοπής Κων/πόλεως. Ήταν ο πυρήνας της Αποστολικής Καθέδρας της Νέας Ρώμης και λειτουργούσε ως θεσμικόν κέντρον της κατ’ Ανατολάς Εκκλησίας και δεν μπορούν κατά το δοκούν να μεταχειρίζονται τις ιερές μνήμες του Γένους μας όσοι αγνούν την Ιστορία του. Ήδη κάποιες άκριτες ενέργειες για την λειτουργική χρήση του ναού υπό των Ορθοδόξων το 1919-1921, δημιούργησαν προβλήματα στην Εκκλησία μας στη Λωζάννη και ενίσχυσαν τις σκανδαλώδεις φιλοτουρκικές διαθέσεις των Γάλλων το 1922-1923 εναντίον μας!

γ) Το πόσον ξένοι προς τα εκκλησιαστικά πράγματά μας είναι όσοι σκέπτονται τέτοια τολμήματα, φαίνεται αφού αγνοούν πως κανείς κανονικός ορθόδοξος κληρικός δεν μπορεί να φορέσει καν πετραχήλι για να κάνει κάπου ακολουθία στη Πόλη χωρίς την ευλογία του αρχιεπισκόπου Κων/πόλεως. Αν αυθαιρετίσει αμέσως θα τιμωρηθεί, και αν αυθαδιάσει θα καθαιρεθεί. Μόνον κάποιος αναρχικός ψευτοκληρικός μπορεί να επιχειρήσει τέτοια προσβολή στον «Πρώτο» της κατ’ Ανατολάς Εκκλησίας, ο οποίος όπως είναι γνωστό δεν φοβήθηκε ποτέ να διεκδικήσει από τις τουρκικές αρχές τα δίκαια της Εκκλησίας.

Πληροφορώ τους απερίσκεπτους οργανωτές ότι: πριν και πέραν του γεγονότος της προσευχής στην Αγιά Σοφιά της 25ης Ιουλίου 1967 του πάπα Παύλου ΣΤ' , πολλοί Ορθόδοξοι Πατριάρχες, ιεράρχες και κληρικοί και λαϊκοί προσευχήθηκαν σιωπηρά στον ίδιο τόπο από το 1934 που ο Μουσαφά Κεμάλ γνωρίζοντας τον σεβασμό της χριστιανοσύνης στην ιστορία του ναού τον μετέβαλε σε μουσείο, υπερβαίνοντας τον εθνικισμό του και τις αντιδράσεις των μουσουλμάνων συμπατριωτών του! Στη συνέχεια επέτρεψε την αποκάλυψη των ψηφιδωτών του που είναι διδασκαλείο της πίστεως των κτιτόρων του στους προσκυνητές και στους επισκέπτες του, αψευδής μαρτυρία της χριστιανικής καταβολής του.

Πολλά από τα γραφόμενα όζουν προτεσταντικής ασυναρτησίας. Η Εκκλησία μας δεν είναι ασύντακτη αγέλη βόσκουσα στους αφύλακτους λειμώνες των Η.Π.Α. Λίγη μελέτη και προσοχή διαφυλάσσει και τις πολιτικές φιλοδοξίες όσων τολμούν να παίζουν ακόμη και με την Ιστορία ενός πάνσεπτου ναού.

amen.gr

Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΘΡΥΛΟΣ ΟΛΟΖΩΝΤΑΝΟΣ!

Σκέπτομαι πως η βασίλισσα της Βασιλίδος, η Αγία Σοφία, δεν είναι ένας απολιθωμένος θρύλος, μα ολοζώντανος ενώπιόν μας.
Γύρω της εξυφαίνονται τα πιθανά και τα απίθανα τής σήμερον.

Η Παναγία Σουμελά του Πόντου λειτούργησε φέτος, την Αγια Σοφιά ζητούν οι Τούρκοι εθνικιστές ως ...αντάλλαγμα!
Το τουρκικό εθνικιστικό Κόμμα της Μεγάλης Ενότητας προτείνει στην τουρκική κυβέρνηση να δώσει τη συγκατάθεσή της για εορταστική λειτουργία του Ραμαζανιού στην Αγία Σοφία.
Μέλη του κόμματος προέβησαν προ ημερών σε διαδήλωση σε πλατεία της Κωνσταντινούπολης με κεντρικό σύνθημα «Θέλουμε να προσευχηθούμε το μπαϊράμι στην Αγία Σοφία», προτείνοντας παράλληλα και τη μόνιμη επαναλειτουργία του ναού ως τέμενος, η οποία έχει απαγορευτεί από το 1935, οπότε και η Αγία Σοφία μετατράπηκε σε μουσείο.
Την ίδια στιγμή ο Ελληνοαμερικανός πολιτευτής Κρις Σπύρου ετοιμάζεται να ...εισβάλει στην Αγία Σοφία στις 17 Σεπτεμβρίου, για να τελέσει Θ. Λειτουργία (!!) στο όνομα μιας "Παγκόσμιας Ενορίας" που έχει ιδρύσει! Δεν μας φτάνουν οι Τούρκοι εθνικιστές τώρα έχουμε και Έλληνες πάσχοντας από μεγαλοϊδεατισμό.

Νομίζω τα γράφει καλά για το θέμα ο Νίκος Παπαχρήστου στο amen.gr: "Τι είδους συμπεριφορά τσαμπουκά είναι αυτή; Τι θα συμβεί εάν 200 φανατικοί Τούρκοι τους επιτεθούν όταν θα πάνε να κάνουν την λειτουργία, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τις Αρχές, χωρίς να έχουν άδεια; Τι θα συμβεί αν σκοτωθεί ένας άνθρωπος; Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στις σχέσεις των δύο χωρών; Ποιος θα έχει προκαλέσει την κρίση;"
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου εδώ.

Και η Αγία Σοφία στέκει αγέρωχη, κι εγώ σιγοψάλλω τον ύμνο που αγνοούν τόσο οι Τούρκοι όσο και ο κ. Κρις Σπύρου και οι συν αυτώ: "Η δημιουργική και συνεκτική των απάντων, Θεού σοφία και δύναμις, ακλινή ακράδαντον, την Εκκλησίαν στήριξον Χριστέ...".