ΟΙ "ΓΕΝΝΗΣΕΙΣ" ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΑΡΟΥΧΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Με αφορμή την μεγάλη εορτή των Χριστουγέννων εστιάζουμε σε δύο «Γεννήσεις» του Γιάννη Τσαρούχη. Η πρώτη βυζαντινότροπη και η δεύτερη ελληνότροπη.  

Είναι γνωστό πώς ο εικοσάχρονος Γιάννης Τσαρούχης μαθητεύει στον Φώτη Κόντογλου (1930-1934). Ο Κόντογλου τον μύησε στο μεγαλείο της βυζαντινής τέχνης, στην λαϊκή αρχιτεκτονική και ενδυμασία. Έτσι, ο Τσαρούχης κάνει αρκετές αγιογραφίες μέχρι και τη δεκαετία του ’40 - όπως προκύπτει από την εργογραφία του - και αποκτά μεγάλη εμπειρία στην τεχνοτροπία της βυζαντινής αγιογραφίας. 

Το 1946 αγιογραφεί την Γέννηση του Χριστού, τέμπερα σε τέσσερα χαρτόνια. Η σκηνή της Γέννησης αναπαριστάνεται με λαμπερά χρώματα, σε αντίθεση με την λογική του Κόντογλου, που ήθελε πιο γαιώδη χρώματα. 

Ο ίδιος ο Τσαρούχης εξηγεί αυτή τη σχέση του με την βυζαντινή αγιογραφία: «Βλέποντας το αδιέξοδο στο οποίο οδηγεί η μεγάλη ελευθερία, πολλές φορές αισθάνθηκα την ανάγκη στη ζωή μου να μελετήσω, πειθαρχώντας σε μια παράδοση. Μπορεί να έχει κανείς όσες αντιρρήσεις θέλει σ’ αυτή τη σκέψη μου, αλλά δεν μπορεί να αρνηθεί ότι είναι ένα φαινόμενο φυσικό το να συνδέεσαι με το παρελθόν». 

Στη Γέννηση του Χριστού, ο Τσαρούχης κρατάει το εικονιστικό μεταβυζαντινό πρότυπο. Το έργο επίσης φανερώνει την εκτίμηση, αφομοίωση και δημιουργική ανάδειξη των τεχνικών της Βυζαντινής Τέχνης εκ μέρους του δημιουργού. Ενδιαφέροντα στοιχεία είναι: το ξεκάθαρο και αυστηρό σχέδιο, ο λιτός προπλασμός, τα λαμπερά γήινα χρώματα, και ο καθαρός, απέριττος φωτισμός που κάνουν τη ζωγραφική αυτή να λάμπει. 

Στην δεκαετία του 1940 έχουμε, επίσης μια ελληνοπρεπή «Φάτνη», νερομπογιά σε χαρτί (Ιδιωτική συλλογή). 

Εδώ φαίνεται καθαρά πως ο Τσαρούχης εντάσσει στο χριστιανικό ρεπερτόριο τη δική του ελληνική εκδοχή: Μια φάτνη με τα σώματα των αγγέλων-φυλάκων να σχηματίζουν το ιερό σπήλαιο, με τον υιό του ανθρώπου στο κέντρο και την απλή μητέρα του Θεού να τον κρατά. Τονίζεται η σωματικότητα των ασωμάτων αγγέλων, αφού ο ίδιος ο Θεός ενδύεται σώμα χοϊκόν.

Η ελληνικότητα της παράστασης είναι πραγματικά εκπληκτικό εύρημα. Η Παναγία απεικονίζεται με λιτή παραδοσιακή ελληνική φορεσιά, όπως και ο μικρός Χριστός. Οι άγγελοι παραπέμπουν στους Τσαρουχικούς ναύτες, ενώ ελληνικές σημαίες κοσμούν το σπήλαιο. Όμως ο Τσαρούχης δεν ξεχνά την θεία προέλευση της παράστασης, γι’ αυτό και όλα τα πρόσωπα περιβάλλονται με χρυσό φωτοστέφανο, ενώ δεσπόζει και ο αστέρας επάνω του σπηλαίου. 

Ο Τσαρούχης δεν ήταν σε καμία περίπτωση εθνικιστής, αλλά θεωρούσε πως ο ελληνισμός είναι οικουμενικό μέγεθος και υπήρξε το σπουδαίο όχημα του χριστιανισμού στο διάβα των αιώνων. Η συμβολή του στην αναζήτηση της ελληνικότητας από την γενιά του ’30 δεν ήταν ιδεολογική, αλλά οντολογική. Η ελληνικότητα συνιστούσε γι’ αυτόν υπαρξιακή υπόθεση. 

Έχουν, όμως, μεγάλο ενδιαφέρον και οι επιγραφές στην Τσαρουχική φάτνη, που αποδεικνύουν πόσο μεγάλος θεολόγος ήταν. Πάνω από τον μικρό Ιησού υπάρχει η επιγραφή: «Ο υιός του ανθρώπου». Ο Ιησούς αναφέρεται ως ο «Υιός του Ανθρώπου» 88 φορές στην Καινή Διαθήκη. Η φράση «Υιός του Ανθρώπου» δείχνει ότι ο Ιησούς είναι ο Μεσσίας και ότι είναι πραγματικά άνθρωπος. 

Στο κάτω μέρος της φάτνης του Τσαρούχη έχουμε την επιγραφή: "Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε εις τον θάνατον αυτού εβαπτίσθητε". Ο Τσαρούχης ήξερε, φυσικά, το σχετικό απόσπασμα από την προς Ρωμαίους Επιστολή του Αποστόλου Παύλου (το οποίο διαβάζεται και στο μυστήριο του Βαπτίσματος), και έκανε συνειδητά την αλλαγή του προσώπου από πρώτο ("Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθημεν εις τον θάνατον αυτού εβαπτίσθημεν") σε δεύτερο πληθυντικό, που θυμίζει άλλωστε και το αντί τρισαγίου ψαλλόμενον στις Δεσποτικές εορτές: "Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε". 

Ο Τσαρούχης, συνδέει τη φάτνη (δηλ.τη γέννηση) με τον θάνατο, όπως συμβαίνει άλλωστε και με την φάτνη του Χριστού, αλλά πάει κι ένα βήμα παραπέρα εντάσσοντας σ' αυτή την παράσταση και το εν Χριστώ Βάπτισμα, ως μετοχή μας στο θάνατο και την ανάσταση του Κυρίου.

Η λογική λατρεία που τείνει «να γίνει σα μια ξένη φορτική»

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Οι ψυχολόγοι προσπαθούν να ερμηνεύσουν το φαινόμενο των «πρώιμων» Χριστουγέννων. 

Τα τελευταία κάμποσα χρόνια και στην Ελλάδα παρατηρείται ένας πολύ πρώιμος χριστουγεννιάτικος στολισμός σε καταστήματα και σε άλλους χώρους και οι σχετικές εκδηλώσεις αρχίζουν επίσης νωρίς.

Ακούμε χριστουγεννιάτικα κάλαντα από τις αρχές Δεκεμβρίου, όταν παλιά τα λέγαμε μόνο την παραμονή. Σιγά – σιγά άρχιζαν να ακούγονται τις παραμονές (από 20 Δεκεμβρίου) και πλέον φτάσαμε στις αρχές του μήνα. 

Προς τι αυτή η αδημονία; 

Ο στολισμός συνιστά …ψυχολογική υποστήριξη. Καθώς έχει χαθεί το πραγματικό νόημα της εορτής, σημασία έχει το …περιτύλιγμα. Όλα για μια ψυχολογική τόνωση, η οποία γρήγορα ξεθυμαίνει και δίνει τη θέση της στην …εορταστική κατάθλιψη! 

Μια φρενίτιδα από μπαζάρ, «φιλανθρωπικές» εκδηλώσεις, φανταχτερές συναυλίες και άλλα παρόμοια, συναγωνίζονται για λίγα ψίχουλα καλής διάθεσης. 

Αυτά ισχύουν στην κοινωνία, αλλά - δυστυχώς – και στην Εκκλησία τα πράγματα δεν είναι καλύτερα.

Η μεγάλη Δεσποτική εορτή όπως έχει καθορισθεί από την Εκκλησία, φαίνεται πως δεν είναι …αρκετή για κληρικούς και πιστούς, οι οποίοι εφευρίσκουν διάφορα …πικάντικα, προκειμένου να δημιουργήσουν μια έξτρα χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα. 

Έτσι, δεν τους αρκούν οι παραδεδομένες Ακολουθίες της Εκκλησίας, όπως έχουν οριστεί από το Τυπικό, και εφευρίσκουν κι άλλες προς εντυπωσιασμόν και διασκέδαση – φευ! - της πλήξης τους.

Έχουμε, λοιπόν, την Ακολουθία της Τριθέκτης που εισήχθη επί αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου και τελείται μέχρι σήμερα, ενώ πρόκειται για μια Ακολουθία της Μ. Τεσσαρακοστής, η οποία προσαρμόστηκε – με προκρούστειο τρόπο – για την προεόρτιο περίοδο των Χριστουγέννων. Ένα συνονθύλευμα άσχετων μεταξύ τους θεμάτων, που δεν έχει καμία σχέση με την Τριθέκτη του Ασματικού Τυπικού. 

Οι Οίκοι από το Κοντάκιο του Ρωμανού του Μελωδού, που έχουν αυθαιρέτως ενσωματωθεί στην «Τριθέκτη των Χριστουγέννων», εκφωνούνται εμμελώς ενώπιον της εικόνος της Γεννήσεως, αλλά και ενώπιον της εικόνος του Αναπεσόντος Ιησού! Διαλέγετε και παίρνετε. 

Το Τυπικό προβλέπει την τέλεση του Μ. Εσπερινού των Χριστουγέννων μαζί με την Θ. Λειτουργία του Μ. Βασιλείου την παραμονή της εορτής. Μόνο αν τα Χριστούγεννα είναι Κυριακή ή Δευτέρα, τελείται ο Εσπερινός των Χριστουγέννων μόνος του το απόγευμα. Οι περισσότεροι αρχιερείς καταστρατηγούν το Τυπικό και χοροστατούν στον Εσπερινό όποια μέρα κι αν «πέσουν» τα Χριστούγεννα. Αυτό σημαίνει ότι στους ναούς αυτούς μπορεί να έχει τελεστεί το πρωί της παραμονής ο Εσπερινός και η Λειτουργία του Μ. Βασιλείου και το απόγευμα να τελεστεί πάλι ο Εσπερινός, χοροστατούντος του οικείου Επισκόπου. 

Εσχάτως λανσάρεται και μια νέα «μόδα». Κάτι «μεγαλυνάρια» των Χριστουγέννων προς το «Ακατάληπτον εστί» της θ’ ωδής της Υπαπαντής. Και αυτά εν …αρχιερατική χοροστασία. 

Και για …γαρνιτούρα κάνουμε και ένα Ευχέλαιο «εν όψει Χριστουγέννων», εντελώς άσχετο με την εορτή. 

Αυτά και άλλα παρόμοια αποκαλύπτουν την εκκλησιαστική κουφότητα των ημερών μας. Όλοι διαγκωνίζονται για μια νέα «παράσταση» που θα ικανοποιήσει την ματαιοδοξία και την ρηχότητα, κληρικών, ψαλτών και πιστών, που – δυστυχώς – δεν έχει πάτο. Αντί να αναδείξουμε το κάλλος της λατρείας των πατέρων μας, κακοποιούμε τα παραδοθέντα και μηχανευόμαστε καινά, απολύτως κενά!

Ας προστρέξουμε στον μεγάλο Αλεξανδρινό. Και όπου ζωή, ας εννοήσουμε την λειτουργική ζωή και ας διδαχθούμε από την σοφή προτρεπτικότητά του. 

Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις, 

τούτο προσπάθησε τουλάχιστον 

όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις 

μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου, 

μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες. 

Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την, 

γυρίζοντας συχνά κι εκθέτοντάς την 

στων σχέσεων και των συναναστροφών 

την καθημερινήν ανοησία, 

ως που να γίνει σα μια ξένη φορτική.

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2025 ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΓΕΩΡΓΙΟ ΝΕΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ (ΒΙΝΤΕΟ)

Στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού την Πέμπτη 25 Δεκεμβρίου 2025, τελέστηκε η Χριστουγεννιάτικη Θεία Λειτουργία, προεστώτος του προϊσταμένου, αρχιμ. Μιχαήλ Σταθάκη, και συλλειτουργούντων των εφημερίων του Ναού. 

Μετά το Ευαγγέλιο ανεγνώσθη η Χριστουγεννιάτικη εγκύκλιος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου Β'. 

Με τους ψάλτες του Ναού συνέψαλε και η μουσικός Φένια Παπαδόδημα. 

Παραθέτουμε το σχετικό βίντεο, που επιμελήθηκε η Κατερίνα Λεονάρδου.

 

ΕΛΑ! ΣΕ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΤΩΡΑ!

"Δυο χιλιάδες χρόνια είναι μεγάλο χάσμα. 

Η όρασή μας έχει εξασθενήσει και δεν σε βλέπουμε πια. 

Η απόσταση είναι τεράστια. 

Πλησίασε και μπες. 

Αυτή είναι η ώρα σου. 

Καλύτερη δεν θα υπάρξει. 

Αν δεν έρθεις τώρα, μην έρθεις ποτέ. 

Σε χρειαζόμαστε τώρα." 

Ούνσι αλ-Χαζ

Μετάφραση: Roni Bou Saba

Ευχές Χριστουγέννων ~ Πρωτοχρονιάς 2026 με Διονύσιο Σολωμό

Ευχές Χριστουγέννων ~ Πρωτοχρονιάς 2026 με Διονύσιο Σολωμό.

Επιμέλεια: π. Μιχαήλ Σταθάκης

 

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΤΗΣ "ΡΟΔΙΑΣ" ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΓΕΩΡΓΙΟ ΝΕΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ (ΒΙΝΤΕΟ)

Την Κυριακή 21 Δεκεμβρίου 2025 το βράδυ, στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού πραγματοποιήθηκε μια ξεχωριστή Χριστουγεννιάτικη Συναυλία της Παραδοσιακής Χορωδίας "Ροδιά" και των τμημάτων της, σε διδασκαλία και διεύθυνση της διακεκριμένης μουσικού Μάρθας Μαυροειδή. 

Την "Μικρή Ροδιά" διευθύνει η Διονυσία Παππούλη. 

Συμμετείχε και η ορχήστρα Παραδοσιακής Μουσικής "Δεντρί" σε διδασκαλία και διεύθυνση Τάσου Πούλιου. 

Όλα αυτά τα τμήματα πραγματοποιούν τις πρόβες τους στο Πνευματικό Κέντρο της Ενορίας του Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού, κατόπιν ευγενικής παραχώρησης του προϊσταμένου του Ναού, Αρχιμ. Μιχαήλ Σταθάκη, ο οποίος και προλόγισε την εκδήλωση. 

ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΡΟ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΒΥΧ ΤΟΥ ΛΥΚΟΥΡΓΟΥ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

Οι προεόρτιες καταβασίες των Χριστουγέννων "Χριστός εν πόλει Βηθλεέμ βρεφουργείται..." σε ήχο α', στο μέλος του σπουδαίου μεταβυζαντινού μελοποιού Πέτρου Μπερεκέτη και στην εξήγηση του Γρηγορίου πρωτοψάλτου, νομίζω πως έγιναν ευρύτερα γνωστές στα νεώτερα χρόνια από την ηχογράφηση τριών ειρμών (Α', Ε' και Θ') στην δεύτερη κασέτα - τότε- της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας, υπό την διεύθυνση του Λυκούργου Αγγελόπουλου με ύμνους των Χριστουγέννων (1978).

Αναφέρονται ως καταβασίες και σε παλαιότερα μουσικά χειρόγραφα από αυτό του Γρηγορίου (όπως τα Coislin 220, Κρυπτοφέρης ΕγΙΙ κ.α). Βεβαίως εκτός από τα μουσικά, αναφέρονται ως τέτοιες και σε μή μουσικά χειρόγραφα, έντυπα μηναία και ειρμολόγια. 

Το αυτόγραφο του Γρηγορίου Πρωτοψάλτου δημοσίευσε ο καθηγητής Γρηγόριος Στάθης σε ένα τεύχος - φάκελο μαθήματος για τους φοιτητές του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Το βίντεο που παραθέτουμε εδώ είναι από συναυλία της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός (12 Δεκεμβρίου 2011). Μετά το πέρας των τριών μαθημάτων του Ιωάννη Κουκουζέλη, η ΕΛ.ΒΥ.Χ., υπό τη διεύθυνση του Λυκούργου Αγγελόπουλου, έψαλε και τους τρεις ειρμούς από τις προεόρτιες καταβασίες των Χριστουγέννων. 

Αυτό το θαυμάσιο μέλος του Μπερεκέτη έχει κάνει το ...γύρο του κόσμου, αφού η ΕΛ.ΒΥ.Χ. το ενέταξε πολλές φορές στα συναυλιακά προγράμματά της ανά τον κόσμο. Παραθέτουμε και την ιστορική, πρώτη ηχογράφηση. 

Ένα ακόμα  εξαιρετικό μέλος από την Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία υπό την διεύθυνση του Λυκούργου Αγγελόπουλου. Το δοξαστικό των Αίνων της Κυριακής προ της Χριστού Γεννήσεως "Των νομικών διδαγμάτων ο σύλλογος..." σε ήχο πλ. δ' και μέλος Ιακώβου Πρωτοψάλτου.

Περιλαμβάνεται, επίσης, στην δεύτερη δισκογραφική παραγωγή της χορωδίας, με ύμνους των Χριστουγέννων. Και νομίζω πως είναι η πρώτη, αν δεν λαθεύω, ηχογράφηση δοξαστικού σε μέλος του Ιακώβου Πρωτοψάλτου.
Κάθε χρόνο τέτοια μέρα ο μακαριστός Λυκούργος Αγγελόπουλος έψαλε το συγκεκριμένο μέλος με τους μαθητές του στον Ι. Ναό της Αγίας Ειρήνης Αιόλου, στην ακολουθία του Όρθρου. Και σε πολλά προγράμματα συναυλιών ανά τον κόσμο της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας το μέλος αυτό είχε τη δική του, ξεχωριστή θέση.

Π.Α.Α.

ΤΟ ΟΡΑΤΟΡΙΟ "Η ΦΑΤΝΗ" ΤΩΝ ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ ΚΑΙ ΣΩΚΡΑΤΗ ΒΕΝΑΡΔΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Σωκράτης Βενάρδος (1927-1983), με καταγωγή από τη Σμύρνη, υπήρξε πρωτοψάλτης στην Μονή Πετράκη, λογοτέχνης, καθηγητής μουσικής και συνθέτης θρησκευτικών έργων. Στη δισκογραφία έχει καταθέσει μερικές αξιόλογες εργασίες, όπως η "Φάτνη" (1971), ο "Ύμνος της αγάπης" (1977), το ορατόριο "Κοσμάς ο Αιτωλός" (1980), αλλά και το εθνικοπατριωτικό λαϊκό ορατόριο "Εθνεγερσία" (1973). Έγραψε, επίσης, μουσική για αρχαίες τραγωδίες, όπως την «Μήδεια», μετά από προτροπή του Γιάννη Τσαρούχη, αλλά και μουσική για ταινίες μικρού μήκους. 

Αξίζει να σημειωθεί πως ο Σωκράτης Βενάρδος διηύθυνε την "Κασσιανή" και κάποια ακόμα πρώιμα εκκλησιαστικά έργα του Μίκη Θεοδωράκη, για τετράφωνη μικτή χορωδία και ορχήστρα (ενορχήστρωση Σ. Βενάρδου), που κυκλοφόρησαν σε δίσκο βινυλίου το 1978. 

Η «Φάτνη» είναι ένα λαϊκό ορατόριο του Σωκράτη Βενάρδου για σόλο φωνές, αφηγητή, χορωδία και ορχήστρα. Βασίζεται σε κείμενο του Καταλανού ποιητή Joan Alavedra (1896-1981) μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον ποιητή Νίκο Γκάτσο. Μάλιστα το ίδιο κείμενο έχει μελοποιηθεί στην πρωτότυπη (καταλανική) γλώσσα και από τον μεγάλο Ισπανό τσελίστα και συνθέτη Pablo Casals. Το έργο αποτελεί ύμνο στην ειρήνη και ως τέτοιο παρουσιάστηκε και στην Αθήνα, στο πλαίσιο του Ελληνικού Φεστιβάλ στα 1966.

Ο Γκάτσος μετέφρασε το ποίημα κατόπιν παραγγελίας και το διασκεύασε, συμπτύσσοντας ή περικόπτοντας μέρη, προκειμένου να μελοποιηθεί από τον Σωκράτη Βενάρδο σε μορφή λαϊκού ορατορίου με στοιχεία βυζαντινής και δυτικής μουσικής. 

Το θέμα του έργου αναφέρεται στη γέννηση του Χριστού και στο προσκύνημα των βοσκών και των Μάγων δοσμένο με μια λαϊκή απλοϊκότητα. Το ίδιο απλή είναι και η μουσική προσέγγιση του Σωκράτη Βενάρδου, η οποία κινείται από τα καθαρά λαϊκά μονοπάτια μέχρι τις παρυφές της δυτικότροπης λόγιας μουσικής με αρκετές καλές στιγμές μελωδικού λυρισμού, αλλά και στομφώδεις εξάρσεις χορωδιακής μεγαλοπρέπειας. 

Αφηγητής είναι ο Ιορδάνης Μαρίνος. Τα σολιστικά μέρη αποδίδουν μέλη της χορωδίας και μεταξύ αυτών ο βαρύτονος Θόδωρος Δημήτριεφ, ο οποίος «στοίχειωσε» με την ερμηνεία του το «Άξιον εστί» των Οδυσσέα Ελύτη – Μίκη Θεοδωράκη. 

Στην «Φάτνη» συμμετέχουν, επίσης, δυο καινούργιοι τότε λαϊκοί ερμηνευτές, ο Μανώλης Μητσιάς και η Δήμητρα Γαλάνη, στην πρώτη τους δισκογραφική εμφάνιση ως καλλιτεχνικό δίδυμο. Επίσης, συμμετέχει, ως σολίστ, ο πρωτοψάλτης Γιώργος Λαμπρόπουλος, στενός συνεργάτης του Σωκράτη Βενάρδου, και στα άλλα ορατόρια του. 

Εδώ δημοσιεύουμε το κείμενο του Ν. Γκάτσου, όπως δημοσιεύτηκε στον τόμο «Νίκος Γκάτσος – Όλα τα τραγούδια» (εκδόσεις Πατάκη, 2018, σ. 529-535).
Η Αγαθή Δημητρούκα, που επιμελήθηκε την αναθεωρημένη έκδοση του τόμου, έχει πει σε συνέντευξή της για το συγκεκριμένο έργο: «Για τη «Φάτνη» δεν υπήρχαν πουθενά οι στίχοι, οπότε έκανα απομαγνητοφώνηση. Για να μη χάσω, ας πούμε, τους στίχους στα χορωδιακά μέρη, επεξεργάστηκα το υλικό σε στούντιο. Είναι εξαφανισμένο το έργο αυτό κι εγώ το έχω σε ένα και μοναδικό βινύλιο. Έπρεπε, επίσης, να κάνω την παραβολή με το καταλανικό κείμενο και να το χωρίσω σε στίχους, έχοντας την αίσθηση του μέτρου.» 

Το κείμενο του Γκάτσου δημοσιεύεται σε συνεχή ροή με διακριτές τις ενότητες στίχων. 

Το παραθέτουμε στη συνέχεια όπως δημοσιεύεται, για πρώτη φορά, στον τόμο «Όλα τα τραγούδια».

 

Ο Σωκράτης Βενάρδος έγραψε για την «Φάτνη»: 

«Στο αποκορύφωμα της βρισκόταν μια σύγκρουση που από πολύ παλιά με συγκλονίζει, όταν μου εμπιστεύθηκε το κείμενο του Ορατορίου ο Νίκος Γκάτσος. Δύο λάτρεις μέσα μου, χρόνια δε λένε να μονοιάσουν: Η μελωδία της Βυζαντινής Μουσικής, που από παιδί της έδωσα την ψυχή μου και η Αρμονία της Ευρωπαϊκής, που αργότερα με κατέκτησε. Με τη «Φάτνη» διστακτικά δώσανε τα χέρια οι δύο τους και μια ελπίδα χάραξε πως κάτι καινούριο ξεπροβάλλει. Οι αναζητήσεις δεν τελείωσαν, μα πολλά βγήκαν συμπεράσματα: Μέχρι πόσο μπορεί κανείς να προχωρήσει στην εναρμόνιση των ήχων τις Βυζαντινής μουσικής χωρίς να χάσουν τον χαρακτήρα και το ήθος τους, και μέχρι πόσο μπορεί η Αντίστιξη και η Αρμονία να προσφέρονται χωρίς να προβάλλονται; H «Φάτνη» έχει μια βαριά κληρονομιά Τη μελοποίηση την άρχισα το καλοκαίρι του 1969 στους δρόμους της Πεντέλης. Μια αφηρημάδα μου έμεινε από τότε για κάθε τι που ήταν άσχετο με το έργο. Μου μιλούσαν για άλλα, σοβαρά θέματα κι εγώ τραγούδαγα τους σκοπούς και ξεδιάλεγα νέες ιδέες. Οι πρώτες μου εμπνεύσεις, γράφτηκαν στην Βυζαντινή μουσική φυσικά πάνω σε περιθώρια εφημερίδων, σε πακέτα που κράταγα, σε μικρά πρόχειρα χαρτάκια. Μα η μεγάλη δυσκολία και το αίσθημα της ευθύνης ορθώθηκαν μπροστά μου αργότερα, στην ενορχήστρωση. Γύρευα σώνει και καλά να πάρω ότι γινόταν απʼ τη δυτική τέχνη σαν υλικό μόνο, για να κτίσω οικοδόμημα καθαρά Ελληνικό, Βυζαντινό. Τώρα, όλο τον μόχθο μου τον προσφέρω. Δεν ξέρω πόσους θα συγκινήσει. Θα ήθελα πολλούς! Δεν με ενδιαφέρει καθόλου το αν “πιάσει” το έργο. Ο Τσαρούχης μου φωνάζει απʼ το Παρίσι: – Δεν είναι κέρδος να βγει στην πιάτσα της Αθήνας ένας ακόμη μουσικός που να προσφέρει είδη ευρείας καταναλώσεως. Δύο δόξες υπάρχουν: Η Δόξα της «Κόκα-Κόλα», να φτιάχνεις δηλαδή και να πουλάς ότι ζητάει η κατανάλωση, και η Δόξα του Δημιουργού, που βγάζει ανόθευτα και ανυστερόβουλα μέσα απʼ την ψυχή του αυτή την ασίγαστη δύναμη για να την προσφέρει στον Άνθρωπο.» 

Οι πωλήσεις του δίσκου όπως σωστά προέβλεψε και ο συνθέτης ήταν απογοητευτικές και αυτό μπορούμε να το λάβουμε υπ’ όψιν και από την σπανιότητα του. 

Ο Μανώλης Μητσιάς λέει σε μια συνέντευξή του γι’ αυτή τη δουλειά: «Αυτό ήταν ένα πράγμα λίγο βυζαντινό, ας πούμε. Το είχε ξεκινήσει ο Βενάρδος, με παρακάλεσε ο Γκάτσος και πήγα την τελευταία στιγμή. Απ’ αυτό έχω μόνο το εξώφυλλο, τον δίσκο κάπου τον έχω δώσει και δεν μου τον επιστρέψανε…» 

Παραθέτουμε το τραγούδι που ερμηνεύει στον δίσκο ο Μανώλης Μητσιάς.

Ο δίσκος κυκλοφόρησε αρχικά από την Columbia, το 1974 επανεκδόθηκε από την ίδια εταιρεία με διαφορετική ετικέτα και το 1980 ξανακυκλοφόρησε από την «Ωδή» του Σωκράτη Βενάρδου. Όπως σημείωνε ο συνθέτης στο οπισθόφυλλο αυτής της έκδοσης: 

«H “ΩΔΗ” δεν είναι μια εταιρεία δίσκων. Είναι μια φίρμα που χρησιμοποιείται για να προσφέρονται στους φίλους έργα με θρησκευτικό, κοινωνικό και πατριωτικό περιεχόμενο. Τέτοιου είδους έργα δεν τα αναλαμβάνουν οι εταιρείες, γιατί τα θεωρούν “αντιεμπορικά” και, φυσικά, δεν προβάλλονται από τα μέσα ενημερώσεως. Έτσι, μοναδικός τρόπος για να γίνουν γνωστά, μένει η διάδοσή τους μεταξύ των φίλων. Μόνο με τον τρόπο αυτό αντιμετωπίζεται σταδιακά ένα μέρος από τα δυσβάστακτα έξοδα, εξασφαλίζεται η συνέχεια και – το κυριότερο – δικαιώνεται ο μόχθος και οι θυσίες που απαιτούνται για την πραγμάτωσή τους». 

Ας κλείσουμε την αναφορά μας στην «Φάτνη» των Γκάτσου – Βενάρδου, με το φινάλε του έργου, που παραπέμπει στον αγγελικό ύμνο των Χριστουγέννων: 

Δόξα εν Υψίστοις! 

Τον Κύριον αινείτε εν τοις Υψίστοις! 

Επί γης ειρήνη! 

Ειρήνη στους καλούς της γης ανθρώπους 

Τι σώθηκε για πάντα τώρα ο κόσμος απ’ το κακό 

Ειρήνη στους καλούς ανθρώπους 

Ο πόλεμος για πάντα θα αφανιστεί 

Ειρήνη!

Χριστούγεννα 2024 στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού

Χριστούγεννα 2024 στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού. 

Η Ακολουθία της Τριθέκτης και η πανηγυρική Θεία Λειτουργία των Χριστουγέννων.

 

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΟΡΩΔΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΕΚΚΛΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΙΚΩΝ ΑΝΑΚΤΟΡΩΝ (ΗΧΗΤΙΚΑ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Το 2024 συμπληρώθηκαν 95 χρόνια από τη γέννηση του σπουδαίου έλληνα συνθέτη Μιχάλη Αδάμη (1929-2013). 

Ο Μ. Αδάμης, πρωτοπόρος της ηλεκτρονικής και της σύγχρονης μουσικής, είναι ταυτόχρονα ο πρώτος συνθέτης στον 20ό αιώνα που ασχολήθηκε πολύ με την χορωδιακή μουσική. Δεν είναι μόνο ότι έγραψε πολλή χορωδιακή μουσική, αλλά υπήρξε πρωτοπόρος της χορωδιακής πράξης σε πολλά επίπεδα. 

Σε ηλικία μόλις 21 ετών αναλαμβάνει την Παιδική Χορωδία του Παρεκκλησίου των Βασιλικών Ανακτόρων, την οποία διευθύνει από το 1950 ως το 1967. 

Το 1958 ίδρυσε τη Χορωδία Δωματίου Αθηνών, την οποία διηύθυνε ως το 1961. Από το 1961 ως το 1963 διηύθυνε τη Χορωδία της Ανώτατης Ορθόδοξης Θεολογικής Σχολής «Τίμιος Σταυρός» στη Βοστώνη, ενώ από το 1968 ως το 1999 ήταν επικεφαλής του μουσικού τμήματος και διευθυντής της χορωδίας του Pierce College στην Αθήνα. 

Επίσης, στήριξε την χορωδιακή τέχνη με όλα τα μέσα και από την θέση του προέδρου της Ομάδα Εργασίας του Υπουργείου Πολιτισμού για τη Χορωδιακή Ανάπτυξη, την περίοδο 1981-1984. Ακόμα, ήταν Πρόεδρος της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας - που ίδρυσε και διηύθυνε ο Λυκούργος Αγγελόπουλος - από το 1988 ως το θάνατό του. 

Αυτή, λοιπόν, η συστηματική και άοκνη ενασχόλησή του με την χορωδιακή μουσική πράξη, τόσο σε ερμηνευτικό όσο και σε συνθετικό επίπεδο, τον οδήγησε αφ’ ενός στην παρουσίαση για πρώτη φορά στην Ελλάδα έργων του παλαιότερου ρεπερτορίου και αφ’ ετέρου στη σύνθεση ενός μεγάλου όγκου έργων χορωδιακής μουσικής, εκκλησιαστικής και κοσμικής, τα οποία εκτελούνται μέχρι σήμερα από τις ελληνικές χορωδίες. 

Ο Μιχάλης Αδάμης είναι ο πρώτος έλληνας συνθέτης, ο οποίος ήταν βαθύς γνώστης και της βυζαντινής μουσικής και την χρησιμοποίησε με έναν δικό του, προσωπικό τρόπο στο έργο του. Διαμόρφωσε, χάρη στη γνώση και έρευνα της βυζαντινής μουσικής, μια προσωπική μουσική αντίληψη, που δεν έχει, όμως, καμία σχέση με «νοσταλγικότητες» ή άλλου τύπου ιδεοληψίες, ας πούμε «εθνικού» περιεχομένου.

Ο χορωδιακός κόσμος του Μιχάλη Αδάμη σφραγίζεται για ένα μεγάλο διάστημα από την περίφημη Παιδική Χορωδία των Ανακτόρων. Όπως διαβάζουμε στον πρώτο 45άρη δίσκο της χορωδίας που κυκλοφόρησε το 1959: 

«Η Παιδική Χορωδία του Παρεκκλησίου των Βασιλικών Ανακτόρων ιδρύθη το 1950, σύμφωνα με επιθυμία της Αυτού Μεγαλειότητος του Βασιλέως Παύλου. Την οργάνωσι και διεύθυνσί της ανέλαβε ο Μιχάλης Αδάμης. Είναι ένα μεικτό χορωδιακό σύνολο από παιδιά 8-14 ετών πλαισιούμενα από ανδρικές φωνές. Η χορωδία έχει ήδη στο ρεπερτόριό της τρεις Θ. Λειτουργίες, πολλά Απολυτίκια και τροπάρια Εορτών, Ακολουθίες από την Μ. Σαρακοστή και την Μεγάλη Εβδομάδα, καθώς και πλήθος άλλων εκκλησιαστικών συνθέσεων της Ορθοδόξου Λατρείας.» 

Να σημειώσουμε ότι εκδόθηκαν τρεις δίσκοι 45 στροφών στα τέλη της δεκαετίας του ’50 και τις αρχές του ’60 (στις εταιρείες Fidelity και Philips) με κάλαντα, τροπάρια και ψαλμούς από την Παιδική Χορωδία του Παρεκκλησίου των Βασιλικών Ανακτόρων υπό την διεύθυνση του Αδάμη.

Στον πρώτο δίσκο του 1959 έχουμε ύμνους των Χριστουγέννων. Η χορωδία αποδίδει το Απολυτίκιο της εορτής, «Η Γέννησίς σου Χριστέ ο Θεός ημών…», τα δύο τροπάρια του Εσπερινού των Χριστουγέννων που ψάλλονται ανάμεσα στις Προφητείες, «Λαθών ετέχθης…» και «Ανέτειλας Χριστέ εκ Παρθένου…» (προτάσσονται, κατά την τάξιν, ψαλμικοί στίχοι), το Κοντάκιο της Γεννήσεως, «Η Παρθένος σήμερον…» και το Κοινωνικό «Αινείτε…».

Την περίοδο αυτή ο Αδάμης, για τις ανάγκες της χορωδίας εναρμονίζει, διασκευάζει, συνθέτει. Τόσο εκκλησιαστικούς ύμνους όσο και παραδοσιακά κάλαντα. 

Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι στην περίοδο της Παιδικής Χορωδίας των Ανακτόρων, ο Αδάμης στοιχείται στην λογική της πολυφωνίας για την εκκλησιαστική μουσική. Άλλωστε η πρώτη χορωδία των Ανακτόρων είχε συσταθεί από τον Αλέξανδρο Κατακουζηνό το 1870, κατ’ επιθυμίαν της βασιλίσσης Όλγας, η οποία έφερε και την ρωσική πολυφωνία στην Ελλάδα. 

Για την χορωδία των Ανακτόρων του Μ. Αδάμη, πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν την εποχή. Τότε σχεδόν όλες οι εκκλησίες της Αθήνας - απαραιτήτως του ιστορικού κέντρου - είχαν τετράφωνες ή τρίφωνες (κατά το σύστημα Σακελλαρίδη) χορωδίες. Η καθαρή βυζαντινή μουσική εθεωρείτο …παρακατιανή. Και τα Ανάκτορα ήταν φυσικά, στην ίδια λογική, αφού η ρωσική επιρροή της Βασιλίσσης Όλγας, τα είχε σημαδέψει, θα λέγαμε. 

Βέβαια, ο Αδάμης πολλές φορές προτάσσει το βυζαντινό μέλος με μία υποτυπώδη εναρμόνιση, όπως στο τροπάριο «Ανέτειλας Χριστέ εκ Παρθένου…». Όμως γνωρίζει πολύ καλά την πολυφωνία του καιρού του. Απόδειξη ότι στο κοντάκιο των Χριστουγέννων «Η Παρθένος σήμερον» που ηχογραφεί, υπάρχει στον δίσκο η ένδειξη: Εναρμόνισις: Ε. Γιαννίδη – Διασκευή: Μιχ. Αδάμη.

Ο Ελισαίος Γιαννίδης ήταν Κωνσταντινουπολίτης (γεννήθηκε στο Νιχώρι του Βοσπόρου το 1865) γεωπόνος, φυσικός, μαθηματικός, μουσικολόγος και συνθέτης, με λαμπρές σπουδές στη Γαλλία. Υπήρξε ένας από τους πρωτεργάτες του δημοτικισμού και της εναρμόνισης της βυζαντινής μουσικής. Πέθανε στην Αθήνα το 1942, όταν ο Αδάμης ήταν μόλις δεκατριών ετών. Είναι μάλλον απίθανο να είχαν γνωριστεί. Το σίγουρο είναι ότι ο Αδάμης ήξερε το έργο του. 

Στο κοινωνικό «Αινείτε», βλέπουμε στο δίσκο την ένδειξη: «Θ. Πολυκράτη – Μεταγραφή: Μιχ. Αδάμη». Ο Αδάμης προφανώς και ήξερε το έργο του φιλολόγου Θεμιστοκλή Πολυκράτη (1863-1926), ο οποίος θεωρείται ως ο παραγωγικότερος Έλληνας συνθέτης πολυφωνικής εκκλησιαστικής μουσικής. 

Προφανώς για τις ανάγκες της παιδικής χορωδίας των Ανακτόρων, ο Μιχάλης Αδάμης εναρμονίζει ή διασκευάζει παραδοσιακά κάλαντα από διάφορες περιοχές της χώρας. Κάποια από αυτά δισκογραφούνται κιόλας. Παραθέτουμε εδώ τα Κάλαντα Θράκης, γραμμένα το 1959, εξήντα χρόνια πριν. Η παρτιτούρα είναι από το Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών του Θωμά Ταμβάκου. 

Το 1962 ο Μιχάλης Αδάμης τιμήθηκε από τον Βασιλέα Παύλο με τον Χρυσό Σταυρό του Φοίνικα. 

Η παιδική Χορωδία των Ανακτόρων έχει πολύ πλούσιο έργο, το οποίο είναι άγνωστο και ανεξερεύνητο.

Σήμερα παρουσιάζουμε μια ανέκδοτη ηχογράφηση που ανέβηκε στο you tube και είναι απόσπασμα από Χριστουγεννιάτικη Λειτουργία στο Βασιλικό Παρεκκλήσιο. 

Ο Ioannis Sakellarides που ανέβασε το σχετικό βίντεο μας πληροφορεί: 

«Αχρονολόγητη ηχογράφηση από το αρχείο Καψάσκη. Στο κουτί της μπομπίνας αναγράφεται: "Λειτουργία Χριστουγέννων Παλάτι". Είναι γνωστή η παιδική χορωδία των Ανακτόρων που άφησε εποχή για την ποιότητά της και τη διάρκειά της. Το ρεπερτόριο εδώ είναι συνθέσεις τού Ι. Σακελλαρίδη: Χερουβικό σε ήχο γ΄ και Λειτουργικά σε πλ. δ΄, και τα δύο σε διαφορετική εναρμόνιση από αυτήν του συνθέτη». 

Ο Μιχάλης Αδάμης κατά την περίοδο της Παιδικής Χορωδίας των Ανακτόρων στοιχείται στην λογική της πολυφωνίας για την εκκλησιαστική μουσική. Άλλωστε η πρώτη χορωδία των Ανακτόρων είχε συσταθεί από τον Αλέξανδρο Κατακουζηνό το 1870, κατ’ επιθυμίαν της βασιλίσσης Όλγας, η οποία έφερε και την ρωσική πολυφωνία στην Ελλάδα. 

Για την χορωδία των Ανακτόρων του Μ. Αδάμη, πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν την εποχή. Τότε σχεδόν όλες οι εκκλησίες της Αθήνας – απαραιτήτως του ιστορικού κέντρου – είχαν τετράφωνες ή τρίφωνες (κατά το σύστημα του Ιωάννη Σακελλαρίδη) χορωδίες. Τα Ανάκτορα ήταν φυσικά, στην ίδια λογική, αφού η ρωσική επιρροή της Βασιλίσσης Όλγας, τα είχε σημαδέψει, θα λέγαμε. 

Η ηχογράφηση που παραθέτουμε στη συνέχεια προέρχεται «από το αρχείο Καψάσκη», δηλαδή από το αρχείο του σημαντικού συνθέτη και ψάλτη Σπύρου Καψάσκη (1909-1967), καθηγητή του Εθνικού Ωδείου και της Μαρασλείου Ακαδημίας και, γενικώς, δραστήριου μουσικού. Ο Σπύρος Καψάσκης ήταν μαθητής του Ιωάννη Σακελλαρίδη (1853-1938), οπότε είναι εύλογο το ενδιαφέρον του για καταγραφή ερμηνειών των συνθέσεων του δασκάλου του και ειδικά από την Παιδική Χορωδία των Ανακτόρων.

Πάντως η ηχογράφηση είναι επί Βασιλέως Παύλου (1901-1964), αφού ο ιερέας κατά την μνημόνευση στην Μεγάλη Είσοδο λέει: «Του ευσεβεστάτου Βασιλέως ημών Παύλου, της ευσεβεστάτης βασιλίσσης ημών Φρειδερίκης, του ευσεβεστάτου διαδόχου αυτών Κωνσταντίνου. της ευσεβεστάτης βασιλόπαιδος Ειρήνης, πάσης της βασιλικής οικογενείας, παντός του παλατίου, του έθνους…». 

Επειδή ο ιερεύς μνημονεύει «του Αρχιεπισκόπου ημών Ιακώβου», τα πράγματα περιπλέκονται ως προς τον χρόνο της ηχογράφησης. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιάκωβος Βαβανάτσος (1895-1984), ήταν ο Αρχιεπίσκοπος των 12 ημερών (13-25 Ιανουαρίου 1962), αφού εκ των τότε πραγμάτων εξαναγκάστηκε σε παραίτηση. Επομένως, γιατί τον μνημόνευσε ο ιερέας του Ανακτορικού Παρεκκλησίου αφού η Αρχιεπισκοπία του δεν συνέπεσε με την εορτή των Χριστουγέννων; Το θέμα χρήζει περαιτέρω έρευνας. Εκτός και πρόκειται για Θεία Λειτουργία που τελέστηκε στο παρεκκλήσιο του Βασιλικού Κτήματος στο Τατόι, που τότε υπαγόταν στην Μητρόπολη Αττικής και Μεγαρίδος, την οποία ποίμαινε ο Μητροπολίτης Ιάκωβος και μνημονευόταν ως ο οικείος επίσκοπος.

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ ΦΟΙΒΟΥ ΔΕΛΗΒΟΡΙΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Τα Χριστούγεννα του Φοίβου Δεληβοριά, αγαπητοί συνοδίτες, είναι τρυφερά, μελαγχολικά, ευγενικά και πέρα ως πέρα αληθινά! 

Τον Φοίβο Δεληβοριά μου τον συνέστησε ο Μάνος Χατζιδάκις πριν 30 χρόνια και κάτι, σαν άκουσα σε ραδιοφωνική εκπομπή του την "Παρέλαση" - ο πρώτος δίσκος - του Δεληβοριά. 

Έκτοτε τον παρακολουθώ, όσο μου είναι δυνατόν. Τα Χριστούγεννά του (από τον δίσκο του "Καθρέφτης", 2003) είναι απίθανα, και σας καλώ να τον ακολουθήσουμε στην οδοιπορία του για "μια φάτνη που να χωράει το κενό".

Κάποιοι έγραψαν ότι ο Δεληβοριάς "αποδομεί" τα Χριστούγεννα, δηλαδή την φαντασμαγορία και την κενότητα της γιορτής στον καιρό μας. Ας ακούσουμε τον ίδιο:

«Παλιά οι γιορτές συνοδεύονταν και από ανθρωποθυσίες. Διάλεγαν οι παλιές κοινωνίες έναν τρελό, έναν που διέφερε κι εκνεύριζε τους άλλους και τον θυσίαζαν ως αποδιοπομπαίο τράγο. Κι έτσι η κοινωνία “ανάσαινε” και προχωρούσε. Τώρα, πιο ώριμοι, έχουμε εσωτερικεύσει και μυθοποιήσει τη θυσία. Τα Χριστούγεννα γιορτάζουμε τη γέννηση ενός μωρού που διαφέρει από μας και που γι’ αυτό θα το θυσιάσουμε το Πάσχα. Ίσως γι’ αυτό κάποιοι άνθρωποι νιώθουν λιγάκι μελαγχολικοί τις γιορτές. Γιατί αισθάνονται μέσα στην κοινωνία που γλεντάει, τη σκοτεινή της καταγωγή.» 

Ο Δεληβοριάς ήδη από τη γέννηση θέτει το θάνατο ως προοπτική του Θεανθρώπου. Άλλωστε οι μάγοι προσφέρουν στο βρέφος "ως τριημέρω νεκρώ σμύρνα τω αθανάτω". Κι εκείνο αναπαύεται σε σαρκοφάγο - τάφο, όχι σε κούνια. 

Αίφνης θυμάμαι "τα δυστυχισμένα χριστούγεννα των ποιητών" του Μίλτου Σαχτούρη και τα "σιωπηλά χριστούγεννα" του Μάνου Χατζιδάκι. 

Αλλά και τον Άγιο Βασίλειο ...περιποιείται ο Δεληβοριάς:
Η απομυθοποίηση του είναι εντέλει πιο βίαιη για τους ενήλικες: «γιατί αυτός δεν έχει καν γονείς για να τον αντικαταστήσει. Κάθεται εκεί ολομόναχος με ένα ξεφουσκωμένο δάνειο, με έναν ερωτικό «μεσσία» που εξαφανίστηκε, με μια επιχείρηση που καταστράφηκε και πρέπει να συνεχίσει να αγαπάει και να σπρώχνει τη ρόδα της ζωής. Για τους ενήλικες φτιάχτηκαν, λοιπόν, τα Χριστούγεννα. Χωρίς αυτά, ο χρόνος δεν ξεκινά.»

Ο Δεληβοριάς γνωρίζει τον Χατζιδάκι που είπε πριν 45 τόσα χρόνια, το διαχρονικόν: "Έτσι ο Χριστός γεννιέται σιωπηρώς. Κανείς δεν τον αναζητά, κανείς δεν τόνε εσκέφτεται, κι έρχεται μόνος σιωπηλός για να πεθάνει μόνος. Κι αυτό τ’ αστέρι της Βηθλεέμ, τι θέλει πάλι κι ήρθε ετούτη τη χρονιά… Α! τα Χριστούγεννα, δεν είναι φέτος ούτε και για τα παιδιά. Άλλωστε απέκτησαν, και αυτά χάρις στην βιομηχανικήν ανάπτυξη, μιαν εντελώς προσωπική μυθολογία που απέχει χιλιάδες μέτρα από τη μυθολογία της γέννησης και του Χριστού. Τι να τον κάνουν τον Χριστό, το Θείο Βρέφος, όταν το βράδυ ονειρεύονται τον Σούπερμαν, τον Ντόναλντ και την Πίγκυ;" 

Στη θέση των παρωχημένων πια "ειδώλων" της εποχής του Χατζιδάκι, βάλτε τα σημερινά...

Και η σχέση; Ο Δεληβοριάς το επισημαίνει σωστά: "Θες νάσαι η ίδια και ν’ αλλάζω εγώ"! Η σχέση που - δυστυχώς - γίνεται σχάση. 

Γι' αυτό με τον Δεληβοριά ας μαζέψουμε βοσκούς και μάγους από μακριά "για ν’ αλλάξουμε οριστικά" και να μην προσποιούμαστε τίποτα πια. Για όποιον, φυσικά, αντέχει την μη προσποίηση... Δηλαδή, Χριστούγεννα χωρίς προσωπείο. 

 

Χριστούγεννα 

Δεν περιμένω όμως τίποτα πια 

Τον Αι Βασίλη απλώς τον λέγαν μπαμπά 

Κι είν’ ένας πρώην Έλλην αριστερός 

Ένας θνητός 

Με τ’ όνειρό του δίχως στέγη καμιά 

Και το ανοιξιάτικο κορίτσι – μαμά 

Πλακώνεται απ’ τη συνταγή την παλιά 

Οι μυρωδιές θυμίζουν κάτι βαρύ 

Κάποια πληγή 

Που απλώς δεν θέλουμε ν’ ανοίξει ξανά 

Χριστούγεννα 

Τα πλεϊμομπίλ μου είν’ εξαιτίας μου κουτσά 

Σβησμένα στη σαμπάνια βεγγαλικά 

Ίσως για κάποιους νάναι ακόμα γιορτή 

Μα ποιοι είν’ αυτοί; 

Ζουν σε θερμοκοιτίδες ή σε χωριά; 

Χριστούγεννα 

Κι ό,τι αρχίζω μου πηγαίνει στραβά 

Πάντα με πάει σ’ ενός σταυρού τα καρφιά 

Και πότε-πότε τα καρφώνω κι εγώ 

Σε άλλον αμνό 

Έτσι ήταν πάντα κι έτσι θάναι ξανά 

Χριστούγεννα 

Κι εσύ τι θες απ’ τη ζωή μου ξανά; 

Με τα λαμπιόνια σου τα θανατερά 

Και το φιλί σου πάντοτε αποδεκτό 

Πως σε μισώ 

Θες νάσαι η ίδια και ν’ αλλάζω εγώ 

Με θες προσωπικό σου δημιουργό 

Μη λες πως μοιάζω με τον Ντόναλντ εγώ 

Λάμπω εγώ 

Με μ’ ένα σπότλαϊτ που δε μου είναι αρκετό 

Χριστούγεννα 

Τι φταίω που αν λείπεις η ζωή μου διψά 

Το γαϊδουράκι της τραβάει αργά 

Να βρει ένα πανδοχείο νυχτερινό 

Να ‘ναι ανοιχτό 

Ή έστω μια φάτνη να χωράει το κενό 

Χριστούγεννα 

Χωρίς αυτά ο χρόνος δεν ξεκινά 

Βοσκούς μαζεύω, μάγους από μακριά 

Γιορτάζω για ν’ αλλάξουμε οριστικά 

Χρόνια πολλά 

Χωρίς να προσποιούμαι τίποτα πια

Χριστουγεννιάτικη συναυλία στον Ι. Ναό Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού (Βίντεο)

Την Κυριακή 22 Δεκεμβρίου 2024 το βράδυ, στον Ι. Ναό Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη Χριστουγεννιάτικη συναυλία, με αφορμή και την επέτειο των 50 χρόνων από την θεμελίωση του Ναού. 

Στην συναυλία συμμετείχαν τα χορωδιακά και οργανικά σύνολα που κάνουν τις πρόβες τους στο Πνευματικό Κέντρο της Ενορίας του Αγίου Γεωργίου: Η Ροδιά και το Πολυφωνικό Εργαστήρι (διδασκαλία και διεύθυνση: Μάρθα Μαυροειδή), η Μικρή Ροδιά (υπό την Διονυσία Παππούλη) και το Δεντρί (διεύθυνση: Τάσος Πούλιος). 

Την συναυλία προλόγισε ο προϊστάμενος του Ναού, Αρχιμ. Μιχαήλ Σταθάκης, ο οποίος αναφέρθηκε συνοπτικά στην ιστορία και την σημασία του Ναού, ως κοινωνία προσώπων, μνημονεύοντας όλους (κληρικούς και λαϊκούς) όσοι διακόνησαν, εκκλησιάστηκαν, συνέδραμαν και στήριξαν την λειτουργία του Ναού. 

Η απόδοση καλάντων και άλλων παραδοσιακών τραγουδιών ενθουσίασε τον κόσμο που κατέκλυσε τον Ναό και μυσταγωγήθηκε παραμονές Χριστουγέννων. 

Την εκδήλωση έκλεισε η καθηγήτρια της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ, κ. Κίρκη Κεφαλέα, η οποία συνεχάρη από καρδιάς όλους τους συντελεστές για την μοναδική αυτή μουσική πανδαισία.

Παραθέτουμε το βίντεο της εκδήλωσης (Κάμερα - επεξεργασία: Κατερίνα Λεονάρδου). 

ΕΝΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ

Ένα Χριστουγεννιάτικο μουσικό παραμύθι για μικρά και μεγαλύτερα παιδιά, παρουσιάστηκε σήμερα, Σάββατο 21 και θα επαναληφθεί την Κυριακή 22 Δεκεμβρίου στις 5 το απόγευμα. στο Σπίτι του Ελύτη - Μουσείο, στην Πλάκα. 

Περιπέτειες διασκεδαστικές, με πολλές αιφνίδιες ανατροπές και χιούμορ, είναι οι περιπέτειες του τέταρτου Μάγου των Χριστουγέννων του Μάγου Αβασάλ, που όλο κάτι του τύχαινε, όλο κάποιον συναντούσε κι όλο καθυστερούσε να φτάσει στη φάτνη κοντά στο νιογέννητο Χριστό ώσπου… Ένα ιδιαίτερο χριστουγεννιάτικο μουσικό παραμύθι όπου παρουσιάζει μια ανατρεπτική εκδοχή της ιστορίας των Μάγων με αμεσότητα και άφθονο χιούμορ. 

Το παραμύθι της Ιουλίτας Ηλιοπούλου "Μα πότε θα φτάσει αυτός ο Μάγος;" συνδυάζεται με την πρωτότυπη μουσική και τα τραγούδια του Γιώργου Κουρουπού. Τα τραγούδια, που ερμηνεύονται από βαρύτονο και σοπράνο, συνοδεία πιάνου, φλάουτου, βιόλας και κρουστών εναλλάσσονται με την αφήγηση, ενώ τα έργα του Γιάννη Κόττη που προβάλλονται, συμπληρώνουν την ατμόσφαιρα της μοναδικής γιορτής των Χριστουγέννων. 

Οι συντελεστές; 

Μουσική και τραγούδια: Γιώργος Κουρουπός 

Ζωγραφική: Γιάννης Κόττης 

Παραμύθι: Ιουλίτα Ηλιοπούλου 

Δάφνη Πανουργιά, σοπράνο 

Άγγελος Χονδρογιάννης, βαρύτονος 

Μαρία Παπαπετροπούλου, πιάνο 

Θοδωρής Βαζάκας, κρουστά 

Νατάσσα Σπάλα, φλάουτο 

Μαρίνα Σταλιμέρου, βιόλα