ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ: «Πρέπει να 'ταν των Βαΐων τ' ουρανού…»

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ

Πρέπει να 'ταν των Βαΐων τ' ουρανού     επειδή και τα πουλιά κατέ-
βαιναν μ' ένα κλαδάκι πράσινο στο ράμφος     και στον ύπνο μου

Ένα κορίτσι δίχως λόγο είχε σταθεί     κι άφηνε το μπλουζάκι του ξε-
κούμπωτο

Γυαλί στο φως     και μέσα του πλακάκια της κουζίνας όσο το μάτι μου
έπαιρνε     ανεμίζοντας τούλια μια κορμοστασιά     διπλή απ' το σπίτι
σε ύψος με τα δάχτυλα στο πόμολο το αόρατο

Νταγκ λάμψη αέρας     νταγκ λάμψη αέρας     ασταμάτητα     Όπως
ύστερα που κάποιος άγιασε και τα καινούρια φαίνονται κι εκείνα σαν
παλαιά

Και τα παιδιά που γύριζαν από το πετροκάραβο με τα χταπόδια     κι οι
γυναίκες απ' το ελαιοτριβείο     κι η φωνή του γαϊδάρου ξημερώματα
πάνω από τα μποστάνια     πόσα χρόνια     πόσους αιώνες

«Αναντάμ μπαμπαντάμ» έλεγε η μάνα μου     και το χέρι της το αρθρι-
τικό σταματούσε σαν φύλλο της μπεγκόνιας

Τέλος     Κι οι μνήμες παν κι αυτές πίσω απ' τα πράγματα να τα προ-
φτάσουν     Όπου τα παλαιά φαίνονται πάλι κι εκείνα σαν καινούρια

Θρυλική θα μείνει στους μεταγενέστερους η μέρα που κανείς δεν
είπε να βαρυγκομήσει     αλλ' οργιές ανοιχτά στα φυλλώματα φέγγα-
νε     στιλπνά λεμόνια ηλιίσκοι των αιθέρων.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ: ΤΟ ΦΩΤΟΔΕΝΤΡΟ ΚΑΙ Η ΔΕΚΑΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΟΜΟΡΦΙΑ (1971)

Το παραπάνω ελυτικό ποίημα δεν χρειάζεται σχολιασμό. Είναι απολύτως «βαγιανό».

Στη σκηνή της Βαϊοφόρου ο Χριστός εικονίζεται "καθήμενος επί πώλου όνου" κατά τον συνήθη, στην Ανατολή, γυναικείο τρόπο. Στο αριστερό του χέρι κρατεί ειλητάριο, ενώ με το δεξιό ευλογεί. Η διάταξη της εικόνας έχει συνήθως τον Κύριο πάνω στο πουλάρι, στο μέσον, περίπου, της όλης σύνθεσης.

Πίσω του (αριστερά ως προς τον θεατή) εικονίζονται οι μαθητές να ακολουθούν τον διδάσκαλό τους με σπουδή. Η κεφαλή του Χριστού -πλαισιωμένη πάντοτε από φωτοστέφανο- είναι συνήθως στραμμένη προς τους Ιουδαίους (σε κάποιες παραστάσεις ο Χριστός έχει στραμμένη την κεφαλή του προς τους αποστόλους) ενώ η έκφραση του προσώπου Του είναι πραεία και θλιμμένη, "προδηλούσα το πάθος".

Στο βάθος της εικόνας το κάστρο της Ιερουσαλήμ με ανοιχτές καστρόπορτες και πλήθος Εβραίων, ανδρών, γυναικών και παιδιών, που σπεύδουν να προϋπαντήσουν τον Χριστό. Το πλήθος σπρώχνεται να βγει από την πύλη, γέροντες και νέοι που κρατούν βαΐα, και γυναίκες που σηκώνουν νήπια στην αγκαλιά τους ή βρέφη τους ώμους τους. Άλλοι φαίνονται να ξεπροβάλλουν από τα τείχη ή τα παράθυρα για να δουν τον Χριστό.

Πάνω από τη συνοδεία υψώνεται δένδρο στο οποίο ανεβαίνουν παιδιά που κόβουν με τσεκούρια κλαδιά και τα ρίχνουν στη γη, ενώ άλλα στρώνουν τα ρούχα τους για να πατήσει πάνω το θεοφόρο ονάριο. Η επιγραφή της εικόνας είναι: Η ΒΑΪΟΦΟΡΟΣ.

Την δική του, εικαστική και …θαλασσινή εκδοχή της Βαϊοφόρου μας έδωσε ο Ελύτης στο κολάζ του «Οι δρόμοι της θάλασσας» (1972). Τη θέση του Χριστού πάνω στο γαϊδουράκι έχει ένα κορίτσι, ενώ κάτω δεξιά ένα παιδί με φωτοστέφανο, μας θυμίζει ότι τα παιδιά πρωταγωνιστούν στη σκηνή της Βαϊοφόρου, κάτι που φαίνεται πως συγκινεί τον Οδυσσέα Ελύτη, ο οποίος στη συλλογή του "Εκ του πλησίον", γράφει τον στίχο "Από παιδιά και μόνον φτιάχνεις Ιεροσόλυμα", δικαιώνοντας θα λέγαμε τον ψαλμικό στίχο: "Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον".

Στη συλλογή «Ο Μικρός Ναυτίλος» ο ποιητής έχει ξεχωριστές αναφορές στην εικόνα.

Είναι γνωστό πως ο Ελύτης εκτιμούσε πολύ τη βυζαντινή ζωγραφική και τη γνώριζε καλά, όπως άλλωστε και την βυζαντινή υμνογραφία. Πρέπει να θεωρούμε βέβαιο ότι είχε διαβάσει και το Κοντάκιον του αγαπημένου του Ρωμανού του Μελωδού στην Κυριακή των Βαΐων. 

Στο ΜΥΡΙΣΑΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΟΝ [IV] διαβάζουμε.

«Την άνοιξη δεν τη  βρήκα τόσο στους αγρούς, ή, έστω, σ’ έναν Botticelli όσο σε μια μικρή Βαϊφόρο κόκκινη».

Η άνοιξη για τον Ελύτη είναι πάντα το ζητούμενο. Εδώ μας ομολογεί ότι καλύτερα κι από την φύση, αλλά κι από την περίφημη "Άνοιξη" του Μποτιτσέλλι, βρήκε την άνοιξη σε μια «μικρή Βαϊφόρο κόκκινη». Εννοεί, μάλλον, σε μια εικόνα της Βαϊοφόρου, όπου κυριαρχούν οι αποχρώσεις του κόκκινου και υπάρχουν αρκετές τέτοιες παραστάσεις, με κορυφαία, ίσως, αυτήν την μεταβυζαντινή του Θεοφάνους του Κρητός (1490-1559 μ.Χ.) από το Δωδεκάορτο του τέμπλου της Μονής Σταυρονικήτα στο Άγιον Όρος. 

Ο Ελύτης επιμένει ελληνικά, θα λέγαμε, αφού δεν του αρκεί η πασίγνωστη "Αλληγορία της Άνοιξης" του Μποτιτσέλλι, που είναι ένα έργο το οποίο αφραγίζει την Ιταλική Αναγέννηση (περίπου το 1478 μ.Χ) και προτιμά μια παράσταση της Βαϊοφόρου, με όλη τη χαρμολύπη που κουβαλάει.

Στο ΟΤΤΩ ΤΙΣ ΕΡΑΤΑΙ [Αιγαιοδρόμιον], ο Ελύτης παραθέτει μόνο λέξεις. «Αλλά λέξεις που οδηγούσαν μ’ ακρίβεια σ΄αυτό που γύρευα», σημειώνει. Ανάμεσά τους οι λέξεις των βαγιώνε: «βάγια» και «δαφνόφυλλα».

Τέλος, στο ΟΤΤΩ ΤΙΣ ΕΡΑΤΑΙ [Ο Ταξιδιωτικός Σάκος] στο ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ, ο Ελύτης θα έπαιρνε μαζί του την Βαϊοφόρο από την Καπέλλα Παλατίνα (Παλέρμο).  Πρόκειται για ένα εξαίσιο ψηφιδωτό βυζαντινής τεχνοτροπίας του 12ου αιώνα, στο Παλέρμο της Σικελίας.

Τελικά έχει δίκιο ο Ελύτης: «Πρέπει να 'ταν των Βαΐων τ' ουρανού…».

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ: Ελύτης ο "εν ετέρα μορφή" ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Έχουν περάσει τριάντα χρόνια από τον θάνατο τού μεγάλου ποιητή Οδυσσέα Ελύτη και σήμερα Κυριακή 22 Μαρτίου 2026, μαζί με την εφημερίδα Η Καθημερινή κυκλοφόρησε προς τιμήν του ένας συλλεκτικός τόμος 240 σελίδων, που εξετάζει τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής και του έργου του. 

Η συμβολή του στην εξέλιξη της ελληνικής ποίησης, η ανάδειξη της ελληνικότητας, το Άξιον Εστί, το βραβείο Νόμπελ, η σχέση του με τη ζωγραφική, η αναγνώριση στο εξωτερικό. Επίσης, μια ξενάγηση στο Μουσείο «Σπίτι του Ελύτη» από την Ιουλίτα Ηλιοπούλου.

Για την έμπνευση του Ελύτη από την Εκκλησιαστική υμνογραφία, την αγιογραφία και την αγιολογία έγραψε ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, με τίτλο: Ελύτης ο "εν ετέρα μορφή". 

ΜΙΑ ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ - ΜΟΥΣΕΙΟ

Φωτογραφίες: Χάρης Ακριβιάδης

Τριάντα χρόνια φυσικής απουσίας του Οδυσσέα Ελύτη, συμπληρώθηκαν την Τετάρτη 18 Μαρτίου. 

Στο ξεχωριστό Σπίτι του Ελύτη - Μουσείο στην Πλάκα, τιμήθηκε η μνήμη του με ό,τι ξεπερνά τα όρια του χρόνου: τον πολύτιμο λόγο του και τη μουσική που αγαπούσε. 

Ζώντας για τότε που δεν θα υπήρχε ο Ελύτης έγραψε δεκαεπτά ποιητικές συλλογές και 1000 σελίδες πεζών κειμένων. 

Επιλογή από ποιήματα και πεζά αυτοβιογραφικά κείμενά του μαζί με μουσική των κλασικών συνθετών που αγάπησε: J.S. Bach, W.A. Mozart, R. Schumann, Fr. Chopin, αποτέλεσαν έναν ειλικρινή χαιρετισμό τιμής και αγάπης. 

Το κοινό που κατέκλυσε το Σπίτι του Ελύτη - Μουσείο, καθήλωσαν με τις ερμηνείες τους η Ιουλίτα Ηλιοπούλου, απαγγελία και ο Τίτος Γουβέλης, πιάνο. 

Ήταν αναμφίβολα μια μυσταγωγική βραδυά, η οποία ανέδειξε με τρόπο λιτό και ουσιαστικό τον λόγο του ποιητή και τις υψηλές μουσικές που αγάπησε. 

ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΥΤΗ ΣΤΟΝ ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟ ΤΟΜΟ - ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ'

Την Κυριακή 22 Μαρτίου 2026, μαζί με την «Καθημερινή» κυκλοφορεί ένας συλλεκτικός τόμος αφιερωμένος στον Οδυσσέα Ελύτη, τον νομπελίστα ποιητή που ενώνει όλους τους Έλληνες 30 χρόνια μετά τον θάνατό του. 

Πρόκειται για μια έκδοση 240 σελίδων, με 16 σημαντικές υπογραφές, σπάνιες συνεντεύξεις και φωτογραφίες, η οποία καλύπτει διάφορες πλευρές του βίου και του έργου του Οδυσσέα Ελύτη. 

Οι συνεντεύξεις που περιλαμβάνονται στην έκδοση δίνουν μια εικόνα των απόψεων του Ελύτη για την ποίηση και την τέχνη, καθώς και για τη ζωή γενικότερα. 

Η παρουσία και η συμβολή του στην ελληνική ποίηση παρουσιάζεται μέσα από κείμενα των Ευριπίδη Γαραντούδη, Διονύση Καψάλη, Δώρας Μέντη, Paola Minucci και Παντελή Μπουκάλα. 

Η Κίρκη Κεφαλέα σχολιάζει το πώς η Ελλάδα απεικονίζεται στην ποίηση του Ελύτη και η Νάντια Στυλιανού τη σχέση του με τον γαλλικό υπερρεαλισμό. 

Για το Άξιον Εστί και τη μελοποίησή του - αλλά και γενικά για τις μελοποιήσεις του έργου του - γράφουν ο Χρήστος Νίκου, ο Γιώργος Κουρουπός και ο ίδιος ο ποιητής. 

Η σχέση του Ελύτη με τη ζωγραφική -και ειδικά με τον Θεόφιλο- είναι το θέμα που πραγματεύονται οι Αντώνης Κωτίδης, Τάκης Μαυρωτάς και Όλγα Μεντζαφού. 

Για τις μεταφράσεις των έργων του γράφει ο Γιώργης Φωτόπουλος, ενώ ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος ασχολείται με το εκκλησιαστικό στοιχείο στο έργο του και η Τζίνα Καλογήρου με τον Ελύτη στην εκπαίδευση. 

Τέλος, η Ιουλίτα Ηλιοπούλου παρουσιάζει το Μουσείο «Σπίτι του Ελύτη» και τις δραστηριότητές του. «Οδυσσέας Ελύτης, 

Η άφθαρτη ποίηση» κυκλοφορεί την Κυριακή 22 Μαρτίου με την «Καθημερινή». 

Διάλεξη του Χρήστου Νίκου για τις μεταμορφώσεις της αγγελικής μορφής στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη

Την Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2026, στο Σπίτι του Ελύτη - Μουσείο, στην Πλάκα, και στο πλαίσιο των μηνιαίων εξαιρετικών διαλέξεων που επιμελείται η υπεύθυνη του χώρου, η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου, απολαύσαμε τον κ. Χρήστο Νίκου, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: «Οι μεταμορφώσεις της αγγελικής μορφής στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη». 

Ο ομιλητής μάς ανέλυσε διεξοδικώς πώς στο Ελυτικό σύμπαν, οι άγγελοι δε λειτουργούν ως απλά θρησκευτικά σύμβολα, αλλά ενσαρκώνουν τη φωτεινότητα, τη διαφάνεια και την ομορφιά, λειτουργώντας ως φορείς χάριτος και ως καταλύτες μεταμόρφωσης. Μέσα στο καθεστώς του «απόλυτου φωτός», ο Ελύτης, στο κατώφλι μιας ιδιότυπης ποιητικής ιερότητας, αναπροσανατολίζει την ορατότητα, κάνει τον κόσμο και τις επιφάνειες διαπερατές από το βλέμμα και το νου και υποβάλλει μια διαφορετική ανάγνωση (του μυστηρίου) της ζωής. 

Ο Χρήστος Νίκου είναι μέλος του Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού (Ε.Ε.Π.) στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, με γνωστικό αντικείμενο «Γαλλική Ορολογία – Διεθνείς Σχέσεις». Έχει εντρυφήσει στην ποίηση του Ελύτη και έχει πραγματοποιήσει σχετικές διαλέξεις, όπως αυτή στο Σπίτι της Κύπρου, για τα 40 χρόνια από την απονομή του Νόμπελ στον Ελύτη (Νοέμβριος 2019), με θέμα: «Στηθήτω μία Παρθένος κατάστικτη φιλιών η αμώμητος»: η μορφή της Παναγίας στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη. 

ΟΙ "ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ" ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ - ΜΟΥΣΕΙΟ

Την Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου 2026, στο Σπίτι του Ελύτη - Μουσείο, στην Πλάκα, με την επιμέλεια της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, απολαύσαμε μια ακόμα ξεχωριστή συναυλία. 

Ποιήματα που ανασαίνουν τον αέρα του ανοιχτού ορίζοντα, ποιήματα από την πρώτη συλλογή του Οδυσσέα Ελύτη «Προσανατολισμοί» έγιναν άμεσα και τρυφερά τραγούδια από τον συνθέτη Ηλία Ανδριόπουλο, πριν 42 χρόνια. Τα τραγούδια των «Προσανατολισμών» - που ηχογραφήθηκαν το 1984, αγαπήθηκαν και τραγουδήθηκαν πολλές φορές έκτοτε-  παρουσιάστηκαν μαζί με τραγούδια από τις «Μικρές Κυκλάδες» του Μίκη Θεοδωράκη, σε ένα πρόγραμμα για φωνή και πιάνο, με ερμηνεύτριες την Θεοδώρα Μπάκα και την Μαρία Παπαπετροπούλου. 

Οι "Προσανατολισμοί" του Η. Ανδριόπουλου φανερώθηκαν μπροστά μας σα μια λυρική σουίτα. 

Στη μπαρόκ μουσική, η σουίτα αποτελείται κυρίως από μουσικούς χορούς και χαρακτηρίζεται από μια σχετικά αυστηρή δομή, Επίσης, διέπεται από μια ενιαία τονικότητα. 

Αυτά τα χαρακτηριστικά διακρίναμε στην πρωτόφαντη εκδοχή των "Προσανατολισμών" του Ηλία Ανδριόπουλου. Ένας κύκλος τραγουδιών με ενιαία δομή και τονικότητα. Η τονικότητα εδώ παραπέμπει περισσότερο στο Ιόνιο παρά στο Αιγαίο (με το οποίο οι πολλοί ταυτίζουν τον Ελύτη). Μια λυρική ποίηση που τραγουδιέται με τρόπο φυσικό και αβίαστο. Κι εμείς, οι ακροατές, θαρρείς πως "θα γίνουμε γλαυκοί δωρητές του πελάγους". 

Η Θεοδώρα Μπάκα ερμήνευσε με περισσή εκφραστικότητα και εσωτερικότητα. Ανάσες άνασσες! "Άνεμος της Παναγίας", "Φλοίσβος φιλί στη χαϊδεμένη του άμμο – Έρωτας". 

Και η Μαρία Παπαπετροπούλου συνόδευε με αισθαντικότητα και τρυφερότητα. Στιγμές στιγμές ένιωθες τον παφλασμό των κυμάτων...

Σημασία έχει πως ένα παλιό έργο του Ηλία Ανδριόπουλου ξανακαινουργώνει! Που πάει να πει πως καθίσταται σημερινό και διαχρονικό. 

Π.Α.Α.

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΟΥ DAVID CONNOLLY ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ - ΜΟΥΣΕΙΟ

Κείμενο - φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός

Στο Σπίτι του Ελύτη – Μουσείο στην Πλάκα, η υπεύθυνη, ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου, μας χαρίζει κάθε μήνα, τουλάχιστον δύο ξεχωριστές εκδηλώσεις: μία συναυλία και μία διάλεξη. 

Και τα δύο αυτά γεγονότα παρουσιάζουν, κάθε φορά, εξαιρετικό ενδιαφέρον και επειδή έχουν και αρκετή δόση πρωτοτυπίας, αποτελούν πραγματική συμβολή στον πολιτισμό μας. 

Στο πλαίσιο του κύκλου των διαλέξεων, λοιπόν, την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου 2026, μίλησε ο γνωστός και σπουδαίος καθηγητής μεταφρασεολογίας, μεταφραστής και μελετητής του Ελύτη, David Connolly, με θέμα: «Η μαγεία του Ελύτη». 

Την διάλεξη προλόγισε η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου. 

O David Connolly γεννήθηκε το 1954 στο Σέφιλντ της Αγγλίας. Ιρλανδός στην καταγωγή, έζησε και εργάστηκε από το 1979 και για πολλά χρόνια στην Ελλάδα, ενώ πολιτογραφήθηκε Έλληνας το 1998. Σπούδασε αρχαία ελληνική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Lancaster (1974-77), μεσαιωνική και νεοελληνική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (1977-79) και έλαβε τον τίτλο του Διδάκτορος της Φιλοσοφίας από το Πανεπιστήμιο του East Anglia (1997) για τη διατριβή του με θέμα τη "Θεωρία και πράξη της λογοτεχνικής μετάφρασης και τα ιδιαίτερα μεταφραστικά προβλήματα στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη". 

Ο David Connolly γνώρισε τον Οδυσσέα Ελύτη και είχε συνεργασία μαζί του για ζητήματα ποίησης και μετάφρασης. Επομένως, κατανοεί πολύ καλά αυτό που λέει ο Ελύτης, ότι «ο ποιητής μιλάει με διαισθήσεις, προκαλεί μυήσεις, ασκεί μαγεία». 

Ο τίτλος της ομιλίας του Connolly στο Σπίτι του Ελύτη – Μουσείο, παραπέμπει στο γνωστό έργο του Ελύτη για τον Παπαδιαμάντη («Η μαγεία του Παπαδιαμάντη»). O David Connolly εξήγησε τι είναι η μαγεία κατά τον Ελύτη, καθώς η λέξη «μαγεία» αναφέρεται πολύ συχνά στα γραπτά του. Παραθέτοντας πολλά αποσπάσματα από την ποίηση και τα δοκίμια του ποιητή, ο Connolly απέδειξε πόσο καθοριστική είναι για το Ελυτικό έργο η μαγεία. 

Η σημασία που δίνει ο Ελύτης στη λέξη «μαγεία» δεν είναι η συνηθέστερη σημασία της «γοητείας» ή της «αισθητικής απόλαυσης» αλλά η αρχική σημασία της: δηλαδή «η χρήση πράξεων ή αντικειμένων ή λόγων με τα οποία μπορεί κανείς να κάνει αόρατες δυνάμεις να επιδρούν για την επίτευξη ενός επιθυμητού σκοπού». Άρα, θα πρέπει να αποδεσμευτούμε έστω και για λίγο από τις «άθραυστες και αλεξίσφαιρες προκαταλήψεις μας» περί μαγείας ως κάτι που υπάρχει μόνο στα παραμύθια και να «καταθέσουμε τα όπλα του ορθολογισμού» μας, όπως μας ζητάει η ποίηση σύμφωνα με τον Ελύτη, και να εξετάσουμε το ενδεχόμενο η ποίηση να είναι – όπως ισχυρίζεται ο ίδιος – «μια ‘μαγεία’ που μας μεταφέρει στη βαθύτερη, στην ουσιαστική πραγματικότητα».

Ο David Conolly με τον γνωστό συνθέτη Ηλία Ανδριόπουλο 

Η ξεχωριστή βιβλιοφιλική έκδοση: Οδυσσέας Ελύτης - Ο ζωγράφος Θεόφιλος

Οι Ελληνικές Ομοιογραφικές εκδόσεις και το «Σπίτι του Ελύτη» - Μουσείο παρουσίασαν μια ξεχωριστή βιβλιοφιλική έκδοση: Οδυσσέας Ελύτης - Ο ζωγράφος Θεόφιλος. 

Πρόκειται για μία τρίγλωσση έκδοση (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά) που περιλαμβάνει το κείμενο του Οδυσσέα Ελύτη: Ο ζωγράφος Θεόφιλος μαζί με τα ογδόντα έξι έργα του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ που βρίσκονται στο Μουσείο Θεόφιλου στη Βαρειά της Μυτιλήνης.

Μεταφραστές CONNOLLY DAVID, SOUFARAPIS MALAMATI 

Η εκδήλωση παρουσίασης αυτής της πραγματικά ξεχωριστής έκδοσης, έλαβε χώρα στο «Σπίτι του Ελύτη» - Μουσείο την Τετάρτη 3 Δεκεμβρίου 2025. 

Για τον ζωγράφο Θεόφιλο και τη θέση του στο νεοελληνικό πολιτισμό μίλησε η Ιστορικός Τέχνης και Θεωρίας του Πολιτισμού (ΕΚΠΑ) Αθηνά Σχινά, ενώ η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου αναφέρθηκε στον Θεόφιλο του Ελύτη, διαβάζοντας και χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το περίφημο δοκίμιο του σπουδαίου ποιητή για τον λαϊκό ζωγράφο. Τέλος, ο εκδότης Νίκος Κομν. Χατζηγεωργίου εξήγησε την ιδιατερότητα της συγκεκριμένης έκδοσης. 

Η διακεκριμένη πιανίστρια Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου απέδωσε συνθέσεις δικές της, του Γιάννη Κωνσταντινίδη και του Γιώργου Κουρουπού. 

Για πρώτη φορά στην ελληνική, αλλά και παγκόσμια Βιβλιογραφία επιχειρήθηκε η συνύπαρξη δύο σπουδαίων δημιουργών σε ένα εκδοτικό corpus υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών. Για την έκδοση τηρήθηκαν όλα εκείνα τα εκδοτικά πρωτόκολλα, που διέπουν τις Ομοιογραφικές (Facsimile) Εκδόσεις, έτσι ώστε τα έργα του Θεόφιλου να παρουσιάζονται αποτυπωμένα, χρωματικά και αισθητικά, με απόλυτη προσομοίωση στα πρωτότυπα. 

Αξιζει να σημειωθεί ότι η πρώτη παρουσίαση του έργου έγινε στη Λέσβο, τόπο καταγωγής του Οδυσσέα Ελύτη, αλλά και του Θεόφιλου, στον εμβληματικό χώρο του Μουσείου–Ελαιοτριβείου ΒΡΑΝΑ, στον Παπάδο της Λέσβου, στις 6 Σεπτεμβρίου 2025. 

Πουθενά, σε κανένα μέρος του κόσμου, ο Ήλιος και η Σελήνη δε συμβασιλεύουν τόσο αρμονικά, δε μοιράζονται τόσο ακριβοδίκαια την Ισχύ τους, όσο επάνω σ' αυτό το κομμάτι γης που κάποτε, ποιος ξέρει σε τι καιρούς απίθανους, ποιος θεός, για να κάνει το κέφι του, έκοψε και φύσηξε μακριά, ίδιο πλατανόφυλλο καταμεσής του πελάγους. Μιλώ για το νησί που αργότερα, όταν κατοικήθηκε, ονομάστηκε "Λέσβος", και που η θέση του, όπως τη βλέπουμε σημαδεμένη στους γεωγραφικούς χάρτες, δε μοιάζει να ανταποκρίνεται και πολύ στην πραγματικότητα. Μπορεί να φαίνεται παράξενο, αλλά μια-δυο ώρες αφού το πλοίο της γραμμής εγκαταλείψει τη Χίο είναι σα να εγκαταλείπει ολόκληρο τον γνωστό κόσμο. Μπαίνει σε θάλασσες που άξαφνα μοιάζουν ανεξερεύνητες, και ο απροειδοποίητος ταξιδιώτης, που ταλαντεύεται με το ρυθμό της πρωινής φουσκοθαλασσιάς, κρατημένος από τα κάγκελα της γέφυρας, ατενίζει τον ορίζοντα με το ίδιο αίσθημα που θα είχε σε καιρούς αλλοτινούς ένας τυχερός θαλασσοπόρος. Σε λίγο, ανάμεσα στην ατμιστή πάχνη, που τη διαλύει κομμάτια-κομμάτια ο ήλιος, αρχίζει να ξεχωρίζει τη σκιά μιας παραμυθένιας γης και, πριν καλά-καλά συνέλθει, πιο κοντά να διακρίνει καθαρά τα τριανταφυλλένια βουνά που μπαίνουν το ένα μέσα στο άλλο και καμπυλώνονται με τη χάρη γυναίκας ηδονικής· τους γυμνούς ώμους έξω απ' τα νερά, όλο μαβιές αποχρώσεις· και πιο χαμηλά, την κοιλιά μιας χνουδερής απαλότητας, δροσερές αγκάλες γεμάτες διαύγεια, μαλλιά δέντρων, που ακόμα στάζουν, βγαίνοντας από τον ολονύχτιον ύπνο. (Από την έκδοση). 

Νίκος Σηφουνάκης, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Παναγιώτης Δουδωνής και Νίκος Χατζηγεωργίου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΛΟΡΚΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΥΤΗ ΣΤΟ "ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ - ΜΟΥΣΕΙΟ"

Το Ινστιτούτο Θερβάντες και το Σπίτι του Ελύτη-Μουσείο, σε συνεργασία με την Πρεσβεία της Ισπανίας, στο πλαίσιο του Festival de Poesía del Mediterráneo, πραγματοποίησαν, την Πέμπτη 18 Σεπτεμβρίου 2025, ένα ξεχωριστό αφιέρωμα στους δύο σπουδαίους ποιητές της Μεσογείου, τον Federico Garcίa Lorca και τον Οδυσσέα Ελύτη.

Χαιρετισμό απηύθυναν η Υπουργός Πολιτισμού κ. Λίνα Μενδώνη, η Διευθύντρια του Μουσείου – Σπίτι του Ελύτη κ. Ιουλίτα Ηλιοπούλου και ο Πρέσβης της Ισπανίας κ. Jorge Domecq Fernández de Bobadilla. 

Ακολούθησε ομιλία του Διευθυντή του Instituto Cervantes κ. Luis García Montero, με θέμα: "Λόρκα και Ελύτης, ποιητικοί διάλογοι στις ακτές της Μεσογείου". 

Στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης κυριάρχησε η ποίηση και η μουσική. 

Η διακεκριμένη πιανίστα Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου με την μέτζο σοπράνο Άρτεμη Μπόγρη, ερμήνευσαν "με λογισμό και μ' όνειρο", τραγούδια των Φ.Γκ. Λόρκα (παραδοσιακές μελωδίες), Μάνου Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Γιώργου Κουρουπού και Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου, βασισμένα σε ποίηση Λόρκα και Ελύτη. Ποιήματα απήγγειλαν η Ιουλίτα Ηλιοπούλου στα ελληνικά και ο Alfonso Silvan στα ισπανικά. Την επιμέλεια του εξαιρετικού προγράμματος είχε η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου. 

Δείτε και το κείμενό μας Ο ΛΟΡΚΑ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ 

"ΓΙΑ ΜΙΑΝ ΑΝΑΣΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ" ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ - ΜΟΥΣΕΙΟ

Την Τετάρτη 10 Σεπτεμβρίου 2025 στο Σπίτι του Ελύτη - Μουσείο στην Πλάκα, η διακεκριμένη πιανίστρια Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου και η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου, υπεύθυνη του Μουσείου, παρουσίασαν στον χώρο της έκθεσης του Απόστολου Βέττα «Αθύρματα από χαρτί», ένα ποιητικό–μουσικό δρώμενο.

Αποσπάσματα ποιημάτων των Οδυσσέα Ελύτη, Γιώργου Σαραντάρη, Μάτσης Χατζηλαζάρου, Ν. Α. Ασλάνογλου, Ιουλίτας Ηλιοπούλου διαλέχθηκαν με στίχους, μελωδίες, λέξεις και θραύσματα μουσικής σε ένα ταξίδι φαντασίας, σε μια αναζήτηση της ποιητικής λειτουργίας στην τέχνη και στη ζωή.

Η ποίηση συνυπήρξε αρμονικά και αντιστικτικά με τις μουσικές των Mozart, Messiaen, Jolivet, Bloch, Γιώργου Κουρουπού και Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου. 

Ήταν πραγματικά μια μυσταγωγική παράσταση για δύο ερμηνευτές, που έκανε κοινωνούς τους θεατές μιας ακριβής μουσικής ποιητικής για πιάνο και αφηγητή. Μια λιτότητα που λειτούργησε καταλυτικά, λόγω της δύναμης του ποιητικού λόγου και της εξαίσιας μουσικής, που είχαν σοφά ανθολογηθεί και προσφέρθηκαν στο κοινό με τρόπο ...μυστικό, δηλ. βαθιά εσωτερικό. Όπως ακριβώς το έλεγε ο τίτλος: "Για μιαν ανάσα μουσικής". 

Στην εκδήλωση παρέστη και ο σημαντικός εικαστικός Απόστολος Βέττας, γύρω από το έργο του οποίου αναπτύχθηκε το δρώμενο, καθώς και ο καλλιτέχνης Άγγελος Παπαδημητρίου. 

Φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός