Jean-Paul Sartre: «Κεκλεισμένων των θυρών» (Huis Clos)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

"Των θυρών κεκλεισμένων εισήλθες Χριστέ..."

Ο γάλλος υπαρξιστής φιλόσοφος Jean-Paul Sartre (1905-1980) είναι γνωστό πως υπήρξε αριστερός αγωνιστής που πάλεψε ουσιαστικά στους κοιτώνες του κομμουνιστικού κόμματος. Ένθερμος υποστηρικτής του μαρξισμού διατύπωσε μια ανθρωπολογική πολιτικο-φιλοσοφική θεώρηση ταιριαστή στην εποχή και στις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου. Τα αξιώματα της φιλοσοφίας του Sartre θα μπορούσαμε να πούμε ότι υποδεικνύουν τις εξής κατευθύνσεις: α) Η ύπαρξη προηγείται της ουσίας. Οι πράξεις καθορίζουν και διαμορφώνουν την ουσία η οποία έπεται. Σύμφωνα με το γάλλο φιλόσοφο μόνο μετά θάνατον μπορεί κάνεις να κρίνει και να αποκρυσταλλώσει τελική γνώμη για το ποιόν του ατόμου. β) Η έννοια της επιλογής. Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος, όπως υποστήριζε και ο ίδιος ο φιλόσοφος. Επομένως έχει την επιλογή της καλής ή της κακής πίστης, επιλογή που είναι αναπόφευκτη ακριβώς εξαιτίας αυτής της καταδίκης. Ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του ακόμα και για την απραξία του, ακριβώς γιατί και αυτή είναι επιλογή. γ) Η σχέση με τον άλλον.Το «είναι για τον άλλον»(l’etre pour l’autrui). Επομένως το μανιφέστο του Sartre είναι ότι «ο Υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός», όπως ακριβώς το διατύπωσε σε σχετική διάλεξή του, μοναδική απόπειρα εκλαϊκευσης της φιλοσοφίας του. 

Από το πλούσιο έργο του Sartre εστιάζουμε στο «Κεκλεισμένων των θυρών» (Huis Clos), όπου η έννοια του Άλλου έρχεται δυναμικά στο προσκήνιο. 

Το «Κεκλεισμένων των θυρών» έναι ένα θεατρικό έργο συμβολικό σε μία πράξη που περιλαμβάνει πέντε σκηνές. Ολοκληρώθηκε τη χρονιά του 1943 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 27 Μαϊου του 1944 στο θέατρο του Vieux- Colombier στο Παρίσι (συμπληρώνονται φέτος 80 χρόνια). Είναι το πιο πολυπαιγμένο θεατρικό έργο του συγγραφέα και σταθμός του υπαρξιστικού θεάτρου. Το σκηνικό διαδραματίζεται σ’ένα κλειστό χώρο κοινό και για τα τρία πρόσωπα του έργου. Οι τρεις αυτοί χαρακτήρες συναντιούνται μετά το θάνατό τους σ’ένα κλειστό δωμάτιο που ανήκει, σε ένα τύπου ξενοδοχείο της Κόλασης. Δεν γνωρίζονται προέρχονται από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα και δεν διαθέτουν καν κοινές πεποιθήσεις ή κοινά γούστα. Πρόκειται για τον Garcin, δημοσιογράφο,την Inès υπάλληλο ταχυδρομείου και την Εstelle πλούσια κοσμική. Ο Sartre μας περιγράφει εδώ την κόλασή του με απλό και λιτό τρόπο, αφοπλιστικά ειλικρινή θα έλεγε κανείς: «η κόλαση είναι οι άλλοι.». Αυτή η φράση κόστισε στον ίδιο ...κάμποσες κατηγορίες, ενώ μας εξηγεί απλώς ότι η ζωή «υφίσταται, γίνεται αντιληπτή» διαμέσου των άλλων. Οι τρεις πρωταγωνιστές φιλονικούν καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου για να καταφέρουν να ξεφύγουν από τις καταστάσεις τους, αλλά η Κόλαση τελειώνει με το να προηγείται δραματικά πλέον έναντι όλων. 

Στο «Κεκλεισμένων των θυρών» παρατηρείται η σχέση του ατόμου με τον άλλον σε όλο της το μεγαλείο. Είμαστε οι καθρέφτες των άλλων και γινόμαστε οι καθρέφτες τους. Ο άλλος μας ξεγυμνώνει και μας φέρνει αντιμέτωπους με την αλήθεια του εαυτού μας. Προσδιοριζόμαστε ως οντότητες μέσω του βλέμματος του άλλου. Ό,τι πράττουμε έχει αντίκτυπο στους άλλους. Η ελευθερία μας σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου, όπως όλοι ξέρουμε πια - τουλάχιστον θεωρητικά.  Θα μπορούσαμε να πούμε ότι «η κόλαση είναι οι άλλοι» ακριβώς γιατί μας φέρνουν αντιμέτωπους με τον ίδιο μας τον εαυτό. 

Νομίζω πως με το έργο αυτό ο Sartre θέλει να μας υποψιάσει για την σημασία των κεκλεισμένων θυρών... Τα καίρια και τα ουσιαστικά, αυτά που αφορούν στην ύπαρξη, συντελούνται Huis Clos! Η αντιμετώπιση του εαυτού δεν μπορεί να είναι υπόθεση εξωστρέφειας, η οποία διασκεδάζει τις εντυπώσεις... Η γυμνή αλήθεια προϋποθέτει κλειστές θύρες... Κάτι σαν τον Αναστημένο Ιησού, ο οποίος «των θυρών κεκλεισμένων εισήλθε» προς τους μαθητές του. Κι ακόμα σκέφτομαι πως η έννοια της απόλυτης ευθύνης, αλλά και της «καταδίκης» της ελευθερίας, που τονίζει ο Sartre είναι μεγάλα ζητήματα και στον Χριστιανισμό. 

Γι’ αυτό την ίδια περίοδο της μεγαλύτερης διάδοσης και ανάπτυξης του υπαρξισμού εκδηλώνεται και η διάσπαση του σε δύο βασικά ρεύματα: τον αθεϊστικό και τον χριστιανικό (Μπερντιάγεφ, Σεστώφ, Μαρσέλ κλπ.). Ο χριστιανικός υπαρξισμός από την άλλη από τον οποίο εμπνεύστηκε και ο ίδιος ο Σαρτρ ήταν γνωστός στη Γαλλία, μια φαινομενικά πιο συγκρατημένη εκδοχή από τον αθεϊστικό υπαρξισμό. Αυτό το φιλοσοφικό κίνημα, του οποίου ο κύριος γάλλος εκπρόσωπος Marcel, αλλά και στη Βόρεια Αμερική, ο Jacques Lavigne, χαρακτηρίζεται από μια βαθιά αντίθεση μεταξύ του ανθρώπου και θεού, όπου ο Θεός είναι απόλυτος και υπερβατικός. Ο σκοπός της ζωής είναι να φτάσει ο άνθωπος πιο κοντά στο Θεό και να προσπαθήσει να επιτύχει την τελειότητα με το να γίνει αληθινός Χριστιανός. Εντούτοις, ο αθεϊστικός υπαρξισμός τόνιζε τη χαώδη απόσταση μεταξύ θεού και ανθρώπου, επαναλάμβανε τα θέματα της παραδοσιακής πνευματοκρατίας, με τα συναφή μοτίβα της απολύτρωσης και της σωτηρίας και το αθεϊστικό ρεύμα, βαθύτατα διαποτισμένο από τα θέματα του μηδενός και της τελικής ήττας του θανάτου, που βρήκε την ανώτερη φιλοσοφική έκφρασή του στο «Eίvαι και Χρόνος» του Χάιντεγκερ που εκδόθηκε στη Γερμανία το 1926. 

Στα καθ’ ημάς ο καθηγητής Νίκος Νησιώτης υπήρξε ο πρώτος ουσιαστικά κριτικός μελετητής της φιλοσοφίας του υπαρξισμού στη χώρα μας γι’ αυτό και σήμερα διαβάζουμε ξανά το έργο του «Υπαρξισμός και χριστιανική πίστη», όπου υπάρχει εκτενής αναφορά και στον Sartre. 

Το «Κεκλεισμένων των θυρών», ως θεατρικό έργο, γνώρισε μεγάλη διάδοση και στην Ελλάδα και ανεβαίνει συχνά – πυκνά σε θεατρικές σκηνές. Έχει διασκευαστεί και για το ραδιόφωνο, όπου είχε παρουσιαστεί σε μετάφραση Γρηγόρη Γρηγορίου. 

Νομίζω πως η πρώτη παράσταση του έργου στην Ελλάδα έγινε την καλλιτεχνική περίοδο 1954-1955, δέκα χρόνια από την πρεμιέρα του έργου στο Παρίσι, στο θρυλικό «Υπόγειο» του Θεάτρου Τέχνης του Καρόλου Κουν. «Κεκλεισμένων των θυρών» στο «Υπόγειο»! Ο τέλειος συνδυασμός! Η μετάφραση ήταν του Αλέξη Σολομού, η σκηνοθεσία του Κουν, τα σκηνικά του Ν. Νικολάου και ερμήνευαν οι ηθοποιοί: Β. Ζαβιτσιάνου, Α. Πανταζοπούλου, Γ. Λαζάνης, Π. Φυσσούν. 

Αυτή την παράσταση είχε δει στο Θέατρο Τέχνης η ποιήτρια Ζωή Καρέλλη, η οποία έγραψε σε κριτική της στο περιοδικό «Νέα Πορεία» [τόμ. 1, τχ. 5-6 (Ιούλιος-Αύγουστος 1955), σ. 235-241] μόνο για τις ιδέες του Σαρτρ και καθόλου για την παράσταση. Θεωρεί πως ο συγγραφέας αυτός δεν συγκινεί και «αδυνατεί να πονέσει, να συμπαθήσει τον άνθρωπο». 

Γράφει: «Αισθάνεται κανείς ότι ο Σαρτρ, χάρις στην ψυχρότητά του, που τον κάνει ικανό να τοποθετεί και το πάθος κατάλληλα, απ’ όλα τα αληθινά που μπορεί να πει, διαλέγει εκείνα που του χρειάζονται, για να προκαλέσει κι εκείνη τη διέγερση την οποία προεξοφλεί, που αυτός ετοιμάζει κι όχι τη συγκίνηση που η ίδια η ζωή, η δύναμη του έργου του θα έπρεπε να προκαλέσει... Θα μπορούσε κανείς να πει πως ο Σαρτρ συμπονεί τους ήρωες των «Κεκλεισμένων των θυρών» αν δεν τους άκουγε να φωνάζουν λόγια τόσο κατάλληλα, - προκαλεί ο ίδιος κάτι σαν αποστροφή». 

Δεν θα μπορούσε να γίνει δεκτή αυτή «η αποστροφή» του Σαρτρ από την Ζωή Καρέλλη, και μάλιστα εκείνη την εποχή. Σήμερα όμως, φρονώ ότι μας ενδιαφέρει περισσότερο μια «αποστροφή» του Σαρτρ, από μια ψευτοσυγκίνηση, που προκαλείται πολύ εύκολα. Μας ενδιαφέρει περισσότερο η διέγερση που προκαλούν οι αποκρουστικοί τύποι του Σαρτρ, παρά μια «συμπόνοια» για «ήρωες» της ζωής, που συνήθως είναι επίπλαστη και πρόσκαιρη. 

«Κεκλεισμένων των θυρών», λοιπόν, στο ...υπόγειο... Του Κουν ή το δικό μας δεν έχει τόση σημασία...

"Η ΑΝΟΙΞΗ" ΤΟΥ ΠΛΑΤΕΡΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

"Η Άνοιξη". 

Απόσπασμα από την παράσταση "Ο Πλατέρο κι εγώ" που πραγματοποιήθηκε στον "πολυχώρο Πόλις" στο Ν. Ηράκλειο την Κυριακή 16 Μαρτίου 2025. 

Κείμενο: J.R. Jimenez 

Μουσική: M.C.Tedesco 

Αφήγηση: Δάφνη Πανουργιά 

Κιθάρα: Αλεξάνδρα Χριστοδήμου 

Βίντεο: Κωστής Παπαδόπουλος 

Η απόδοση στα ελληνικά βασίστηκε στο πρωτότυπο κείμενο του J.R.Jimenez και στις μεταφράσεις των: Κλεοπάτρας Ελαιοτριβιάρη και Ιουλίας Ιατρίδη.

ΔΙΚΑΙΩΜΑ: Ένα τραγούδι από τον κύκλο "Διάλογοι με τον Κάφκα"

Ο θεολόγος Παναγιώτης Θωμά, μας έδωσε ένα ξεχωριστό πόνημα, με τίτλο "Μια ανέφικτη ανάσταση. Σχόλιο στη Μεταμόρφωση του Φραντς Κάφκα", εκδ. Αρμός Αθήνα 2024. 

Το βιβλίο είχε μεγάλη απήχηση και έτυχε θερμής υποδοχής από κοινό και κριτικούς. 

Παράλληλα παρουσιάστηκε ένας κύκλος τραγουδιών εμπνευσμένων από το έργο του Φρ. Κάφκα, σε στίχους του Παναγιώτη Θωμά και μουσική Χρυσόστομου Σταμούλη και Γιώργου Καλογήρου.

Παρουσιάζουμε εδώ ένα νέο τραγούδι που εντάσσεται στον κύκλο τραγουδιών "Διάλογοι με τον Κάφκα" και είναι εμπνευσμένο από το εμβληματικό διήγημα του Φραντς Κάφκα "Ο καλλιτέχνης της πείνας". 

ΔΙΚΑΙΩΜΑ

Μαρία Παπαλεοντίου 

Στίχοι: Παναγιώτης Θωμά 

Μουσική: Γιώργος Καλογήρου 

Ενορχήστρωση: Θάνος Σταυρίδης 

Αφήγηση: Παναγιώτης Θωμά 

Παίζουν οι μουσικοί: Θάνος Σταυρίδης (ακορντεόν), Στέλλα Τέμπρελη (βιολοντσέλο). 

 

Δικαίωμα 

Για να πεθαίνω μπήκα μέσα στο κλουβί 

για να αργοσβήνω μπρος στο κοίταγμα των ξένων 

μήπως και γίνει ο οίκτος δόξα και τιμή 

σύμβολο που ’μαι θλιβερό των πεινασμένων. 

Κι αν ήμουν τάχα καλλιτέχνης τί μ αυτό 

την ομορφιά κι αν τραγουδούσα μεθυσμένος 

η τέχνη μου ’δινε ψωμί λίγο, πικρό 

και στις σκιές αργοπατούσα ξεχασμένος 

Μα μη μου πείτε πώς και πόσο θα πεθαίνω 

μη με γλιτώνετε από βέβαιο σκοτωμό 

την εξαργύρωση του πόνου μου την ξέρω 

μα έχω κερδίσει το δικαίωμα στο χαμό! 

Τί κι αν δεν νιώσετε της πείνας την κραυγή 

κι αν με κοιτάτε για να βρείτε αν σας γελάω 

σύντροφοι γίνεστε στο πάθημά μου αυτό 

που το ’χει μοίρα μου σκληρά να μαρτυράω. 

H φράση που ακούγεται στο τραγούδι ανήκει στον Φραντς Κάφκα, και λήφθηκε από τη βιογραφία του Gérard-Georges Lemaire, Κάφκα, Κασταλία, Αθήνα 2006.

"Ο ΠΛΑΤΕΡΟ ΚΙ ΕΓΩ" ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ 16 ΜΑΡΤΙΟΥ ΣΤΟΝ ΠΟΛΥΧΩΡΟ "ΠΟΛΙΣ"

Τρεις καλλιτέχνες παρουσιάζουν ένα εμβληματικό κείμενο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, το πεζοποίημα Ο Πλατέρο κι εγώ του νομπελίστα Ισπανού ποιητή Juan Ramón Jiménez (1881-1958) σε μουσική του Ιταλού συνθέτη Mario Castelnuovo-Tedesco (1895-1968). 

Αφήγηση: Δάφνη Πανουργιά 

Κιθάρα: Αλεξάνδρα Χριστοδήμου 

Video art: Κωστής Παπαδόπουλος 

Το απαιτητικό αυτό έργο, που παίζεται για δεύτερη φορά στην Ελλάδα, παρουσιάστηκε το Σάββατο 8 Μαρτίου 2025 στο Ερευνητικό Ωδείο Χαλκίδας και την Κυριακή 16 Μαρτίου 2025 στις 7.30 μ.μ. παρουσιάζεται στον Πολυχώρο «Πόλις» (Μαρίνου Αντύπα 62-66 και Φιλοθέης 69Β) στο Ν. Ηράκλειο.

Γεννημένος στο Μογέρ της Ανδαλουσίας, ο Juan Ramón Jiménez έγραψε το έργο του Platero y yo (Ο Πλατέρο κι εγώ) σε νεανική ηλικία (1914). Με υπότιτλο «Ελεγείο της Ανδαλουσίας», το βιβλίο περιγράφει σε 138 κεφάλαια μια λυρική απεικόνιση της ζωής του ποιητή στην πόλη και τις εξοχές του Μογέρ, συντροφιά με τον αγαπημένο του γαϊδαράκο, τον Πλατέρο, όνομα που στα ισπανικά σημαίνει ασημένιος. Πρόκειται για ένα έργο που στην ουσία είναι εσωτερικοί μονόλογοι του ποιητή με το γαϊδουράκι του. Ο γάιδαρος θεωρείται σύμβολο τρυφερότητας, αγνότητας και αφέλειας. Η ιστορία αναγνωρίζεται και ως εξαιρετικό παράδειγμα στη συγκριτική λογοτεχνία. 

Το καλοκαίρι του 1957 ο συνθέτης Mario Castelnuovo-Tedesco επισκέφθηκε την Ισπανία και ήρθε σε επαφή με το έργο του Jiménez, ο οποίος είχε πρόσφατα (1956) βραβευτεί με το Νόμπελ. Μέσα από την εικοσαετή καριέρα του ως συνθέτης σε περισσότερες από 150 ταινίες για τα κινηματογραφικά στούντιο του Χόλιγουντ, εμπνευσμένος και γοητευμένος από το συγκεκριμένο έργο, ο Tedesco συνέθεσε το 1960 το Platero y yo, έργο 190, για κιθάρα και αφηγητή, ντύνοντας μουσικά 28 κεφάλαια του βιβλίου. Λαμβάνοντας το χειρόγραφο με τα 28 μέρη του έργου ο Ισπανός κιθαριστής Andrés Segovia, εγκάρδιος φίλος και μοναδικός πρεσβευτής των πολυάριθμων συνθέσεων του Mario Castelnuovo-Tedesco για κιθάρα, του έγραψε: «Ο Πλατέρο κι εγώ είναι μια ευτυχής ιδέα, και η μουσική δημιουργία ένα αριστούργημα. Ένα από τα πιο πρωτότυπα και σημαντικά έργα στην ιστορία της κιθάρας». 

Η ιδιαιτερότητα της παρουσίασης του έργου από τη Δάφνη Πανουργιά και την Αλεξάνδρα Χριστοδήμου είναι η χρήση video art, μια δημιουργία του εικαστικού Κωστή Παπαδόπουλου, ο οποίος χρησιμοποίησα τεχνικές κολάζ, animation και σχεδίου επεξεργασμένα σε Premiere (video) και Photoshop (image – animation). Κιθάρα, αφήγηση και βίντεο σε μια πρωτόφαντη συγχρονία.

Την εκδήλωση προλογίζει ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος.

"Ο ΠΛΑΤΕΡΟ ΚΙ ΕΓΩ" ΤΩΝ JIMENEZ ΚΑΙ TEDESCO

Platero y yo για κιθάρα και αφηγητή 

M. C. Tedesco συνθέτης/ J. R. Jimenez -συγγραφέας 

Αφήγηση – τραγούδι: Δάφνη Πανουργιά 

Κιθάρα: Αλεξάνδρα Χριστοδήμου 

Video Art: Κωστής Παπαδόπουλος 

Ο Ισπανός νομπελίστας ποιητής Juan Ramón Jiménez (1881-1958), γεννημένος στο Μογέρ της Ανδαλουσίας, έγραψε το έργο του «Ο Πλατέρο κι εγώ» σε νεανική ηλικία (1914). Με υπότιτλο «Ελεγείο της Ανδαλουσίας», το βιβλίο περιγράφει σε 138 κεφάλαια μια λυρική απεικόνιση της ζωής του ποιητή στην πόλη και τις εξοχές του Μογέρ, συντροφιά με τον αγαπημένο του γαϊδαράκο, τον Πλατέρο, όνομα που στα ισπανικά σημαίνει ασημένιος: «Ο Πλατέρο είναι μικρός, μαλλιαρούλης, τρυφερός. Και μαλακός πολύ, που θα ‘λεγες από μπαμπάκι, δίχως κόκκαλα». Πρόκειται για ένα έργο που στην ουσία είναι εσωτερικοί ποιητικοί μονόλογοι του ποιητή με το γαϊδουράκι του. 

Η πρώτη έκδοση του Πλατέρο (1914) 

Σ’ αυτό το ξεχωριστό έργο "η χαρά και η στενοχώρια είναι δίδυμες αδερφές", γράφει ο Χιμένεθ. Ο νομπελίστας, μέσα από αυτή την πολύχρωμη ελεγεία, αποτυπώνει τη λυρική αυτοβιογραφία της νιότης του, και δημιουργεί έναν παντοτινό μύθο, τον μύθο του τετράποδου και ασημόγκριζου Πλατέρο, τον μύθο ενός αγαπημένου και πιστού συντρόφου. Καθένα από τα εκατόν τριάντα οκτώ σύντομα κεφάλαια του έργου, το οποίο αποτελεί και το αντιπροσωπευτικότερο δείγμα πεζοποιήματος στη μακρά ισπανική παράδοση, συνθέτει έναν ανάγλυφο πίνακα ζωγραφικής, με φόντο πάντοτε το τοπίο της Ανδαλουσίας, που το βλέπουμε να ζωντανεύει μπροστά στα μάτια μας, με θέματα όπως η φιλία ανάμεσα στον ποιητή και τον Πλατέρο, η ζωή στην ύπαιθρο, η αλλαγή των εποχών, η σκληρότητα των παιδιών, η ομορφιά της φύσης, ο φόβος, ο θάνατος. Ο γάιδαρος θεωρείται σύμβολο τρυφερότητας, αγνότητας και αφέλειας.

Ο συγγραφέας τον χρησιμοποιεί ως μέσο για να τονίσει τις απλές χαρές της ζωής, τις αναμνήσεις και την περιγραφή των χαρακτήρων και των τρόπων ζωής τους. Η ιστορία αναγνωρίζεται και ως εξαιρετικό παράδειγμα στη συγκριτική λογοτεχνία. Ένα εμβληματικό κείμενο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, με τις περισσότερες επανεκδόσεις, μεταφράσεις και εικονογραφήσεις μετά τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες. Έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 100 γλώσσες. 

Το έργο πρωτοκυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Δίφρος το 1956 σε μετάφραση από τα ισπανικά της Ιουλίας Ιατρίδη, αλλά υπάρχει και σε νεότερη εικονογραφημένη έκδοση από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος το 2006. 

Το καλοκαίρι του 1957 ο Ιταλός συνθέτης Mario Castelnuovo-Tedesco (1895-1968) επισκέπτεται την Ισπανία και έρχεται σε επαφή με το έργο του Jiménez ο οποίος έχει πρόσφατα (1956) βραβευτεί με την ύψιστη λογοτεχνική διάκριση. Ο εγκατεστημένος στο Beverly Hills Mario Castelnuovo-Tedesco, έχοντας αποκτήσει αξιοζήλευτη ικανότητα στη δημιουργία μουσικών εικόνων μέσα από την εικοσαετή καριέρα του ως συνθέτης σε περισσότερες από 150 ταινίες για τα κινηματογραφικά στούντιο του Hollywood, εμπνευσμένος και γοητευμένος από το συγκεκριμένο έργο, συνέθεσε το 1960 το έργο Platero y Yo, op. 190, για κιθάρα και αφηγητή ντύνοντας μουσικά 28 κεφάλαια του βιβλίου.

 

Στην αυτοβιογραφία του γράφει μεταφορικά: «στον κήπο μου φυτρώνουν πράσινα λαχανικά, η κινηματογραφική μου μουσική, και λουλούδια σε αφθονία, η μουσική που γράφω για μένα». Λαμβάνοντας το χειρόγραφο με τα 28 μέρη του έργου ο Ισπανός κιθαριστής Αντρές Σεγκόβια, εγκάρδιος φίλος και μοναδικός πρεσβευτής των πολυάριθμων συνθέσεων του Μάριο Καστελνουόβο-Τεντέσκο για κιθάρα, του έγραψε: «Ο Πλατέρο κι εγώ είναι μια ευτυχής ιδέα, και η μουσική δημιουργία ένα αριστούργημα… ένα από τα πιο πρωτότυπα και σημαντικά έργα στην ιστορία της κιθάρας». Ο συνθέτης σε μια επιστολή του, τον Οκτώβριο του 1967, στον Ιταλό κιθαριστή Άντζελο Τζιλαρντίνο (μετέπειτα επιμελητή της έκδοσης του έργου σε τέσσερις τόμους στις εκδόσεις Berben το 1973) αξιολογούσε τους καρπούς της τριανταπεντάχρονης συνεργασίας του με τον Σεγκόβια: «ανάμεσα στα καλύτερα έργα μου θα τοποθετούσα το πρώτο Κοντσέρτο, το Κουιντέτο, το Romancero Gitano, το δεύτερο Κοντσέρτο, το Πλατέρο κι εγώ…». 

Το έργο παρουσιάστηκε στην Ελλάδα για πρώτη φορά, το 2017, στο Θέατρο Τέχνης, με τον Νίκο Ζάρκο στην κιθάρα και τον Σπύρο Σακκά στην αφήγηση και στο τραγούδι. Τώρα παρουσιάζεται για δεύτερη φορά από την Αλεξάνδρα Χριστοδήμου στην κιθάρα και την Δάφνη Πανουργιά στην αφήγηση και το τραγούδι. 

Η ιδιαιτερότητα αυτής της παραγωγής είναι η χρήση video art, μια δημιουργία του εικαστικού Κωστή Παπαδόπουλου, ο οποίος γράφει για το εγχείρημά του αυτό: 

«Ένας συγγραφέας γράφει ιστορίες, χρόνια αργότερα, ένας συνθέτης γράφει μουσική για κιθάρα πάνω σε αυτές τις ιστορίες και πολλά ακόμα χρόνια αργότερα τρεις καλλιτέχνες του δίνουν μια σύγχρονη όψη, μιας και οι ιστορίες του J.R. Jiménez και οι μουσικές του M.C.Tedesco έχουν μια διαχρονική πλευρά. Ήταν μια πρόκληση για μένα, να οπτικοποιήσω μουσικοποιημένες ιστορίες (!) …3 σε 1. Προσπάθησα να αναδείξω τον τρυφερό-γλαφυρό τρόπο που ο Jiménez καταγράφει μνήμες της νιότης του από την ισπανική φύση και την τοπική κοινωνία του Moguer (γενέτειρά του), τις δίδυμες αδερφές - χαρά και λύπη - καθώς και το έντονο συναίσθημα που υπάρχει στη σχέση του ανθρώπου με τους τετράποδους φίλους του, “βγάζοντας” μια παιδικότητα και προσθέτοντας μια μικρή δόση χιούμορ στις πιο φωτεινές ιστορίες ενώ κράτησα πιο χαμηλούς τόνους καθώς και μια δόση abstract μινιμαλισμού στις πιο σκοτεινές, εκεί που κυριαρχούσε η θλίψη. Χρησιμοποίησα τεχνικές κολλάζ, animation και σχεδίου επεξεργασμένα σε Premiere (video) και Photoshop (image - animation)». 

Ο Πλατέρο κι εγώ της Αλεξάνδρας Χριστοδήμου, της Δάφνης Πανουργιά και του Κωστή Παπαδόπουλου, θα παρουσιαστεί το Σάββατο 8 Μαρτίου στις 8 το βράδυ, στο «Ερευνητικό Ωδείο Χαλκίδας» (Μιχ. Κακαρά 38 και Αγγελάτου) και στον Πολυχώρο «Πόλις» (Μαρίνου Αντύπα 62-66 και Φιλοθέης 69Β), στο Νέο Ηράκλειο, την Κυριακή 16 Μαρτίου, στις 7.30 μ.μ. 

Η "ΣΑΛΩΜΗ" ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΥΑΪΛΝΤ

Aubrey Vincent Beardsley (1872–1898)
Ο χορός της Σαλώμης 1894
από την εικονογράφηση του θεατρικού Salomé του Oscar Wilde

Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

Σαλώμη
Επάνω σε χρυσό σινί η Σαλώμη φέρνει

την κεφαλή του Ιωάννη Βαπτιστή

στον νέον Έλληνα τον σοφιστή

που από τον έρωτα με αδιαφορία γέρνει.

«Σαλώμη την δική σου» απαντάει ο νέος

«ήθελα να με φέρουνε την κεφαλή».

Aστειευόμενος έτσι ομιλεί.

Και την επαύριον ένας δούλος της δρομαίος

της Ερωμένης έρχεται την κεφαλή βαστώντας

ολόξανθη επάνω σε χρυσό σινί.

Πλήν την επιθυμία του την χθεσινή

ο σοφιστής είχε ξεχάσει μελετώντας.

Τα αίματα που στάζουνε βλέπει κι αηδιάζει.

Το αιματωμένο πράγμα αυτό να σηκωθεί

προστάζει από εμπροστά του, κ’ εξακολουθεί

του Πλάτωνος τους διαλόγους να διαβάζει.

Από τα Κρυμμένα Ποιήματα 1877;-1923, Ίκαρος 1993

3 Οκτωβρίου 1931.
Η Joan Maude σε σκηνή από το έργο του Όσκαρ Ουάιλντ, «Σαλώμη»
 στο Savoy Theatre, στο Λονδίνο (Φωτό: Douglas Miller)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Το ποίημα Σαλώμη (1896) ανήκει στα Κρυμμένα του Καβάφη και πρόκειται για μία από τις πρώτες νεοελληνικές εκδοχές του μύθου, έστω κι αν αυτό το ποίημα θα παραμείνει ανέκδοτο ως το θάνατό του. Ο τίτλος του δεν είναι άλλος από ένα γυναικείο όνομα. Η Σαλώμη, όπως όλοι γνωρίζουμε, ζήτησε από τον Ηρώδη το κεφάλι του Ιωάννη του Βαπτιστή. 

Ο Καβάφης γράφει το ποίημα Σαλώμη έχοντας υπ’ όψιν του την ευαγγελική διήγηση (όπου, ας σημειωθεί, δεν αναφέρεται το όνομα Σαλώμη, αλλά «θυγάτηρ της Ηρωδιάδος» και «κοράσιον»), αλλά και κάτι πολύ πέρα απ’ αυτήν. Όπως σημειώνει σε σχετική μελέτη της η καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας Χριστίνα Ντουνιά (Εκδοχές της Σαλώμης, στο συλλογικό έργο Γραφές της μνήμης. Αθήνα 2011: Gutenberg, σ. 205-206.): «Η χρονιά συγγραφής του ποιήματος [1896], έχει τη σημασία της. Σύμφωνα με την εφημερίδα Le Journal, στις 11 Φεβρουαρίου 1896 ανεβαίνει στο παρισινό θέατρο η Σαλώμη του Oscar Wilde. Όπως έδειξε η Diana Haas, μελετώντας το αρχείο του ποιητή, ο Καβάφης έχει αντιγράψει από την ίδια εφημερίδα ένα απόσπασμα από άρθρο του Jeun Laurain με τίτλο «Η Σαλώμη και οι ποιητές της», το οποίο αναφέρεται σε υποτιθέμενη ιστορία από απόκρυφο ευαγγέλιο της Νουβίας. Σύμφωνα με την πληροφορία του Laurain, η Σαλώμη δωρίζει το κεφάλι του Ιωάννη σε νεαρό έλληνα σοφιστή που περιφρονεί τον έρωτα. Και όταν ο υπηρέτης του φέρνει την άλλη μέρα το κεφάλι τής χωρίς ανταπόκριση ερωτευμένης νέας, ο νεαρός διατάζει αηδιασμένος να πάρουν από μπροστά του το «αιματωμένο πράγμα» και επιστρέφει στην ανάγνωση του Πλάτωνα.

Ο Καβάφης αντιγράφει γαλλικά το κείμενο του Laurain και αργότερα θα το μετατρέψει σε ποίημα. Στο ποίημα του Καβάφη η αντιστροφή των ρόλων και η ανακατασκευή του μύθου γίνεται με ειρωνικό τρόπο. Αυτό που αποστρέφεται ο σοφιστής δεν είναι το κεφάλι της Σαλώμης, είναι η ίδια η γυναικεία φύση. Η Σαλώμη δεν μπορεί να παίξει το ρόλο της μοιραίας γυναίκας, αφού ο νεαρός σοφιστής παραμένει αδιάφορος απέναντι στα θέλγητρά της. Προτιμά να διαβάζει Πλάτωνα, επιλέγει τον κόσμο των ιδεών από τον κόσμο της πραγματικότητας». 

Να σημειώσουμε εδώ ότι η Σαλώμη του Ουάϊλντ θα παιζόταν με πρωταγωνίστρια τη Σάρα Μπερνάρ το 1892, στο Λονδίνο, αλλά ματαιώθηκε λόγω της παρέμβασης της λογοκρισίας. Τελικά παίχτηκε τέσσερα χρόνια αργότερα, στο Παρίσι – όπως είδαμε παραπάνω - και έκτοτε παίζεται διαρκώς.

Επίσης, ο Ρίχαρντ Στράους χρησιμοποίησε τη γερμανική μετάφραση της Σαλώμης του Ουάϊλντ, του Χέντβικ Λάχμαν, ως λιμπρέτο της περίφημης - πλέον - όπερας του Σαλώμη, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε στην Όπερα της Δρέσδης στις 9 Δεκεμβρίου 1905 με μεγάλη επιτυχία.

Συνιστούμε ενθέρμως την έκδοση του έργου Σαλώμη του Όσκαρ Ουάιλντ από τις εκδόσεις Gutenberg (2016). Πρόκειται για μια επιμελημένη τρίγλωσση έκδοση (γαλλικά, αγγλικά, ελληνικά) με δεκαέξι σχέδια του Όμπρεϊ Μπίτντσλεϊ. Εισαγωγή-Μεταγραφή: Θανάσης Τριαρίδης, Χαρά Σύρου.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του κειμένου είναι ότι οι δύο «μεταφραστές» (Χαρά Σύρου - Θανάσης Τριαρίδης) στόχευσαν λιγότερο στην κυριολεκτική απόδοση και περισσότερο στη δημιουργική μεταγραφή του έργου, καθώς στη μονόπρακτη τραγωδία του Ουάιλντ εντάσσονται κομμάτια από την Αποκάλυψη, στίχοι του Σολωμού, του Καβάφη, του Γκάτσου, του Χειμωνά, του Πόε, συναντούμε την αντιστροφική μανιέρα του Μπλέικ, διακρίνουμε την επιθετική καθαρότητα των λόγων του Νίτσε και του Μαλαρμέ, που αποτέλεσε και την κινητήρια δύναμη του συμβολιστικού κινήματος στα τέλη του 19ου αιώνα. 

Εξαιρετικό το επίμετρο του Θανάση Τριαρίδη, ο οποίος τονίζει την γενικότερη επιρροή του Ουάϊλντ στον Καβάφη.

Η Σαλώμη του Ουάιλντ ανέβηκε και από το Εθνικό Θέατρο σε μια εκδοχή φλαμένκο, το 2018. 

Και για να επανέλθουμε στον Καβάφη. 

Ο Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ ΣΤΟ ΤΟΚΥΟ - ΕΙΚΟΣΙ ΕΝΑ ANIMATION ΒΑΣΙΣΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗ. 

Πρόκειται για μια εργαστηριακή άσκηση φοιτητών του Πανεπιστημίου Τεχνών Μουσασίνο, στο Τόκυο της Ιαπωνίας. Επικεφαλής εργαστηρίου: Ντίνο ΣΑΤΟ. Η άσκηση δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2013. 

Ανάμεσα στα Καβαφικά ποιήματα και η Σαλώμη! 

Σκηνοθεσία: ΜΑΤΣΟΥΜΟΥΡΑ Σάε / Directed by MATSUMURA Sae 

Διάρκεια / Running time: 30” 

Σημειώνει ο σκηνοθέτης – φοιτητής: 

Δεδομένου ότι η ιστορία είναι ήδη ειπωμένη στο ποίημα, δυσκολεύτηκα να την αφηγηθώ αποτελεσματικά. Εστίασα στην αίσθηση της τελευταίας σκηνής: Στην αντίθεση μεταξύ της σιωπηλής και έντονης αγάπης της Σαλώμης και της ψυχρής αδιαφορίας του Σοφιστή. Νομίζω, ότι Σαλώμη ήθελε από αυτόν, να αισθανθεί την αγάπη. Όθεν το θυσιασμένο κεφάλι της, παραμένει ευγενικά όμορφο. Ελπίζω, ο Σοφιστής να νιώθει δυσάρεστα, εξ αιτίας της απουσία της. Με αγάπη, Σαλώμη.

Since the story has already been told in the poem, I found it difficult to figure out how I could tell it effectively. I focused on the sensation created in the last scene, on the contrast between the quiet and intense love of Salome and the cool indifference of the Sophist. I think Salome wanted him to feel her love. So her sacrificed head remains nobly beautiful. I hope that her absence at least makes the Sophist feel bad. Love, Salome.

Τέλος, έχουμε και την κινηματογραφική Σαλώμη του Ουάϊλντ του 1923, με τη βαμπ Άλα Ναζίμοβα. 

Το 1988, το μονόπρακτο μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Κεν Ράσελ, με την ταινία «Ο Τελευταίος Χορός της Σαλώμης». Πιο πρόσφατα, γυρίστηκε το μετα-αφηγηματικό «Wilde Salome» (2011), ένα docudrama του Αλ Πατσίνο γύρω από το μονόπρακτο του Ουάιλντ, στο οποίο ο Πατσίνο υποδύθηκε (εκτός από τον εαυτό του) τον Ηρώδη, ενώ η Τζέσικα Τσαστέιν έπαιξε τον ρόλο της Σαλώμης.
Παραθέτουμε την ταινία του 1923, με το πρωτότυπο σάουντρακ του Mike Frank. 

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΘΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΦΚΑ

Την Τρίτη 9 Απριλίου 2024, στο Σπίτι της Κύπρου (Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα), πραγματοποιήθηκε μια ιδιαίτερη εκδήλωση με τον γενικό τίτλο: «Διάλογοι με τον Κάφκα», κατά την οποία παρουσιάστηκε το βιβλίο  του Παναγιώτη Θωμά, "Μια ανέφικτη ανάσταση. Σχόλιο στη Μεταμόρφωση του Φραντς Κάφκα", εκδ. Αρμός, Αθήνα 2024. 

Για το βιβλίο μίλησαν ο ποιητής Ρήσος Χαρίσης και ο θεολόγος και μουσικός Παναγιώτης Ανδριόπουλος, ενώ χαιρετισμό απηύθυνε ο συγγραφέας. 

Στη συνέχεια παρουσιάστηκε για πρώτη φορά μεγάλο μέρος νέου κύκλου τραγουδιών εμπνευσμένων από το έργο του Φρ. Κάφκα, σε στίχους του Παναγιώτη Θωμά και μουσική Χρυσόστομου Σταμούλη και Γιώργου Καλογήρου, τα οποία συνόδευσε αφήγηση σύντομων αποσπασμάτων από κείμενα του Κάφκα. Την εκδήλωση συντόνισε η δημοσιογράφος και κλασική φιλόλογος Βίκυ Φλέσσα. 

Συντελεστές μουσικού μέρους εκδήλωσης: Θάνος Σταυρίδης: ακορντεόν και ενορχήστρωση, Στέλλα Τέμπρελη: βιολοντσέλο, Γιώργος Καλογήρου: ερμηνεία, πιάνο, Μαρία Παπαλεοντίου: ερμηνεία. Παναγιώτης Θωμά και Χρυσόστομος Σταμούλης: αφήγηση. 

Ήταν μια ουσιαστική εκδήλωση - αφιερωμένη και στην επέτειο των 100 χρόνων από τον θάνατο του μεγάλου συγγραφέα, Φραντς Κάφκα (1883-1924) - που καταχειροκροτήθηκε από το κοινό. 

Διοργάνωση: Το Σπίτι της Κύπρου, οι Εκδόσεις Αρμός σε συνεργασία με το Τμήμα Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Ε.Κ.Π.Α. και το Τσέχικο Κέντρο Αθήνας. 

Photos by Anestis Kyriakidis

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΘΩΜΑ: ΜΙΑ ΑΝΕΦΙΚΤΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ - ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΦΚΑ

Την Τρίτη, 9 Απριλίου 2024, ώρα 19:00, στο Σπίτι της Κύπρου (Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα), θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση με τον γενικό τίτλο: «Διάλογοι με τον Κάφκα», που θα αποτελεί παρουσίαση του βιβλίου του Παναγιώτη Θωμά, "Μια ανέφικτη ανάσταση. Σχόλιο στη Μεταμόρφωση του Φραντς Κάφκα", εκδ. Αρμός Αθήνα 2024. 

Για το βιβλίο θα μιλήσει ο ποιητής Ρήσος Χαρίσης και ο θεολόγος και μουσικός Παναγιώτης Ανδριόπουλος. Αντιφώνηση από τον συγγραφέα. 

Στη συνέχεια θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά μεγάλο μέρος νέου κύκλου τραγουδιών εμπνευσμένων από το έργο του Φρ. Κάφκα, σε στίχους του Παναγιώτη Θωμά και μουσική Χρυσόστομου Σταμούλη και Γιώργου Καλογήρου, τα οποία θα συνοδεύσει αφήγηση σύντομων αποσπασμάτων από κείμενα του Κάφκα. 

Την εκδήλωση συντονίζει η δημοσιογράφος και κλασική φιλόλογος Βίκυ Φλέσσα. 

Συντελεστές μουσικού μέρους εκδήλωσης: Θάνος Σταυρίδης: ακορντεόν και ενορχήστρωση, Στέλλα Τέμπρελη: βιολοντσέλο, Γιώργος Καλογήρου: ερμηνεία, πιάνο/κιθάρα, Μαρία Παπαλεοντίου: ερμηνεία. Παναγιώτης Θωμά και Χρυσόστομος Σταμούλης: αφήγηση.

"Εφοδιασμένος με μια στέρεα θεολογική όσο και φιλολογική σκευή, ο Παναγιώτης Θωμά κατορθώνει στο δοκίμιο αυτό, με τρόπο πυκνό και ακαριαίο, να παρουσιάσει τις ποικίλες συνιστώσες που διέπουν το αριστούργημα του Κάφκα και να οδηγήσει σιγά-σιγά τη συζήτηση σε έναν γόνιμο προβληματισμό γύρω από φλέγοντα διαχρονικά ζητήματα, όπως η διαφορετικότητα και η απομόνωση που συχνά συνεπάγεται σ' έναν κόσμο αυστηρώς «κανονικό», αλλά και η φθορά, η αρρώστια, το γήρας και ασφαλώς ο θάνατος. Άκρως εύστοχη λοιπόν και η επιλογή του να ολοκληρώσει με ένα χαρακτηριστικό ποίημα από την Κική Δημουλά, στο οποίο εκφράζεται -με άλλους όρους βέβαια, αλλά εξίσου ανατρεπτικά- όλη η τραγικότητα του ανθρώπου, η αγωνία και ο σπαραγμός που συναντάμε και στη "Μεταμόρφωση" του Κάφκα". (Εύα Πολυβίου, από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) 

Ο Παναγιώτης Θωμά, διδάκτωρ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου με κύριο πεδίο έρευνας και συγγραφής τον διάλογο της θεολογίας με τη λογοτεχνία, αλλά και άλλες μορφές τέχνης, όπως ο κινηματογράφος και το τραγούδι, παρουσιάζει την πρώτη του μελέτη (εκτενές δοκίμιο) για τον Φραντς Κάφκα, που καταπιάνεται με την πυρηνική στο έργο του νουβέλα Μεταμόρφωση. Η έκδοση συμπίπτει με τα 100 χρόνια από τον θάνατο του εμβληματικού λογοτέχνη, του γερμανόφωνου Εβραίου της Πράγας. Παρουσιάζει επιπλέον, για πρώτη φορά συνδυαστικά με ένα βιβλίο του, και την άλλη του ιδιότητα, αυτή του στιχουργού, με αυτά τα νέα τραγούδια που αφορμώνται από κείμενα του Κάφκα, αλλά δημιουργούν αυτόνομη αφηγηματική ενότητα με έντεχνα τραγούδια. Συμπράττουν μαζί του στη σύνθεση, γνώριμοι και παλιοί του συνεργάτες, με τους οποίους τους ενώνουν κοινές μουσικές εμπειρίες στη Θεσσαλονίκη: ο καθηγητής του Αριστοτελείου, μαέστρος και μουσικοσυνθέτης Χρυσόστομος Σταμούλης και ο σπουδαίος Κύπριος συνθέτης και ερμηνευτής Γιώργος Καλογήρου. 

Η εκδήλωση εντάσσεται στον κύκλο για το "Έτος του Φραντς Κάφκα" (100 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου συγγραφέα), που συνδιοργανώνουν το Τσεχικό Κέντρο Αθήνας και το Τμήμα Γερμανικών Σπουδών του ΕΚΠΑ.

Στη συνέχεια, το πρώτο από μία ενότητα τραγουδιών με τίτλο «Διάλογοι με τον Κάφκα», τα οποία ενέπνευσαν κάποια από τα κείμενα του Φραντς Κάφκα, σε στίχους Παναγιώτη Θωμά και μουσική των Γιώργου Καλογήρου και Χρυσόστομου Σταμούλη. Εκδίδεται με αφορμή τα 100 χρόνια από τον θάνατο του εμβληματικού λογοτέχνη το 1924. 

Στίχοι: Παναγιώτης Θωμά, Μουσική και ερμηνεία: Γιώργος Καλογήρου, Ακορντεόν και ενορχήστρωση: Θάνος Σταυρίδης, Βιολοντσέλο: Στέλλα Τέμπρελη. Aφήγηση: Παναγιώτης Θωμά.

Πατέρα […] «“Πρέπει να φύγει”, φώναξε η αδελφή, “αυτό είναι το μόνο μέσο, πατέρα. Πρέπει μονάχα να προσπαθήσεις ν’ απαλλαγείς απ’ τη σκέψη πως αυτό είναι ο Γκρέγκορ. Η πραγματική μας, άλλωστε, δυστυχία είναι ακριβώς ότι το πιστέψαμε τόσον καιρό. Μα πώς μπορεί λοιπόν να ’ναι ο Γκρέγκορ; Αν ήταν ο Γκρέγκορ, θα το καταλάβαινε από καιρό πως είναι αδύνατη η συμβίωση των ανθρώπων με ένα τέτοιο ζώο και θα ’φευγε μόνος του. Δε θα είχαμε τότε αδελφό, μα θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε τη ζωή μας και να τιμούμε τη μνήμη του”» . (Φρ. Κάφκα, Η Μεταμόρφωση). 

Πατέρα καλέ μου πατέρα 

Σπλαχνίσου τον μόνο σου γιό 

Χαμήλωσε λίγο το βλέμμα 

Τα μάτια σου χρόνια ζητώ 

Πατέρα σκληρέ μου πατέρα 

Μου στέρησες τόση χαρά 

Την κράτησες όλη δική σου 

Προνόμιο πικρό, συμφορά 

Πατέρα λυπάμαι πατέρα 

Δεν ήμουν, δεν θα ’μαι ό,τι θες 

Συ πόθησες φώτα της μέρας 

Μα εγώ τραγουδώ τις σκιές

 

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΔΩ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΘΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΦΚΑ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΤΥΠΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ

Την Τρίτη, 9 Απριλίου 2024, ώρα 19:00, στο Σπίτι της Κύπρου (Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα), θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση με τον γενικό τίτλο: «Διάλογοι με τον Κάφκα», που θα αποτελεί παρουσίαση του βιβλίου του Παναγιώτη Θωμά, "Μια ανέφικτη ανάσταση. Σχόλιο στη Μεταμόρφωση του Φραντς Κάφκα", εκδ. Αρμός Αθήνα 2024. 

Για το βιβλίο θα μιλήσει ο ποιητής Ρήσος Χαρίσης και ο θεολόγος και μουσικός Παναγιώτης Ανδριόπουλος. Αντιφώνηση από τον συγγραφέα. 

Στη συνέχεια θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά μεγάλο μέρος νέου κύκλου τραγουδιών εμπνευσμένων από το έργο του Φρ. Κάφκα, σε στίχους του Παναγιώτη Θωμά και μουσική Χρυσόστομου Σταμούλη και Γιώργου Καλογήρου, τα οποία θα συνοδεύσει αφήγηση σύντομων αποσπασμάτων από κείμενα του Κάφκα. 

Την εκδήλωση συντονίζει η δημοσιογράφος και κλασική φιλόλογος Βίκυ Φλέσσα. 

Συντελεστές μουσικού μέρους εκδήλωσης: Θάνος Σταυρίδης: ακορντεόν και ενορχήστρωση, Στέλλα Τέμπρελη: βιολοντσέλο, Γιώργος Καλογήρου: ερμηνεία, πιάνο/κιθάρα, Μαρία Παπαλεοντίου: ερμηνεία. Παναγιώτης Θωμά και Χρυσόστομος Σταμούλης: αφήγηση. 

Ο Παναγιώτης Θωμά, διδάκτωρ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου με κύριο πεδίο έρευνας και συγγραφής τον διάλογο της θεολογίας με τη λογοτεχνία, αλλά και άλλες μορφές τέχνης, όπως ο κινηματογράφος και το τραγούδι, παρουσιάζει την πρώτη του μελέτη (εκτενές δοκίμιο) για τον Φραντς Κάφκα, που καταπιάνεται με την πυρηνική στο έργο του νουβέλα Μεταμόρφωση. Η έκδοση συμπίπτει με τα 100 χρόνια από τον θάνατο του εμβληματικού λογοτέχνη, του γερμανόφωνου Εβραίου της Πράγας. Παρουσιάζει επιπλέον, για πρώτη φορά συνδυαστικά με ένα βιβλίο του, και την άλλη του ιδιότητα, αυτή του στιχουργού, με αυτά τα νέα τραγούδια που αφορμώνται από κείμενα του Κάφκα, αλλά δημιουργούν αυτόνομη αφηγηματική ενότητα με έντεχνα τραγούδια. Συμπράττουν μαζί του στη σύνθεση, γνώριμοι και παλιοί του συνεργάτες, με τους οποίους τους ενώνουν κοινές μουσικές εμπειρίες στη Θεσσαλονίκη: ο καθηγητής του Αριστοτελείου, μαέστρος και μουσικοσυνθέτης Χρυσόστομος Σταμούλης και ο σπουδαίος Κύπριος συνθέτης και ερμηνευτής Γιώργος Καλογήρου. 

Η εκδήλωση εντάσσεται στον κύκλο για το "Έτος του Φραντς Κάφκα" (100 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου συγγραφέα), που συνδιοργανώνουν το Τσεχικό Κέντρο Αθήνας και το Τμήμα Γερμανικών Σπουδών του ΕΚΠΑ.

Στη συνέχεια, το πρώτο από μία ενότητα τραγουδιών με τίτλο «Διάλογοι με τον Κάφκα», τα οποία ενέπνευσαν κάποια από τα κείμενα του Φραντς Κάφκα, σε στίχους Παναγιώτη Θωμά και μουσική των Γιώργου Καλογήρου και Χρυσόστομου Σταμούλη. Εκδίδεται με αφορμή τα 100 χρόνια από τον θάνατο του εμβληματικού λογοτέχνη το 1924. 

Στίχοι: Παναγιώτης Θωμά, Μουσική και ερμηνεία: Γιώργος Καλογήρου, Ακορντεόν και ενορχήστρωση: Θάνος Σταυρίδης, Βιολοντσέλο: Στέλλα Τέμπρελη. Aφήγηση: Παναγιώτης Θωμά.

Πατέρα […] «“Πρέπει να φύγει”, φώναξε η αδελφή, “αυτό είναι το μόνο μέσο, πατέρα. Πρέπει μονάχα να προσπαθήσεις ν’ απαλλαγείς απ’ τη σκέψη πως αυτό είναι ο Γκρέγκορ. Η πραγματική μας, άλλωστε, δυστυχία είναι ακριβώς ότι το πιστέψαμε τόσον καιρό. Μα πώς μπορεί λοιπόν να ’ναι ο Γκρέγκορ; Αν ήταν ο Γκρέγκορ, θα το καταλάβαινε από καιρό πως είναι αδύνατη η συμβίωση των ανθρώπων με ένα τέτοιο ζώο και θα ’φευγε μόνος του. Δε θα είχαμε τότε αδελφό, μα θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε τη ζωή μας και να τιμούμε τη μνήμη του”» . (Φρ. Κάφκα, Η Μεταμόρφωση). 

Πατέρα καλέ μου πατέρα 

Σπλαχνίσου τον μόνο σου γιό 

Χαμήλωσε λίγο το βλέμμα 

Τα μάτια σου χρόνια ζητώ 

Πατέρα σκληρέ μου πατέρα 

Μου στέρησες τόση χαρά 

Την κράτησες όλη δική σου 

Προνόμιο πικρό, συμφορά 

Πατέρα λυπάμαι πατέρα 

Δεν ήμουν, δεν θα ’μαι ό,τι θες 

Συ πόθησες φώτα της μέρας 

Μα εγώ τραγουδώ τις σκιές

 

ΣΤΑ ΓΕΝΕΘΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΛΛΗΣ

Η φίλη Νέλλη Βουτσινά έχει αύριο τα γενέλθιά της. 

Την φέρουμε μέσα μας, την έχουμε πάντοτε προ οφθαλμών κι ας απέδρασε πριν πέντε χρόνια...

Δημοσιεύω στη συνέχεια ένα από αυτά τα εξαιρετικά, κριτικά κείμενά της για διάφορα βιβλία. Ματιά διεισδυτική, ουσιαστική, σπάνια... 

Και στη συνέχεια, ας την ακούσουμε να διαβάζει παραδοσιακά μοιρολόγια, θρήνους της Μ. Παρασκευής και την "Κασσιανή" στην απόδοση του Γιώργου Χειμωνά, από την εκδήλωση "Μοιρολόγια" που πραγματοποιήσαμε με το Καλλιτεχνικό Σύνολο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ τον Απρίλιο του 2005, στην Αίθουσα Millenium στην Πάτρα. 

Π.Α.Α. 

ΟΛΑ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΦΩΣ 

ΤΖΟΝΑΘΑΝ ΣΑΦΡΑΝ ΦΟΕΡ 

μτφρ: Μυρσίνη Γκανά 

εκδ: ΜΕΛΑΝΙ, 2011 

…και ο χιουμοριστικός είναι ο μόνος τρόπος να πει κανείς μια λυπητερή ιστορία… όπως θα παραδεχτεί τελικά ο νεαρός συμπαθέστατος και άδολος Άλεξ, σ’ ένα από τα γράμματα του προς το συγγραφέα και ήρωα του βιβλίου, τον εξίσου νεαρό αλλά δαιμόνιο Τζόναθαν Σάφραν Φόερ. Και καθώς το γέλιο διαχέεται αόρατο στον αέρα του μυθιστορήματος, η μυθιστορηματική βεβήλωση είναι η χειρότερη δυνατή. Γιατί θρησκεία και χιούμορ είναι ασυμβίβαστα, όπως ένας γοητευτικός γηραιός λάτρης, χαρισματικός αναγνώστης και υπηρέτης της τέχνης και της περιπέτειας του μυθιστορήματος, ο Μίλαν Κούντερα έχει προ πολλού αποφανθεί. Γιατί ιερό και απαράβατο εδώ, είναι μόνο ότι διεμβολίζει αποτελεσματικά και τα ιερά και τα όσια, αλλά κυρίως (και επί του πρακτέου) γιατί στο σύμπαν της σχετικότητας του μυθιστορήματος δεν έχει θέση το μίσος[i]. Και ακόμα γιατί στο σύμπαν αυτό, αυτό που πραγματικά κρίνεται είναι η δημιουργία οικείας σχέσης με την ίδια την αλήθεια, για ν’ ανατρέξουμε, όχι άσκοπα, στον πατριάρχη της θεωρίας του μυθιστορήματος, τον Μιχαήλ Μπαχτίν[ii]. Καθόλου άσκοπα, αφού είναι ακριβώς πάνω σ’ αυτή την αισθητική και την παράδοση που διαπερνά το μυθιστορηματικό είδος -και που ο Μπαχτίν, διαβάζοντας τον Ντοστογιέφσκι, πρώτος διέκρινε, όρισε και ανέλυσε σαν καρναβαλική αίσθηση του κόσμου- που αυτό το δαιμόνιο και σκανδαλωδώς νεαρό αστέρι της νεοϋορκέζικης λογοτεχνικής σκηνής κινείται, σκανδαλωδώς άνετα, σκανδαλωδώς αυθάδικα. Ή, μ’ άλλα λόγια, πάνω στη παραγκωνισμένη αισθητική τού, κατά Κούντερα, πρώτου ημιχρόνου της ιστορίας του μυθιστορήματος, αυτού που άνοιξε με τον Ραμπελαί και τον Θερβάντες, και κατέβασε αυλαία όταν τη σκηνή κατέλαβε, κατά το 19ο αιώνα, ο ρεαλισμός. 

Εδώ είναι λοιπόν ο τόπος αυτής της υπέροχης αταξίας[iii], όπου το παιχνίδι εξακοντίζει προς όλες τις δυνατές κατευθύνσεις την εμβέλειά του, ενώ το χιούμορ διυλίζοντας το σοβαροφανές, εκτρέπει τη ρότα του αληθοφανούς στην τροπή του σατιρικού ή του ανεκδοτολογικού. Την ίδια δε τροπή ακολουθώντας και ο ψυχολογικός ρεαλισμός, εκβάλλει στην κοίτη της παραμυθητικής εικόνας ή του αλληγορικού –σημεία και τα δύο όπου ο Φόερ αυτοσχεδιάζει σαν πραγματικός μετρ. Στον διευρυμένο αυτόν ορίζοντα που επιτρέπει η αποδοχή της αισθητικής του πρώτου ημιχρόνου -και που σα βασική αρχή δεσπόζει η απελευθέρωση της φαντασίας- στη μεταμοντέρνα αυτή ελευθεριότητα και ελαφρότητα που ανοίγεται, ο Φόερ επινοεί και εμβολίζει έξυπνα και δεξιοτεχνικά και τους όρους της διάσπασης της μονολιθικότητας των αφηγηματικών φωνών –καταστατική πρόθεση του μπαχτινικού διαλογικού μοντέλου. Και καταστατική πρόθεση της παρούσας εξιστόρησης, όπου συγγραφείς και ήρωες υπάρχουν δύο, και όπου στην αυτογνωσιακή πορεία θα εμπλακούν και οι δυο, και όπου η επίγνωση θα προκύψει μόνο αν το ρίσκο της μεταξύ τους διαπλοκής δεν πέσει στην παγίδα να κάνει την ιστορία πιο πρωτοκλασάτη από τη ζωή, και αν -ακόμα δυσκολότερο- τολμήσει να φανταστεί ο ένας για τον άλλο σχετικά με το πώς είναι να είσαι εγώ. 

Συγγραφέας και ήρωας της εξιστόρησης, ο εβραϊκής καταγωγής, νεαρός Τζόναθαν Σάφραν Φόερ, που επιχειρεί ένα ταξίδι προς τα πίσω, στη μνήμη και την ιστορία της οικογένειάς του, σε αναζήτηση ενός ουκρανικού στετλ, κρατώντας στα χέρια μόνο μια φωτογραφία[iv]. Μόνο που ο συγγραφέας και ήρωας Τζόναθαν Σάφραν Φόερ θα παραδώσει σ’ έναν αλλότριο το δικαίωμα να αφηγηθεί την ιστορία του οδοιπορικού αυτού, στον ουκρανό ξεναγό του, το νεαρό Άλεξ. Είναι ο Άλεξ που κρατά τους δύο από τους τρεις μοχλούς της αφήγησης, αφού είναι αυτός που θα διηγηθεί εκ των υστέρων το μικρό και παράδοξο οδοιπορικό τους από το Λουτσκ (όπου και παραλαμβάνει τον Τζόναθαν) σε αναζήτηση του Τράχιμπροντ, ενός μικρού εβραϊκού χωριού που κάποτε υπήρξε. Και είναι πάλι αυτός που θα διαχειριστεί τα μέρη που κάθε καλός μεταμοντέρνος συγγραφέας κρατά συνήθως για λογαριασμό του: τα μέρη της αυτοαναφορικότητας και του αυτοσχολιασμού του όλου εγχειρήματος. Σα δεύτερος μοχλός της αφήγησης είναι οι επιστολές του Άλεξ προς το Τζόναθαν, αυτές που σχολιάζουν την εξέλιξη της αφήγησης, τα μέρη-κεφάλαια που ο ένας αποστέλλει στον άλλο. Η αλλοτριότητα του Άλεξ όχι μόνο στα γράμματα, αλλά και στην καθ΄ εαυτή του αφήγηση, εγγράφεται πρώτα απ’ όλα στη γλώσσα, αφού χρησιμοποιεί την ξένη γλώσσα (τα αγγλικά –εδώ ελληνικά[v]) -τη γλώσσα που απλώνει σα γέφυρα προς τον Τζόναθαν, τη γλώσσα που αδημονεί να κατοικήσει (ο Άλεξ θέλει να φύγει από την Ουκρανία, ονειρεύεται την Αμερική)- σαν αρχάριος, παράφορος και αδέξιος εραστής: αδιανόητες αγγλικούρες, βαρύγδουπα ρήματα, επίθετα και στόμφος. Μια γλώσσα, που μακράν του να γελοιοποιείται –και παρ’ ότι δε σταματά να προκύπτει ξεκαρδιστική, επιβάλλεται με σφοδρότητα και φόρτιση, επιβάλλει την ορμή και την αγωνία της, τη ζωτική (και ανυπόφορη – όπως ίσως θα ‘λεγε ο Άλεξ) ανάγκη της να αναμετρηθεί με την αλήθεια και την ιστορία. Έτσι, με δεδομένη και τη γλώσσα, το ξένισμα της συνάντησης των δύο θα παρουσιαστεί κυρίως από τη μεριά του Άλεξ παρά του Τζόναθαν, ενώ, μέσα από τα γράμματα, το ξετύλιγμα της αφήγησης, η ίδια η υπόθεση της γραφής θα επιβληθεί σαν ένα work in progress, καθόλου θεωρητικό, αλλά απολύτως και επιτακτικά εμπράγματο και βιωματικό. Και αυτό παρ’ όλο τον ολοένα εντεινόμενο προϊδεασμό, ότι η αλήθεια θα αποκαλύψει τη φρίκη και άρα ενέχει επικινδυνότητα όχι μόνο για τον Τζόναθαν, αλλά κυρίως για τον Άλεξ. Στα καθ’ αυτό «συγγραφικά» μέρη, αυτά που ο νεαρός Τζόναθαν αποστέλλει στον φίλο του Άλεξ ζητώντας την αντίδρασή του, ο μίτος της αφήγησης ξετυλίγεται από το 1791, χρονιά που η προ-προ-προ-προ γιαγιά του αναδύθηκε απ’ το βυθό του ποταμού Μπροντ – ιδρυτική χρονολογία για την ιστορία του μικρού χωριού Τράχιμπροντ. Η αφαίρεση του ρεαλιστικού ειδικού βάρους επισημαίνεται ήδη από την κυματιστή στοιχειοθεσία των τίτλων -εύστοχη και διακοσμητική τυπογραφική εικονοποίηση[vi], προπομπός μιας αφήγησης τρυφερής και ανάλαφρης, παράδοξης και παραμυθητικής, πληθωρικής σε εικόνες που γεννοβολούν λέξεις και γεννοβολούν αλληγορικά σχήματα. Η κυματοειδής κίνηση της αφήγησης αυτής διαστέλλοντας και συστέλλοντας τις διάρκειες κατά τις επιταγές της όλης σύνθεσης, θα παρακολουθήσει με τους δικούς της όρους, την ιστορία του Τράχιμπροντ και της οικογένειας του Φόερ, μέχρι και τον πόλεμο, μέχρι και τον αφανισμό του χωριού. Και σ’ αυτή την ανάλαφρη αφήγηση, που θα χτίσει παραμυθητικά έναν ολόκληρο μικρό-κόσμο -αυτόν της μικρής εβραϊκής κοινότητας- με τους μύθους, τις εμμονές και τα κείμενά του, ο Φόερ δε θα διστάσει να συμπεριλάβει όλα τα μεγάλα θέματα. Όχι μόνο για την οικογένεια, τους πατέρες και τη θρησκεία (η κατά Φόερ διαπραγμάτευση της εβραϊκότητας, αυθάδικη, καυστική και ξεκαρδιστική), ούτε μόνο για την αχαρτογράφητη πολυμορφία της αγάπης, αλλά και για το αδιανόητο της φρίκης – νευραλγικό, μελανό σημείο της αδέκαστης τελεσιδικίας της ιστορίας. Και για τη μνήμη βεβαίως πάνω και πριν απ’ όλα στο βάθρο της έκτης των αισθήσεων, την αναγκαία και τυραννική, κέντρο και βραχνά της εβραϊκής ταυτότητας – σημείο που βεβαίως ο Φόερ δεν παραλείπει να σχολιάσει δεόντως: όπως διαβάζουμε στα απολαυστικά παρατιθέμενα μέρη του Βιβλίου των Προγενέστερων – της Βίβλου του Τράχιμπορντ, …για τους Εβραίους η μνήμη είναι εξίσου θεμελιώδης όσο το τσίμπημα μιας καρφίτσας…Ο Εβραίος νιώθει το τσίμπημα μιας καρφίτσας και θυμάται άλλες καρφίτσες. Μόνο ακολουθώντας τα ίχνη αυτού του τσιμπήματος σε άλλα τσιμπήματα του παρελθόντος –όταν η μητέρα του προσπαθούσε να διορθώσει το μανίκι του… όταν τα δάχτυλα του παππού του μούδιασαν… όταν ο Αβραάμ δοκίμασε την αιχμή του μαχαιριού για να είναι σίγουρος ότι ο Ισαάκ δεν θα ένιωθε τον πόνο- καταφέρνει ο Εβραίος να ξέρει γιατί πονάει. 

Και μόνο γράφοντας, επιμένει ο Φόερ, διεκδικεί ο οποιοσδήποτε το δικαίωμα στις δεύτερες ευκαιρίες, αφού η μνήμη από μόνη της δεν αρκεί. Γιατί η μνήμη από μόνη της μπορεί αιωνίως να γλύφει τις πληγές, η μνήμη από μόνη της μπορεί αιωνίως να τερματίζει και να παραδίνεται στο τραύμα, να ανακυκλώνει και να στερεώνει την εικόνα του Άλλου σαν προαιώνιου ή δυνητικού εχθρού. Η μνήμη από μόνη της μπορεί να σταματά και να αποσβολώνεται πάντα στη στιγμή που ο Ένας έδειξε και αφάνισε τον Άλλο για να σωθεί ο ίδιος. Γιατί αν η αλήθεια είναι αυτή η στιγμή, μόνο η γραφή μπορεί να την προσεγγίσει, όχι ζητώντας εξηγήσεις, αλλά ρισκάροντας την κατανόηση, και μόνο εδώ, στο σύμπαν της σχετικότητας του μυθιστορήματος -όπου σύμφωνα με την κουντερική απόφανση, ιδωμένη σαν αρχή ηθική και αισθητική- δεν έχει θέση το μίσος. Είναι, για το λόγο αυτό, ο διάλογος μεταξύ του Ενός και του Άλλου, ο διάλογος μεταξύ των δύο ξένων συνειδήσεων, ο πραγματικός ήρωας και συγγραφέας της αφήγησης. Ή μ’ άλλα λόγια και σύμφωνα με την οριστική διατύπωση του Μπαχτίν: ο διάλογος δεν αποτελεί εν προκειμένω τον προθάλαμο της δράσης, αλλά την ίδια τη δράση… το βασικό θέμα είναι η στάση του ανθρώπου απέναντι στον ξένο λόγο και απέναντι στην ξένη συνείδηση… Αυτή είναι η αιτία που ο λόγος του ήρωα για τον εαυτό του δομείται από την αδιάκοπη επιρροή του ξένου λόγου. Και αυτή είναι και η αιτία που σ’ αυτό το παράδοξο οδοιπορικό μνήμης ο Ένας και ο Άλλος συμπορεύονται διαλεγόμενοι, ανάγοντας σε πραγματικό ήρωα της δράσης αυτόν καθ’ εαυτόν τον μεταξύ τους διάλογο, αφού οι ίδιοι σαν ήρωες θα μείνουν ελλιπείς και ατελείς, γιατί πάλι σύμφωνα με το μπαχτινικό διαλογικό μοντέλο, ο άνθρωπος αποτελεί το υποκείμενο στο οποίο κάποιος απευθύνεται… Δεν μπορούμε να μιλήσουμε γι΄ αυτόν –το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να του απευθυνθούμε. Πάνω σ’ αυτό επαυξάνει, κλείνοντας το σχήμα του και ο Φόερ: να μη δείξουμε τον Άλλο, αλλά να του απευθυνθούμε. Ακριβώς πάνω απ’ την πληγή, ακριβώς πάνω απ’ τη φρίκη. 

_____________________

[i] Οι Προδομένες Διαθήκες, Μίλαν Κούντερα, μτφρ: Γιάννης Χάρης, Εστία, 1995. 

[ii] Ζητήματα της Ποιητικής του Ντοστογιέφσκι, Μιχαήλ Μπαχτίν, μτφρ: Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, Πόλις, 2000. 

[iii] Από τις Προδομένες Διαθήκες. 

[iv] Καθ’ όλα ισχυρό και αδιαμφισβήτητο τεκμήριο για τον Φόερ: η χρήση φωτογραφιών γίνεται συχνότερη και πιο νευραλγική στην αμέσως επόμενη συγγραφική του εμφάνιση (Εξαιρετικά δυνατά και Απίστευτα κοντά, Μελάνι, 2009), όπου και το ανάποδο «τρέξιμο» μιας τραγικής φωτογραφικής σεκάνς χρησιμοποιείται ευφυώς και επιβάλλεται σπαρακτικά και τελεσίδικα σαν το μοναδικό διαθέσιμο happy end. 

[v] Σε σχέση με τη χρήση αυτή της αγγλικής στο λόγο του Άλεξ, γράφτηκε πως «η αγγλική γλώσσα είχε να κατακρεουργηθεί και να αναδυθεί με τόση λάμψη και σπιρτάδα από την εποχή του Κουρδιστού πορτοκαλιού». Εκ των πραγμάτων δε θα μπορούσε το ίδιο να ειπωθεί και εδώ, ενώ η ποιότητα της μεταφραστικής δημιουργικότητας θα μπορούσε μόνο κατ’ αντιπαραβολή να ελεγχθεί. Ωστόσο η ορμητικότητα και η εφηβική παραφορά του λόγου του Άλεξ μεταφέρονται επαρκώς. Το ίδιο και η θερμοκρασία και λειτουργικότητα των αφηγηματικών του μερών σε σχέση με το σύνολο. [vi] Η τυπογραφική παρέκκλιση -άλλη μια από τις εμμονές του Φόερ: όχι μόνο σαν αποτύπωμα του παιχνιδιού της γλώσσας και του παιχνιδιού της γραφής, αλλά και σαν δημιουργικός όρος του αφηγηματικού σχεδιασμού. 

Δημοσιεύτηκε στην Book Press στις 13/11/11

"ΠΡΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΝ" ΜΕ ΤΗΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗ - ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΣΚΡΕΜΜΥΔΑ (ΒΙΝΤΕΟ)

Η ενορία του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού παρουσιάζει την διαδικτυακή εκπομπή «Προς Εκκλησιασμόν», όπου φιλοξενούνται εργάτες του πνεύματος και της τέχνης. 

Στην τεσσαρακοστή έκτη εκπομπή προσκεκλημένη η Διδάκτωρ του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, Βασιλική - Αλεξάνδρα Σκρεμμύδα. 

Επιμελείται και παρουσιάζει ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος.

Κάμερα, τεχνική επεξεργασία: Κατερίνα Δ. Λεονάρδου, Μαργαρίτα Κυρ. Στασινού. 

   

Η Βασιλική-Αλεξάνδρα Σκρεμμύδα, γεννηθείσα στην Πάτρα το 1992, είναι Διδάκτωρ του Τμήματος της Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αποφοίτησε από το Αρσάκειο Πατρών και σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στο τμήμα της Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας και στο Università degli Studi di Torino. Πραγματοποίησε Μεταπτυχιακές Σπουδές στο Università Ca’Foscari di Venezia στο τμήμα της Ιταλικής Φιλολογίας και Λογοτεχνίας, όπου και εξειδικεύτηκε στη Μοντέρνα και Σύγχρονη Ιταλική Λογοτεχνία. Ειδικεύτηκε στη Διδασκαλία της Ιταλικής ως Ξένη Γλώσσα και στον τομέα της Διδακτικής στο Università per Stranieri di Perugia. 

Κατά τη διάρκεια εκπόνησης της Διδακτορικής της διατριβής δίδαξε Ιταλική Γλώσσα και Γλωσσολογία στους Ιταλούς φοιτητές του Università del Salento. Είναι μέλος της Società Dante Alighieri, Comitato di Atene, όπου και έχει διδάξει την Ιταλική Γλώσσα, ενώ της ανατέθηκε από τον Πρόεδρο της Εταιρείας η διοργάνωση των πολιτιστικών εκδηλώσεων με θέμα τις λογοτεχνικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας. Η έρευνά της με θέμα τη βία και το έγκλημα στα κείμενα των Ιταλών και Ελλήνων συγγραφέων πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Università Ca’Foscari di Venezia. Γνωρίζει, εκτός της ελληνικής γλώσσας, άπταιστα ιταλικά και πάρα πολύ καλά αγγλικά, γαλλικά και ισπανικά.