ΜΝΗΜΗ ΘΑΝΑΣΗ ΒΑΛΤΙΝΟΥ (1932-2024)

Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO 

Του Παναγιώτη Αντ.  Ανδριόπουλου 

Αναχώρησε απόψε, Τετάρτη 30 Οκτωβρίου 2024, για την αιωνιότητα, ο συγγραφέας και ακαδημαϊκός Θανάσης Βαλτινός. 

Θυμόμαστε, λοιπόν, κάποιες ιδιαίτερες παρεμβάσεις του για τον εκκλησιαστικό λόγο, αλλά και για την ζωή και την λατρεία της Εκκλησίας. 

Ο Θανάσης Βαλτινός αναφέρει σε κείμενό του: 

"Το κατά Κυριακήν Ευαγγέλιο εξακολουθεί να διαβάζεται στις εκκλησίες με δραστική απήχηση και σπαράγματα τραγουδιών του ακριτικού κύκλου περνάν ακόμα από χείλη σε χείλη. 

Προ χρόνων συνάντησα έναν ηλικιωμένο ξωμάχο που ήξερε από στήθους ολόκληρη την Αποκάλυψη του Ιωάννη. Δεν επρόκειτο για μια μηχανική απομνημόνευση, δεδομένου ότι ο ίδιος αυτός αγράμματος περίπου ξωμάχος είχε και τις ερμηνευτικές του απόψεις. Παρενθετικά, αλλά όχι άσχετα, να σημειώσω εδώ ότι η παρανάγνωση κατά την πρόσληψη των κειμένων έχει την αισθητική της υποστήριξη. Το διάβασμα που δεν διεκπεραιώνει απλώς, αλλά συναρτάται με βαθύτερες ανάγκες του ανθρωπίνου πνεύματος, αποτελεί άσκηση, ποτέ διασκέδαση. 

Το επιχείρημα λοιπόν ότι μεταφράζοντας κατορθωμένες μορφές του πρόσφατου ελληνικού λόγου τις κάνουμε προσιτές σε ένα ευρύτερο κοινό είναι από μόνο του ευτελές. Γιατί αυτό που αποκλείει το ευρύ κοινό από τέτοιες υψηλές απολαύσεις δεν είναι βέβαια μερικές άγνωστες λέξεις."

Ιδού και ένα στιγμιότυπο από το Πάσχα των παιδικών χρόνων του Θ. Βαλτινού στην Αρκαδία, όπως το περιγράφει ο ίδιος:  

"Τη παραμονή της Λαμπρής μαζεύαμε ξύλα στην αυλή της εκκλησιάς, κυρίως δεμάτια με ξερές κληματόβεργες από το κλάδεμα των αμπελιών. Τα στοιβάζαμε σε ένα μεγάλο σωρό και τα ανάβαμε τη νύχτα προς την Κυριακή όταν ο παπάς έλεγε το Δεύτε Λάβετε Φως.. Αυτός ήταν ο «καλολόγος», έτσι τον λέγαμε. Μια τεράστια ελεγχόμενη φλόγα που τίναζε ψηλά σπίθες και μας συνάρπαζε. Πολύ αργότερα κατάλαβα ότι αυτό αντιστοιχούσε στο συμβολικό κάψιμο του Ιούδα. ΄Οτι είχε επίσης ένα ηθικό, καθαρτήριο χαρακτήρα πράγματα που δεν ήταν γνωστά, τα αγνοούσαμε τότε."

Και στη συνέχεια θυμήθηκα ότι ο ίδιος ο Βαλτινός περιηγούμενος τη ζωή του, στον «Ανάπλου» αναφέρει το πώς συνάντησε τον σπουδαίο εκείνο Μητροπολίτη Κοζάνης Διονύσιο Ψαριανό. Η συνάντηση των δύο προσώπων πραγματοποιήθηκε στα κατηχητικά αλλά κυρίως στις σελίδες ενός μικρού περιοδικού. Πρόκειται για το περιοδικό με τον τίτλο «Οι Νέοι». Ο μακαριστός Κοζάνης Διονύσιος ως αρχιμανδρίτης από το 1945 στην Τρίπολη ήταν υπεύθυνος των Κατηχητικών και συνήργησε καθοριστικά ώστε τα κατηχητόπουλά του που τον λάτρευαν, να εκδώσουν το χριστιανικό περιοδικό με τον τίτλο «Οι Νέοι». 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, ένα σημαντικό κείμενο του Θανάση Βαλτινού για το μάθημα των Θρησκευτικών. 

ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΕΝΟΣ “ΤΡΙΤΟΥ”

Για τη συζήτηση των ημερών μας περί το μάθημα των Θρησκευτικών ξέρω λίγα πράγματα, αυτά που κατά καιρούς διαβάζω σε μια μάλλον ισχνή σημειωματογραφία.

Κρίνοντας από τέτοια ψιχία, έχω σχηματίσει την εντύπωση ότι ένα σοβαρό ζήτημα μεταλλάχθηκε σε ψευδοπρόβλημα. Όπως έχει συμβεί και με άλλες περιοχές (γλώσσα, π.χ.), αντί της ψύχραιμης, σε βάθος και πέρα από σκοπιμότητες έρευνας, προκρίθηκαν οι ιδεοπολιτικές κραυγές. Συχνά εν μεταμφιέσει. Ουσιαστικά, δηλαδή, έχουμε από τη μια μεριά ιδεολογικές επιλογές και κομματικές θέσεις – ας τις πούμε “αντιθρησκευτικές”, παρόλο που φαίνονται αμβλυμένες σε σύγκριση με το παρελθόν. Κι από την άλλη, σαν απάντηση σ' αυτές τις επιλογές, υπάρχει ο τετριμμένος λόγος του μέσου θεολόγου, δηλαδή ενός επαγγελματία δημιουργημένου από το σύστημα εξετάσεων, που τον έστειλε, π.χ., αντί για τη Νομική, στη Θεολογία, για να γίνει υπάλληλος, δημόσιος υπάλληλος. Ένας τέτοιος άνθρωπος κινείται μοιραία σε στενούς ορίζοντες. Και, παράλληλα, υπάρχουν οι ακόμη πιο κραυγαλέες περιπτώσεις των ανθρώπων που είναι ταγμένοι στην υπόθεση της Εκκλησίας και που, στη συντριπτική τους πλειονότητα, μιλούν πολύ στενά και πολύ στεγνά. Οι εξαιρέσεις είναι ελάχιστες. Κι αυτό είναι κρίμα. Αν για τον πολύ κόσμο φαίνεται να είναι ένα ζήτημα ειδικό, που αφορά μάλλον ειδικούς (π.χ., τη διοικούσα Εκκλησία ή τους θεολόγους) κι όχι άμεσα τη ζωή τη δική του και του κόσμου, το λάθος δεν βαραίνει αποκλειστικά αυτόν. Ποιοί, πότε και με ποιάν επάρκεια φρόντισαν να του μιλήσουν πειστικά και να τον ενημερώσουν;

Κατά κανόνα, ο τρέχων εκκλησιαστικός λόγος είναι εξαιρετικά τυποποιημένος και περιορισμένος μέσα σε συγκεκριμένα καλούπια, που συνήθως δεν ξεπερνιούνται. Βεβαίως, η σοφία της Εκκλησίας – που φανερώνεται κι από τη διάρκειά της μέσα στον χρόνο – αντιμετωπίζει πολύ σωστά τα σχήματα, τα όρια, τα πλαίσια μέσα στα οποία κινείται. Χρειάζεται όμως σήμερα αυτά τα σχήματα να μη γίνονται τύπος που πνίγει την ουσία. Χρειάζονται οι άνθρωποι που με ταλέντο και ευαισθησία θα ξεπεράσουν τα στερεότυπα και θα ανταποκριθούν στις σημερινές ανάγκες, των νέων κυρίως ανθρώπων.

Υπάρχουν μερικά εξαίσια κείμενα, και πιθανότατα θα συναντιόμουν κάποτε μαζί τους, πάντως τη μύησή μου σ' αυτά τη χρωστάω, έστω και με τον τρόπο που γινόταν, στο μάθημα των Θρησκευτικών. Παλαιά Διαθήκη και Ευαγγέλια. Μιλάω ως συγγραφέας, όχι σαν πιστός. Αντί για κατάργηση ή συρρίκνωση λοιπόν, θα έπρεπε μάλλον να αναβαθμιστεί αυτό το μάθημα. Για να γίνω πιο ακριβής: να αναβαθμιστούν οι εντεταλμένοι να το διδάξουν δάσκαλοι.

Εν αρχή ην ο Λόγος και ο λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο Λόγος. Υψηλός στοχασμός – και συχνά δύσκολος, υψηλή ποίηση. Πώς και με ποιον τρόπο θα κοινωνήσουν οι νέοι άνθρωποι με αυτά;

Φέρνω ένα παράδειγμα αδέξιων χειρισμών. Επί υπουργίας Κοντογιαννόπουλου έγινε κάποια προσπάθεια για καθιέρωση της πρωϊνής προσευχής. Αντέδρασαν πολλοί. Η τοποθέτηση σ' αυτό των εκπροσώπων της Εκκλησίας δεν ήταν τέτοια που να δίνει στους ανθρώπους, και ειδικά στους νέους, να καταλάβουν ότι δεν μπορεί να πρόκειται για ένα ζήτημα επιβολής (όπως μάλλον κατανοήθηκε και από τους πολέμιους και από τους υπέρμαχους του μέτρου) και καταναγκασμού. Αν όμως προσφερθεί με πνεύμα ελευθερίας, αν μεταγγιστεί στα παιδιά η ποίηση που αυτά τα εκκλησιαστικά κείμενα περιέχουν, έχω την εντύπωση πως θα τα σκλαβώσουν. Όχι για να τα προσηλυτίσουν, αλλά για να τους δώσουν τη δυνατότητα να πάρουν ελεύθερα ό,τι βρίσκεται εκεί μέσα.

Έχω αλλάξει τρία, οκτατάξια τότε, γυμνάσια.

Από τη μικρή στρατιά των διαφόρων καθηγητών που συνάντησα, στη μνήμη μου έχουν μείνει δύο. Αμυδρά ο πρώτος, ο φιλόλογος Χίος, στη Σπάρτη. Τον εξετέλεσαν λίγο αργότερα οι Γερμανοί στο Μονοδέντρι, με τους 118. Έντονα και ζωντανά ο δεύτερος, ο θεολόγος στο Α' Τριπόλεως, ο μπαρμπα-Γιάννης Παρασκευόπουλος.

Σε κείνα τα σκληρά χρόνια, και με μας διψασμένους για κάτι περισσότερο από όσα οι άχαροι ορίζοντες της επαρχίας υπόσχονταν, ήταν ο μόνος που μας μίλησε για προσωπική αξιοπρέπεια και για το βάρος όχι των τύπων, αλλά της ουσίας των πραγμάτων. Και αυτό μέσα από το περιχαρακωμένο μάθημα των Θρησκευτικών.

Με βάση τις προσωπικές μου εμπειρίες, νομίζω πως το μάθημα αυτό θα έπρεπε να τίθεται ως θέμα εκλογής, ως θέμα ελευθερίας. Ο μπαρμπα- Γιάννης ο Παρασκευόπουλος αυτό είχε κάνει, και μη φανταστείτε πως ήταν εξοικειωμένος με τα μοντέρνα πράγματα της εποχής – πάει σχεδόν μισός αιώνας από τότε. Θα μπορούσε ίσως να πει κανείς ότι με τα σημερινά μέτρα ήταν λίγος. Όμως για την εποχή εκείνη ήταν τεράστιος.

Δεν μπορώ να απαντήσω αν το μάθημα θα πρέπει να είναι υποχρεωτικό ή προαιρετικό. Ξέρω όμως πως, ακόμα και προαιρετικό, θα ήταν ένα μάθημα που θα το παρακολουθούσαν πάρα πολλοί νέοι αν διδασκόταν σωστά. Θα μπορούσε να είναι ένα μάθημα που θα μαζεύει όλα τα παιδιά και θα αφήνει άδειες τις άλλες αίθουσες.

Έχει ένα αντικείμενο τόσο ευρύ και τόσο βαθύ. Την ποίηση, την ιστορία, την τέχνη, τις αλήθειες της ζωής, την περιπέτεια της ύπαρξης. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν τη χάρη να πιστεύουν και άλλοι που δεν πιστεύουν αλλά καλοπροαίρετα αναζητούν αυτά τα πράγματα. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην τον προβληματίζουν τα ερωτήματα πώς αρχίζει αυτή η ζωή, πού πάει, ποιός την ορίζει. Και πάλι όμως, θα πω ότι το κύριο ζήτημα είναι η ύπαρξη εμπνευσμένων ανθρώπων, εμπνευσμένων δασκάλων.

Ιανουάριος - Μάρτιος 1998

Από το βιβλίο του Θανάση Βαλτινού “Κρασί και νύμφες-Μικρά κείμενα επί παντός”, εκδ. Εστία, 2009.

Ο Θανάσης Βαλτινός με τον π. Πέτρο Μινώπετρο, στον οποίο είχε παραχωρήσει συνέντευξη
που μεταδόθηκε από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος. 

Το webinar των Θεολόγων για την τεχνητή νοημοσύνη στη διδασκαλία των Θρησκευτικών

Με μεγάλη επιτυχία υλοποιήθηκε την περασμένη Δευτέρα (22.04.2024) το απόγευμα το εξ αποστάσεως επιμορφωτικό σεμινάριο (Webinar) που οργάνωσαν οι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης κλ. ΠΕ01 Δρ. Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος, Δρ. Νικόλαος Ματθαίου και Όλγα Γκούμα, Μ.sc., για τους θεολόγους εκπαιδευτικούς των περιοχών ευθύνης τους (Στ. Ελλάδα/Δυτ. Θεσσαλία - Ανατ. Αττική – Δυτ. Μακεδονία – Aνατ. Μακεδονία / Θράκη). 

Το σεμινάριο ασχολήθηκε με το επίκαιρο θέμα της “Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ)” (Artificial Intelligence) και τις εφαρμογές της στη διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών (ΜτΘ), εφαρμογές και πρακτικές που αποσκοπούν εις το ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα, η παραγωγικότητα και η ευκολία μάθησης του συγκεκριμένου διδακτικού αντικειμένου, σε συνέχεια του έργου που προσέφερε – και συνεχίζει να προσφέρει – η χρήση των Τ.Π.Ε. (Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας) στην αναβάθμιση της διδακτικής πράξης. 

Εισηγήτρια στο σεμινάριο που είχε ως θέμα «Εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης στο μάθημα των Θρησκευτικών» ήταν η κ. Βασιλική Μητροπούλου, καθηγήτρια Παιδαγωγικών και Διδακτικής στο Τμήμα Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.), η οποία παρουσίασε, εν είδει εισαγωγικού επιμορφωτικού σεμιναρίου προτάσεις για τη διδακτική εφαρμογή χρήση των εργαλείων που προσφέρει η ΤΝ για το ΜτΘ, τόσο στη Β/θμια (Γυμνάσια-Λύκεια), όσο και στη Α/θμια Εκπαίδευση (Δημοτικά-Νηπιαγωγεία). 

Διακόσιοι (200) θεολόγοι εκπαιδευτικοί καθώς και διδάσκοντες/-ουσες το ΜτΘ στη Α/θμια Εκπ/ση παρακολούθησαν με αδιάπτωτο ενδιαφέρον, επί δίωρο (5–7 μ.μ.), τη 6η διαδικτυακή συνάντηση, συμμετέχοντας ενεργά στο διάλογο και στις δράσεις που πραγματοποιήθηκαν στο – υπό τύπον και μορφή “Θεολογικού Εργαστηρίου” – επιμορφωτικό σεμινάριο που οργάνωσαν οι Σύμβουλοί τους. 

Η κ. Μητροπούλου ανέφερε ότι η ΤΝ είναι η επιστήμη που χρησιμοποιεί τις μηχανές για να μιμηθεί τις δραστηριότητες της ανθρώπινης νοημοσύνης, είναι, εν άλλοις λόγοις, η προσομοίωση των διαδικασιών ανθρώπινης νοημοσύνης (μάθηση, προσαρμοστικότητα, εξαγωγή συμπερασμάτων επίλυση προβλημάτων, κ.λ.π.) από υπολογιστικές μηχανές. Εκτελώντας αλγοριθμικές εργασίες η ΤΝ μπορεί να μαθαίνει μόνη της από μεγάλα σύνολα δεδομένων. Αφορά τον τρόπο που οι υπολογιστές έχουν την ικανότητα να καταλαβαίνουν τις οδηγίες που τους παρέχουμε, αλλά και να μιμούνται τον τρόπο ανθρώπινης επικοινωνίας διευκολύνοντας έτσι την επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων και μηχανών. Η κ. Μητροπούλου τόνισε ότι η ΤΝ αποτελεί μια εξέλιξη της επιστήμης την οποία δεν πρέπει ούτε να «θεοποιούμε», αλλά ούτε και να «δαιμονοποιούμε», αλλά, επί τη βάσει της χριστιανικής θεολογίας, να αξιοποιούμε πάντα με σεβασμό στο ανθρώπινο πρόσωπο. Το μέλλον της ΤΝ στην Εκπαίδευση δεν είναι η απουσία της, αλλά η ρυθμιζόμενη και επιβλεπόμενη χρήση της και η ένταξή της σε ένα παιδαγωγικό πλαίσιο. 

Τέλος η κ. Μητροπούλου σε συνεργασία με τον Δρ. Γεώργιο Φούζα, μέλος του Εργαστηριακού Διδακτικού Προσωπικού (ΕΔΙΠ) του Τμήματος μέσω «Power Point» παρουσίασαν (με τη χρήση ενεργών συνδέσμων / links) εργαλεία ΤΝ που μπορούν να αξιοποιηθούν στο σχεδιασμό για τα διδακτικά σενάρια και τα σχέδια μαθήματος, όπως “εικονικούς βοηθούς” - Chat bots (ChatGPT, Google Bard, κλπ), εννοιολογικούς χάρτες, εργαλεία για τη δημιουργία κειμένου, περίληψη κειμένου, μετάφραση, παραγωγή εικόνων, ομιλίας, βίντεο, κ.α) παρέχοντας σχετικό υποστηρικτικό υλικό που διαμοιράσθηκε στους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς. Στο υποστηρικτικό υλικό παρατέθηκαν και σύνδεσμοι/links για δωρεάν διαδικτυακό κύκλο μαθημάτων στη ψηφιακή πλατφόρμα «Elements of AΙ» (Αrtificial Intelligence»). 

(Οι ενδιαφερόμενοι/-ες μπορούν να «κατεβάσουν» το ψηφιακό αρχείο με όλο το υποστηρικτικό υλικό από τη σχετική ανάρτηση στο ιστολόγιο του Συμβούλου Εκπαίδευσης Θεολόγων Φθιώτιδος, πατώντας: ΕΔΩ) 

Aξίζει να σημειωθεί ότι μέρος της τηλεδιάσκεψης παρακολούθησαν ο Διευθυντής Β/θμιας Εκπαίδευσης Ν. Φθιώτιδος, Δρ. Κων/νος Σπαλιώρας (κλ. ΠΕ01) και η Διευθύντρια Β/θμιας Εκπαίδευσης Ν Κοζάνης Δρ. Βασιλική Βόντσα (κλ. ΠΕ02), οι οποίοι συνεχάρησαν τους Συμβούλους Εκπαίδευσης για την διοργάνωση του υψηλής ποιότητας, όπως αμφότεροι το χαρακτήρισαν, επιμορφωτικού σεμιναρίου καθώς και τους/τις συμμετέχοντες/-ουσες σε αυτό εκπαιδευτικούς, καθώς αφορά σ΄ ένα τόσο επίκαιρο θέμα, όπως αυτό της τεχνητής νοημοσύνης που θα διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην προετοιμασία της επόμενης γενιάς για τις ευκαιρίες και τις σύγχρονες προκλήσεις ενός μεταβαλλόμενου κόσμου. 

* Mετά τις εισηγήσεις ακολούθησε διάλογος – συζήτηση ανάμεσα στους πανεπιστημιακούς και τους θεολόγους εκπαιδευτικούς και η τηλεδιάσκεψη έκλεισε με την ανταλλαγή ευχών για καλή Μεγαλοβδομάδα και καλό Πάσχα.

Eφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης στο μάθημα των Θρησκευτικών

* Επιμορφωτικό webinar Θεολόγων με εισηγήτρια την καθηγήτρια Παιδαγωγικών και Διδακτικής του ΑΠΘ κ. Βασιλική Μητροπούλου 

Συνεχίζονται σήμερα Δευτέρα, 22 Απριλίου 2024, οι εργασίες του διαδικτυακού (web-based seminar) “Θεολογικού Εργαστήριου” που συνδιοργανώνουν οι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης κλ. ΠΕ01 Θεολόγων Δρ. Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος (Φθιώτιδας, Καρδίτσας, Ανατ. Αττικής), Δρ. Νικόλαος Ματθαίου (Δυτ. Μακεδονίας) και Όλγα Γκούμα, M.Th. (Ανατ. Μακεδονίας & Θράκης) για τις επιμορφωτικές τους δράσεις με τους θεολόγους εκπαιδευτικούς των περιοχών ευθύνης τους. 

Οι διαδικτυακές συναντήσεις διεξάγονται εκτός ωραρίου λειτουργίας των σχολείων και η συμμετοχή των εκπ/κών σ΄ αυτές είναι προαιρετική. Η θεματολογία των συναντήσεων περιλαμβάνει θέματα Διδακτικής των Θρησκευτικών, ζητήματα Διοίκησης της Εκπαίδευσης, εφαρμογές των Τ.Π.Ε. στα Θρησκευτικά, πληροφόρηση για νέες τάσεις και ρεύματα της θεολογικής επιστήμης, κ.α. 

Η 6η διαδικτυακή συνάντηση θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα, 22 Απριλίου 2024 και ώρα 17.00 στο σύνδεσμο (link) της ψηφιακής πλατφόρμας Cisco Webex: https://minedu-secondary.webex.com/meet/xandreo με θέμα: «Εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης στο μάθημα των Θρησκευτικών – Διδακτικά σενάρια».  

Εισηγήτρια θα είναι η κ. Βασιλική Μητροπούλου, Καθηγήτρια Παιδαγωγικών και Διδακτικής με έμφαση στις ΤΠΕ – Διευθύντρια του Εργαστηρίου Παιδαγωγικής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ. 

* Η τηλεδιάσκεψη είναι ανοικτή και για τους συναδέλφους (ΠΕ01) άλλων περιφερειακών Δ/νσεων Β/θμιας Εκπ/σης καθώς, επίσης, και για τους συναδέλφους της Α/βάθμιας Εκπαίδευσης (ΠΕ60 και ΠΕ70).

Τεχνητή νοημοσύνη και χριστιανική Θεολογία

Με μεγάλη επιτυχία υλοποιήθηκε την Πέμπτη το απόγευμα (29.02.2024) το εξ αποστάσεως επιμορφωτικό σεμινάριο (Webinar) που οργάνωσαν οι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης κλ. ΠΕ01 Δρ. Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος, Δρ. Nικόλαος Παύλου, Δρ. Νικόλαος Ματθαίου και Όλγα Γκούμα, Μ.sc., για τους θεολόγους εκπαιδευτικούς των περιοχών ευθύνης τους (Στερεά Ελλάδα/Ανατ. Αττική – Θεσσαλία – Δυτ. Μακεδονία – Aνατ. Μακεδονία / Θράκη). 

Το σεμινάριο ασχολήθηκε με το επίκαιρο θέμα της “Τεχνητής Νοημοσύνης” (Artificial Intelligence) στη διάσταση των θετικών προκλήσεων που δημιουργεί η εφαρμογή της (και) στην εκπαίδευση, αλλά και των προβληματισμών που προκύπτουν σε περιπτώσεις της ανέλεγκτης χρήσης της, με ομιλητή – εισηγητή του θέματος τον Δρ. Πέτρο Παναγιωτόπουλο, Θεολόγο-Φυσικό, Αν. Καθηγητή Ηθικής και Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ. 

Διακόσιοι (200) και πλέον θεολόγοι εκπαιδευτικοί παρακολούθησαν με αδιάπτωτο ενδιαφέρον, επί δίωρο (5 – 7 μ.μ.), τη 4η διαδικτυακή συνάντηση, συμμετέχοντας ενεργά στο διάλογο και στις δράσεις που πραγματοποιήθηκαν στο – υπό τύπον και μορφή “Θεολογικού Εργαστηρίου” – επιμορφωτικό σεμινάριο που οργάνωσαν οι Σύμβουλοί τους. 

Όπως ανέφερε, εισαγωγικώς, ο κ. Παναγιωτόπουλος η τεχνητή νοημοσύνη, η προσπάθεια δηλ. να αναπαραχθεί η ανθρώπινη ευφυία και συμπεριφορά – και όχι μόνο να αναπαραχθεί, αλλά να προχωρήσει και πιο πέρα - αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τα πράγματα του κόσμου μας και αποτελεί μια εξέλιξη της επιστήμης την οποία δεν πρέπει ούτε να «θεοποιούμε», αλλά ούτε και να «δαιμονοποιούμε», αλλά, επί τη βάσει της χριστιανικής θεολογίας, να αξιοποιούμε πάντα με σεβασμό στο ανθρώπινο πρόσωπο. 

Είναι αναμφίβολα τα ευεργετήματα που προκύπτουν απ΄ αυτήν π.χ. στο ιατρικό τομέα, στο εκπαιδευτικό τομέα, και, παρά τα σφάλματα που διαπιστώνονται από την κακή χρήση της, το συνολικό αποτέλεσμα κρίνεται θετικό, ικανοποιητικό. Εξάλλου, επεσήμανε ο ομιλητής, αυτές οι εξελίξεις θεωρούνται, σχεδόν, αναπόφευκτες, μιας και είναι αποτέλεσμα της προόδου, η οποία είναι σχεδόν αδύνατο να ανακοπεί στην κοινωνία μας, φθάνει οι σπουδαίες, νέες αυτές τεχνολογικές εξελίξεις να υπηρετούν τον άνθρωπο κι όχι να τον υποδουλώνουν. 

Εις ότι αφορά τη Θεολογία ο κ. Παναγιωτόπουλος τόνισε ότι είναι αδιανόητο να οχυρώνεται πίσω από φοβίες και καταγγελίες. Οφείλει να αξιολογεί, κατά το δυνατόν, αντικειμενικά τα νέα δεδομένα και μαζί με τις άλλες ανθρωπιστικές επιστήμες να (συν-) διαλέγεται με τις θετικές επιστήμες, κομίζοντας το ήθος της χριστιανικής θεολογίας για το σεβασμό στο ανθρώπινο πρόσωπο και υποδεικνύοντας τρόπους για τη θεραπεία των τυχόν εκτροπών ή αδυναμιών στο νέο επιστημονικό κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης και των εφαρμογών της. 

Η διαδικτυακή συνάντηση ολοκληρώθηκε με διάλογο – συζήτηση ανάμεσα στο πανεπιστημιακό καθηγητή και τους θεολόγους εκπαιδευτικούς.

«Τεχνητή νοημοσύνη, προκλήσεις και προβληματισμοί» - Eπιμορφωτικό Webinar Θεολόγων

Συνεχίζονται την ερχόμενη Πέμπτη, 29 Φεβρουαρίου 2024, οι εργασίες του διαδικτυακού “Θεολογικού Εργαστήριου” που συνδιοργανώνουν οι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης κλ. ΠΕ01 Θεολόγων Δρ. Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος (με έδρα στη ΔΔΕ Φθιώτιδας), Δρ. Νικόλαος Παύλου (ΔΔΕ Λάρισας) και Δρ. Νικόλαος Ματθαίου (ΔΔΕ Κοζάνης) και Όλγα Γκούμα (ΔΔΕ Ξάνθης) για τις επιμορφωτικές τους δράσεις με τους θεολόγους εκπαιδευτικούς των περιοχών ευθύνης τους. 

Το “Θεολογικό Εργαστήριο” (το οποίο λειτουργεί σε μηνιαία βάση και ανεξάρτητα από τις άλλες επιμορφωτικές δράσεις και πρακτικές των Συμβούλων) απευθύνεται στους θεολόγους εκπ/κούς (μονίμους και αναπληρωτές) των Νομών: Φθιώτιδας, Καρδίτσας, Ανατ. Αττικής (αρμοδιότητας του Σ.Ε. Χαρ. Ανδρεόπουλου), Λάρισας, Τρικάλων, Μαγνησίας (Σ.Ε. Νικ. Παύλου) και Κοζάνης, Γρεβενών, Καστοριάς, Φλώρινας, Πιερίας και Ιωαννίνων (Σ.Ε. Νικ. Ματθαίου), Ξάνθης, Έβρου, Ροδόπης, Δράμας και Καβάλας (Σ.Ε. Όλγας Γκούμα). 

Οι διαδικτυακές συναντήσεις διεξάγονται εκτός ωραρίου λειτουργίας των σχολείων και η συμμετοχή των εκπ/κών σ΄ αυτές είναι προαιρετική. Η θεματολογία των συναντήσεων περιλαμβάνει θέματα Διδακτικής των Θρησκευτικών, δειγματικές διδασκαλίες, ζητήματα Διοίκησης της Εκπαίδευσης, εφαρμογές των Τ.Π.Ε. στα Θρησκευτικά, διαχείρισης της σχολικής τάξης, πληροφόρηση για νέες τάσεις και ρεύματα της θεολογικής επιστήμης, κ.α. 

Η 4η διαδικτυακή συνάντηση θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη Πέμπτη, 29 Φεβρουαρίου 2024 και ώρα 17.00 στο σύνδεσμο (link) της ψηφιακής πλατφόρμας Cisco Webex: 

Εισηγητής θα είναι ο καθηγητής Ηθικής και Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ κ. Πέτρος Παναγιωτόπουλος, με θέμα: «Τεχνητή νοημοσύνη, προκλήσεις και προβληματισμοί» 

Με την ολοκλήρωση του κύκλου των συναντήσεων στους/στις συναδέλφους που θα παρακολουθήσουν ανελλιπώς τις εργασίες του “Θεολογικού Εργαστηρίου” θα δοθεί Βεβαίωση συμμετοχής.

Πανελλήνιο Συνέδριο Θεολόγων με θέμα “Σχεδιάζοντας και διδάσκοντας Θρησκευτικά”

Ξεκινά την ερχομένη Παρασκευή στις 6 μ.μ., στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ, το τριήμερο (23 – 25/02/2024) το 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεολόγων Εκπαιδευτικών με διεθνή συμμμετοχή που συνδιοργανώνουν το Εργαστήριο Παιδαγωγικής του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ. υπό την ευθύνη της καθηγήτριας και Δ/ντριας του Εργαστηρίου κ. Βάσως Μητροπούλου σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας και την υποστήριξη του οικείου Περιφερειάρχη Εκπ/σης κ. Αλεξ. Κόπτση. 

Το Συνέδριο με θέμα «Σχεδιάζοντας και Διδάσκοντας Θρησκευτικά με τα νέα Προγράμματα Σπουδών. Διδακτικά Σενάρια για το μάθημα των Θρησκευτικών» απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, σε στελέχη εκπαίδευσης, σε επιστήμονες των ΑΕΙ, σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και φοιτήτριες, σε ερευνητές και ερευνήτριες, σε εκπροσώπους κυβερνητικών και μη φορέων. 

Σκοπός του Συνεδρίου είναι η παρουσίαση εργασιών που αφορούν διδακτικές προσεγγίσεις στο μάθημα των Θρησκευτικών με διδακτικά σενάρια, που έχουν ως βάση τα νέα Προγράμματα Σπουδών και ανταποκρίνονται στις ανάγκες του σύγχρονου σχολείου και της κοινωνίας. Στόχος είναι η ανταλλαγή εμπειριών και γνώσεων από εκπαιδευτικούς της τάξης και η κατάθεση καλών πρακτικών ώστε να προκληθεί γόνιμος προβληματισμός και δημιουργικός διάλογος στην εκπαιδευτική κοινότητα.

 

Τα Θρησκευτικά είναι μάθημα, όχι κατήχηση

Με μεγάλη επιτυχία υλοποιήθηκε το απόγευμα της περασμένης Τετάρτης το επιμορφωτικό σεμινάριο που οργάνωσαν οι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης κλ. ΠΕ01 Δρ. Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος, Δρ. Nικόλαος Παύλου και Δρ. Νικόλαος Ματθαίου για τους θεολόγους εκπαιδευτικούς των περιοχών ευθύνης τους (Ανατ. Αττική / Στ. Ελλάδα - Θεσσαλία - Δυτ. Μακεδονία) και το οποίο είχε ως θέμα «Πιθανές ερμηνείες και παρερμηνείες για το ρόλο του Δημόσιου Σχολείου και τη θέση του μαθήματος των Θρησκευτικών», με εισηγητή τον καθηγητή Παιδαγωγικής και Διδακτικής Μεθοδολογίας στη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. κ. Αθανάσιο Στογιαννίδη. 

Εκατόν ογδόντα (180) και πλέον θεολόγοι, καθώς και εκπαιδευτικοί της Α/θμιας που διδάσκουν το μάθημα των Θρησκευτικών (ΜτΘ) παρακολούθησαν με αδιάπτωτο ενδιαφέρον, επί 2, 5 ώρες (5 – 7.30 μ.μ.) τη 2η διαδικτυακή συνάντηση, συμμετέχοντας ενεργά στο διάλογο και στις δράσεις που πραγματοποιήθηκαν στο – υπό τύπον και μορφή “Θεολογικού Εργαστηρίου” – επιμορφωτικό σεμινάριο που οργάνωσαν οι Σύμβουλοί τους. 

Ο ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜτΘ 

Ο καθηγητής κ. Στογιαννίδης επεσήμανε ευθύς εξ αρχής ότι στην έννοια του «δημόσιου» σχολείου περιλαμβάνονται (μαζί με τα κρατικά) και τα ιδιωτικά σχολεία τα οποία λειτουργούν με το ίδιο νομοθετικό πλαίσιο των κρατικών σχολείων, προσφέροντας / παρέχοντας την εκπαίδευση σε μαθητές και μαθήτριες μέσα απ΄ τα ίδια Προγράμματα Σπουδών σ΄ όλες τις βαθμίδες Εκπ/σης, απ΄ το Νηπιαγωγείο μέχρι και το Λύκειο. Αναφορικώς με τον προσανατολισμό του μαθήματος ο ομιλητής ανέφερε ότι, με βάση τις αποφάσεις 660/2018 και 1749-1750/2019 της Ολομελείας του ΣτΕ, ως βασική αποστολή του ΜτΘ έχει τεθεί η ανάπτυξη της ορθόδοξης χριστιανικής συνείδησης με σκοπό και στόχο την κατανόηση και εμπέδωση των θρησκευτικών δογμάτων, τα οποία ήδη οι ορθόδοξοι μαθητές (για τους οποίους το μάθημα είναι υποχρεωτικό) πρεσβεύουν, χωρίς, όμως, όπως υπογράμμισε ο κ. Στογιαννίδης, η διδασκαλία, στο πλαίσιο του σχολικού μαθήματος, να έχει μορφή κατηχήσεως, ώστε να μην διακυβεύεται η διάπλαση της ελεύθερης προσωπικότητάς τους. Η κατήχηση είναι ξεκάθαρα έργο - απ’ τα πιο σημαντικά και σπουδαία - της Εκκλησίας. Άλλωστε, όπως σημείωσε, και οι διατάξεις της Eυρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Σ.Δ.Α., αρ. 8) αποκλείουν ρητά όχι μόνο τον κατηχητικό χαρακτήρα του ΜτΘ, αλλά και τον χαρακτήρα του ως “δογματική ομολογία πίστεως».

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 

Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά το θέμα ο κ. Στογιαννίδης αναφέρθηκε στην προοπτική θεμελίωσης ενός MτΘ ως δυνατότητας διερεύνησης και αναστοχασμού σχετικά με το “πολιτικώς” υπάρχειν της Εκκλησίας όπως αυτό σημασιολογείται στον χώρο της Ορθόδοξης παράδοσης και ζωής. Με γνώμονα αυτόν τον προσανατολισμό, υπογράμμισε, το μάθημα καλείται μέσα στο “εικονικό” περιβάλλον του σχολείου να εξετάσει την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, θέτοντας ως αντικείμενο διδασκαλίας όχι απλώς μία καταγεγραμμένη διδασκαλία περί Θεού, ανθρώπου και κόσμου, αλλά ένα παράδειγμα, έναν τρόπο του να υπάρχει κανείς μέσα στον κόσμο μαζί με τους συνανθρώπους του (…) Μέσα από το πρίσμα αυτό, τόνισε ο κ. Στογιαννίδης, το ΜτΘ λαμβάνει έναν εξόχως “πολιτικό” χαρακτήρα και το αντικείμενο της διδασκαλίας του (η Ορθόδοξη παράδοση και ζωή σε διάλογο με τον κόσμο) καταδεικνύεται ως μορφωτικό αγαθό “πολιτικής” φύσεως. Πρόκειται για την πρόταση περί ενός μαθήματος το οποίο, κατά μίμηση της Εκκλησίας που αγκαλιάζει σε οικουμενική διάσταση τη κτίση και την ανθρωπότητα όλη, έτσι και αυτό (το ΜτΘ) θα μπορούσε ν΄ αποτελέσει μια πρόσκληση «πολιτικής» φύσεως σε όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως των θρησκευτικών και εν γένει των κοσμοθεωρητικών τους αντιλήψεων. Εν προκειμένω, διευκρίνισε ο ομιλητής, τοποθετούμε τον επιθετικό προσδιορισμό “πολιτικός” μέσα σε εισαγωγικά, για να καταστήσουμε εμφανές ότι το μάθημα αυτό δεν παραπέμπει στην πολιτική διακυβέρνηση ή την πολιτική εξουσία, αλλά στο πολιτικώς υπάρχειν, δηλ. στην “πόλη” ως σύνολο και ως ολότητα δράσεων του ανθρώπου. Ακολούθησε διάλογος με τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς, στο πλαίσιο του οποίου εκφράσθηκε προβληματισμός για το γεγονός ότι πολλά παιδιά εισέρχονται στο Γυμνάσιο με πολλά μαθησιακά κενά στο ΜτΘ εξ αιτίας δυσλειτουργιών στη εν γένει διδασκαλία του μαθήματος στο Δημοτικό και υποστηρίχθηκε ότι θα ήταν αναγκαίά η διοργάνωση επιμορφωτικών σεμιναρίων για τους εκπ/κούς της Α/θμιας (ιδιαιτέρως για τους διδάσκοντες το ΜτΘ) εν όψει μάλιστα της εισαγωγής από την επομένη σχολική χρονιά των νέων Προγραμμάτων Σπουδών. Τέλος, συζητήθηκε το θέμα της αναμενομένης εντάξεως στο πρόγραμμα του «ισοτίμου» και συναφούς (θρησκειολογικού / φιλοσοφικού περιεχομένου) μαθήματος για τους (ετεροδόξους, αλλοθρήσκους, αγνωστικιστές, αθέους, κλπ) μαθητές που απαλλάσσονται από το μάθημα των θρησκευτικών και τονίσθηκε ότι η ανάθεση της διδασκαλίας του, δικαιωματικά - εξ επόψεως επιστημονικών και παιδαγωγικών κριτηρίων - αφορά και ανήκει στην ειδικότητα των Θεολόγων (ΠΕ01). 

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 

Το “Θεολογικό Εργαστήριο” (το οποίο ξεκίνησε θα λειτουργεί σε μηνιαία βάση και ανεξάρτητα από τις άλλες επιμορφωτικές δράσεις και πρακτικές των Συμβούλων Εκπαίδευσης) απευθύνεται στους θεολόγους εκπ/κούς (μονίμους και αναπληρωτές) των Νομών: Φθιώτιδας, Καρδίτσας, Ανατ. Αττικής (αρμοδιότητας του Σ.Ε. Χαρ. Ανδρεόπουλου) Λάρισας, Τρικάλων, Μαγνησίας (Σ.Ε. Νικ. Παύλου) και Κοζάνης, Γρεβενών, Καστοριάς, Φλώρινας, Πιερίας και Ιωαννίνων (Σ.Ε. Νικ. Ματθαίου). Οι διαδικτυακές συναντήσεις (μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας Cisco Webex) διεξάγονται εκτός ωραρίου λειτουργίας των σχολείων και η συμμετοχή των εκπ/κών σ΄ αυτές είναι προαιρετική. Η θεματολογία των συναντήσεων θα περιλαμβάνει θέματα Διδακτικής των Θρησκευτικών, δειγματικές διδασκαλίες, ζητήματα Διοίκησης της Εκπαίδευσης, εφαρμογές των Τ.Π.Ε. στα Θρησκευτικά, διαχείρισης της σχολικής τάξης, πληροφόρηση για νέες τάσεις και ρεύματα της θεολογικής επιστήμης, κ.α. 

* Η επόμενη (3η) διαδικτυακή συνάντηση με ένα εξίσου ενδιαφέρον και ελκυστικό θέμα, θα πραγματοποιηθεί περί τα μέσα Δεκεμβρίου (θα εκδοθεί σχετική ανακοίνωση/πρόσκληση συμμετοχής). Στους εκπ/κούς που θα παρακολουθήσουν ανελλιπώς το κύκλο των σεμιναρίων θα χορηγηθεί Βεβαίωση συμμετοχής.

H θέση και ο ρόλος του μαθήματος των Θρησκευτικών στο Δημόσιο σχολείο

Επιμορφωτική τηλεδιάσκεψη θεολόγων και δασκάλων Στερεάς Ελλάδος- Ανατ. Αττικής – Θεσσαλίας – Δυτικής Μακεδονίας 

Συνεχίζονται οι εργασίες του διαδικτυακού “Θεολογικού Εργαστήριου” που συνδιοργανώνουν οι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης κλ. ΠΕ01 Θεολόγων Δρ. Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος (Στερεάς Ελλάδος & Ανατ. Αττικής), Δρ. Νικόλαος Παύλου (Θεσσαλίας) και Δρ. Νικόλαος Ματθαίου (Δυτικής Μακεδονίας) για τις επιμορφωτικές τους δράσεις με τους θεολόγους εκπαιδευτικούς των περιοχών ευθύνης τους. 

Η 2η διαδικτυακή συνάντηση θα πραγματοποιηθεί τη Τετάρτη, 22 Νοεμβρίου 2023 και ώρα 17.00 στο σύνδεσμο (link) της ψηφιακής πλατφόρμας Cisco Webex: 

https://minedu-secondary.webex.com/meet/xandreo 

Εισηγητής θα είναι ο καθηγητής Παιδαγωγικής και Διδακτικής Μεθοδολογίας στο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ κ. Αθανάσιος Στογιαννίδης με θέμα: «Πιθανές ερμηνείες και παρερμηνείες για το ρόλο του Δημόσιου Σχολείου και τη θέση του Μαθήματος των Θρησκευτικών». 

Στην εν λόγω συνάντηση είναι, επίσης, καλεσμένοι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης της Α/θμιας καθώς και εκπαιδευτικοί Α/θμιας (ΠΕ70) που διδάσκουν το μάθημα των Θρησκευτικών. Με την ολοκλήρωση του κύκλου των συναντήσεων στους/στις συναδέλφους που θα παρακολουθήσουν ανελλιπώς τις εργασίες του “Θεολογικού Εργαστηρίου” θα δοθεί Βεβαίωση συμμετοχής.

Με επιτυχία το επιμορφωτικό σεμινάριο για την τέχνη του Κινηματογράφου στο μάθημα των Θρησκευτικών

Με μεγάλη επιτυχία υλοποιήθηκε το επιμορφωτικό σεμινάριο που οργάνωσαν οι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης κλ. ΠΕ01 Δρ. Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος (ΔΔΕ Φθιώτιδας), Δρ. Nικόλαος Παύλου (ΔΔΕ Λάρισας) και Δρ. Νικόλαος Ματθαίου (ΔΔΕ Κοζάνης) για τους θεολόγους εκπαιδευτικούς των περιοχών ευθύνης τους και το οποίο είχε ως θέμα «Η αξιοποίηση της Τέχνης του Κινηματογράφου στο μάθημα των Θρησκευτικών» με κεντρική εισηγήτρια την καθηγήτρια της Θεολογικής Σχολής του Ε.Κ.Π.Α. κ. Ιωάννα Κομνηνού. 

Παρότι Παρασκευή (20.10.2023) απόγευμα (5 μ.μ.), σε ώρα δηλ. εκτός σχολικού ωραρίου και με μαζεμένη την κούραση ολόκληρης εβδομάδας από την εργασία τους στο σχολείο, εκατόν εξήντα (160) Θεολόγοι εκπαιδευτικοί παρακολούθησαν με αδιάπτωτο ενδιαφέρον, επί 2ωρο (5–7 μ.μ.), τη διαδικτυακή συνάντηση, συμμετέχοντας ενεργά στο διάλογο και στις δράσεις που πραγματοποιήθηκαν στο - υπό τύπον και μορφή “Θεολογικού Εργαστηρίου” - επιμορφωτικό σεμινάριο που οργάνωσαν οι Σύμβουλοί τους. Η εισηγήτρια κ. Κομνηνού παρουσίασε και ανέλυσε τη σχέση οπτικοακουστικού και θρησκευτικού εγγραμματισμού εστιάζοντας στο πλεονέκτημα της χρήσης του κινηματογράφου στον θρησκευτικό εγγραμματισμό. Η αξιοποίηση του κινηματογράφου στη διδακτική διαδικασία μπορεί, όπως τόνισε η κ. Κομνηνού, να συμβάλλει θετικά στην ανανέωση της καθημερινής διδακτικής πράξης και στην ανάπτυξη πολύπλευρων δεξιοτήτων από την πλευρά των μαθητών. 

Η εισηγήτρια παρουσίασε εν συνεχεία στοιχεία από τη μεθοδολογία της χρήσης κινηματογραφικού υλικού στο πλαίσιο της διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών (ΜτΘ) [φύλλα εργασίας, φύλλα αξιολόγησης, κλπ] και συζήτησε με τους εκπαιδευτικούς για την ανάπτυξη σχεδίου διδασκαλίας, μετά από τη παρουσίαση σε βίντεο αποσπασμάτων από την εμβληματική ταινία ορόσημο «Πολίτης Κεϊν» του Όρσον Γουέλς, για ένα μάθημα που απευθύνεται σε μαθητές της Γ΄ Λυκείου γύρω από το ουσιαστικό νόημα της ζωής και την φιλοσοφική αναζήτηση για τις σημαντικές ανθρώπινες αξίες, υπό το πνεύμα, εν προκειμένω, για το ΜτΘ, της χριστιανικής τους νοηματοδότησης. 

Καταλήγοντας η κ. Κομνηνού πρότεινε να ενισχυθεί η αξιοποίηση του οπτικοακουστικού πολιτισμού στη διδασκαλία και μάθηση, με αντίστοιχες παρεμβάσεις σε διαφορετικά αντικείμενα του αναλυτικού προγράμματος, ώστε να μεγιστοποιηθούν τα θετικά αποτελέσματα που έχουν ήδη καταγραφεί από τις συγκεκριμένες διδακτικές δραστηριότητες. 

Στη τηλεδιάσκεψη συμμετείχε και απεύθυνε χαιρετισμό και ο Διευθυντής Β/θμιας Εκπαίδευσης Ν. Φθιώτιδος κ. Κων/νος Σπαλιώρας, Δρ. Θεολογίας. - Το “Θεολογικό Εργαστήριο” (το οποίο ξεκίνησε και θα λειτουργεί σε μηνιαία βάση και ανεξάρτητα από τις άλλες επιμορφωτικές δράσεις και πρακτικές των Συμβούλων Εκπαίδευσης) απευθύνεται στους θεολόγους εκπ/κούς (μονίμους και αναπληρωτές) των Νομών: Φθιώτιδας, Καρδίτσας, Ανατ. Αττικής (αρμοδιότητας του Σ.Ε. Χαρ. Ανδρεόπουλου) Λάρισας, Τρικάλων, Μαγνησίας (Σ.Ε. Νικ. Παύλου) και Κοζάνης,  Γρεβενών, Καστοριάς, Φλώρινας, Πιερίας και Ιωαννίνων (Σ.Ε. Νικ. Ματθαίου). Οι διαδικτυακές συναντήσεις (μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας Cisco Webex) θα διεξάγονται εκτός ωραρίου λειτουργίας των σχολείων και η συμμετοχή των εκπ/κών σ΄ αυτές είναι προαιρετική. Η θεματολογία των συναντήσεων θα περιλαμβάνει θέματα Διδακτικής των Θρησκευτικών, δειγματικές διδασκαλίες,  ζητήματα Διοίκησης της Εκπαίδευσης, εφαρμογές των Τ.Π.Ε. στα Θρησκευτικά, διαχείρισης της σχολικής τάξης, πληροφόρηση για νέες τάσεις και ρεύματα της θεολογικής επιστήμης, κ.α. 

* Η επόμενη διαδικτυακή συνάντηση, με ένα εξίσου ενδιαφέρον και ελκυστικό θέμα, θα πραγματοποιηθεί περί τα μέσα Νοεμβρίου (θα εκδοθεί σχετική ανακοίνωση/πρόσκληση συμμετοχής). Στους εκπ/κούς που θα παρακολουθήσουν ανελλιπώς το κύκλο των σεμιναρίων θα χορηγηθεί Βεβαίωση συμμετοχής.

Η αξιοποίηση της Τέχνης του Κινηματογράφου στo μάθημα των Θρησκευτικών

Από την ταινία του Ζυλ Ντασσέν "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται"
βασισμένη στο ομώνυμο έργο του Νίκου Καζαντζάκη 

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΟΛΟΓΩΝ 

Διαδικτυακό “Θεολογικό Εργαστήριο” θέτουν σε εφαρμογή οι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης κλ. ΠΕ01 κ.κ. Νικόλαος Παύλου (με έδρα τη ΔΔΕ Λάρισας), Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος (ΔΔΕ Φθιώτιδας) και Νικόλαος Ματθαίου (ΔΔΕ Κοζάνης) για τις επιμορφωτικές τους δράσεις με τους θεολόγους εκπαιδευτικούς των περιοχών ευθύνης τους. Συγκεκριμένα το “Θεολογικό Εργαστήριο” (το οποίο θα λειτουργεί σε μηνιαία βάση και ανεξάρτητα από τις άλλες επιμορφωτικές δράσεις και πρακτικές των Συμβούλων) απευθύνεται στους θεολόγους εκπ/κούς (μονίμους και αναπληρωτές) των Νομών: Λάρισας, Τρικάλων, Μαγνησίας (αρμοδιότητας του Σ.Ε. Νικ. Παύλου), Φθιώτιδας, Καρδίτσας, Ανατ. Αττικής (Σ.Ε. Χαρ. Ανδρεόπουλου) και Κοζάνης, Γρεβενών, Καστοριάς, Φλώρινας, Πιερίας και Ιωαννίνων (Σ.Ε. Νικ. Ματθαίου). Οι διαδικτυακές συναντήσεις θα διεξάγονται εκτός ωραρίου λειτουργίας των σχολείων και η συμμετοχή των εκπ/κών σ΄ αυτές είναι προαιρετική. 

Η θεματολογία των συναντήσεων θα περιλαμβάνει θέματα Διδακτικής των Θρησκευτικών, δειγματικές διδασκαλίες, ζητήματα Διοίκησης της Εκπαίδευσης, εφαρμογές των Τ.Π.Ε. στα Θρησκευτικά, διαχείρισης της σχολικής τάξης, πληροφόρηση για νέες τάσεις και ρεύματα της θεολογικής επιστήμης, κ.α. 

Η πρώτη διαδικτυακή συνάντηση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή, 20 Οκτωβρίου 2023 και ώρα 17.00 στο σύνδεσμο (link) της ψηφιακής πλατφόρμας Cisco 

Webex: https://minedu-secondary2.webex.com/meet/npavlou 

Εισηγήτρια θα είναι η καθηγήτρια της Θεολογικής Σχολής του Ε.Κ.Π.Α. κ. Ιωάννα Κομνηνού η οποία θα παρουσιάσει και αναπτύξει το θέμα: «Η αξιοποίηση της Τέχνης του Κινηματογράφου στο μάθημα των Θρησκευτικών». 

Στους εκπ/κούς που θα παρακολουθήσουν το σεμινάριο θα χορηγηθούν Βεβαιώσεις συμμετοχής.

Oι νέοι Σύμβουλοι Εκπαίδευσης Θεολόγων σ’ όλη τη χώρα

Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας σύνταξης των αξιολογικών πινάκων και των συνεντεύξεων των υποψηφίων στα θεσμικά Συμβούλια Επιλογής συγκροτήθηκε ο τελικός πίνακας των νέων Συμβούλων Εκπαίδευσης κλάδου ΠΕ01 Θεολόγων, οι οποίοι με αποφάσεις του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, και επί τη βάσει των επιλογών τους, κατανέμονται και τοποθετούνται σε αντίστοιχες θέσεις Συμβούλων Εκπαίδευσης ανά τη χώρα με έδρα και περιοχές αρμοδιότητας σε Διευθύνσεις Β/θμιας Εκπ/σης (ΔΔΕ), ως ακολούθως:

1. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Ξάνθης και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Ξάνθης, Έβρου, Ροδόπης, Δράμας και Καβάλας: Όλγα Γκούμα, Μ.Th.

2. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Α΄ Αθήνας και περιοχή αρμοδιότητας τη Διεύθυνση Δ.Ε. Α΄ Αθήνας:  Δρ. Αντώνιος Μπιτσάκης.

3. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Β΄ Αθήνας και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Β΄ Αθήνας, Δυτικής Αττικής και Βοιωτίας: Δρ. Αικατερίνη Τσέκου.

4. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Γ΄ Αθήνας και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Γ΄ Αθήνας και Ευβοίας: Δρ. Απόστολος Κατωπόδης.

5. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Δ΄ Αθήνας και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Δ΄ Αθήνας και Δωδεκανήσου: Δρ. Κων/να Πέππα.

6. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Πειραιά και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Πειραιά και Κυκλάδων: Δρ. Παρασκευή Λεοντοπούλου.

7. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Αχαΐας και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Αχαΐας, Ηλείας, Κεφαλληνίας, Ζακύνθου και Φωκίδας: Δρ. Ευρυδίκη Παπάζογλου.

8. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Κοζάνης και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Κοζάνης, Γρεβενών, Καστοριάς, Φλώρινας, Πιερίας και Ιωαννίνων: Δρ. Νικόλαος Ματθαίου.

9. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Άρτας και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Άρτας, Θεσπρωτίας, Πρέβεζας, Κέρκυρας, Λευκάδας Αιτωλοακαρνανίας και Ευρυτανίας: Φωτεινή Σταλίκα.

10. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Λάρισας και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Λάρισας, Μαγνησίας και Τρικάλων: Δρ. Νικόλαος Παύλου.

11. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Ανατολικής Θεσ/ νίκης και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Ανατολικής Θεσ/νίκης και Λέσβου:  Δρ. Μαρία Συργιάννη.

12. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Δυτικής Θεσ/νίκης και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Δυτικής Θεσ/νίκης, Χίου και Σάμου: Δρ. Ευρώπη Παπαδοπούλου.

13. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Ημαθίας και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Ημαθίας, Σερρών, Κιλκίς, Χαλκιδικής και Πέλλας: Δρ. Ξανθή Αλμπανάκη.

14. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Ηρακλείου και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Ηρακλείου, Λασιθίου, Ρεθύμνου και Χανίων: Γεώργιος Στριλιγκάς, M.Th. 

15. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Αρκαδίας και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Αρκαδίας, Κορίνθου, Αργολίδας, Λακωνίας και Μεσσηνίας: Nικόλαος Χριστόπουλος, M.Th. 

16. Θέση Συμβούλου Εκπαίδευσης με έδρα τη Διεύθυνση Δ.Ε. Φθιώτιδας και περιοχή αρμοδιότητας τις Διευθύνσεις Δ.Ε. Φθιώτιδας, Καρδίτσας και Ανατολικής Αττικής: Δρ. Χαράλαμπος Ανδρεόπουλος.

* Η θητεία είναι για διάστημα 4ετίας (2023-2027)

ΣΕ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΔΕΚΤΗ Η ΔΙΑΚΟΠΗ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ

Στο παλιό βιβλίο των Θρησκευτικών "Θέματα Χριστιανικής Ηθικής", της Γ' Λυκείου, διαβάζουμε: 

"Σε εξαιρετικές μόνο περιπτώσεις για λόγους ιατρικούς (κίνδυνος ζωής της μητέρας) και περιστασιακούς (περιπτώσεις βιασμού) γίνεται δεκτή η διακοπή της κύησης."

Θρησκευτική Εκπαίδευση: Σύγχρονες τάσεις και επικαιρότητα

Mε γενικό θέμα «Θρησκευτική Εκπαίδευση: Σύγχρονες τάσεις και επικαιρότητα» ξεκινά το απόγευμα της Παρασκευής 28 Ιανουαρίου 2022 το 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεολόγων εκπαιδευτικών που συνδιοργανώνεται από το Εργαστήριο Παιδαγωγικής του Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. και το Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ, σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π/θμιας και Δ/θμιας Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας και θα διεξαχθεί (28-29 Ιανουαρίου 2022) διαδικτυακά. 

Οι ενδιαφερόμενοι να παρακολουθήσουν το Συνέδριο ως ακροατές μπορούν να συνδεθούν στο κανάλι του Youtube αφού κάνουν εγγραφή στην παρακάτω φόρμα εγγραφής ακροατών

https://forms.gle/TNHu9Hd9JB9Jdf2MA 

Κανάλι 1 

https://www.youtube.com/channel/UCFUT28rnH6KAbo-rcs-c2aQ 

Κανάλι 2 

https://www.youtube.com/channel/UC38XZBp3ny2NC-BhOvhySIw 

Για την αποστολή ερωτήσεων οι ενδιαφερόμενοι συμπληρώνουν τις παρακάτω φόρμες: Φόρμα ερωτημάτων σχετικά με τις εισηγήσεις που θα παρουσιαστούν αντίστοιχα: 

Αίθουσα 1: 

https://forms.gle/LV1Vc1GMZJ9Qu4id7 

Αίθουσα 2: 

https://forms.gle/e46L41nkJ8aKWsfU8 

Τα παραπάνω links - με τις φόρμες ερωτημάτων, θα υπάρχουν και στα αντίστοιχα κανάλια μεταδόσεων μέσα στις περιγραφές των βίντεο.

Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ - Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ "ΚΑΙΡΟΥ" ΣΕ ΔΥΟ ΒΙΝΤΕΟ

Η 4η Συνάντηση Θεολόγων του Πανελληνίου Θεολογικού Συνδέσμου «ΚΑΙΡΟΣ», με τη συνεργασία του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ., με θέμα «Οι άλλες Γλώσσες του Θεού. Ο διάλογος της Θεολογίας με την Τέχνη», πραγματοποιήθηκε το διήμερο 14-15 Μαΐου 2021. 

Η Συνάντηση ξεκίνησε με τον Χαιρετισμό και τις αναστάσιμες ευχές και ευλογίες του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. κ. Βαρθολομαίου, τον χαιρετισμό του Γενικού Γραμματέα Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας κ. Γιώργου Καλαντζή, το καλωσόρισμα του Κοσμήτορος της Θεολογικής Σχολής καθηγητή κ. Θεόδωρου Γιάγκου και του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας αναπλ. καθηγητή κ. Νίκου Μαγγιώρου, τον χαιρετισμό του εκπροσώπου του Ι.Ε.Π., συμβούλου για το Μάθημα των Θρησκευτικών και συναδέλφου θεολόγου κ. Σπύρου Κιουλάνη, και τέλος με τον χαιρετισμό του Προέδρου του Θεολογικού Συνδέσμου «ΚΑΙΡΟΣ» και καθηγητή στο Τμήμα Θεολογίας του ΕΚΠΑ κ. Χρήστου Καρακόλη. 

Οι ομιλίες της πρώτης απογευματινής συνεδρίας, την Παρασκευή 14 Μαΐου, ανέδειξαν, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη συνεχή ανατροφοδότηση της θεολογίας από την τέχνη διά μέσου ποικίλων διαδρομών: θεολογικών, λογοτεχνικών και ποιητικών, κοινωνικών και εκπαιδευτικών. Με έκπληξη και τέρψη γνωρίσαμε θεολογικές αναφορές και ερμηνείες θεολογικών πηγών αλλά και θύραθεν προτάσεων: Georges Bernanos, Georges Bataille, Oscar Wilde, Tennessee Williams, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Τάκης Παπατσώνης, Νίκος-Γαβριήλ Πεντζίκης, Γιώργος Σεφέρης, Αντώνης Σαμαράκης, Μανώλης Αναγνωστάκης και Τάσος Λειβαδίτης, είναι ορισμένοι μόνον από αυτούς που εμπλούτισαν τη σκέψη μας, καθώς αναζητούν τρόπους βίωσης της ιερότητας, του ελέους και της χάριτος, της ανάμνησης και της φανέρωσης του ιερού, της επίγειας και της ουράνιας Ιερουσαλήμ, της θυσίας ως προσφοράς στον άλλο. 

Το Σάββατο 15 Μαΐου παρουσιάστηκαν εργαστήρια και προτάσεις διδακτικές από συναδέλφους που υπηρετούν σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, με στόχο την εφαρμογή τους στο σύγχρονο σχολείο για μια δημιουργική διάδραση θεολογίας και διαφόρων μορφών τέχνης συμπεριλαμβανομένων της ζωγραφικής, της μουσικής και του κινηματογράφου. Η συζήτηση που συνόδευσε τις πλούσιες και εξαιρετικά ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις υπήρξε ζωηρή και δημιουργική για όλες και όλους τους συναδέλφους που παρακολούθησαν τη συνάντηση. 

Παραθέτουμε δύο βίντεο με τις εργασίες της Συνάντησης.

Στο βίντεο του Σαββάτου και η εισήγηση του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου για μια Μουσική Ποιητική στο μάθημα των Θρησκευτικών. 

 

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ: ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ξέρουμε πως στο νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τα Θρησκευτικά είχαμε και τραγούδια – προτάσεις σε διάφορες ενότητες, κάποια από τα οποία τελικά αφαιρέθηκαν διότι ενόχλησαν. Θεωρήθηκαν έως και βλάσφημα! 

Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα Θρησκευτικά αλλά και το τραγούδι, η μουσική. Όταν τα δυό τους συνδυάζονται, το μίγμα μοιάζει …εκρηκτικό! 

Μπορεί να …πέρασε αυτό που ήθελαν οι διαρρηγνύοντες τα ιμάτιά τους για τα τραγούδια στα Θρησκευτικά, αλλά Θρησκευτικά χωρίς μουσική, δεν είναι εύκολο να σταθούν, αφού η μουσική είναι γλώσσα επι-κοινωνίας και για τις θρησκείες, όπως άλλωστε και για όλες τις περιστάσεις του βίου. 

Για παράδειγμα: υπάρχει, άραγε, η μουσική της πανδημίας; 

Και όμως, ναι! 

Έχουμε ένα πρωτοποριακό έργο της σύγχρονης συνθέτριας Λίνας Τόνια, εμπνευσμένο από την πανδημία. Ήχοι από τους αναπνευστήρες της εντατικής, πλέκονται με το χορωδιακό σύνολο που ανταποκρίνεται με βοκαλισμούς τόσο σωστά τοποθετημένα όλα, ώστε ο ένας ήχος να αγκαλιάζει τον άλλον. Ο ένας ήχος, να έχει ανάγκη τον άλλο… Κανείς δεν μπορούσε να υποψιαστεί το δυνατό αποτέλεσμα που θα έδιναν οι ήχοι από μία εντατική. 

Κι ακόμα, έχουμε το τραγούδι του καθηγητή Χρυσόστομου Σταμούλη για τον Don Giuseppe, τον Ιταλό ιερέα που πέθανε από κορωνοιό σώζοντας έναν άγνωστο, αφού αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει τον αναπνευστήρα που του διέθεσαν στην Εντατική, και τον πρόσφερε σε ένα νεότερο ασθενή σώζοντας του τη ζωή. 

Άρα η μουσική μας περικυκλώνει και δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτήν. 

Ποια μουσική άραγε θα ταίριαζε στο μάθημα των Θρησκευτικών; 

Μάλλον, όλες! Και γίνομαι σαφέστερος. 

Η Βυζαντινή μουσική δεν μπορεί να παραθεωρηθεί, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι λειτουργεί σε ένα μέρος της εκπαιδευτικής κοινότητας και εννοώ αυτό των Μουσικών Σχολείων. 

Ίσως δεν το έχουμε συνειδητοποιήσει αλλά τα Μουσικά Σχολεία έφεραν μία ανατροπή στα εκπαιδευτικά πράγματα της χώρας, με την συστηματική διδασκαλία τόσο της βυζαντινής όσο και της παραδοσιακής μουσικής. Αυτό σημαίνει – δυνητικά – ότι και άλλοι μαθητές, πλήν των Μουσικών Σχολείων, θα μπορούσαν να ενδιαφερθούν για το ξεχωριστό αυτό Μουσικό είδος. 

Σε πρακτικό επίπεδο, θα μπορούσαν οι μαθητές να μάθουν και να αποδώσουν τους χαρακτηριστικότερους και δημοφιλέστερους ύμνους των μεγάλων γιορτών ή το απολυτίκιο του αγίου τους, με δεδομένη την εύκολη, πλέον, πρόσβαση σε όλα αυτά στο διαδίκτυο. 

Στο διδακτικό μέρος ίσως θα είναι πιο ελκυστικό για τους μαθητές να παρουσιάζονται ύμνοι ερμηνευμένοι από σημερινούς καλλιτέχνες – φαινόμενο εν αφθονία στις μέρες μας, μέχρι παρεξηγήσεως – ώστε να καθίστανται πιο οικείοι στους μαθητές. 

Μαζί με την βυζαντινή μπορεί να προταθεί και η παραδοσιακή μουσική, που είναι παρούσα σε όλα τα σχολεία, κυρίως και κατ’ εξοχήν τα Χριστούγεννα, με τα κάλαντα από διάφορες περιοχές της χώρας. Η παραδοσιακή μουσική είναι εν πολλοίς συνυφασμένη με την θρησκευτική παράδοση, αφού υπάρχει πλούσιο υλικό τραγουδιών για τις μεγάλες γιορτές της Ορθοδοξίας (Χριστούγεννα, Πάσχα, Παναγίας), αλλά ακόμα και για Αγίους. Τρανό παράδειγμα τα δεκάδες παραδοσιακά τραγούδια για τον Άγιο Γεώργιο. 

Σήμερα υπάρχουν νεανικά συγκροτήματα, πολύ αξιόλογα, που προσεγγίζουν με τον δικό τους τρόπο – πιο αυτοσχεδιαστικό – την παραδοσιακή μουσική. Αυτό ίσως είναι ένα έναυσμα για να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον κάποιων, έστω, μαθητών. 

Φυσικά σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αγνοηθεί η λεγόμενη κλασική μουσική. Η μουσική της Δύσης έχει μια τεράστια θρησκευτική παραγωγή. Αυτή η παραγωγή καλύπτει ολόκληρη την Βίβλο, δηλαδή Παλαιά και Καινή Διαθήκη. 

Αν παρακολουθήσει κανείς την επικαιρότητα θα εκπλαγεί από το τι προτείνουν οι καλλιτεχνικοί φορείς στην Ελλάδα. Μόλις πριν ένα μήνα η Εθνική Λυρική Σκηνή ανέβασε το ορατόριο του Αντόνιο Βιβάλντι (γνωστού στο ευρύ κοινό για τις Τέσσερις Εποχές), με τίτλο «Ο θρίαμβος της Ιουδίθ», βασισμένο στο βιβλίο της Ιουδίθ που βρίσκουμε στην Παλαιά Διαθήκη. Δικαιολογημένα θα πει κανείς ότι δεν είναι μουσική για τους μαθητές αυτό σήμερα. Σωστά. Αλλά μπορεί να τονιστεί ότι η διαχρονικότητα της Βίβλου μέσω της μουσικής παραγωγής που έρχεται από το παρελθόν, αλλά αναβιώνει με σύγχρονο τρόπο στις μέρες μας. 

Ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ έχει έργα για όλες τις γιορτές, με κορυφαίες στιγμές το Χριστουγεννιάτικο ορατόριο, τα Κατά Ματθαίον και Κατά Ιωάννην Πάθη, το Πασχαλινό Ορατόριο κ.λπ. 

Αυτά δεν είναι έργα που μπορούν να αποδώσουν μαθητές στην Ελλάδα, αλλά τουλάχιστον μπορούν να δουν στο διαδίκτυο κάποια αποσπάσματα, ή να διοργανωθεί μία μετάβασή τους σε ένα συναυλιακό χώρο, όπου να παρακολουθήσουν ζωντανά αυτά τα μεγαλειώδη θρησκευτικά έργα. Πρόκειται για μια διαφορετική εμπειρία. 

Πολλοί μαθητές ίσως έχουν ακούσει ότι υπάρχει ένα έργο που λέγεται «Ρέκβιεμ» του Μότσαρτ, αλλά δεν γνωρίζουν πως πρόκειται για μια Ακολουθία εις Κεκοιμημένους. 

Και, βέβαια, πώς να ξέρουν ότι υπάρχει και το ελληνικό «Ρέκβιεμ», που είναι το γνωστού – έστω κατ’ όνομα – στους μαθητές, Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος μελοποίησε την Νεκρώσιμη Ακολουθία του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού. 

Ο Μίκης Θεοδωράκης, ο οποίος σε ηλικία 17 ετών, μελοποιούσε στην Τρίπολη το Τροπάριο της Κασσιανής, μέσα στην Κατοχή (!), για τετράφωνη χορωδία και το οποίο εψάλη σε ναό της πόλης. 

Κι ακόμα, ο Μίκης Θεοδωράκης έχει μελοποιήσει για τετράφωνη χορωδία ολόκληρη την Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Το παράδειγμα του Θεοδωράκη μας ανάγει στους έλληνες συνθέτες της λόγιας – κλασικής, αν προτιμάτε – μουσικής, οι οποίοι έχουν ασχοληθεί αρκετά και ποικιλοτρόπως με την εκκλησιαστική παράδοση. Υπάρχει ολόκληρο θέμα στην μουσικολογία για συνθέτες που έχουν ως πηγή έμπνευσής τους την βυζαντινή υμνογραφία και μουσική. 

Οι μαθητές εδώ καλό είναι να ξέρουν την πληροφορία για να συνειδητοποιούν κατά το δυνατόν ότι η εκκλησιαστική παράδοση μπορεί να γονιμοποιεί και το παρόν. 

Φυσικά, τη θέση τους έχουν και τα έντεχνα – όπως τα λέμε – τραγούδια των σύγχρονων τραγουδοποιών και σχημάτων. 

Φέρνω ένα παράδειγμα, που περιέχει αρκετά από όσα είπαμε παραπάνω και καταλήγει στο έντεχνο τραγούδι. Τα τραγούδια του Ασώτου, δηλ. μουσικές με αφορμή την παραβολή του Ασώτου Υιού.

Αρχίζοντας από την κλασική μουσική έχουμε την λυρική Καντάτα «Ο άσωτος υιός» (L’ Enfant Prodique, 1884) του μεγάλου γάλλου συνθέτη Claude Debussy (1862-1918). Συνεχίζουμε με δύο μπαλέτα για τον Άσωτο Υιό σε μουσική του ρώσου Sergei Prokofiev (1891-1953) και του σουηδού Hugo Emil Alfvén (1872-1963). Για τις μαθήτριες που κάνουν μπαλέτο αποτελεί έκπληξη η ύπαρξη μπαλέτων για τον Άσωτο Υιό. Στη συνέχεια περνάμε στο θρυλικό συγκρότημα The Rolling Stones και τον δικό τους άσωτο υιό (Prodigal Son) και καταλήγουμε σε λαϊκά και έντεχνα τραγούδια εμπνευσμένα από την παραβολή των: Στέλιου Καζαντζίδη, Νίκου Πορτοκάλογλου, Μάριου Τόκα, Θανάση Παπακωνσταντίνου, Σωκράτη Μάλαμα, Χαϊνηδες. 

Και βέβαια έχουμε αρκετό υλικό και για τις γιορτές, όπως π.χ. το Δωδεκάορτο του Χρήστου Τσιαμούλη, ενώ οι σχετικές παραγωγές ανθούν και φέρουν κι άλλο, όπως, για παράδειγμα, η πρόσφατη δισκογραφική εργασία του Ανδρέα Κατσιγιάννη σε ποίηση Ιωσήφ του Ησυχαστή, με τον Γιώργο Νταλάρα. 

Το έντεχνο τραγούδι σημαίνει συχνά μελοποιημένη ποίηση, που είναι αντικείμενο και του μαθήματος των Θρησκευτικών. Μόνο να θυμηθούμε ότι ο Μάνος Χατζιδάκις είναι ο πρώτος – και ο μόνος, μέχρι τώρα – έλληνας συνθέτης ο οποίος μελοποίησε στίχους από το «Άσμα Ασμάτων» της Παλαιάς Διαθήκης, στο πρωτότυπο, ενώ στο αυτοβιογραφικό του έργο «Η Εποχή της Μελισσάνθης» ενσωμάτωσε τον «Επιτάφιο», δηλαδή εκλογή από την Γ’ Στάση των Εγκωμίων της Μ. Παρασκευής.

Δεν θα πρέπει να παραλείψουμε και τις κινηματογραφικές μουσικές που μπορεί να έχουν σχέση με την ενότητα που διδάσκουμε. Ο ύμνος της αγάπης του Αποστόλου Παύλου εξακολουθεί να συγκινεί, παρά τους αυχμηρούς καιρούς μας. Οι μαθητές μπορούν να έχουν την εικόνα και τον ήχο από την περίφημη ταινία «Blue» του Κριστόφ Κισλόφσκι, με την μουσική του Πράισνερ. Ο «Ύμνος της Αγάπης» σε μια κοντινή – και δη κινηματογραφική – μουσική προσέγγιση. 

Επίσης, καλό θα ήταν οι μαθητές να έχουν και μια ιδέα της μουσικής της ιεραποστολής, δηλαδή της μουσικής της λατρείας στις χώρες της Αφρικής και της Ασίας. 

Προσωπικά δεν αρέσκομαι στον δημοφιλή ύμνο «Αγνή Παρθένε Δέσποινα…». Όμως όταν τον θεομητορικό αυτό ύμνο του Αγίου Νεκταρίου ερμηνεύουν Ινδοί από το Μπαχρέιν, το πράγμα παίρνει άλλη διάσταση. Το σχετικό βίντεο ίσως αποτελεί μιαν …εξωτική εμπειρία για τους μαθητές. Όπως και βίντεο με βυζαντινή μουσική σε πολλές γλώσσες: από αλβανικά και αραβικά, μέχρι γαλλικά και μεξικάνικα. 

Υλικό μας παρέχει και η μουσική της λατρείας των ομοδόξων λαών, με θαυμαστή ποικιλομορφία. 

Και από την μουσική της ιεραποστολής, στην μουσική των θρησκειών. Ο πλούτος εδώ είναι επίσης τεράστιος. Τι να πρωτοδιαλέξεις και τι να πρωτακούσεις. 

Ο διακεκριμένος φωτογράφος Τάσος Βρεττός πριν λίγα χρόνια κατέγραψε ένα αόρατο δίκτυο στο σώμα της Αθήνας: υπόγεια και ενοικιαζόμενα διαμερίσματα, πολυκατοικίες και γκαράζ, γήπεδα και υπαίθριοι, δημόσιοι χώροι, πλατείες και αυλές, πρόχειρα καταλύματα, ιδιοκατασκευές σε προσωρινές αλλά και μόνιμες διευθύνσεις, ομάδες Βουδιστών, Μουσουλμάνων, Ινδουιστών, Σπιριτσουαλιστών και Χριστιανών διαφόρων δογμάτων και πολλαπλών εθνικών προελεύσεων (Αιθίοπες, Αφγανοί, Αιγύπτιοι, Πακιστανοί, Νιγηριανοί, Σενεγαλέζοι, Φιλιππινέζοι, Ινδονήσιοι, Ιρακινοί κ.α.). Πρόκειται για ένα "έργο εν προόδω", το οποίο ξεκίνησε το 2012, με τη συνεργασία των ίδιων των ανθρώπων που συγκροτούν αυτές τις κοινότητες και με απόλυτο σεβασμό στην ταυτότητά τους. Μιλάμε για τόπους και τρόπους λατρείας. 

Στο πλαίσιο του πρότζεκτ ο μουσικός Μιχάλης Καλκάνης, ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση του Βρεττού, κατέγραψε ηχητικά ένα ενδεικτικό τμήμα όσων μαρτυρεί η κάμερα του φωτογράφου και στη συνέχεια, επεξεργάστηκε μουσικά το υλικό, το οποίο παρουσιάστηκε στην έκθεση που έγινε στο Μουσείο Μπενάκη σε ειδικά διαμορφωμένες ηχητικές εγκαταστάσεις. Ταυτόχρονα, εκπρόσωποι των θρησκευτικών ομάδων που προαναφέρθηκαν, τραγούδησαν ζωντανά τους ύμνους τους. Επομένως, οι μουσικές των άλλων θρησκειών είναι δίπλα μας προς ανακάλυψιν! Περίεργο ακούγεται αλλά είναι αληθινό. Αφού είναι κοντά μας οι τόποι, είναι και οι τρόποι λατρείας. 

Οι μαθητές ακούν σήμερα κυρίως ξένη μουσική. Άρα και αυτή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ευφάνταστα, αλλά αυτό απαιτεί και γνώση και δουλειά. Από ελληνική ακούν κυρίως σύγχρονους ράπερ, με συχνά σκληρό στίχο. Μη σας πω και επικίνδυνο ενίοτε. 

Στον αντίποδα αυτής της κατάστασης, ο Salih Demirtaş, υποψήφιος διδάκτορας σε πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, περπατώντας στην παραλία και στα σοκάκια του Νεοχωρίου, στον Βόσπορο, επισκέφτηκε τυχαία τον αυλόγυρο της Παναγίας Κουμαριώτισσας, όπου η προτομή του Κ. Π. Καβάφη και το ποίημα «Το Νιχώρι» κέντρισαν την προσοχή του. Διαβάζοντας το συγκεκριμένο ποίημα, που εντάσσεται στην πρώιμη προ-ποιητική περίοδο του μεγάλου Αλεξανδρινού, προσπάθησε να φανταστεί το Νιχώρι του 19ου αιώνα μέσα από τις λέξεις του ίδιου του Καβάφη. Ηχογράφησε την απαγγελία του ελληνικού κειμένου εμπλουτίζοντάς το με ήχους από το Yeniköy του 2021. Στόχος του είναι να βάλει τους αιώνες να συνομιλήσουν μεταξύ τους, το Νιχώρι με το Yeniköy και να δημιουργήσει ένα "ηχητικό παλίμψηστο". Δεν πρόκειται απλώς για μια καλή ιδέα, αλλά για μια σύγχρονη πρόταση που φέρνει στο σήμερα το θεομητορικό – θα λέγαμε – αυτό ποίημα του Καβάφη. 

Εν κατακλείδι, 

Το μάθημα των Θρησκευτικών με την χρήση της μουσικής, αλλά και των άλλων τεχνών, μπορεί να καταστεί όχι μόνο ένα μάθημα πολιτισμού, αλλά μια μαθητεία στην ομορφιά, μια μέθεξη στην μουσική ποιητική ή έστω μια προσέγγιση ενός άλλου κόσμου που η ουσία του έγκειται ακριβώς στην ομορφιά της δυσκολίας, η οποία δεν θυσιάζεται στον βωμό της ευκολίας, του εύπεπτου και του συρμού.

Πρόκειται σαφώς για έναν αγώνα ακονίσματος της ευαισθησίας και της αισθητικής. Δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά νομίζω πως αξίζει τον κόπο. 

Σας ευχαριστώ.

Η ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑΣ

“H σεξουαλικότητα είναι μια από τις έμφυτες δυνάμεις του ανθρώπου και όπως έχουν διευκρινίσει οι Πατέρες της Εκκλησίας δεν είναι κακή, ούτε αμαρτωλή αφ΄ εαυτής. Στο πλαίσιο της χριστιανικής ανθρωπολογίας ο άνθρωπος καλείται να μην την αφήνει τυφλή, αλλά να την προσανατολίσει προς συγκεκριμένο πρόσωπο καθώς η σεξουαλικότητα δεν (πρέπει να) είναι απλώς τρόπος ικανοποίησης μιας βιολογικής ορμής, αλλά (πρέπει να) γίνεται οδός για την πραγμάτωση μιας προσωπικής (δηλ. μεταξύ συγκεκριμένων προσώπων) ερωτικής κοινωνίας μέσα απ΄ το μυστήριο του γάμου”.

Τα παραπάνω τονίσθηκαν στο επιμορφωτικό ψηφιακό / webinar (web-based seminar) σεμινάριο (τηλεσπερίδα, 03-06-2020) Θεολόγων κεντρικής Ελλάδος το οποίο υλοποιήθηκε μέσω της πλατφόρμας σύγχρονης τηλεκπαίδευσης Cisco Webex έχοντας ως θέμα την “Θεολογία του σώματος”, ένα θέμα που επιλέχθηκε μ΄ αφορμή τη συζήτηση για την ένταξη στο σχολείο του μαθήματος της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. 

Το e-σεμινάριο πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των συνεργατικών δράσεων τηλεκπαίδευσης που σχεδίασαν και υλοποιούν για θέματα Θεολογίας / Θρησκευτικών τα Περιφερειακά Κέντρα Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού (ΠΕΚΕΣ) Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδος, δια της συμπράξεως, των αντιστοίχων  Συντονιστών ΕΕ κλ. ΠΕ01 - Θεολόγων των εν λόγω  ΠΕΚΕΣ Δρ Νικολάου Παύλου και Δρ Χαράλαμπου Ανδρεόπουλου και σημείωσε μεγάλη επιτυχία καθώς ξεπέρασαν τις 200 οι (ψηφιακές) συμμετοχές εκπαιδευτικών.

Η τηλεσπερίδα ξεκίνησε με χαιρετισμούς των Οργανωτικών Συντονιστών των ΠΕΚΕΣ Στερεάς Ελλάδος και Θεσσαλίας Δρ Χρίστου Μαρκαντώνη και Δρ Βασ. Κωτούλα οι οποίοι εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για την επιτυχημένη σύμπραξη και συνεχάρησαν τους Συντονιστές Θεολόγων των ΠΕΚΕΣ για το έργο τους.

Κεντρικός ομιλητής του e-σεμιναρίου ήταν ο καθηγητής Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας του ΑΠΘ Δρ Χρυσόστομος Σταμούλης, ο οποίος έχοντας ασχοληθεί επισταμένως με το θέμα της θεολογίας του σώματος και της σεξουαλικότητας ανέλυσε διεξοδικά τις (θετικές) θέσεις των Πατέρων της Εκκλησίας Αγ. Ιωάννου του Χρυσοστόμου,  Aγ. Βασιλείου του Μεγάλου, Αγ. Βασιλείου Αγκύρας και Αγ. Συμεών του Νέου Θεολόγου απέναντι στην ανθρώπινη σεξουαλικότητα την οποία θεωρούν ως λειτουργία του σώματος δοθείσα υπό του Θεού στο δημιούργημά του, τον άνθρωπο, όχι μόνο προς παιδοποιϊαν, αλλά και “υπέρ του σβέσαι την της φύσεως πύρωσιν” (βλ. Ιωάννου Χρυσoστόμου, “Περί παρθενίας”, P. G. 48, 547) “δια τον της μίξεως οίστρον” (Bασιλείου Αγκύρας, “Περί της εν παρθενία αληθούς αφθορίας”, P. G. 30, 676AC).  

Παραλλήλως ο κ. Σταμούλης αναφέρθηκε στην ιερότητα ολάκερου του δημιουργημένου απ΄ τον Θεό σώματος και, συνεπώς, και των “ομοτίμων” με τα υπόλοιπα όργανα του ανθρώπου γεννητικών οργάνων, παραπέμποντας προς τούτο στον Αγ. Συμεών τον Νέο Θεολόγο και στην αφοπλιστική αναφορά του Αγίου αυτού πατρός : “...εγώ δε λέγω σοι: Βλέπε Χριστόν εν μήτρα και τα εν μήτρα νόησον και μήτρα υπεκδύντα και πόθεν εξερχόμενος ο Θεός μου διήλθε!” (“'Yμνοι θείων ερώτων, 15”, SC [Sources Chrétiennes, Paris] 156, σ, 288-292. Επίσης, σχετ. Μεγ. Βασιλείου, ”Περί της εν παρθενία αληθούς αφθορίας προς Λητόϊον επίσκοπον Μελιτηνής” (P. G. 30, 800-801B. κ.α.). Ο κ. Σταμούλης αναφέρθηκε και το θέμα της ένταξης της σεξουαλικής αγωγής στο σχολείο απαντώντας θετικά, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει ολοκληρωμένο  διεπιστημονικού χαρακτήρα και περιεχομένου πρόγραμμα διδασκαλίας και θα προηγηθεί η απαραίτητη επιμόρφωση εκπαιδευτικών Α/θμιας και Β/θμιας,  ενώ έκρινε ως καταλληλότερη για το υπό ένταξη μάθημα την ονομασία “Ερωτική αγωγή”. (Ολόκληρη η ομιλία του Καθηγητή κ. Χρυσ. Σταμούλη, έχει αναρτηθεί στα υπηρεσιακά ιστολόγια των Συντονιστών Θεολόγων Στερεάς Eλλάδος Χαρ. Ανδρεόπουλου (https://blogs.sch.gr/xandreo) και Θεσσαλίας Νικ. Παύλου    (https://blogs.sch.gr/npavlou ).

Της ομιλίας του κ. Σταμούλη προηγήθηκαν σύντομες παρεμβάσεις των Συντονιστών Θεολόγων. Οι κ.κ. Ανδρεόπουλος και Παύλου αναφέρθηκαν στο γεγονός ότι στο μάθημα των Θρησκευτικών εδώ και πολλά χρόνια υπάρχουν εκτεταμένες αναφορές στο θέμα των διαφυλικών σχέσεων, του έρωτα καθώς, επίσης, και της σεξουαλικής αγωγής υπό το πρίσμα της χριστιανικής θεολογίας που την θεωρεί έμφυτη στον άνθρωπο, όπως αναλυόταν στο (παλαιό) βιβλίο Θρησκευτικών της Γ΄ Λυκείου (Διδακτική ενότητα 11) με παραπομπή στην πατερική γραμματεία, εν προκειμένω,  στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά (14ος αι.) ο οποίος αιώνες πριν από τις διαπιστώσεις της σύγχρονης βιολογίας και ψυχολογίας, σημείωνε ότι η σεξουαλικότητα είναι φυσική και μάλιστα εκδηλώνεται ήδη από τη βρεφική ηλικία του ανθρώπου (“Προς την σεμνοτάτην εν μοναζούσαις Ξένην. Περί παθών και αρετών”, P. G.  150, 1069) . Επισημαίνοντας ότι σχετικές αναφορές υπάρχουν και στο νέο πρόγραμμα σπουδών της Β'  Λυκείου (Θεματική ενότητα 5.2, περί Έρωτος)  και εκτιμώντας ότι το νέο μάθημα δεν θα περιορίζεται στις διαστάσεις της βιολογίας και της ψυχολογίας, οι Συντονιστές ΠΕ01 υποστήριξαν ότι οι θεολόγοι εκπαιδευτικοί έχουν την παιδαγωγική / επιστημονική γνώση και την εκπαιδευτική εμπειρία να διδάξουν το μάθημα της σεξουαλικής αγωγής αφού, φυσικά, επιμορφωθούν στη σύνολη ύλη του μαθήματος μέσω των προγραμμάτων που έχει σχεδιάσει το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) για όλα τα μαθήματα που περιλαμβάνονται στο θεματικό κύκλο του “Εργαστηρίου Δεξιοτήτων”  που πρόκειται να εφαρμοσθεί πιλοτικά από τη νέα σχολική χρονιά. 

Η τηλεσπερίδα ολοκληρώθηκε με τις απαντήσεις των ερωτημάτων που έθεσαν οι συμμετέχοντες εκπ/κοί στους εισηγητές, στο πλαίσιο μιας συζήτησης  που ξεπέρασε την ώρα και την οποία συντόνισε επιδεξίως η καθηγήτρια του 4ου Γυμνασίου Λάρισας, Μ.Sc. Θεολογίας, κ. Δέσποινα Πανάγου. Στους/- τις θεολόγους εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν στο e-σεμινάριο χορηγήθηκαν Βεβαιώσεις Παρακολούθησης.