ΓΙΑ ΤΟ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΗΣΗ

Η δεύτερη εκδήλωση του φετινού κύκλου «Καιρός του ποιήσαι», της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 12 Φεβρουαρίου 2025 στις 7 μ.μ. και θα είναι στρογγυλή τράπεζα με θέμα «Το θρησκευτικό στοιχείο στη νεοελληνική πεζογραφία και ποίηση». 

Θα συμμετάσχουν ως ομιλητές η Μαγδαληνή Θωμά (Δρ. Φιλολογίας, Συγγραφέας) και ο Παναγιώτης Α. Ανδριόπουλος (Θεολόγος, Μουσικός και Συγγραφέας), Συντονιστής της συζήτησης θα είναι ο Μάριος-Κυπαρίσσης Μώρος (Δρ. Νεοελληνικής Φιλολογίας, μεταδιδακτορικός ερευνητής ΑΠΘ). 

Ο σύνδεσμος για την παρακολούθηση της εκδήλωσης είναι https://us06web.zoom.us/j/84696675927. 

Η στρογγυλή τράπεζα θα εξερευνήσει το θρησκευτικό στοιχείο στην ποίηση του Κ. Π. Καβάφη και του Οδυσσέα Ελύτη και στην πεζογραφία του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη. 

Οι δύο μεγάλοι ποιητές εμπνεύστηκαν από αγίους της Ορθόδοξης Εκκλησίας και έγραψαν ποιήματα ή δοκίμια γι’ αυτούς, ενώ διάσπαρτες αναφορές υπάρχουν σε διάφορα έργα τους. Οι προσεγγίσεις τους δεν είναι θεολογικές, αλλά περισσότερο ποιητικές, καθώς βλέπουν τους αγίους από μια δική τους εξαιρετικά ενδιαφέρουσα οπτική γωνία. Στον Καβάφη υπερισχύει το ιστορικό στοιχείο («Συμεών», «Οι άγιοι επτά παίδες εν Εφέσω», «Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας» κ.α.), ενώ στον Ελύτη το γλωσσικό και το «απόθετον κάλλος» («Ρωμανός ο Μελωδός», «Ακινδύνου, Ελπιδοφόρου, Ανεμποδίστου» κ.ά.).

Αντίστοιχα, στον Παπαδιαμάντη ένα γλωσσικό παλίμψηστο έρχεται να εκφράσει ένα πνεύμα μεταβάσεων: διαστρωματώνοντας τον εκκλησιαστικό λόγο και τις προφορικές ντοπιολαλιές, η γλώσσα του Παπαδιαμάντη συνθέτει ένα αμάλγαμα ετερόκλητων στοιχείων που επικοινωνούν μεταξύ τους αριστοτεχνικά. Σε κείμενα όπως «Στην Αγι-Αναστασά» αναδεικνύεται το παιχνίδι των υποκαταστάσεων ανάμεσα σε έμψυχα και άψυχα, πρόσωπα και κτίσματα, που διαμορφώνουν ένα πεδίο συμβολισμών. Το ονειρικό νυχτερινό κάδρο της ιστορίας δημιουργεί ένα πλαίσιο μετάβασης από τη μια τοποθεσία στην άλλη, από τον ένα ιερό ναό στον άλλο, προκειμένου να γιορταστεί η Ανάσταση σε μέρη όπου οι βασικοί χαρακτήρες μοιράζουν διαγκωνιζόμενοι τα καθήκοντά τους. Η λειτουργία αυτή της μίμησης και της παρωδίας ή εξύμνησης, μαζί με την αντίστοιχη της συμπερίληψης και συμπύκνωσης, ακολουθεί τα μονοπάτια του ονείρου και στην πράξη. 

Η Μαγδαληνή Θωμά είναι Δρ. Φιλολογίας. Έχει διδάξει Νεοελληνική Γλώσσα στα Τμήματα Μητρικής Γλώσσας του Μπορντώ και της Λίλλης, στο Liceo Classico «Marco Foscarini» της Βενετίας, στο Κλασικό Λύκειο της Βιτσέντσας, στο Κλασικό Λύκειο του Καστελφράνκο, στο Κέντρο Γλωσσών και στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου του Τάρτου της Εσθονίας. Έχει δημοσιεύσει δυο μυθιστορήματα, μια νουβέλα, καθώς και τρία βιβλία μεταφρασμένης (από το πρωτότυπο) εσθονικής λογοτεχνίας. Διηγήματα και κριτικές της παρουσιάσεις έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και λογοτεχνικά περιοδικά. Είναι μέλος του Κέντρου Βιβλίου Μαγνησιωτών Συγγραφέων και συνεργάτις της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου. 

Ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος γεννήθηκε στην Πάτρα. Σπούδασε θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών με μεταπτυχιακές σπουδές στην περίοδο της Τουρκοκρατίας. Παράλληλα σπούδασε βυζαντινή και ευρωπαϊκή μουσική. Συμμετείχε σε ερευνητικά προγράμματα του Κέντρου Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας και έχει τραγουδήσει έργα σύγχρονων ελλήνων συνθετών σε πρώτη εκτέλεση, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Το 2004 ίδρυσε το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον», με το οποίο παρουσιάζει στην Ελλάδα και το εξωτερικό πρωτότυπες παραγωγές και τη διετία 2017-2019 συνεργάστηκε με τον διάσημο χορογράφο και χορευτή φλαμένκο Israel Galvan, πραγματοποιώντας διεθνή περιοδεία. Συμμετέχει με ανακοινώσεις του σε επιστημονικά συνέδρια, ενώ μελέτες του για τη θεολογία και τον πολιτισμό έχουν δημοσιευθεί σε διάφορους επιστημονικούς τόμους. Διατηρεί το ιστολόγιο Ιδιωτική Οδός και τον ιστότοπο Φως Φαναρίου (ο οποίος καλύπτει αποκλειστικά το Οικουμενικό Πατριαρχείο). Επιμελείται και παρουσιάζει τη διαδικτυακή εκπομπή «Προς Εκκλησιασμόν», όπου φιλοξενούνται προσωπικότητες του πνεύματος και της τέχνης. Κυκλοφορούν τα βιβλία του: «Ελληνορωσικά» (εκδόσεις s@mizdat, 2022) και «Τα Χατζιδακικά» (ιδιωτική έκδοση, 2023) και «Νιγηρίας Αλεξάνδρου Παρακαταθήκες» (Έκδοση Ι. Ναού Αγ. Γεωργίου Ν. Ψυχικού, 2024).

"ΣΠΑΡΤΙΟΝ ΚΟΚΚΙΝΟΝ" ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΔΑΜΑΝΤΙΑ ΜΑΡΚΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗ

Την Τρίτη 3 Οκτωβρίου 2023 στις 19:00, θα πραγματοποιηθεί η παρουσίαση της ποιητικής συλλογής “Σπαρτίον κόκκινον¨, της Αδαμαντίας Μαρκαναστασάκη, μία έκδοση από την Ενορία του Αγίου Γεωργίου και τον Μορφωτικό Εξωραϊστικό Όμιλο Νέου Ψυχικού (25ης Μαρτίου 19, Νέο Ψυχικό). 

Η εκδήλωση τελεί υπό την αιγίδα του Ιδρύματος Ποιμαντικής Επιμόρφωσης της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών. 

Πρόκειται για τον Α' τόμο ποιημάτων για τους Αγίους των Αθηνών, που εορτάζουν από τον Ιανουάριο έως και τον Ιούλιο, γραμμένα από την Αδαμαντία Μαρκαναστασάκη, η οποία εμπνεύστηκε από τα μαθήματα τοπικής αγιολογίας του Ιδρύματος Ποιμαντικής Επιμόρφωσης της Αρχιεπισκοπής Αθηνών υπό τον π. Μιχαήλ Σταθάκη, προϊστάμενο του Ι. Ναού του Αγίου Γεωργίου στο Νέο Ψυχικό.

Την έκδοση προλογίζει ο Αρχιμ, Μιχαήλ Σταθάκης, ενώ το διαφωτιστικό εισαγωγικό σημείωμα υπογράφει η καθηγήτρια Κίρκη Κεφαλέα. 

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν:

Ο Αρχιμ. Θεολόγος Αλεξανδράκης, Διευθυντής του Ιδρύματος Ποιμαντικής Επιμόρφωσης της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών. 

Η κα Κίρκη Κεφαλέα, Καθηγήτρια Συγκριτικής Θρησκευτικής Λογοτεχνίας της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ,

Η κα Ελένη Λιάπη, φιλόλογος, υπ. Δρ της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ. 

Απαγγέλει η Ιωάννα Κορδοπάτη. 

ΕΛΕΝΗ ΛΙΝΤΖΑΡΟΠΟΥΛΟΥ: "ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΠΑΡΑΦΟΡΟ"

Η Ελένη Λιντζαροπούλου είναι μάχιμη θεολόγος και ποιήτρια. Κάνει, δηλαδή, με τις ποιητικές συλλογές και τα δοκίμιά της την προσωπική της κατάθεση με συνέπεια και εν λόγω αληθείας. 

Πρόσφατη ποιητική συγκομιδή η συλλογή της «Παραλλαγές στο παράφορο» (εκδόσεις Αρμός), αλλά και το αφιέρωμα σε αυτήν του «Ελληνομουσείον» (Ακτή, τεύχος 125, Χειμώνας 2020). 

Στις «Παραλλαγές στο παράφορο» …χορεύει η ατέλεια: «Ατελώς παράφορο», «Ατελώς εγώ», «Ατελώς αναμάρτητο», «Ατελώς απουσία». 

Παρούσα η σιωπή: «Η σιωπή των αποτελεσμάτων», «Στάση σιωπής»… 

Παράφορη ποιητική: «Η ποιητική των ευαγγελίων», «Ποιητική ήττα». 

…Σώζουσα άγνοια: «Καλύτερα να μην ξέρουν», «Άγνοια κόπου». 

Πένθη, ερωτήματα, στιγμιότυπα, μάταιες πτήσεις, ελεγείες, εγκώμια, συνιστούν μια ποιητική ευγένειας και αληθινής ευαισθησίας. 

Η ελπίδα παραμονεύει παντού… Η αναζήτηση της επόμενης στιγμής διάχυτη… Η αγωνία για την έκφραση της αλήθειας προβάλλει από παντού. 

«Θέμα και παραλλαγές», λέμε στη μουσική και εννοούμε, πολύ απλά, την τεχνική της σύνθεσης, κατά την οποία το μουσικό υλικό επαναλαμβάνεται παραλλαγμένο ποικιλοτρόπως. Η εφαρμογή των αλλαγών αυτών μπορεί να αναφέρεται στο μέρος του ρυθμού, στην αρμονία, τη μελωδία, την αντίστιξη, την ενορχήστρωση, ή οποιονδήποτε συνδυασμό των παραπάνω. 

Εδώ έχουμε «Παραλλαγές στο παράφορο». 

Η Ελένη Λιντζαροπούλου αναπτύσσει μια τεχνική ποιητικών παραλλαγών πάνω σ΄ ένα παράφορο που δεν είναι ούτε κατακλυσμιαίο ούτε καταλυτικό. Είναι όμως μια ενδιαφέρουσα παραλλαγή σκιάς… Και μια λαχτάρα για το «εσύ». Κι αυτό δεν είναι λίγο… 

Π.Α.Α.

ΣΑΜΟΥΕΛ ΜΠΕΚΕΤ: «Τίποτα πιο πραγματικό από το τίποτα»

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ήταν οι πρώτες μέρες του Απριλίου, το σωτήριον έτος 1987, που είδα τον μεγάλο θεατράνθρωπο Αλέξη Μινωτή στα περίφημα έργα του Σάμιουελ Μπέκετ «Το τέλος του παιχνιδιού» και «Πράξη χωρίς λόγια», στο Εθνικό Θέατρο. 

Και σκέφτομαι τώρα πως ο Μπέκετ γεννήθηκε 13 του Απρίλη του 1906. Σε λίγες μέρες συμπληρώνονται 114 χρόνια!... 

Ο Μινωτής είχε ανεβάσει το "Τέλος του παιχνιδιού" στο Εθνικό Θέατρο και το 1977 και τότε σημείωνε στο πρόγραμμα: «είναι σίγουρα μια γνήσια τραγική φύση που “το ρίχνει στο χωρατό”, σαν γενναίος Ιρλανδός και φανατικός ανθρωπολάτρης που είναι»… Ωστόσο, σε μια επιστολή του προς τον Μινωτή, εκείνη τη χρονιά (27/01/1977) ο Μπέκετ σημείωνε: «Το έργο δεν το βλέπω σαν τραγωδία – όπως δεν βλέπω και γιατί ένα τραγικό έργο δεν θα έπρεπε να προξενεί ευχαρίστηση»!.

Τότε κατάλαβα γιατί δεν αρέσκομαι στις κωμωδίες… Παρά βλέπω «με ευχαρίστηση» τις τραγωδίες.

Τότε που έβλεπα Μπέκετ στο Εθνικό δεν είχα φανταστεί ούτε κατ’ ελάχιστον ότι αρκετά χρόνια μετά θα διάβαζα με αληθινή ευχαρίστηση ένα βιβλίο για μια συνάντηση θεολογίας και λογοτεχνίας με αφορμή τα έργα του Σάμουελ Μπέκετ. Παρ’ ότι προσωπικά από τότε θεωρούσα τον Μπέκετ «μεγάλο θεολόγο». 

Το βιβλίο της Σπυριδούλας Αθανασοπούλου – Κυπρίου «Κείμενα για το Τίποτα» (εκδ. Αρμός), μας αποκαλύπτει πως ο Μπέκετ «λυρικός, ανθρώπινος, σαρκαστικός, συχνά ιδιαίτερα κωμικός, μελαγχολικός αλλά με δόσεις αισιοδοξίας, πρωτοπόρος, προκλητικός και βλάσφημος αλλά με αφομοιωμένο θεολογικό λόγο, ένας από τους γνωστότερους εκπροσώπους του Θεάτρου του Παραλόγου, γίνεται η αφορμή για να συζητηθούν οι όροι και η σημασία του διαλόγου θεολογίας και λογοτεχνίας.». 

Οι μορφές που έχει λάβει και μπορεί να λάβει ένας τέτοιος διάλογος αναφέρονται στο βιβλίο όπου και παρουσιάζονται διαφορετικού τύπου αναγνώσεις γνωστών έργων του Μπέκετ, όπως το «Περιμένοντας τον Γκοντό» και το «Τέλος του παιχνιδιού». 

Από το πρόγραμμα του Εθνικού Θεάτρου

Ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του βιβλίου είναι ο «διάλογος» του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης με τον Μπέκετ. Διαβάζοντας τις ερμηνευτικές παρατηρήσεις του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης πάνω στον «Εκκλησιαστή» της Παλαιάς Διαθήκης, τις οποίες ευφυώς η συγγραφέας τις βάζει να διαλέγονται με αντίστοιχες του Μπέκετ, σκέπτομαι πως το κείμενο του «Εκκλησιαστή», επειδή είναι σκληρό, ανέλπιδο, μηδενιστικό και κωμικό, με τον τρόπο που οι μεγαλύτερες τραγωδίες υποθάλπουν το πιο τρανταχτό γέλιο, συνεχίζει να τροφοδοτεί την τέχνη, ακόμη και σήμερα, όπως τον Μπέκετ.

Φαντάζομαι τον Μπέκετ να διαβάζει τον «Εκκλησιαστή»: «Δεν ξέρω, δεν μπορώ να ξέρω εκ των προτέρων, ούτε εκ των υστέρων, ούτε κατά τη διάρκεια, το μέλλον θα δείξει, κάποια στιγμή στο μέλλον, αργά ή γρήγορα, εγώ δεν θ’ ακούσω, εγώ δεν θα καταλάβω, όλα πεθαίνουν τόσο γρήγορα, αμέσως μόλις γεννηθούν». Κι αμέσως μετά να γράφει τα «Κείμενα για το τίποτα». 

Φαντάζομαι, επίσης, ένα θεατρικό αναλόγιο, με τα «Κείμενα για το τίποτα» και τον «Εκκλησιαστή». Αντικριστά! Αντιστικτικά. 

Αυτό, νομίζω, πως πρέπει να κρατήσουμε από τον Μπέκετ. Την βαθιά υπαρξιακή του αναζήτηση. Ο «εκχριστιανισμός» του δεν μας ενδιαφέρει. Ούτε και η συγγραφέας, Σπυριδούλα Αθανασοπούλου – Κυπρίου, επιδιώκει, νομίζω, κάτι τέτοιο και αυτή είναι η ουσιαστικότερη προσφορά της. Εντοπίζει, συσχετίζει, παραλληλίζει, και στέκεται σταθερά στην «συνομιλία». Προς προβληματισμόν πάντων ημών. Και κυρίως προς επίγνωσιν της μεγάλης Μπεκετικής αλήθειας: «Τίποτα πιο πραγματικό από το τίποτα».

Η Σπυριδούλα (Ντένια) Αθανασοπούλου-Κυπρίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1973 και σπούδασε θεολογία στο τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Παν/μίου Αθηνών. Στο ίδιο πανεπιστήμιο πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη συστηματική θεολογία. Συνέχισε τις θεολογικές μεταπτυχιακές σπουδές της στην Αγγλία, στο University of Manchester, όπου έλαβε το δίπλωμα ειδίκευσης (MA in Religions and Theology) το 1998. Ως υπότροφος του Ι.Κ.Υ. έλαβε από το ίδιο ακαδημαϊκό ίδρυμα το 2002 το διδακτορικό δίπλωμα (Ph.D.) στη συστηματική θεολογία. Το ακαδημαϊκό έτος 2002-2003 εργάστηκε ως λέκτορας στο τμήμα Religions and Theology του Παν/μίου του Manchester διδάσκοντας χριστιανική ανθρωπολογία και φεμινιστική θεολογία σε πρωτοετείς και τελειόφοιτους φοιτητές αντίστοιχα. Από το Σεπτέμβριο του 2003 εργάζεται στην ιδιωτική μέση εκπαίδευση ως θεολόγος και είναι επιστημονικός συνεργάτης στο πρόγραμμα του πανεπιστημίου Αθηνών «Φύλο και Θρησκεία». Έχει διατελέσει επί τριετία βοηθός σύνταξης και επιστημονικός συνεργάτης του περιοδικού Literature and Theology (Oxford University Press), έχει συμμετάσχει στην οργάνωση διεθνών συνεδρίων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, έχει παρουσιάσει επιστημονικές εργασίες σε συνέδρια και έχει δημοσιεύσει άρθρα και βιβλιοκρισίες σε ελληνικά και ξένα επιστημονικά περιοδικά. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στη διαπλοκή θεολογίας και λογοτεχνίας, στις κριτικές θεωρίες, στη φεμινιστική θεολογία και στη φιλοσοφία της θρησκείας.

Ο ΑΒΒΑΣ ΙΣΑΑΚ Ο ΣΥΡΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΩΣΟΙ ΔΙΑΝΟΗΤΕΣ 19ου και 20ου αι.

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Τά Ἀσκητικά τοῦ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου στήν ρωσσική σκέψη τοῦ 19ου καί τοῦ 20οῦ αἰ. 

Εἶναι γνωστό ὅτι τά Ἀσκητικά τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου ἄσκησαν μεγάλη ἐπίδραση στήν χριστιανική γραμματεία καί ζωή καί εἰδικότερα στόν σλαβικό πολιτισμό. Ἔχει σχετικῶς παρατηρηθεῖ ὅτι τόν Ἀββᾶ Ἰσαάκ «τόν δέχτηκαν σέ Ἀνατολή καί Δύση. Δημιούργησε ὁλόκληρη σχολή καί παράδοση γιά τόν τόπο του καί τούς συρόφωνους χριστιανούς (παρ’ ὅλες τίς ἀντιδράσεις πού προξένησε ἡ τόλμη τῆς ἁγιότητός του). Μέ τήν ἀραβική μετάφραση ἐπηρέασε τή μουσουλμανική εὐσέβεια. Μέ τήν αἰθιοπική πέρασε στήν Ἀφρική. Μεταφράστηκε στά ἑλληνικά καί καθιερώθηκε ὡς πρύτανις τοῦ ἡσυχασμοῦ. Ἐπηρέασε τόν ἅγιο Συμεών, Νικήτα Στηθᾶτο, Γρηγόριο Παλαμᾶ. Ὁ ἅγιος Νικόδημος τόν ἀποκαλεῖ: ‘’ὁ ἐμός πνευματικός φιλόσοφος’’. Ἀπό τό ἑλληνικό κείμενο πέρασε στόν σλαβικό κόσμο καί διαβάστηκε μέ πάθος ἀπό τούς Ρώσσους τοῦ περασμένου αἰώνα»[1].

Εἰδικότερα,μέ τήν συμβολή τοῦ στάρετς Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ (1722-1794) τά Ἀσκητικά τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαάκ βρέθηκαν στό ἐπίκεντρο τῶν ἐκδοτικῶν δραστηριοτήτων τῆς ἀσκητικο-φιλολογικῆς σχολῆς του[2]. Ὡστόσο, στήν Ρωσσία τοῦ 19ου αἰ. δέν κατέστη δυνατόν νά κυκλοφορήσει ἡ μετάφραση (Νεάμτσου,1812) τοῦ Παΐσίου Βελιτσκόφσκι «λόγῳ τῆς ὑφισταμένης ἀπαγορεύσεως περί εἰσαγωγῆς σλαβονικῶν βιβλίων τυπωμένων ἐκτός αὐτῆς»[3]. Αὐτό ὁδήγησε στήν ἀπόφαση τῆς μονῆς τῆς Ὄπτινα νά ἐκπονήσει μία νέα ρωσσική μετάφραση τῶν Ἀσκητικῶν (Μόσχα 1854). Ἡ ἔκδοση αὐτή τῶν Ἀσκητικῶν εἵλκυσε τό ἐνδιαφέρον σημαντικῶν Ρώσσων λογοτεχνῶν καί φιλοσόφων τοῦ 19ου καί τοῦ 20οῦ αἰ[4]. Ὁρισμένες πτυχές αὐτοῦ τοῦ ἐνδιαφέροντος θά δείξω στό παρόν μελέτημα.

Μεταξύ τῶν πρώτων προσεγγίσεων τῶν Ἀσκητικῶν τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ ἐκ μέρους τῶν Ρώσσων διανοητῶν τοῦ 19ου αἰ. θά καταγραφεῖ ἕνα ἀπόσπασμα ἑνός ἀπό τούς ἡγέτες τῶν σλαβοφίλων, τοῦ Ἰβάν Κιριέφσκι (1806-1856),ὁ ὁποῖος τό 1839 ἔγραφε ὅτι «ὅλοι οἱ ἅγιοι Ἕλληνες Πατέρες ἦσαν μεταφρασμένοι,ἀνεγνωσμένοι καί ἀντιγεγραμμένοι μέσα στήν σιωπή τῶν μοναστηριῶν μας, αὐτοί οἱ ἅγιοι τῶν πανεπιστημίων πού δέν ἔχουν δεῖ τό φῶς τῆς δημοσιότητας. Ὁ Ἰσαάκ ὁ Σύρος, ὁ πιό βαθύς συγγραφέας ὅλων τῶν φιλοσοφικῶν κειμένων, ξαναβρίσκεται σήμερα ἀκόμη μέσα στά χειρόγραφα τοῦ 12ου καί τοῦ 13ου αἰ.»[5]. Ἐκτός τῆς ἀναγκαιότητας τῶν μεταφράσεων τῶν Πατερικῶν κειμένων τήν ὁποία ἐπισημαίνει τό ἀπόσπασμα τοῦ Κιριέφσκι, εἶναι προφανές ὅτι γιά τόν Ρῶσσο διανοητῆ τά κείμενα τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ παρουσιάζουν φιλοσοφικό καί ὄχι στενά θεολογικό ἐνδιαφέρον. 

Ἀργότερα τά Ἀσκητικά τοῦ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου θά ἀναγνωσθοῦν καί θά χρησιμοποιηθοῦν ἀπό τόν μεγάλο Ρῶσσο μυθιστοριογράφο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι (1821-1881), στήν βιβλιοθήκη τοῦ ὁποίου ἀνευρέθη ἕνα ἀντίτυπο τῆς ρωσσικῆς ἐκδόσεως[6].Σ’ ἕνα χαρακτηριστικό ἀπόσπασμα ἀπό τούς Ἀδελφούς Καραμάζωφ ὁ στάρετς Ζωσιμᾶς προτρέπει τά ἑξῆς: «Ἀγαπᾶτε τή διημιουργία τοῦ Θεοῦ καί στήν ὁλότητά της μά καί στό κάθε της κομματάκι. Ἀγαπᾶτε τό κάθε φυλλαράκι, τήν κάθε ἀχτίδα τοῦ Θεοῦ. Ἀγαπᾶτε τά ζῶα, ἀγαπᾶτε τά φυτά, ἀγαπᾶτε τό κάθε τι. Ὅταν θ’ ἀγαπήσεις τό κάθε τι, θ’ ἀνακαλύψεις μέσα σ’ αὐτά τά πράγματα τό μυστικό τοῦ Θεοῦ»[7]. Στήν τοποθέτηση αὐτή ὁ Ντοστογιέφσκι ἔχει ἀναμφιβόλως ὑπ’ ὄψιν του τήν κοσμοαντίληψη τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου: «Τί ἐστι καρδία ἐλεήμων; Καῦσις καρδίας ὑπέρ πάσης τῆς κτίσεως, ὑπέρ τῶν ἀνθρώπων, καί τῶν ὀρνέων, καί τῶν ζώων, καί τῶν δαιμόνων,καί ὑπέρ παντός κτίσματος … καί ὑπέρ τῶν ἀλόγων, καί ὑπέρ τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας καί ὑπέρ τῶν βλαπτόντων αὐτόν…»[8]. Σέ μία γενικότερη προσέγγιση τοῦ ἔργου τοῦ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου καί τοῦ Ντοστογιέφσκι ἔχει λεχθεῖ ὅτι «ἡ πνευματική συγγένεια (ἐνν. τοῦ Ντοστογιέφσκι) καί ὁμοιότης –παρ’ὅλη τήν ἐμφανῆ καί μεγάλη διαφορά- μέ τόν Ἀββᾶ εἶναι ἀναμφισβήτητη. Μποροῦμε νά ποῦμε: κοσμικός Ἀββᾶς Ἰσαάκ»[9]. 

Ἀλλά ὁ ἀπόηχος τῶν Ἀσκητικῶν τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαάκ δέν σταματᾶ στόν Ντοστογιέφσκι. Ἕνας ἀπό τούς σπουδαιότερους Ρώσσους φιλοσόφους, ὁ Εὐγένιος Ν. Τρουμπετσκόϊ (1836-1920), σ’ ἕνα δοκίμιό του ὑπό τόν τίτλο «Κοσμοθεώρηση στά χρώματα»(1915), συνδέει τό χαρούμενα δοξολογικό στοιχεῖο τῆς ρωσσικῆς εἰκονογραφίας μέ τό ἀσκητικό μοτίβο, ὅπου «συναντᾶμε τή μορφή τοῦ ἁγίου γύρω ἀπό τόν ὁποῖο μαζεύονται ζῶα τοῦ δάσους καί μέ ἐμπιστοσύνη τοῦ γλείφουν τά χέρια. Κατά τήν ἑρμηνεία τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου, ἐδῶ ἀποκαθίσταται ἐκείνη ἡ πρωταρχική σχέση τοῦ παραδείσου ἡ ὁποία ὑπῆρχε κάποτε μεταξύ τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς ὑπόλοιπης πλάσης … Σέ ἀντικατάσταση ἐκείνης τῆς στενά χρησιμοθηρικῆς ἀντίληψης, σύμφωνα μέ τήν ὁποία τό ζῶο ἐκτιμᾶται μόνο σάν τροφή ἤ ἐργαλεῖο τῆς ἀνθρώπινης οἰκονομίας ... ἐδῶ ἡ ἀσκητική ἐγκράτεια ἀπό τό κρέας καί ἡ ἀγαπητική ἐκείνη σχέση πού βαθιά συμπονεῖ ὅλη τήν πλάση, ἀποτελοῦν διαφορετικές πλευρές τῆς μοναδικῆς ἀλήθειας τῆς ζωῆς ἐκείνης πού ἀντιτίθεται στή στενά βιολογική κατανόηση τῆς ζωῆς»[10]. Εἶναι σαφές ὅτι ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀναφορᾶς του στήν ρωσσική εἰκονογραφία, ὁ Εὐγένιος Τρουμπετσκόϊ ἐπικαλεῖται τήν γνωστή, καί ἀπό τόν Ντοστογιέφσκι, ἑρμηνεία τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαάκ γιά νά προχωρήσει στόν συσχετισμό τῆς ὀντολογίας μέ τήν αἰσθητική. 

Ἀλλά καί ὁ γνωστός στό ἑλληνικό ἀναγνωστικό κοινό Ρῶσσος φιλόσοφος Νικόλαος Μπερντιάγιεφ (1874-1948) προβαίνει σ’ ἕναν ἐνδιαφέροντα συσχετισμό μεταξύ τῆς ἀσκητικῆς τήν ὁποία γενικῶς ὁρίζει ὡς «ἀπελευθέρωση τοῦ ἀνθρώπου»[11], τοῦ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου καί τῆς «ἐπαναστατικῆς ἀσκητικῆς» πού ἀναδεικνύεται στόν Νικόλαο Τσερνιτσέφσκι (1828-1889) καί συγκεκριμένα στό ἔργο του Τί νά κάνουμε; ἀλλά καί στόν Σεργκέϊ Νετσάγιεφ (1847-1882) καί στό ἔργο του Ἡ Κατήχηση τοῦ Ἐπαναστάτη. Ἀσφαλῶς εἶναι εὐνόητο ὅτι «ὁ ἐπαναστατικός ἀσκητισμός εἶναι μιά ἀπό τίς μεταμορφώσεις καί τίς παραμορφώσεις τοῦ θρησκευτικοῦ ἀσκητισμοῦ»[12]. Ἀλλά, πρός ἀποφυγήν παρερμηνειῶν, τίς ὁποῖες εἶναι εὔκολο νά διατυπώσει κανείς, σπεύδει νά διευκρινίσει ὁ Μπερντιάγιεφ ὅτι «τό περιεχόμενο καί οἱ σκοποί τους (ἐνν. τῶν ἀναφερθέντων ἔργων) εἶναι διαφορετικά»[13].

Τά ἀνωτέρω παραδείγματα εἶναι ὁρισμένες, βεβαίως ὄχι οἱ μοναδικές, προσεγγίσεις ἐκ μέρους τῶν Ρώσσων διανοητῶν τοῦ ιθ΄ καί τοῦ κ΄ αἰ. τῶν Ἀσκητικῶν τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου. Οἱ συσχετισμοί πού ἐπιχειροῦν οἱ Ρῶσσοι συγγραφεῖς, ἑστιάζονται στό ὀντολογικό, αἰσθητικό καί ἀσκητικό-ἠθικό περιεχόμενο τῶν Ἀσκητικῶν. Σέ τελική ἀνάλυση, ἡ ἑρμηνευτική τῶν Ἀσκητικῶνἐκ μέρους τῶν Ρώσσων διανοητῶν κινεῖται στό πλαίσιο τῶν ζητημάτων πού ἀπασχόλησαν τήν τότε διαμορφούμενη ρωσσική θρησκευτική φιλοσοφία. 

(Τό παρόν δημοσιεύθηκε στήν Σύναξη, τ. 130, 2014, σσ. 75-77) 

___________________________________________________

[1] Ἀρχιμ. Βασιλείου, Ἀββᾶς Ἰσαάκ ὁ Σύρος. Ἕνα πλησίασμα στόν κόσμου του, Ἐκδόσεις Δόμος, Ἀθήνα 1988, σ. 17. 

[2] Βλ. σχετικῶς Ἀντ.-Αἰμ. Ταχιάος, Ὁ Παΐσιος Βελιτσκόφσκι (1722-1794) καί ἡ ἀσκητικοφιλολογική σχολή του,Institut for Balkan Studies 73, Thessaloniki, 1964, σσ. 89-94. 

[3] Ἀντ.-Αἰμ.Ταχιάος, Ὁ Παΐσιος Βελιτσκόφσκι (1722-1794)…, σ. 141. 

[4] Πβ. N. Arseniev, Ἡ ἁγία Μόσχα, μετ. Μ. Σπυροπούλου, Ἐκδόσεις Τῆνος, Ἀθήνα 1991, σ. 49, σ. 63. 

[5] P. Caussat, «Ivan V. Kiréievski (1806-1856):De la philosophie à la patristique», στόν τόμο Présences grecques dans la penée russe, Université Paris X-Nanterre, 2000, σσ. 64-65. 

[6] Βλ. σχετικῶς Μ. Κ. Μακράκης, Φρόϋντ καί Ντοστογιέφσκι, Ἐκδόσεις Ἁρμός, Ἀθήνα, 2004, σ. 276, σημ. 57. 

[7] Ἀδελφοί Καραμάζωφ, μετ. Ἄ. Ἀλεξάνδρου, τ. Β΄, Ἀθήνα, ἄ. ἔ., σ. 182. 

[8] Ἰσαάκ τοῦ Σύρου, Ἀσκητικά, ΠΑ΄, σ. 306 (=Ἀββά Ἰσαάκ τοῦ Σύρου, Λόγοι Ἀσκητικοί, κριτική ἔκδοσι Μάρκελλος Πιράρ, Ἱερά Μονή Ἰβήρων, Ἅγιον Ὄρος, 2012, σ. 736, 13-25. 

[9] Ἀρχιμ.Βασιλείου, Φῶς Χριστοῦ φαίνει πᾶσι,Ἱερά Μονή Ἰβήρων, 2002, σ. 94. 

[10] Εὐγ. Τρουμπετσκόϊ, Ἡ ἱστορία τῆς Ρωσσίας μέσα ἀπό τήν εἰκονογραφία της, μετ. Δ. Β. Τριανταφυλλίδης, Ἐκδόσεις Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1989, σσ.49-50. 

[11] Ν. Μπερντιάεβ, Πνεῦμα καί πραγματικότητα, μετ. Ἀντ. Χατζηθεοδώρου, Ἐκδόσεις τῶν Φίλων, Ἀθήνα, 1968, σ. 93. 

[12] Ν. Μπερντιάεβ, Πνεῦμα καί πραγματικότητα, ὅ.π., σ. 95. 

[13] Ν. Μπερντιάεβ, Πνεῦμα καί πραγματικότητα, ὅ.π., σ.95.

ΒΙΖΥΗΝΟΣ ΚΑΙ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΣΤΟ "ΑΛΗΘΩΣ" ΤΟΥ ΜΠΑΝΑΤΟΥ ΖΑΚΥΝΘΟΥ

Η εξαιρετική αφίσα της εκδήλωσης διά χειρός Ιωάννου Πορφυρίου Καποδίστρια

Αγωγή της ψυχής η φιλολογική / μουσική βραδιά για τον Βιζυηνό και Παπαδιαμάντη στην 8η σύναξη του γ΄ κύκλου «Αληθώς» 

Υψηλών προδιαγραφών ήταν η 8η εκδήλωση του γ΄ κύκλου δράσεων του Κέντρου Λόγου «Αληθώς», η οποία πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Κυριακής Δ΄ Νηστειών, 30 Μαρτίου 2014, στον ναό της Παναγούλας Μπανάτου. Μεταξύ των πολλών ανθρώπων των Γραμμάτων και της Μουσικής, του Ιερατείου και ευάριθμων Επιστημόνων, παρόντες ήταν οι Σεβ. Μητροπολίτες Ζακύνθου κ. Διονύσιος Δ΄ και Δωδώνης κ. Χρυσόστομος. 

Στο πρώτο μέρος η διακεκριμένη φιλόλογος κ. Μιμίκα Σταμίρη, ποιήτρια «ομιλιών» (δηλαδή, λαϊκών θεατρικών της Ζακύνθου) και πρώην Διευθύντρια του Μουσικού Σχολείου του νησιού, ανέπτυξε, με επιστημονική εμβρίθεια, το θέμα: «Θρησκευτικότητα και ηθογραφία. Ενδεικτικές αναφορές στον Βιζυηνό και τον Παπαδιαμάντη». Στην διάρκεια της ομιλίας, η εκπαιδευτικός κ. Βασιλική Χροναίου ανέγνωσε χαρακτηριστικά αποσπάσματα από έργα των δύο μνημονευόμενων λογοτεχνών: Από «Το αμάρτημα της μητρός μου» και από το «Όνειρο στο κύμα» αντίστοιχα. 

Ως προς τον Βιζυηνό, η κ. Σταμίρη τόνισε: «Ο Βιζυηνός ενδυναμώνει τις αναλλοίωτες ηθικές αξίες, τις ελληνοχριστιανικές αξίες με τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα του έργου του. Η κοινωνία που περιγράφει, καθαρή κι απαλλαγμένη από κάθε είδους ξενισμό ή νεωτερισμό, γνήσια και ειλικρινής πορεύεται με οδηγό τα ιδεώδη που διαμόρφωσε η ελληνοχριστιανική παράδοση. Αυτή που αναγνωρίζει την αξία του ανθρώπου , του αγώνα του και των ενδόμυχων ή εξωγενών κλυδωνισμών του». Ως προς τον Παπαδιαμάντη, υπογράμμισε: «Αν και εγκατέλειψε σύντομα, μέσα σε λίγους μήνες, το Άγιο Όρος και το σχέδιό του να ακολουθήσει τη μοναστική ζωή, παρέμεινε για πάντα ένας “κοσμοκαλόγερος”. Στο χαρακτηρισμό αυτό που του απέδωσε ο Μ. Περάνθης φανερώνεται ανάγλυφα το είδος της ζωής που επέλεξε. Να παραμείνει ένας μοναχός ανάμεσα στους λαϊκούς, να μην εγκαταλείψει ούτε για μια στιγμή την αναζήτηση της ηθικής τελειότητας στο καθημερινό γίγνεσθαι, στο πλαίσιο της ορθόδοξης πίστης. Να την κάνει βίου οδηγό και έτσι αυτά τα σταλάγματα να χρωματίσουν και το έργο του. Σ’ αυτό το έργο που είναι παρούσα η θρησκεία, όπως ακριβώς είναι συνεχώς παρούσα και στην προσωπική του ζωή». 

Στο δεύτερο μέρος, δύο έμπειρες δασκάλες της Μουσικής στο Μουσικό Σχολείο Ζακύνθου, η κ. Άννα Θωμά (στο πιάνο) και η κ. Εύη Τσιμπλή (στο βιολί και το μαντολίνο) απέδωσαν ορισμένα γνωστά και πολυαγαπημένα ορχηστρικά μέλη των: Ευανθίας Ρεμπούτσικα, Μάνου Χατζιδάκι και Rolf Lovland. 

Στο τέλος καταχειροκροτήθηκαν θερμότατα από το ενθουσιασμένο κοινό. Ο υπεύθυνος του «Αληθώς» Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου Παναγιώτης Καποδίστριας ευχαρίστησε τους φίλους του Κέντρου για την εμπιστοσύνη και την αθρόα προσέλευση στις μηνιαίες συνάξεις του, διότι έτσι τιμούν εντέλει τη μορφωτική – πολιτισμική έκφραση της Ιεράς Μητροπόλεως Ζακύνθου.

Δείτε ολόκληρη την εκδήλωση στο νυχθημερόν. 

Η ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Το Πολιτιστικό Κέντρο της Ι. Αρχιεπισκοπής Αθηνών, με αφορμή την παγκόσμια ημέρα ποίησης, διοργανώνει το Σάββατο 29 Μαρτίου 2014 και ώρα 19:00 βραδιά αφιέρωμα στον μεγάλο μας ποιητή Οδυσσέα Ελύτη, με θέμα: «Η ιερότητα στον Ελύτη». 
Κεντρική ομιλήτρια θα είναι η Ιουλίτα Ηλιοπούλου, ποιήτρια και συνοδοιπόρος του Ελύτη, η οποία θα κάνει και παρουσίαση κολλάζ του ποιητή. Στην εκδήλωση θα ακουσθούν μελοποιημένα ποιήματα του Ελύτη σε σύνθεση Χατζιδάκι, Θεοδωράκη κ. α. από την Αναστασία Χατζηπαύλου στο τραγούδι και τον Σπύρο Λούκο στο πιάνο. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο Πολιτιστικό Κέντρο της Αρχιεπισκοπής, οδός Μεγάλου Βασιλείου 15 στο Ρούφ (πίσω από το νέο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς).

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η Ιουλίτα Ηλιοπούλου είχε αναπτύξει το θέμα αυτό και στην Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών τον Νοέμβριο του 2012. Δείτε τη σχετική ανάρτηση της Ιδιωτικής Οδού εδώ. 

Κι ακόμα διαβάστε το άρθρο μας Οι άγγελοι στις συνεικόνες του Ελύτη.
Κυρίως, ας ενωτισθούμε, μέρες που είναι, τον ιερό λόγο του ποιητή στην Ιδιωτική του Οδό, όπου σημειώνει προφητικά: "…που έφτασα στο σημείο να ονειρεύομαι για τον άνθρωπο μια καινούργια Σαρακοστή, όπου να νηστεύει όλους τους καρπούς της επικαιρότητας και να μη συντηρείται παρά μόνον από τη στοιχειακή έννοια των πραγμάτων και τη μεταφυσική τους προέκταση".

ΕΝΑ ΑΚΟΜΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΠΟ ΤΟΝ "ΑΡΤΟ ΖΩΗΣ" ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΣΥΓΧΩΡΗΣΗ

Κείμενο - φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός 

Η συγχώρηση στη λογοτεχνία, στο Δίκαιο, στη φιλοσοφία και στην πολιτική ζωή από τον Όμηρο ως τους αρχαίους τραγικούς, από τον Σαίξπηρ ως τον Ντοστογιέφσκι και τον Πρίμο Λέβι και από τη ρωμαϊκή εποχή ως τον 21ο αιώνα ήταν το θέμα του διήμερου συνεδρίου που διοργάνωσε το Ίδρυμα Βιβλικών Μελετών «Άρτος Ζωής». 

Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 29 Νοεμβρίου και το Σάββατο 30 Νοεμβρίου στο αμφιθέατρο «Λεωνίδας Ζέρβας» του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. 

Συμμετείχαν φιλόσοφοι, νομικοί, θεολόγοι, φιλόλογοι, ψυχίατροι, δοκιμιογράφοι, λογοτέχνες. Μεταξύ άλλων: Μ. Ζ. Κοπιδάκης, «"Ου νέμεσις": Η συγχώρηση στον Όμηρο», Νικόλαος Α. Ε. Καλοσπύρος, «Αινικτή συγγνώμη, συντριβή αινιζόμενη: Η συγχώρηση στους αρχαίους Έλληνες τραγικούς», Μιχαήλ Πασχάλης, «Συγχώρηση στη Ρώμη της κλασικής εποχής; Ούτε μετά θάνατον», Σάββας Μιχαήλ, «Γιομ Κιπούρ: Δικαιοσύνη και η συγχώρηση των πάντων», Κωνσταντίνος Μπελέζος, «Από την ανέφικτη στην περισσεύουσα δικαιοσύνη: Η αμφιπρόσωπη διάσταση της συγχώρησης στην Καινή Διαθήκη», Δημήτριος Ν. Μόσχος, «Οι εκκλησιολογικές διαστάσεις της συγχώρησης στην αρχαία Εκκλησία», Θεόδωρος Γιάγκος, «Η συγχώρηση στα κανονικά κείμενα. Η ελευθερία και η περιπτωσεολογία της ανατολικής παραδόσεως», π. Βασίλειος Θερμός, «Η συγχώρηση στην εξομολόγηση: μια πολυεπίπεδη διερώτηση», Διονύσης Καψάλης, «Η ντροπή και η συγχώρηση, από τον Βασιλιά Ληρ στον Πρίμο Λέβι», Μιχάλης Πάγκαλος, «Ο Ντοστογιέφσκι και το σκάνδαλο του καλού», Στέφανος Δημητρίου, «"…και το μηδέποτε μηδέν ουδέν ησυχίαν άγειν των ανθρωπίνων": Συγχωρώντας εμάς, συγχωρώντας τον άλλον», Βαγγέλης Μπιτσώρης, «Vladimir Jankélévitch. Η συγχώρηση και το απαράγραπτο», Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος, «Η συγχώρηση στο Ποινικό Δίκαιο», Σταύρος Ζουμπουλάκης, «Η συγχώρηση του πολιτικού κακού: ΠΟΤΕ;». 

Το πλήρες πρόγραμμα δείτε εδώ. 

Πρόκειται για έναν άθλο του προέδρου του ιδρύματος Άρτος Ζωής Σταύρου Ζουμπουλάκη. Είναι το τέταρτο πολύ σημαντικό επιστημονικό συνέδριο που διοργανώνει από τότε που ανέλαβε τον Άρτο Ζωής. 

Και κατά την συνήθειά του πλέον - διόλου αυτονόητο γεγονός - σε κάθε νέο συνέδριο μας δίνει τα πρακτικά του προηγουμένου. Έτσι, τώρα πήραμε τα πρακτικά του περσινού συνεδρίου για την "Επιστροφή της ηθικής". 

Επίσης, είναι σπουδαία η σύναξις και η συνύπαρξις επί το αυτό ανθρώπων που δεν είχαν μέχρι τώρα θέση ανάμεσα σε θεολόγους. Ο Σάββας Μιχαήλ, ο Διονύσης Καψάλης, ο Μ. Ζ. Κοπιδάκης ο Μιχαήλ Πασχάλης κ.α. διαλέγονται με τη σύγχρονη θεολογική σκέψη κι αυτό χάρη στην πρωτοβουλία του Σταύρου Ζουμπουλάκη. 

Η ποιότητα των εισηγήσεων και σε αυτό το συνέδριο ήταν υψηλή. Οι συζητήσεις μετά από κάθε συνεδρία γόνιμες και ουσιαστικές. Ευτυχώς εδώ δεν ακούς αερολογίες. 

Εύχομαι από καρδιάς στον Σταύρο Ζουμπουλάκη υγεία και δύναμη για να μας χαρίζει - κυριολεκτικώς - τέτοιες παραγωγικές και αληθινές συνεδριακές εμπειρίες.

Η ΒΡΑΒΕΥΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΜΑΡΙΑΣ ΧΑΤΖΗΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΟΝ ΝΙΚΟ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Η βραβευθείσα θεολόγος με τον πρόεδρο της "Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη" Γιώργο Στασινάκη

Όπως είναι ευρύτατα, πλέον, γνωστό, μια θεολόγος, η Μαρία Χατζηαποστόλου, τιμήθηκε από την Διεθνή Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ), με το Διεθνές Βραβείο Επιστημονικής Εργασίας για τη μελέτη της «Το πρόσωπο του Χριστού στον Καζαντζάκη». 

Η Επιτροπή Κρίσης αποφάσισε να απονείμει το εν λόγω πρώτο και διεθνές βραβείο στην Μαρία Χατζηαποστόλου στις 31 Αυγούστου 2013 και η απονομή έγινε την Κυριακή 20 Οκτωβρίου σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας.
Η φίλη συνάδελφος μας εμπιστεύτηκε σελίδες από το προσωπικό της ημερολόγιο, καθώς ερχόταν στην Αθήνα για να παραλάβει το βραβείο της. Παραθέτουμε τις σχετικές σημειώσεις στη συνέχεια: 
«Ταξιδεύοντας...». 

«Κι’ ὁλομεμιᾶς, ὣς νὰ τὸ πῶ, 

μιὰ φλόγα σούριξε ξεσκίζοντας τὸν ἀέρα, 

ἀφανίστηκε ἀπὸ τὰ μάτια μου ὁ ἀδάμαστος 

πρόγονος μὲ τὶς περιπλεμένες θυμαρόριζες στὰ μαλλιά του 

κι’ ἀπόμεινε στὴν κορφὴ τοῦ Σινᾶ μιὰ φωνὴ ὄρθια, 

γεμάτη προσταγή, κι’ ὁ ἀέρας ἔτρεμε: – Φτάσε ὅπου δὲν μπορεῖς!». 

Νίκου Καζαντζάκη, «Ἀναφορὰ στὸν Γκρέκο». 

Στον Κρατικό Αερολιμένα «Νίκος Καζαντζάκης». Ένα μικρό, παιχνιδιάρικο αετόπουλο – πόσο μοιάζει με την Κρήτη! – πετάει χαμηλά, ανάμεσα στ’ αεροπλάνα κι’ ετοιμάζεται να πετάξει μαζί μας στον ουρανό, δείχνοντας με το ανυπότακτο πνεύμα του και το περήφανο βλέμμα του, πως δεν έχει καμία ανάγκη από τεχνητά φτερά. Ούτε ο άνθρωπος που έχει ψυχή... Η νήσος Δία απέναντι δεσπόζει αρχοντικά καταμεσίς του πελάγου. Κι’ η θάλασσα παντού κυρίαρχη. Πέρα στο πέλαγο μονάχα ένα καραβάκι πλέει. Σε λίγο θα βρίσκομαι στον Κρατικό Αερολιμένα «Ελεύθεριος Βενιζέλος». Από τον έναν μεγάλο Κρητικό στον άλλον. Στην Αθήνα για το Α΄ Διεθνές Βραβείο «Νίκος Καζαντζάκης». «– Φτάσε ὅπου δὲν μπορεῖς!». Η αιώνια, προγονική εντολή μέσα μου, που δεν μ’ αφήνει να μερώσω... Η πρωτόγονη ιαχή που δεν μ’ αφήνει στιγμή σε ησυχία... Τούτη τη στιγμή μέσα στ’ αεροπλάνο γράφω αυτές τις λιγοστές, μα τόσο σημαντικές για εμένα, γραμμές. Για να κρατήσω για πάντα ζωντανές μέσα μου, αυτές τις στιγμές... Αισθάνομαι τόσο όμορφα και παράξενα συνάμα, που τόσοι άνθρωποι μ’ αγκαλιάζουν τόσο ζεστά και συναντούν το δικό μου καημό. Ήττα; Νίκη; Αισθάνομαι βαθιά μέσα μου μια αίσθηση ανικανοποίητης χαράς. Γιατί το ταξίδι δεν τελειώνει ποτέ και τούτο το βραβείο είναι απλώς ένας σταθμός. Έτσι, οφείλουμε να παραμένουμε πάντα διψασμένοι. Η μητέρα μου και οι φίλοι μου με περιμένουν ήδη στην Αθήνα. Ένα κλίμα χαρμολύπης και αναστάσιμης ήττας. Παντού συγκίνηση... Θ’ αφιερώσω τούτο το βραβείο στην οικογένειά μου και ιδιαίτερα στη μητέρα μου και στο δάσκαλό μου, Χρυσόστομο Σταμούλη. Αυτό το βραβείο, εξάλλου, τους ανήκει... Και το ταξίδι τώρα αρχίζει... 

Σκόρπιες σκέψεις από το προσωπικό μου ημερολόγιο 

Ξημέρωμα της Κυριακής 20 του Οκτώβρη του έτους 2013 

Μαρία Χατζηαποστόλου 

Ας δούμε, όμως, και μια περίληψη της σχετικής βραβευθείσης εργασίας της Μ.Χατζηαποστόλου, όπως η ίδια την συνέταξε: 

Το πρόσωπο του Χριστού στο Νίκο Καζαντζάκη 

«Μὲ θαροῦν λόγιο, διανοούμενο, γραφιά˙ 

καὶ δὲν εἶμαι τίποτα ἀπὸ αφτά˙ τὰ δάχτυλά μου ὅταν γράφω, 

δὲν μελανόνουνται˙ αἱματόνουνται. 

Θαρῶ δὲν εἶμαι παρά τοῦτο: μιὰ ἀπροσκύνητη ψυχή». 

Νίκος Καζαντζάκης 

Ο Νίκος Καζαντζάκης ανήκει αναμφίβολα στους ελεύθερα σκεπτόμενους ανθρώπους, στους ανθρώπους εκείνους που αγωνίζονται ακατάπαυστα να βρουν την αλήθεια, ώστε να πλημμυρίσει με φως η ζωή τους. Για το μεγάλο Κρητικό, ο άνθρωπος ανακαλύπτει το Θεό μέσα από τη συνεχή αναζήτηση, την αμφισβήτηση, ακόμη και την άρνηση. Πρέπει να φτάσει κανείς στην Άβυσσο για να προσεγγίσει το Θεό και σ’ αυτήν την προοπτική, ακόμη και η αμφισβήτηση, εφόσον μπορεί να οδηγήσει στην ένωση, είναι μια απόλυτα υγιής διαδικασία. Ο Νίκος Καζαντζάκης, ως άλλος «άγιος» των γραμμάτων και της διανόησης, ως άλλος Παπαδιαμάντης της εποχής του, αναφωνεί σαν να είναι ακόμη ζωντανός: Το μοναδικό χρέος του ανθρώπου είναι να κάνει τη σάρκα πνέμα! 

Στο παρόν βιβλίο (η μεταπτυχιακή μου διατριβή «Το πρόσωπο του Χριστού στο Νίκο Καζαντζάκη» θα εκδοθεί σε βιβλίο από τις εκδόσεις «Αρμός») θα συναντήσουμε τις σημαντικότερες πτυχές που συνθέτουν την εκρηκτική προσωπικότητα του μεγάλου Κρητικού, έχοντας ως κεντρικό σκοπό να διαφωτιστεί και να τονιστεί η παρουσία του Χριστού στη ζωή και το έργο του Καζαντζάκη, καθώς και η επίδραση που άσκησε γενικότερα το πρόσωπο του Χριστού στη ψυχοσύνθεση και την προσωπικότητα του μεγάλου συγγραφέα. Η προσπάθεια αυτή συντελείται μέσω της ιστορικοαναλυτικής μεθόδου, η οποία αρμόζει στο προσωπικό λογοτεχνικό ύφος του Καζαντζάκη και την ιδιαίτερη γραφή του. Στην έρευνα αυτή σαφώς υπήρξαν επιστημονικά προβλήματα πρακτικής φύσεως, όπως το ογκώδες έργο του συγγραφέα, αλλά και θεωρητικής φύσεως, όπως τα βαθιά νοήματα της λογοτεχνικής του σκέψης, αλλά και η εσφαλμένη αντίληψη για μανιχαϊσμό στη σκέψη του συγγραφέα, τουτέστιν για υποτίμηση της ύλης και ενοχοποίηση του σώματος με αποτέλεσμα το διαχωρισμό σάρκας-πνεύματος. Στη γραμμή αυτή, της λανθασμένης κατανόησης του έργου του, υπάρχει κυρίως ο καταλογισμός των κατηγοριών για αμφισβήτηση της θεότητας του προσώπου του Χριστού, αλλά και η λανθασμένη αντίληψη πως η πίστη στην Ανάσταση απουσιάζει παντελώς από το έργο του μεγάλου συγγραφέα.

Οι επιμέρους στόχοι επίσης, ξεκινώντας από το πρώτο κεφάλαιο, είναι να συναντήσουμε τους σημαντικότερους σταθμούς στη ζωή και το έργο του, ώστε να κατανοηθεί η πολύπλευρη σκέψη του, ενταγμένη πάντα μέσα στο κοινωνικοϊστορικό πλαίσιο της εποχής που έζησε και έδρασε ο συγγραφέας. Η παρουσία του Θεού στη σκέψη και στο έργο του, ο μύθος του αφορισμού, η σύγκρουσή του με το σύστημα και οι αληθινοί λόγοι της πολεμικής εναντίον του, είναι κάποια από τα φλέγοντα ζητήματα που θα μας απασχολήσουν ιδιαίτερα. Ουσιαστικά σε πρώτο πλάνο θα ερευνήσουμε τη σχέση του συγγραφέα με το Θεό και την επίδραση στη ψυχοσύνθεσή του, της οικείας παράδοσης του τόπου του, δηλαδή της ορθόδοξης παράδοσης, όπως αυτή εκφράζεται και αποτυπώνεται στα βιβλία του.
Στο δεύτερο κεφάλαιο συναντούμε το πρόσωπο του Χριστού και τον καταλυτικό ρόλο που έπαιξε στη ζωή του ανήσυχου δημιουργού. Στην ίδια γραμμή παρατηρούμε την κυριαρχία του Χριστού στο συνολικό έργο του συγγραφέα, όπως επίσης το θεοκεντρικό ανθρωπισμό και, ειδικότερα, το χριστοκεντρικό ανθρωπισμό που εκφράζει ο Καζαντζάκης στο έργο του. Η έρευνα επεκτείνεται όσον αφορά την επίδραση του χριστολογικού δόγματος της Χαλκηδόνας στη σκέψη του, πάντα μέσα από τη χριστοκεντρική ανθρωπολογία του Καζαντζάκη, τη φιλάνθρωπη κένωση του Θεού Λόγου και την απόλυτη πρόσληψη του ανθρώπου από το Θεάνθρωπο με την προοπτική της θέωσης.
Στο τρίτο κεφάλαιο κυριαρχεί η πίστη του μεγάλου Κρητικού στην Ανάσταση του Κυρίου, αλλά και η βίωση του μυστηρίου της ζωής, ως οντολογικού γεγονότος και βιωματικής εμπειρίας εκ μέρους του ανθρώπου, αλλά και η Ασκητική του, ως έργο που σκανδαλίζει τους μη μυημένους στη σκέψη του, με τη σωτηρία του Θεού από τους ανθρώπους, καθώς και το θρυλικό επίγραμμα στον τάφο του, το οποίο προέρχεται από την πατερική σκέψη και παράδοση. Τέλος, στο Παράρτημα παραθέτουμε ενδιαφέροντα άρθρα που λειτουργούν ως μαρτυρίες, ώστε να εισάγουν τον αναγνώστη στο ιδιαίτερο κλίμα της ταραχώδους εποχής του συγγραφέα με την αμεσότητα του λόγου τους. Το επίσημο έγγραφο του Οικουμενικού Πατριαρχείου που έρχεται στο φως, αποτελεί ακόμη μια μαρτυρία-ντοκουμέντο για την αποκατάσταση της αλήθειας.
Εκ μέρους μας δεν επιδιώκεται καμία προσπάθεια ορθοδοξοποίησης του Καζαντζάκη. Η περιχαράκωση και η οριοθέτηση θα αδικούσε έναν στοχαστή που δεν κλείστηκε ποτέ σε στερεότυπα, έναν άνθρωπο που δεν συνθηκολόγησε ποτέ την ψυχή του. Αλλά έχουμε χρέος να μιλήσουμε για το άρωμα της Ορθοδοξίας που αποπνέουν τα έργα και η σκέψη του. Και κυρίως υπάρχει, περισσότερο παρά ποτέ, η ανάγκη να γεννηθεί ο προβληματισμός, πως όντως μπορεί κάποιος να δηλώνει ορθόδοξος, μα να μην αποκαλύπτει Ορθοδοξία, ενώ αντιθέτως να συναντά κανείς την έκπληξη εκεί, όπου από πριν είχε αποκλείσει την παρουσία της ή εκεί όπου τον έμαθαν να την αποκλείει άκριτα. Επειδή για να αρθρώσεις λόγο, πρέπει πρώτα να αφουγκραστείς τους καημούς. Η όλη προσπάθεια συντελείται ώστε να συναντήσει ο άνθρωπος το συνάνθρωπο και κατ’ επέκτασιν να συναντηθεί ο άνθρωπος με το πρόσωπο του Λόγου.
Μαρία Χατζηαποστόλου 
Θεολόγος - Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης
Mrs Θεολογίας - Υποψήφια Διδάκτωρ Θεολογίας

Η ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΝΙΚΟ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Η ματιά του μεγάλου Κρητικού στη Μητέρα Θεσσαλονίκη 

Ὁ Χριστὸς πόνεσε, κι ἀπὸ τότε ὁ πόνος ἅγιασε, 

πολέμησε ὣς τὴν τελευταία στιγμή, 

ὁ Πειρασμὸς νὰ τὸν πλανέψει, 

κι ὁ Πειρασμὸς νικήθηκε, σταυρώθηκε ὁ Χριστός, 

κι ἀπό τότε νικήθηκε ὁ θάνατος. 

Νίκου Καζαντζάκη, Ὁ Τελευταῖος Πειρασμός. 

Κι’ αν τούτο το συγκλονιστικό απόσπασμα από τον Τελευταῖο Πειρασμό μαρτυρά με τον ομορφότερο τρόπο την ανυπόκριτη αγάπη του μεγάλου Κρητικού στοχαστή για το Χριστό, το έργο του στο σύνολό του αποτελεί μια αδιάψευστη μαρτυρία αυτής της αγάπης. Εξ’ άλλου την πνευματικότητα τη συναντά κανείς, ακόμη και στα πιο ιδιαίτερα μέρη και κυρίως σ’ εκείνα, καθώς ο Χριστός με την ίδια του τη ζωή, μας φανέρωσε πως πάντα κατοικεί μέσα στην καρδιά των αβέβαιων και των ανήσυχων. Η πνευματικότητα και η ατόφια θρησκευτικότητα ως αέναη αναζήτηση συνεχίζει ακάθεκτη να χαρακτηρίζει και το μεγάλο συγγραφέα, καθώς υπήρξε ένας ένθεος άθρησκος, ένας άνθρωπος που αναζητούσε εναγωνίως το Θεό, αλλά ταυτοχρόνως δεν συμβιβάστηκε με κανένα σύστημα της εποχής του. Ο Νίκος Καζαντζάκης ανήκει αναμφίβολα στους ελεύθερα σκεπτόμενους ανθρώπους, στους ανθρώπους εκείνους που αγωνίζονται ακατάπαυστα να βρουν την αλήθεια ώστε να πλημμυρίσει με φως η ζωή τους. Για το μεγάλο Κρητικό, ο άνθρωπος ανακαλύπτει το Θεό μέσα από τη συνεχή αναζήτηση, την αμφισβήτηση, ακόμη και την άρνηση. Πρέπει να φτάσει κανείς στην Άβυσσο για να προσεγγίσει το Θεό και σ’ αυτή την προοπτική ακόμη και η αμφισβήτηση, εφόσον μπορεί να οδηγήσει στην ένωση, είναι μια απόλυτα υγιής διαδικασία. 

Το περασμένο Σάββατο στις 12 του Οκτώβρη στην πόλη της Θεσσαλονίκης και συγκεκριμένα στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, έλαβε χώρα η Στρογγυλή Τράπεζα με θέμα: «Πνευματικότητα και Θρησκευτικότητα στον Νίκο Καζαντζάκη», η οποία διοργανώθηκε από τη «Διεθνή Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη» υπό την προεδρία της κ. Γιούλης Ιεραπετριτάκη, Ιστορικού-Αρχαιολόγου και Υπεύθυνης της Τοπικής Επιτροπής Θεσσαλονίκης-Χαλκιδικής της Δ.Ε.Φ.Ν.Κ. και με τη συμμετοχή του κ. Χρυσόστομου Σταμούλη, Καθηγητή και Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. με θέμα: «Salvatores Dei. Νίκος Καζαντζάκης και Ορθόδοξη παράδοση», τον Σεβασμιώτατο Ανδρέα Νανάκη, Μητροπολίτη Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάνου, Καθηγητή Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. και Πρόεδρου της Διοικούσης Επιτροπής της «Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης», με θέμα: «Η Εκκλησία και ο Νίκος Καζαντζάκης: Ο μύθος του αφορισμού και της ταφής του», τον κ. Παναγιώτη Υφαντή, Επίκουρο Καθηγητή Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. με θέμα: «Ο Φτωχούλης του Καζαντζάκη», την κ. Αγαθή Μαρκάτη, Διδάκτορα Φιλοσοφίας με θέμα: «Νίκος Καζαντζάκης: προσεγγίσεις του θείου – από τον Bergson στην εξελικτική θεολογία», την Ευαγγελία Δαμούλη-Φίλια, Διδάκτορα Ιονίου Πανεπιστημίου και συγγραφέα με θέμα: «Η Αθωνική εμπειρία του Νίκου Καζαντζάκη», τη γραφούσα του παρόντος άρθρου, Μαρία Χατζηαποστόλου, Θεολόγο, Καθηγήτρια Μέσης Εκπαίδευσης και Υποψήφια Διδάκτορα Θεολογίας Α.Π.Θ. με θέμα: «Το πρόσωπο του Χριστού στο Νίκο Καζαντζάκη». Η κρητική ματιά του μεγάλου Κρητικού, διαπεραστική και επίκαιρη παρά ποτέ, ταράζει πάντα τα λιμνάζοντα νερά της βεβαιότητάς μας και μας μυεί σ’ έναν κόσμο όπου ο δρόμος της αλήθειας είναι το ταξίδι, ο αγώνας και ο αέναος ανήφορος. Γιατί όπως μαρτυρά ο ίδιος ο συγγραφέας «χωρὶς σταύρωση ἀνάσταση δὲ γίνεται». 

Ο Καζαντζάκης παλεύει ώστε ο άνθρωπος να μη σκοτώσει μέσα στην ύπαρξή του την έκπληξη του μυστηρίου και να διαφυλάξει εντός του το θεανθρώπινο παράδοξο. Να μη ξεχάσει την αληθινή του αποστολή, καθώς το αληθινό χρέος του κάθε μαχόμενου ανθρώπου είναι η μίμηση του Χριστού: «– Αὐτὸ λέγεται, ἀντιμίλησε ὁ παπα-Γιάνναρος μὲ θυμό, αὐτὸ λέγεται, πάτερ ἅγιε: ἀκολουθῶ τ’ ἀχνάρια τοῦ Χριστοῦ. Δὲν ἔμεινε, μαθές, ὁ Χριστὸς παρὰ σαράντα μέρες στὴν ἔρημο˙ ὕστερα κατέβηκε ἀπὸ τὴν κορφὴ τῆς μοναξιᾶς, πόνεσε, πείνασε, πάλεψε μὲ τοὺς ἀνθρώπους, σταυρώθηκε. Ποιό ’ναι λοιπὸν τὸ χρέος τοῦ ἀληθινοῦ χριστιανοῦ; Τό ’πα, τὸ ξαναλέω: ν’ ἀκολουθάει, ἀπάνω στὴ γῆς, τ’ ἀχνάρια τοῦ Χριστοῦ». Ο μεγάλος Κρητικός χτυπά την υποκρισία και το φαρισαϊσμό, καταφέροντας ένα καίριο χτύπημα κατά του απάνθρωπου ηθικισμού που στερεί από τον άνθρωπο την όντως ζωή. Ο κατασκευασμένος, ο ψεύτικος Χριστός του συστήματος, δικαιολογεί τα φρικτά εγκλήματα των εξουσιαστών μέσα στην ανύπαρκτη συνείδησή τους. Ο αληθινός Χριστός όμως αγκαλιάζει τον όλον άνθρωπο, τον πόνο και την αγωνία του, καθώς κάθε άνθρωπος που διώκεται από το κοινωνικό κατεστημένο συμβολίζει τον ίδιο το Χριστό: «Μὰ τώρα κατάλαβα˙ ὁ Χριστὸς εἶναι παντοῦ, τριγυρίζει ἀπόξω ἀπὸ τὸ χωριό μας, χτυπάει τὴν πόρτα μας, στέκεται καὶ ζητιανεύει ἀπόξω ἀπὸ τὴν καρδιά μας. Φτωχός, πεινασμένος, ἄστεγος εἶναι ὁ Χριστὸς στὸ πλούσιο τοῦτο κεφαλοχώρι, ὅπου ζοῦν καὶ βασιλεύουν οἱ Ἀγάδες, οἱ Λαδάδες, οἱ παπα-Γρηγόρηδες. Φτωχός, κι ἔχει καὶ παιδιὰ ποὺ πεινοῦνε. Ζητιανεύει, χτυπάει τὶς πόρτες καὶ τὶς καρδιές, καὶ τὸν διώχνουν ἀπὸ πόρτα σὲ πόρτα, ἀπὸ καρδιὰ σὲ καρδιά». 

Ο μεγάλος Κρητικός είναι ο αέναος ταξιδευτής του απείρου και στην εποχή του κήρυξε την αρχή της αγίας αβεβαιότητας. Η αρχή της βεβαιότητας είναι το τέλος της αγιότητας και το τέλος της βεβαιότητας είναι η αρχή της αγιότητας. Η αγιότητα που αποτελεί την κατεξοχήν έκφραση της αγίας τρέλας του ανθρώπου προς το Θεό, δεν αίρεται από τα λάθη, αλλά ολοκληρώνει ακόμη και μέσα από τις αστοχίες το ανθρώπινο πρόσωπο. Η αγία ευαισθησία των ποιητών και των αφανών, των ταπεινών και των αγίων, διασώζει το ανθρώπινο πρόσωπο καταξιώνοντάς το και οδηγώντας το στη θέωση. Η αγία ευαισθησία ήταν, είναι και θα είναι πάντα η μεγάλη δύναμη της αδυναμίας μας. 

Μαρία Χατζηαποστόλου 

Θεολόγος-Μrs Θεολογίας 

Καθηγήτρια Μέσης Εκπαίδευσης 

Υποψήφια Διδάκτωρ Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ: Κωνσταντίνου και Ελένης

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΛΕΝΗΣ 

 Κύριε 

σού έφερα το πρόσφορο 

ζεστή ακόμα η σάρξ με σφραγίδα 

εδώ το χαρτονόμισμα να δώσεις κάτι στο κερί 

που σου διαβάζει οδυρμούς εν περιλήψει 

κι εδώ είναι το χαρτί με των ψυχών τα ονόματα. 

Όσα μπορείς αγίασον. 

 Για την Ελένη κυρίως ενδιαφέρομαι 

ήτανε κάποτε η μάνα μου. Τώρα δεν ξέρω 

τι συγχωνεύσεις έκανες 

αν σε κοινό αυλάκι ρέει 

το ίδιο αίμα με το ξένο 

αν το αδειάζεις ως απόβλητο 

εκεί που υδρεύονται οι πίστεις 

αν το επεξεργάζεσαι βαφή για τα τριαντάφυλλα 

βαφή για τον θυμό των άυλων πραγμάτων 

- να ρίχνεις καμιά στάλα από δαύτο 

στο μαύρο που ’ναι οι πληγές - αίμα δικό τους είναι. 

Ελένη. Να σ’ την δείξω μην την μπερδέψεις 

με άλλες έτσι που κατάργησες τα επίθετα 

κατάργησες τις ανομοιότητες. 

Μόνο διακριτικό που τους απέμεινε 

είναι πόσο τους ξέχασαν 

και πόσο ακόμα τους θυμούνται. 

Αλλά αυτό εσένα μάλλον σε μπερδεύει. 

Το έργο σου εσύ το αναγνωρίζεις 

απ’ το ευδιάκριτο εκείνο αδιακρίτως. 

Ελένη Ελένη - άσε τον Αθανάσιον 

τον έχω αναλάβει εγώ αυτόν 

τον αναπαύω εγώ αυτόν σε πουπουλένια κλάματα. 

Τη μάνα μου αγίασον. 

Έλα πιο κάτω να σ’ την δείξω. 

Είναι εκείνη η συρμάτινη φουρκέτα. 

Διχαλωτή αιωρείται σαν κεραίες 

σβησμένου αποτυπώματος μικρού σαλιγκαριού. 

Έτσι έζησαν τα λιγοστά μαλλιά της. 

Γυροφέρνοντας το σχήμα ενός κότσου 

ίδιος με ασθενικό σαλιγκαριού καβούκι 

που όλο ξεγλιστρούσαν και κατέρρεαν 

αδύναμοι οι κύκλοι του απ’ τη περιέλιξή τους. 

Και η φουρκέτα - συνέχισε μάνα για λίγο εσύ 

να τρέξω εγώ να πιάσω τον κρυφτούλη ήχο 

της πτώσης άφθαρτα όπως χτυπά 

επάνω στην πλακόστρωτη την πατρική επιφάνειά μου. 

Αυτή είναι, δες την καλά. 

Κοίτα μη μου αγιάσεις ξένη μάνα 

και γίνει η στοργική ορφάνια μου 

μετά από τόσα χρόνια μητριά μου.

 Κική Δημουλά, Η εφηβεία της λήθης, 1994

Επίτιμη Διδάκτορας του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ η ποιήτρια Κική Δημουλά

Με «καταρρακτώδη συγκίνηση […] ντροπή» και λεπτομερή απαρίθμηση των «αμέτρητων» προσόντων που δεν έχει, η ποιήτρια Κική Δημουλά ξεστόμισε «το απερίσκεπτα θρασύ “ναι” της», στην απόφαση του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ να της απονείμει τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα. Η τελετή αναγόρευσης, σύμφωνα με επιθυμία της ποιήτριας, θα γίνει στις αρχές του νέου έτους.

Η απόφαση του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ είναι ιστορική! Επίτιμος διδάκτωρ Θεολογίας μια ποιήτρια που δεν διστάζει να μιλάει στο Θεό στο β' ενικό - όπως ακριβώς οι υμνογράφοι - πλέκοντας εκ λόγων την δική της ποιητική μελωδία. 

Μέσα από τις συμπληγάδες της αμφισβήτησης, της αβεβαιότητας, της ειρωνείας συχνά, της πάλης του εφήμερου με το αιώνιο, η Κική Δημουλά θεολογεί μ' ένα δικό της ολότελα τρόπο - εν ταυτώ και οικείο - που ταιριάζει στους σύνθετους και ορθολογικούς καιρούς μας.
Ο στίχος της για το Θεό είναι πολλές φορές αποφατικός. Μα και η όλη της ποίηση δεν είναι παρά μια πρόσκληση για αποκρυπτογράφηση και επανανακάλυψη των καίριων και ουσιωδών, πέρα από σοβαροφάνειες ή σπουδαιοφάνειες. Οι "θεοφάνειες" της Δημουλά μου θυμίζουν το "βυθού ανεκάλυψε πυθμένα και διά ξηράς οικείους έλκει...".

Πολλά τα έτη της!

Π.Α.Α.
Υ.Γ. Ακολουθεί ένα εξαίσιο ποίημα της Δημουλά (στο βιντεάκι που παραθέτουμε το διαβάζει η ίδια) για όποιον είναι ικανός να το προσλάβει.

Η ΓΛYKΥΤΑΤΗ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΣ 
Τρισάγια κάθε τόσο
γιὰ νὰ δοθεῖ ἡ ὑπηκοότητα νεκροῦ
στὸν κεκοιμημένον δοῦλόν σου.

Ὕψιστε, τί ἐννοεῖς
ἄλλο νεκρὸς καὶ ἄλλο δοῦλος.
Κι ἀπὸ πότε ἐπιτρέπεται
νὰ κοιμοῦνται ἔτσι βαθιὰ
ἀτιμώρητοι οἱ δοῦλοι.

Τὸν κεκοιμημένον δοῦλόν σου.
Θέ μου, ἂν ἀπελευθερώνει ὁ θάνατος
ὅπως μᾶς τὸ ὑπόσχεται παρήγορη
ἡ γλυκύτατη ἀβεβαιότης,
ἐσὺ γιατί τὸν θὲς ντὲ καὶ καλὰ δουλέμπορο;

Τὸν κεκοιμημένον.
Περὶ ὕπνου πρόκειται, Κύριε;
Μὰ τοῦ κολλάει ὕπνος τοῦ νεκροῦ
ἔτσι εὔκολα νυστάζει ἡ ἀπώλεια τῆς ζωῆς;
Ἐδῶ ἐμεῖς, δοῦλοι τοῦ ἀπάνω κόσμου ἀκόμα
κι ὅμως ποιὸς κλείνει μάτι
ἂν δὲν τὸν νανουρίσει ὅπως ξέρει
μόνο ἡ γιαγιά του ἡ ἀβεβαιότης
μὲ τὴ γλυκεῖα της ρόδινη ἀφύπνιση.

Κύριε, μήπως ὅταν ἐνέκρινες
αὐτοὺς τοὺς ἀνελέητους ἀνταγωνιστικοὺς ψαλμοὺς
ἤσουν ἀκόμη ἄνθρωπος;

Η ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΙΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ

Η Παναγία η Παντοχαρά στη Σίκινο. Το τάμα του Ελύτη που εκπλήρωσε η Ιουλίτα Ηλιοπούλου

Με χαρά διαβάζουμε στην ιστοσελίδα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ότι στο πλαίσιο του μαθήματος «Θρησκευτική Λογοτεχνία» του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας που διδάσκει η Επίκουρος Καθηγήτρια Κίρκη Κεφαλέα, συνεχίζονται οι παρουσιάσεις σύγχρονων Ελλήνων ποιητών και αύριο Πέμπτη 22 Νοεμβρίου θα μιλήσει η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου με θέμα: «Η ιερότητα στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη».

Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί στην Αίθουσα Οπτικοακουστικών Μέσων της Θεολογικής Σχολής (2ος όροφος), ώρα 12:00.

Ο διάλογος Θρησκείας και Ποίησης, και Λογοτεχνίας γενικότερα, έχει γίνει πλέον συνείδηση - ευτυχώς! - και στις δύο Θεολογικές μας Σχολές. Γι' αυτό και οργανώνονται ανάλογες εκδηλώσεις, υποστηρικτικές του βασικού μαθήματος γύρω από το θέμα.

Η παρουσία της Ιουλίτας Ηλιοπούλου στην Θεολογική Σχολή με ένα τόσο σπουδαίο θέμα, νομίζω αποτελεί μια γόνιμη πρόκληση για ουσιαστικό διάλογο. Σε μια εποχή που διώκει το ιερό και τα πάντα αποϊεροποιούνται, ο Ελύτης και πάλι μας καλεί στην Ιδιωτική του Οδό, όπου σημειώνει προφητικά: 

"…που έφτασα στο σημείο να ονειρεύομαι για τον άνθρωπο μια καινούργια Σαρακοστή, όπου να νηστεύει όλους τους καρπούς της επικαιρότητας και να μη συντηρείται παρά μόνον από τη στοιχειακή έννοια των πραγμάτων και τη μεταφυσική τους προέκταση".