ΣΤΗΝ "ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ" ΓΙΑ ΤΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

Στο Παγκόσμιο Ραδιόφωνο της ΕΡΤ «Η Φωνή της Ελλάδας» και στην εκπομπή “Η Ελλάδα στον Κόσμο” με τον Γιώργο Διονυσόπουλο, μίλησε σήμερα, Τετάρτη 13 Νοεμβρίου 2024, για το Ουκρανικό εκκλησιαστικό ζήτημα, ο θεολόγος Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, με αφορμή το βιβλίο του «Ελληνορωσικά». 

Ο Π. Ανδριόπουλος απάντησε στα διαφωτιστικά ερωτήματα του Γ. Διονυσόπουλου, για τον διείσδυση της Ρωσικής Εκκλησίας στην Ουκρανία, για την Αυτοκεφαλία που παραχώρησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Εκκλησία της Ουκρανίας, για την εισβολή της Εκκλησίας της Ρωσίας στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στην Αφρική, για το πώς έχουν διαμορφωθεί οι διορθόδοξες σχέσεις με φόντο το Ουκρανικό κ.α. 

Η εκπομπή στην οποία μίλησε ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος είναι το μαγκαζίνο της "Φωνής της Ελλάδας". Μια δίωρη ενημερωτική εκπομπή με θέματα της εσωτερικής πολιτικής επικαιρότητας, της εξωτερικής πολιτικής, της Ελληνικής Ομογένειας, του πολιτισμού και του αθλητισμού. 

Παραγωγή: Κατερίνα Χούμπα 

Παραπέμπουμε στον σύνδεσμο για την ακρόαση της εκπομπής. Η παρέμβαση του Π. Ανδριόπουλου στο 1:15:20 από την αρχή.

"ΑΚΡΟΓΙΑΛΙΑ ΚΑΙ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ" ΤΟΥ ΑΝΤΙΟΧΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ατενίζοντας και απολαμβάνοντας ακρογιάλια της Αττικής θυμήθηκα αμέσως το συμφωνικό ποίημα Ακρογιάλια και Βουνά της Αττικής του Αντίοχου Ευαγγελάτου (1902-1981).

Το πρωτάκουσα πριν τριάντα τρία χρόνια (18-12-1991) από την Ορχήστρα των Χρωμάτων υπό τον Μάνο Χατζιδάκι και μου 'χε κάνει πολλή εντύπωση. Η ένταση της ανόθευτης χαράς! Αυτό είναι τούτο το έργο του Ευαγγελάτου γραμμένο το 1953-54 και ερμηνευμένο για πρώτη φορά από την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στις 21 Ιουνίου 1954 - πριν 70 χρόνια! - υπό τη διεύθυνση του αείμνηστου Φιλοκτήτη Οικονομίδη.
Έκτοτε το έργο μπήκε στο ρεπερτόριο της ΚΟΑ, ως μια αξιαγάπητη σελίδα της ελληνικής μουσικής παραγωγής.
Το έργο διαρκεί μόλις 12 λεπτά και κάτι... Δώδεκα λεπτά της ώρας περιγραφική ενατένιση, περισυλλογή... Εκφράζει την αγαλλίαση του συνθέτη στο αντίκρισμα του αττικού τοπίου. Καμιά διαφωνία δεν ταράζει αυτήν την αρμονία. Τα πρώτα βιολιά περιγράφουν τα βουνά και τα δεύτερα τα ακρογιάλια του ειδυλλιακού αττικού τοπίου! Το συμφωνικό αυτό κομμάτι αποτελεί, μάλλον, περισσότερο έκφραση συναισθήματος παρά ζωγραφική.
Ο συνθέτης με τον μουσικό του λόγο εκφράζει την αγάπη του για τ' ακρογιάλια και τα βουνά της Αττικής. Κι εμείς μαζί του.

Το έργο είχε παρουσιάσει το 1962 με ξένη ορχήστρα και ο αείμνηστος αρχιμουσικός Μιλτιάδης Καρύδης, γεγονός που δείχνει την δυναμική της συγκεκριμένης σύνθεσης, η οποία ερμηνεύεται μέχρι τις μέρες μας. 

Ακούμε, στη συνέχεια, τα "Ακρογιάλια και βουνά της Αττικής", το συμφωνικό αυτό ποίημα του Αντίοχου Ευαγγελάτου από την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ υπό τη διεύθυνση του Ανδρέα Πυλαρινού.

ΓΙΑ ΤΑ ΟΝΟΜΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΔΕΣΠΟΤΗ

Την Κυριακή των Μυροφόρων εόρταζε τα ονομαστήριά του.

Νικοδήμου του νυκτερινού μαθητού του Ιησού… 

Αποβραδύς τελούσε τον Εσπερινό της εορτής στο παρεκκλήσιο της Επισκοπής, στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο. 

Εκεί έψαλε συνεπαρμένος το περιώνυμο δοξαστικό των Αποστίχων «Σε τον αναβαλλόμενον το φως ώσπερ ιμάτιον…», σε ήχο πλ. α’ . Πιο σωστά διηύθυνε με τα χέρια του – φτερούγες, τον χορό των ψαλτών που για το κομμάτι εκείνο τον περικύκλωναν στον Θρόνο.

Σε ανύποπτο χρόνο τον είδα να γράφει μερικές γραμμές – τις πιο δυνατές για εκείνον – του μέλους, πάντα στην παραδοσιακή του εκδοχή. Σημειώνοντας κάποιες ενδείξεις σε σημεία που έκρινε απαραίτητο για την απόδοση του νοήματος: ημιφώνως, όλοι βρδ [βραδέως]. 

Μόλις ολοκλήρωσε το μουσικό του σημείωμα – γραμμένο σ’ ένα απλό χαρτί – μου το έδωσε, λέγοντας μου με ελαφρό μειδίαμα: «Παρ’ το. Εγώ τα θυμάμαι ακόμα». 

Το δημοσιεύω, λοιπόν, απόψε, εις τιμήν και μνήμην! 

Για τα ονομαστήρια του Δεσπότη, ο φίλος του αείμνηστος μουσικοδιδάσκαλος Κωνσταντίνος Πανάς, έγραφε πάντα ένα διαφορετικό Πολυχρόνιο. 

Στο αρχείο μου εντόπισα τυχαία ένα τέτοιο, σε ήχο πλ. α’, φθορικό εναρμόνιο και ρυθμό εξάσημο, διτρόχαιο δακτυλικό, μετ’ εξαιρέσεων. Γράφτηκε στις 14 Μαϊου 1994, παραμονή της Κυριακής των Μυροφόρων. 

Νικοδήμου του Σεβασμιωτάτου και θεοπροβλήτου Μητροπολίτου της Αγιωτάτης Μητροπόλεως Πατρών, πατρός και ποιμενάρχου ημών γενομένου, ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ. 

Π.Α.Α.

"ΤΑ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΚΑ" ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΤ. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ

Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου, με τίτλο: «ΤΑ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΚΑ» (σελ. 195). 

Πρόκειται για κείμενα που αφορούν σε πτυχές του έργου και της σκέψης του Μάνου Χατζιδάκι. 

Το βιβλίο έχει και ένα αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, καθώς ο συγγραφέας έζησε από κοντά την τελευταία δημιουργική περίοδο του Μ. Χατζιδάκι, αυτή της Ορχήστρας των Χρωμάτων. 

Στο σημείωμα «Αντί προλόγου», ο Π. Ανδριόπουλος αναφέρεται στον Χατζιδάκι ως «επικίνδυνο αντιεξουσιαστή». 

Το βιβλίο χωρίζεται σε εννέα ενότητες: 

Α΄ Από τον Κάλβο στον Χριστιανόπουλο (η σχέση του Μ. Χατζιδάκι με έλληνες ποιητές). 

Β΄ Ρεμπώ και Λόρκα. 

Γ΄ Οι συνθέτες του κόσμου (Μπετόβεν, Μάλερ, ρώσοι συνθέτες του 20ού αιώνα, Μωρίς Ζωμπέρ, Νίνο Ρότα, Άστορ Πιατσόλλα). 

Δ΄ Σπουδή στην ελληνικότητα (Μάριος Βάρβογλης, Νίκος Σκαλκώτας, Μενέλαος Παλλάντιος, Γιάννης Χρήστου). 

Ε΄ Βίοι παράλληλοι (όψεις της σχέσης Μάνου Χατζιδάκι και Μίκη Θεοδωράκη). 

ΣΤ΄ Ο Χατζιδάκις στην Κρήτη (κείμενα – μαρτυρίες). 

Ζ΄ Η Παιδική Χορωδία των Ανακτόρων του Μάνου Χατζιδάκι (η συνεργασία του συνθέτη με την χορωδία που ίδρυσε ο βασιλεύς Παύλος). 

Η΄ Η τελευταία συναυλία (με την Ορχήστρα των Χρωμάτων – διαμαρτυρία κατά του νεοναζισμού). 

Θ΄ «Με ποιους αλήθεια είναι ο Χριστός;» (κείμενα για τα Χριστούγεννα και τον Επιτάφιο του Μ. Χατζιδάκι, αναφορές του στην υμνογραφία, συνομιλία με τον Μωρίς Μπεζάρ, ο Χατζιδάκις μάθημα στην Θεολογική Σχολή ΑΠΘ). 

Αντί Επιμέτρου ένα κουίζ για τον Μάνο Χατζιδάκι που δημοσίευσε ο Π. Ανδριόπουλος στα mikropragmata του Άρη Δημοκίδη (Lifo).

Ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος γνώρισε, ως φοιτητής, τον Μάνο Χατζιδάκι την περίοδο της Ορχήστρας των Χρωμάτων (1989-1993) και συμμετείχε στην πρώτη εκτέλεση του έργου του «Εγκώμιον επιφανούς ανδρός», ως μέλος της χορωδίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.  

Την έκδοση σχεδίασε, διόρθωσε και επιμελήθηκε ο Δημήτρης Καραδήμας. 

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας. 

Εκτύπωση: «ΣΤΟΙΧΕΙΑΓΡΑ» - Αφοί Παπαδάκη ΕΠΕ. 

Κεντρική διάθεση: Βιβλιοπωλείο Ναυτίλος, Χαριλάου Τρικούπη 28, Αθήνα.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΑΤΣΙΟΣ: "Κόμματα, εκλογές, κοινοβούλιο έχουν χρεοκοπήσει στη συνείδηση των πολιτών"

"Λόγω ανικανότητας ανασύρεται και πάλι η απειλή των εκλογών, οι οποίες έχουν γελοιοποιηθεί. Όλοι οι θεσμοί του σημερινού αντιπροσωπευτικού συστήματος-κόμματα, εκλογές, κοινοβούλιο-έχουν χρεοκοπήσει στη συνείδηση των πολιτών, οι οποίοι απλώς καλούνται να προσεπικυρώσουν την σκηνοθεσία. Τι ρόλο παίζουν οι εκλογές εφ’ όσον οι μείζονες πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται από τα εξωεθνικά κέντρα-κουαρτέτα". 

Αυτά έγραφε ο δάσκαλος Δημήτριος Νατσιός το 2016.

Σήμερα, όμως, ο δάσκαλος είναι "αρχηγός" κόμματος της Ελληνικής Βουλής και φυσικά στη συνείδηση των ψηφοφόρων του "οι θεσμοί" δεν έχουν "χρεοκοπήσει", αφού αναδεικνύουν τέτοιους "λεοντόκαρδους" προέδρους, "με Χριστό και Ελλάδα", με μισθούς βουλευτού, με βουλευτική ασυλία, με χίλια δυο προνόμια, με θεσμική υπόσταση, με "κύρος" κοινοβουλευτικό κ.λπ. 

Κι έτσι ο ...απροσάρμοστος δασκαλάκος έγινε συστημικός κομματάρχης με τα όλα του!

Καλώς ήλθατε στο "σύστημα" κ. Νατσιέ! Με "φόβο Θεού" πάντα! 

Και εις ανώτερα! 

Π.Α.Α.

ΓΙΑ ΤΑ "ΕΛΛΗΝΟΡΩΣΙΚΑ" ΣΤΟΝ "ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ" ΚΥΠΡΟΥ

Παύλος Νεοφύτου

Φιλελεύθερος Κύπρου

Αυτό το διάστημα, μέσα στην περίοδο του πολέμου στην Ουκρανία, κυκλοφόρησε το βιβλίο «Ελληνορωσικά» (εκδόσεις s@mizdat) του θεολόγου και μουσικού Παναγιώτη Ανδριόπουλου, όπου παρουσιάζονται σημαντικές όψεις των σχέσεων ελληνισμού και Ρωσίας. Απαντώνται ερωτήματα για το τι μας συνδέει και τι μας χωρίζει με τη Ρωσία, όχι μόνο σε επίπεδο πολιτιστικό και εκκλησιαστικής γεωπολιτικής, που είναι τα δύο κύρια μέρη του βιβλίου, αλλά και στην εσωτερική πολιτική, την ιδεολογία και τις νοοτροπίες. Όπως αναφέρει ο κ. Ανδριόπουλος σε συνέντευξή του στο philenews, το Πατριαρχείο της Μόσχας ασκεί επεκτατική πολιτική σε περιοχές της ελληνορθόδοξης εκκλησίας, υπηρετώντας συγχρόνως τον ιμπεριαλισμό του ρώσου πρόεδρου Βλαντιμίρ Πούτιν. Τονίζει ότι σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η διείσδυση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στην αφρικανική ήπειρο, που παραδοσιακά αποτελεί πεδίο δράσης του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. Από την άλλη, ο πολιτισμός των δύο πλευρών και οι δημιουργοί τους έχουν έρθει πολλές φορές αρκετά κοντά. Παράδειγμα η σύνδεση του Δημήτρη Μητρόπουλου με τον Σοστακόβιτς ή του Χατζιδάκι με το έργο του Προκόφιεφ. Αλλά και σήμερα, όπου ο Ντοστογιέφσκι συστηματικά διασκευάζεται και ανεβαίνει στο ελληνικό θέατρο. 

- Ποια είναι τα πιο σημαντικά στοιχεία που συνδέουν τον ελληνισμό με τους Ρώσους; 

Π.Α.: Η σχέση αυτή είναι διαχρονική, κάτι που φαίνεται από τη στιγμή που οι Ρώσοι γίνονται ορθόδοξοι, από κληρικούς που απέστειλε το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως στα τέλη του 10ου αι. Αλλά και στον Πολιτισμό υπάρχει μία αδιάλειπτη σχέση ελληνισμού και Ρωσίας, η οποία διαρκεί μέχρι τις μέρες μας. Και στην Ελλάδα και στην Κύπρο υπάρχουν πολλοί ρώσοι καλλιτέχνες, που προσφέρουν πραγματικά στον Πολιτισμό. 

- Στο βιβλίο σας δίνετε έμφαση στην απήχηση του έργου του ρώσου συγγραφέα Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι στην ελληνική πνευματική ζωή. 

Π.Α.: Την έχει επηρεάσει πάρα πολύ. Ενώ δεν είναι θεατρικός συγγραφέας, τα τελευταία χρόνια είναι στην πρώτη γραμμή του ελληνικού θεάτρου. Υπάρχουν πάρα πολλές διασκευές έργων του. Επίσης, πέρα από τον Ντοστογιέφσκι, ανεβαίνουν στη σκηνή πολλοί άλλοι ρώσοι θεατρικοί συγγραφείς, όπως ο Τσέχωφ και ο Γκόγκολ. Δηλαδή αυτή τη στιγμή έχουμε ένα ελληνικό θέατρο, το οποίο, θα έλεγε κανείς, στηρίζεται πάνω στο ρωσικό θέατρο. Ακόμα, στο βιβλίο μου αναφέρομαι και στις ελληνορωσικές μουσικές διαδράσεις στο διάβα της ιστορίας. Κι εδώ έχει ενδιαφέρον η σχέση του Μάνου Χατζιδάκι με ρώσους συνθέτες. Προσωπικά είχα την εμπειρία να ακούω τον Χατζιδάκι να διευθύνει την «Ορχήστρα των χρωμάτων» σε έργα ρώσων συνθετών. Για παράδειγμα, άκουγε και μελετούσε από τα νιάτα του τον Σταβίνσκι και τον Προκόφιεφ. Κι αυτό δεν είναι λίγο. Είναι κάτι πολύ σημαντικό το ότι αναγνώριζε ο Χατζιδάκις τη μεγάλη μουσική, την οποία έγραφαν αυτοί οι ρώσοι συνθέτες. Επίσης κάτι πολύ σημαντικό είναι και ο περίφημος έλληνας μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος, ο οποίος, ενώ διέπρεψε στην Αμερική, αγαπούσε πάρα πολύ τη ρωσική μουσική και τους ρώσους συνθέτες. Ήταν ο «ιεραπόστολος» του Σοστακόβιτς στην Αμερική, όπου έπαιζε πάρα πολύ τις συμφωνίες του. Άρα και στον σύγχρονο Πολιτισμό υπάρχει μια πολύ μεγάλη σχέση Ελλήνων και Ρώσων. 

- Ας περάσουμε στην επικαιρότητα που σχετίζεται με το δεύτερο μέρος του βιβλίου σας, τα ελληνορωσικά εκκλησιαστικά. Το όνομα του ρώσου πατριάρχη Κύριλλου συνδέθηκε πρόσφατα με την πρόθεση της ΕΕ για επιβολή κυρώσεων, λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Ποια είναι η στάση του Πατριαρχείου Μόσχας απέναντι σε αυτόν τον πόλεμο του Πούτιν; 

Π.Α.: Ο πατριάρχης Μόσχας στηρίζει την εισβολή κι αυτό θεολογικά είναι απαράδεκτό. Μάλιστα στηρίζει την εισβολή με επιχειρήματα, όπως, ότι ευθύνεται το ΝΑΤΟ γι’ αυτή την κατάσταση, διότι προκάλεσε τη Ρωσία. Πράγματα τα οποία είπε πρόσφατα και στον ίδιο τον Πάπα Φραγκίσκο, κατά τη διαδικτυακή συνομιλία που είχαν, και βγήκαν στη δημοσιότητα. Άρα είναι τελείως πολιτική η θέση του Κύριλλου, με το να παίρνει μια ξεκάθαρη θέση εναντίον του ΝΑΤΟ και υπέρ της Ρωσίας. Από εκεί και πέρα θεωρώ ότι είναι ντροπή ο πατριάρχης να επικαλείται είτε νεοναζιστές στην Ουκρανία είτε ομοφυλόφιλους, για να δικαιολογήσει τη ρωσική εισβολή. Ο επιτιθέμενος δεν μπορεί να έχει δίκιο. Δεν μπορούμε να τον δικαιολογούμε θεολογικά και χριστιανικά. Και το ξεκαθαρίζω, ακόμα και το ΝΑΤΟ να έκανε εισβολή, και οποιοσδήποτε άλλος, θα ήμασταν εναντίον. Δεν μπορούμε να είμαστε υπέρ ενός πολέμου, ως χριστιανοί και ως θεολόγοι. Και κυρίως ως αρχηγοί Εκκλησιών. Άρα αυτό που κάνει ο πατριάρχης Μόσχας αυτή τη στιγμή, είναι ένα τεράστιο λάθος, το οποίο εγγράφεται σε μεγάλο βαθμό εις βάρος του στην ιστορία. 

- Πώς προέκυψε αυτή η στενή σχέση Πατριαρχείου Μόσχας – καθεστώτος Πούτιν; Υπήρχε από τον καιρό των Τσάρων ή τη δημιούργησε ο ρώσος πρόεδρος; 

Π.Α.: Η Εκκλησία με το Κράτος στη Ρωσία ανέκαθεν ήτανε πολύ κοντά. Όμως, με την πτώση του κομμουνισμού, και κυρίως με τη «δυναστεία» του Πούτιν, η Ρωσική Εκκλησία εργαλειοποιήθηκε και εξυπηρετεί καθαρά τη ρωσική πολιτική. Έχει πολύ μεγάλη σημασία αυτό. Δηλαδή, όταν ήταν ο κομμουνισμός, η Εκκλησία σε καμία περίπτωση δεν ήταν στο πρώτο πλάνο. Τώρα όμως, επί Πούτιν, είναι σε αυτό το πλάνο, και είναι καθαρά εργαλείο και όργανο της ρωσικής πολιτικής. Κι αυτό συμβαίνει χωρίς περιστροφές. 

- Στο βιβλίο σας αναφέρεστε σε ρωσικό εκκλησιαστικό ιμπεριαλισμό. 

Π.Α.: Ο οποίος βρίσκεται μέσα στη «λογική» του Πούτιν. Δηλαδή ο ρώσος πρόεδρος χρησιμοποιεί την Εκκλησία για τον ρωσικό ιμπεριαλισμό. Έτσι έχουμε ρωσικές εκκλησίες που κτίζονται σχεδόν κάθε μέρα σε όλη την υφήλιο, με σκοπό να είναι και ρωσικό έδαφος. Και εδώ εντάσσεται και το θέμα της Αφρικής. Δηλαδή η «εισβολή» του Πατριαρχείου Μόσχας στην Αφρική, με το πρόσχημα της Αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Η ρωσική επεκτατικότητα φάνηκε πολύ καλά στο ζήτημα της Εκκλησίας της Ουκρανίας: επειδή το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, όπως και ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος Β’, αναγνώρισε την ουκρανική αυτοκεφαλία, σε αντίποινα η Μόσχα είπε «θα ιδρύσουμε ρωσικές εκκλησίες στην αφρικανική ήπειρο». Κι αυτό, προτού αρχίσει να γίνεται πράξη, ήταν επίσημη αναφορά από το Πατριαρχείο Μόσχας. Αυτό αντιλαμβάνεστε ότι είναι μία «βόμβα», αφού φαίνεται ότι ο ρωσικός ιμπεριαλισμός δεν είναι μόνο η Ουκρανία.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΕΣΤΙΑ"

Μια συνέντευξη στο Κυριακάτικο φύλλο (27 Φεβρουαρίου 2022) της ιστορικής εφημερίδας ΕΣΤΙΑ, με αφορμή την εκδήλωσή μας στην Μουσική Βιβλιοθήκη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, για τις εκκλησιαστικές συνθέσεις του Μίκη Θεοδωράκη και μάλιστα τις νεανικές. 

Αναφορά, επίσης, στην "βυζαντινή" Εύα - Πάλμερ Σικελιανού και τον οικουμενικό Ρωμιό Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή, λόγω της καρδιακής σχέσης τους με την εκκλησιαστική μουσική. 

ΤΟ ΧΑΡΒΑΡΝΤ ΤΙΜΑ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΓΚΑΤΣΟ Ή Gatsos in Translation

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Το 2019 το φημισμένο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ στις ΗΠΑ απέκτησε το πλούσιο αρχείο του Έλληνα ποιητή και στιχουργού Νίκου Γκάτσου, καθώς η κληρονόμος του αρχείου, η ποιήτρια Αγαθή Δημητρούκα, αποφάσισε να το παραχωρήσει σ’ ένα πανεπιστήμιο που θα διαφυλάξει και θα αναδείξει το έργο του ποιητή. 

Όμως, ο Γκάτσος δεν ήταν μόνο ποιητής και στιχουργός. Ήταν επίσης προικισμένος μεταφραστής. Οι μεταφράσεις θεατρικών έργων του Λόρκα από αυτόν, παραμένουν αξεπέραστες! 

Έτσι, την περασμένη Τετάρτη 8 Δεκεμβρίου, ημέρα που γιόρταζε τα γενέθλιά του ο ποιητής, το πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ διοργάνωσε μια διαδικτυακή εκδήλωση με τον τίτλο Gatsos in Translation, προκειμένου να γίνει γνωστός ευρύτερα τόσο το μεταφραστικό του έργο, όσο και οι μεταφράσεις τραγουδιών του σε άλλες γλώσσες. 

Στο αφιέρωμα αυτό μίλησαν οι: 

Νάνα Μούσχουρη, Αγαθή Δημητρούκα, ο καθηγητής του Χάρβαρντ Παναγιώτης Ροϊλός, η καθηγήτρια στο Brown University Johanna Hanink και ο Νικόλαος Πρεβελάκης, Βοηθός Διευθυντή στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών και Λέκτορας Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Harvard. 

Η εκδήλωση εγκαινίασε την πλατφόρμα που ετοίμασε το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Χάρβαρντ και θα περιλαμβάνει τραγούδια του Νίκου Γκάτσου μεταφρασμένα σε όσο το δυνατόν περισσότερες γλώσσες. 

Στο αφιέρωμα αυτό παρουσιάστηκαν μεταφράσεις του θρυλικού, πλέον, τραγουδιού «Χάρτινο το φεγγαράκι», που πρωτοτραγούδησε η Μελίνα Μερκούρη στην παράσταση του έργου «Λεωφορείον ο Πόθος» του Τέννεση Ουίλλιαμς από το «Θέατρο Τέχνης» το 1949. Η πασίγνωστη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Το τραγούδι δισκογραφήθηκε σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα, το 1958, με ερμηνεύτρια τη Νάνα Μούσχουρη. 

Στην διαδικτυακή εκδήλωση του Χάρβαρντ το «Χάρτινο το φεγγαράκι» παρουσιάστηκε μεταφρασμένο στα ισπανικά, καταλανικά, ιταλικά, και αραβικά. 

Την αραβική μετάφραση – ειδικά για την εκδήλωση αυτή - έκανε ο φιλόλογος και μεταφραστής Roni Bou Saba, ο οποίος τα τελευταία χρόνια ασχολείται συστηματικά με την μετάφραση ελλήνων ποιητών στα αραβικά και δημοσιεύει, μάλιστα, τις μεταφράσεις του στην μεγάλης κυκλοφορίας αραβική εφημερίδα Al-Araby Al-Jadeed. Εκεί έχει δημοσιεύσει και απόσπασμα από την «Αμοργό» του Ν. Γκάτσου. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια ολόκληρο το βίντεο του αφιερώματος στον Νίκο Γκάτσο, από το πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, όπου και η μετάφραση του Roni Bou Saba, την οποία απήγγειλε ο ίδιος.

Αξίζει να σημειωθεί πως το διαδικτυακό αφιέρωμα του Χάρβαρντ στον Γκάτσο παρακολούθησαν με ενδιαφέρον πολλοί μελετητές και λάτρεις του ποιητή από διάφορες χώρες του κόσμου.

ΤΟ ΟΡΑΤΟΡΙΟ "Η ΦΑΤΝΗ" ΤΩΝ ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ ΚΑΙ ΣΩΚΡΑΤΗ ΒΕΝΑΡΔΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Σωκράτης Βενάρδος (1927-1983), με καταγωγή από τη Σμύρνη, υπήρξε πρωτοψάλτης, λογοτέχνης, καθηγητής μουσικής και συνθέτης θρησκευτικών έργων. Στη δισκογραφία έχει καταθέσει μερικές αξιόλογες εργασίες, όπως η "Φάτνη" (1971), ο "Ύμνος της αγάπης" (1977), το ορατόριο "Κοσμάς ο Αιτωλός" (1980), αλλά και το εθνικοπατριωτικό λαϊκό ορατόριο "Εθνεγερσία" (1973). Έγραψε, επίσης, μουσική για αρχαίες τραγωδίες, όπως την «Μήδεια», μετά από προτροπή του Γιάννη Τσαρούχη, αλλά και μουσική για ταινίες μικρού μήκους. 

Η «Φάτνη» είναι ένα λαϊκό ορατόριο του Σωκράτη Βενάρδου για σόλο φωνές, αφηγητή, χορωδία και ορχήστρα. Βασίζεται σε κείμενο του Καταλανού ποιητή Joan Alavedra (1896-1981) μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον ποιητή Νίκο Γκάτσο. Μάλιστα το ίδιο κείμενο έχει μελοποιηθεί στην πρωτότυπη (καταλανική) γλώσσα και από τον μεγάλο Ισπανό τσελίστα και συνθέτη Pablo Casals. Το έργο αποτελεί ύμνο στην ειρήνη και ως τέτοιο παρουσιάστηκε και στην Αθήνα, στο πλαίσιο του Ελληνικού Φεστιβάλ στα 1966.

Ο Γκάτσος μετέφρασε το ποίημα κατόπιν παραγγελίας και το διασκεύασε, συμπτύσσοντας ή περικόπτοντας μέρη, προκειμένου να μελοποιηθεί από τον Σωκράτη Βενάρδο σε μορφή λαϊκού ορατορίου με στοιχεία βυζαντινής και δυτικής μουσικής. 

Το θέμα του έργου αναφέρεται στη γέννηση του Χριστού και στο προσκύνημα των βοσκών και των Μάγων δοσμένο με μια λαϊκή απλοϊκότητα. Το ίδιο απλή είναι και η μουσική προσέγγιση του Σωκράτη Βενάρδου, η οποία κινείται από τα καθαρά λαϊκά μονοπάτια μέχρι τις παρυφές της δυτικότροπης λόγιας μουσικής με αρκετές καλές στιγμές μελωδικού λυρισμού, αλλά και στομφώδεις εξάρσεις χορωδιακής μεγαλοπρέπειας. 

Αφηγητής είναι ο Ιορδάνης Μαρίνος. Τα σολιστικά μέρη αποδίδουν μέλη της χορωδίας και μεταξύ αυτών ο βαρύτονος Θόδωρος Δημήτριεφ, ο οποίος «στοίχειωσε» με την ερμηνεία του το «Άξιον εστί» των Οδυσσέα Ελύτη – Μίκη Θεοδωράκη. 

Στην «Φάτνη» συμμετέχουν, επίσης, δυο καινούργιοι τότε λαϊκοί ερμηνευτές, ο Μανώλης Μητσιάς και η Δήμητρα Γαλάνη, στην πρώτη τους δισκογραφική εμφάνιση ως καλλιτεχνικό δίδυμο.

Εδώ δημοσιεύουμε το κείμενο του Ν. Γκάτσου, όπως δημοσιεύτηκε στον τόμο «Νίκος Γκάτσος – Όλα τα τραγούδια» (εκδόσεις Πατάκη, 2018, σ. 529-535).
Η Αγαθή Δημητρούκα, που επιμελήθηκε την αναθεωρημένη έκδοση του τόμου, έχει πει σε συνέντευξή της για το συγκεκριμένο έργο: «Για τη «Φάτνη» δεν υπήρχαν πουθενά οι στίχοι, οπότε έκανα απομαγνητοφώνηση. Για να μη χάσω, ας πούμε, τους στίχους στα χορωδιακά μέρη, επεξεργάστηκα το υλικό σε στούντιο. Είναι εξαφανισμένο το έργο αυτό κι εγώ το έχω σε ένα και μοναδικό βινύλιο. Έπρεπε, επίσης, να κάνω την παραβολή με το καταλανικό κείμενο και να το χωρίσω σε στίχους, έχοντας την αίσθηση του μέτρου.» 

Το κείμενο του Γκάτσου δημοσιεύεται σε συνεχή ροή με διακριτές τις ενότητες στίχων. 

Το παραθέτουμε στη συνέχεια όπως δημοσιεύεται, για πρώτη φορά, στον τόμο «Όλα τα τραγούδια».

Η ΦΑΤΝΗ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ by on Scribd

Ο Σωκράτης Βενάρδος έγραψε για την «Φάτνη»: 

«Στο αποκορύφωμα της βρισκόταν μια σύγκρουση που από πολύ παλιά με συγκλονίζει, όταν μου εμπιστεύθηκε το κείμενο του Ορατορίου ο Νίκος Γκάτσος. Δύο λάτρεις μέσα μου, χρόνια δε λένε να μονοιάσουν: Η μελωδία της Βυζαντινής Μουσικής, που από παιδί της έδωσα την ψυχή μου και η Αρμονία της Ευρωπαϊκής, που αργότερα με κατέκτησε. Με τη «Φάτνη» διστακτικά δώσανε τα χέρια οι δύο τους και μια ελπίδα χάραξε πως κάτι καινούριο ξεπροβάλλει. Οι αναζητήσεις δεν τελείωσαν, μα πολλά βγήκαν συμπεράσματα: Μέχρι πόσο μπορεί κανείς να προχωρήσει στην εναρμόνιση των ήχων τις Βυζαντινής μουσικής χωρίς να χάσουν τον χαρακτήρα και το ήθος τους, και μέχρι πόσο μπορεί η Αντίστιξη και η Αρμονία να προσφέρονται χωρίς να προβάλλονται; H «Φάτνη» έχει μια βαριά κληρονομιά Τη μελοποίηση την άρχισα το καλοκαίρι του 1969 στους δρόμους της Πεντέλης. Μια αφηρημάδα μου έμεινε από τότε για κάθε τι που ήταν άσχετο με το έργο. Μου μιλούσαν για άλλα, σοβαρά θέματα κι εγώ τραγούδαγα τους σκοπούς και ξεδιάλεγα νέες ιδέες. Οι πρώτες μου εμπνεύσεις, γράφτηκαν στην Βυζαντινή μουσική φυσικά πάνω σε περιθώρια εφημερίδων, σε πακέτα που κράταγα, σε μικρά πρόχειρα χαρτάκια. Μα η μεγάλη δυσκολία και το αίσθημα της ευθύνης ορθώθηκαν μπροστά μου αργότερα, στην ενορχήστρωση. Γύρευα σώνει και καλά να πάρω ότι γινόταν απʼ τη δυτική τέχνη σαν υλικό μόνο, για να κτίσω οικοδόμημα καθαρά Ελληνικό, Βυζαντινό. Τώρα, όλο τον μόχθο μου τον προσφέρω. Δεν ξέρω πόσους θα συγκινήσει. Θα ήθελα πολλούς! Δεν με ενδιαφέρει καθόλου το αν “πιάσει” το έργο. Ο Τσαρούχης μου φωνάζει απʼ το Παρίσι: – Δεν είναι κέρδος να βγει στην πιάτσα της Αθήνας ένας ακόμη μουσικός που να προσφέρει είδη ευρείας καταναλώσεως. Δύο δόξες υπάρχουν: Η Δόξα της «Κόκα-Κόλα», να φτιάχνεις δηλαδή και να πουλάς ότι ζητάει η κατανάλωση, και η Δόξα του Δημιουργού, που βγάζει ανόθευτα και ανυστερόβουλα μέσα απʼ την ψυχή του αυτή την ασίγαστη δύναμη για να την προσφέρει στον Άνθρωπο.» 

Οι πωλήσεις του δίσκου όπως σωστά προέβλεψε και ο συνθέτης ήταν απογοητευτικές και αυτό μπορούμε να το λάβουμε υπ’ όψιν και από την σπανιότητα του. 

Ακολουθεί ένα απόσπασμα (σε όχι τόσο καλή ποιότητα ήχου, λόγω κακής κατάστασης του δίσκου) με την ερμηνεία της 18χρονης τότε Δήμητρας Γαλάνη.

Ο Μανώλης Μητσιάς συμμετέχει κι αυτός με ένα τραγούδι στο ορατόριο «Η φάτνη». Ο Μητσιάς λέει σε μια συνέντευξή του γι’ αυτή τη δουλειά: «Αυτό ήταν ένα πράγμα λίγο βυζαντινό, ας πούμε. Το είχε ξεκινήσει ο Βενάρδος, με παρακάλεσε ο Γκάτσος και πήγα την τελευταία στιγμή. Απ’ αυτό έχω μόνο το εξώφυλλο, τον δίσκο κάπου τον έχω δώσει και δεν μου τον επιστρέψανε…» 

Παραθέτουμε το τραγούδι που ερμηνεύει στον δίσκο ο Μανώλης Μητσιάς.

Ας κλείσουμε την αναφορά μας στην «Φάτνη» των Γκάτσου – Βενάρδου, με το φινάλε του έργου, που παραπέμπει στον αγγελικό ύμνο των Χριστουγέννων: 

Δόξα εν Υψίστοις! 

Τον Κύριον αινείτε εν τοις Υψίστοις! 

Επί γης ειρήνη! 

Ειρήνη στους καλούς της γης ανθρώπους 

Τι σώθηκε για πάντα τώρα ο κόσμος απ’ το κακό 

Ειρήνη στους καλούς ανθρώπους 

Ο πόλεμος για πάντα θα αφανιστεί 

Ειρήνη!