Ο ΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ ΣΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΚΗΝΗ "ΜΑΚΑΡΙ"

Ο Νίκος Γεωργάκης έρχεται από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα, και μαζί με τους συνεργάτες του, θα παρουσιάσει επιλογές από τα τραγούδια του, από τους 9 δίσκους του, την Πέμπτη 16 Απριλίου στις 9 μμ., στη μουσική σκηνή Μακάρι, Ζωοδόχου Πηγής 125 & Κομνηνών. 

Θα εμφανιστούν: 

Δάφνη Πανουργιά: τραγούδι 

Φώτης Θεοδωρίδης: τραγούδι 

Ειρήνη Σγουρίδου: τραγούδι, φλάουτο 

Νίκος Γεωργάκης: τραγούδι-κιθάρα 

Κυριάκος Γκουβέντας: βιολί 

Τάσος Μισυρλής: βιολοντσέλο 

Γιάννης Παπαστεργίου: μαντολίνο, βιολί 

Ο Νίκος Γεωργάκης πρωτοεμφανίζεται ως συνθέτης και ερμηνευτής το 1989 στο δίσκο “Βραδινή Αναρρίχηση” που κυκλοφόρησε σε παραγωγή του Μάνου Χατζιδάκι.

   

ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ 

1 Βραδινή Αναρρίχηση (1989) 

2 Η δύση κι η αυγή έχουν το ίδιο χρώμα (1995) 

3 Παράδοξη νύχτα (1998) 

4 Ταξίδι από ένα δωμάτιο (2002) 

5 Ανάσα καλοκαιριού (2007) 

6 Να γίνω η θάλασσα (2011) 

7 Παραφυλάει ο έρωτας (2015) 

8 Είν’ η ζωή μια μουσική (2020) 

9 Στην άκρη της ζωής (2024)

"ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ" ΤΟΥ ΘΑΝΟΥ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΚΟΥΛΙΔΗ

Με αφορμή τα σημερινά γενέθλια του Θάνου Μικρούτσικου (Πάτρα, 13 Απριλίου 1947), αναρτούμε το 

"Το τραγούδι του Χριστού", σε στίχους Γιώργου Κακουλίδη και μουσική Θάνου Μικρούτσικου, από τα "Ανέκδοτα Τραγούδια" (2020). 

Ερμηνεία: Θάνος Μικρούτσικος & Κώστας Θωμαΐδης.

Ο Γιώργος Κακουλίδης (1956 - 2021)  ήταν γιος του ζωγράφου Δημήτρη Κακουλίδη και εγγονός γλύπτη. Σε νεαρή ηλικία ταξίδεψε με φορτηγά καράβια και εμφανίστηκε στη λογοτεχνία το 1979 με την ποιητική συλλογή "Λίμπερτυ", μια αναφορά στα ταξίδια του, από τις εκδόσεις "Κείμενα του Φίλιππου Βλάχου". Το 1994 τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Καβάφη στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Ποίησή του έχουν μελοποιήσει ο Θάνος Μικρούτσικος (Με 7 Πίνακες Του Γιώργου Λαζόγκα Και 7 Ποιήματα Γιώργου Κακουλίδη), ο Νίκος Κυπουργός, ο Στάμος Σέμσης κ.α. Πολλές οι ποιητικές συλλογές του, όπως και τα αφηγήματά του. 

Παράλληλα με τη συγγραφική του δραστηριότητα, ασχολήθηκε με τη ζωγραφική και έκανε 8 ατομικές εκθέσεις.

«Ο Γιώργος Κακουλίδης έχει δημιουργήσει μια ενότητα ζωής και ποίησης. Ζει για την τέχνη του, ζει την τέχνη του. Ζει με πρωτόγνωρο πάθος την καθημερινότητά του. Κάποιες φορές βρίσκω έξω από την πόρτα του σπιτιού μου ένα ποίημα. Μια άλλη φορά βρήκα ένα ρολόι. Πρόσφατα την τραγιάσκα του πατέρα του. Ένα CD του Βάγκνερ, μια ζωγραφιά» έλεγε ο Θάνος για τον Γιώργο Κακουλίδη. «Επειδή αγαπώ πολύ τον Κακουλίδη μπόρεσα να τον ξεκλειδώσω και να βρω την ουσία του» 

 

Τον τελευταίο τον καιρό 

πάτησα πάνω στον σταυρό 

και χάθηκα, Μαρία. 

Στο ξύλο είχα λησμονιά 

μα όμως μέσα μου κρυφά 

μ` έκοβε μια άγρια επιθυμία. 

Πριν με υψώσει ο τρελός 

του ουρανού ο πετεινός 

να μπω στα μάτια σου να δω 

της ζωής μου την ταινία. 

Τον τελευταίο τον καιρό 

πάτησα πάνω στον σταυρό 

και χάθηκα, Μαρία.

Η ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΑΣΩΤΟΥ ΥΙΟΥ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Οι πρώτοι διδάξαντες: Felia Doubrovska and Serge Lifar  (1929)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Sergei Prokofiev (1891-1953)
The Prodigal Son, Ballet in Three Scenes, Op 46. 

Ένα από τα περίφημα μπαλέτα που συνέθεσε ο Σεργκέι Προκόφιεφ (1928-29) και χορογράφησε ο θρυλικός Ζορζ Μπαλανσίν (1904 - 1983), ο μεγαλύτερος χορογράφος του 20ού αιώνα. 

Το μπαλέτο Άσωτος υιός, σε τρεις σκηνές, είναι από τις πρώτες δημιουργίες του Μπαλανσίν (1929) και η τελευταία του για τα Ρωσικά Μπαλέτα του Ντιάγκιλεφ. 

Το μπαλέτο αφηγείται με τον δικό του τρόπο την παραβολή του ασώτου υιού της Καινής Διαθήκης. Το λιμπρέτο του Boris Kochno στηρίζεται στην σχετική διήγηση του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου. Ο άσωτος γιος, μετανοώντας για την έκλυτη ζωή του, που την πέρασε συντροφιά με τη λάγνα Σειρήνα και τους μέθυσους φίλους του, επιστρέφει γονυπετής στο πατρικό του, όπου τον υποδέχεται με ανοιχτή αγκαλιά ο γέροντας πατέρας του. 

Η πρεμιέρα του έργου πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 21 Μαΐου 1929, στο Θέατρο Σάρα Μπερνάρ, στο Παρίσι, με τον συνθέτη στο πόντιουμ. 
Ο Προκόφιεφ, που οραματίστηκε την Σειρήνα σεμνή και σοβαρή, αναστατώθηκε τόσο από την χορογραφία του Balanchine που αρνήθηκε να του πληρώσει τα δικαιώματά του για τη χορογραφία.

Anton Dolin in The Prodigal Son, Ballets Russes, Australian Tour, 1939.

Η πρεμιέρα στο θέατρο Mariinsky της Αγίας Πετρούπολης έγινε 72 χρόνια μετά! Στις 14 Δεκεμβρίου 2001.

Από το ανέβασμα του Ασώτου υιού στο Mariinsky (2013)

Η επιστροφή του Ασώτου στην Αγία Πετρούπολη είχε μεγάλη σημασία. Για πρώτη φορά, ένα μπαλέτο της πιο ριζοσπαστικής περιόδου του Saisons Russes του Diaghilev επέστρεφε στη σκηνή του Θεάτρου Mariinsky, σπάζοντας τα δεσμά κάθε καλλιτεχνικής και ιδεολογικής λογοκρισίας, που επικρατούσε στην τότε Ρωσία. 

Με την επιστροφή του Ασώτου στο Θέατρο Mariinsky και την παραγωγή του με νέους χορευτές, άρχισε να αποκαθίσταται μια αντικειμενική εικόνα της εξέλιξης του μπαλέτου στον 20ο αιώνα. 

Αξίζει να σημειωθεί πως στις 30 Απριλίου 2013 η σπουδαία Ελληνίδα μπαλαρίνα του θεάτρου Mariinsky Αλεξάνδρα Ιωσηφίδη, χόρεψε στη σκηνή του θεάτρου Mariinsky στο «Πουλί της φωτιάς» του Στραβίνσκυ. 

Στο πρόγραμμα της βραδιάς συμπεριλαμβανόταν και ο Άσωτος υιός του Προκόφιεφ, στην ιστορική χορογραφία του Μπαλανσίν (διάρκεια 40 λεπτά).

Τον "Άσωτο Υιό" του Προκόφιεφ χόρεψε και ο μεγάλος Mikhail Baryshnikov (γενν. 1948), πάντα στην χορογραφία του Balanchine, με το Μπαλέτο του Σικάγου. Δημοσιεύουμε εδώ δύο χαρακτηριστικές φωτογραφίες, από το μπαλέτο του Προκόφιεφ με τον Baryshnikov. Είναι από παραστάσεις του Απριλίου 1979 στο Σικάγο, στο πλαίσιο διεθνούς περιοδείας με την εταιρεία Balanchine. 

Hugo Emil Alfvén (1872 – 1960)
Den forlorade sonen - Ο Άσωτος υιός

Ο Hugo Alfven ήταν Σουηδός συνθέτης, βιολονίστας, διευθυντής χορωδιών και ζωγράφος, από τους σημαντικότερους της χώρας του. Η μουσική του θεωρείται ότι ανήκει στο υστερο-ρομαντικό ιδίωμα, αλλά με ενορχήστρωση επιδέξια και πολύχρωμη, που θυμίζει εκείνη του Ρίχαρντ Στράους. Η προγραμματική, κυρίως, μουσική του είναι εμπνευσμένη από το σουηδικό αρχιπέλαγος. 

Η παραβολή του Ασώτου υιού εμπνέει τον σουηδό δημιουργό και συνθέτει μια σουίτα μπαλέτου (Den förlorade sonen, 1957), στην οποία ενσωματώνει λαϊκές μελωδίες και χορούς της πατρίδας του, καθώς η ιστορία του απερίσκεπτου νέου, που εγκαταλείπει την πατρική εστία και σπαταλά την περιουσία της για τις κοσμικές ηδονές, είναι συνήθης στους λαούς και ερμηνεύεται σύμφωνα με τις τοπικές παραδόσεις.

Rodin Auguste (1840-1917)
Ο άσωτος υιός, π. 1884
Εκτίθεται στην Εθνική Γλυπτοθήκη, Άλσος Ελληνικού Στρατού, Γουδή

Η Παραβολή του Ασώτου Υιού εμπνέει διαχρονικά όλους τους τομείς της τέχνης. 

Από την μουσική παρουσιάζουμε, συνοπτικά, χαρακτηριστικά και ολότελα διαφορετικά παραδείγματα.

Αρχίζοντας από την κλασική μουσική έχουμε την λυρική Καντάτα «Ο άσωτος υιός» (L’ Enfant Prodique, 1884) του μεγάλου γάλλου συνθέτη Achille-Claude Debussy (1862-1918) πάνω σ’ ένα ποίημα του Εdouard Guinand. Ο Debussy κέρδισε με αυτό το έργο το πρώτο «Μεγάλο Βραβείο της Ρώμης» (Grand Prix de Rome) και το σκεπτικό για το βραβείο στηρίχθηκε στη μελωδικότητα και το δραματικό στοιχείο της σύνθεσης. 

Η καντάτα περιλαμβάνει εννέα μέρη: εισαγωγή, τέσσερες διηγήσεις, μία σύντομη συνοδεία, ένα ντουέτο, και κλείνει με ένα τρίο της ευχής «Θεέ του Ισραήλ! Δόξα σε Σένα Κύριε» (Dieu d’ Israel! Gloire a toi Seigneur!). 

Η εκτέλεση του έργου, που προτείνουμε εδώ είναι όντως κορυφαία: Jessye Norman (soprano), José Carreras (tenor), Dietrich Fischer-Dieskau (bariton), και η Συμφωνική της Ραδιοφωνίας της Στουτγκάρδης υπό τον Gary Bertini. 

 

Στη συνέχεια περνάμε στο θρυλικό συγκρότημα The Rolling Stones και τον δικό τους άσωτο υιό (Prodigal Son). 

Composer: Wilkins 

Lyricist: Robert Wilkins 

Associated Performers: Mick Jagger, Brian Jones, Keith Richards, Charlie Watts, and Bill Wyman. 

 

Και τώρα στα …καθ’ ημάς. Στο λεγόμενο «έντεχνο» τραγούδι κατά χρονολογική σειρά: 

Το τραγούδι "Η επιστροφή του ασώτου" με τον μεγάλο Στέλιο Καζαντζίδη του έτους 1964 σε στίχους Κώστα Βίρβου και μουσική Μπάμπη Μπακάλη από το album 45άρια 1964.

Το πρώτο λαϊκό τραγούδι εμπνευσμένο από την παραβολή του Ευαγγελίου, με έντονο συγκινησιακό περιεχόμενο: "Τα μαύρα δάκρυά μας λυπήθηκε ο Θεός, απόψε επιστρέφει ο άσωτος υιός". 

 

«Άσωτος υιός», σε μουσική και στίχους του Νίκου Πορτοκάλογλου, από τον δίσκο «Φατμέ» (1982).

Το τραγούδι συμπεριέλαβε αργότερα στον προσωπικό του δίσκο ο Νίκος Πορτοκάλογλου, με τίτλο "Άσωτος υιός" (1996). 

 

Ένα λαϊκό τραγούδι: «Η επιστροφή του Ασώτου» του Μάριου Τόκα, σε στίχους Φίλιππου Γράψα, με τον Δημήτρη Μητροπάνο. Από τον δίσκο «Παρέα μ’ έναν ήλιο» (1994).  

  

«Η Παραβολή του Ασώτου», του Θανάση Παπακωνσταντίνου από τον δίσκο «Της αγάπης γερακάρης» (1996), με ερμηνεύτρια την Μελίνα Κανά.

«Του Ασώτου» σε μουσική και στίχους του Σωκράτη Μάλαμα, από το άλμπουμ «Λαβύρινθος» (1996).

 

"Η επιστροφή του ασώτου" από τους Χαΐνηδες με ερμηνευτή τον Αλκίνοο Ιωαννίδη.

Στίχοι και μουσική: Δημήτρης Αποστολάκης. 

Δίσκος: Χαΐνηδες – Ο ξυπόλητος πρίγκηπας (2000)

Η Διοτίμα Λιαντίνη, καθηγήτρια Θρησκευτικής Εικονογραφίας και Μουσειοδιδακτικής, στο Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας, της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ, μας έχει δώσει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μονογραφία για την εικονογραφία του ασώτου υιού, με προοπτική τη διδακτική της παραβολής, ως θέμα της Ιστορίας της τέχνης και συνάμα ως θέμα θεολογικού και ηθικού προβληματισμού, μέσα από τις εικαστικές τέχνες. 

Η πρωτοτυπία της μονογραφίας εντοπίζεται στο γεγονός ότι η Διοτίμα Λιαντίνη «διαβάζει» και ερμηνεύει τις εικονογραφήσεις με βάση τα κείμενα της Βίβλου και τα ερμηνευτικά σχόλια των Πατέρων και Εκκλησιαστικών Συγγραφέων στην παραβολή: είτε η ερμηνεία τους είναι κυριολεκτική, είτε είναι αλληγορική και συμβολική. Στην διεξοδική έρευνά της για το θέμα, πολύτιμη πηγή για τη διδακτική προσέγγιση υπήρξε και η ακολουθία της Κυριακής του Ασώτου στο Τριώδιον. 

Η συγγραφέας επισημαίνει πώς "είναι πράγματι εκπληκτική η διαπίστωση ότι οι καλλιτέχνες, ιδιαίτερα στα μεσοβυζαντινά ιστορημένα χειρόγραφα, τις υστεροβυζαντινές και μεταβυζαντινές τοιχογραφίες και εικόνες, καθώς και στα δυτικά ιστορημένα χειρόγραφα του μεσαίωνα, γνωρίζουν τη θεολογική εκκλησιαστική ερμηνεία της παραβολής και την αποτυπώνουν με τα σύνεργα της τέχνης τους στο καλλιτεχνικό τους δημιούργημα. Αν δεν αναζητούσαμε τη θεολογική – πατερική ερμηνεία, η εικόνα σε ορισμένες περιπτώσεις θα μας ήταν ακατανόητη και μη ερμηνεύσιμη. Στην πορεία της εργασίας και στην έρευνα του θέματος χρησιμοποιήσαμε την ιστορική και ερμηνευτική μέθοδο, για να επιτύχουμε το μουσειοδιδακτικό στόχο. Αυτό σημαίνει ότι αφού αναγκαία παραθέτουμε τα σπουδαιότερα βιογραφικά και ιστορικά στοιχεία των δημιουργών από την πλευρά της Ιστορίας της τέχνης, προκειμένου να προσδιορισθούν το χρονικό πλαίσιο δημιουργίας, οι επιδράσεις, η τεχνοτροπία και η σκοποθεσία των έργων, προχωρούμε στη θεολογική τους ή την κοινωνική τους (ανάλογα με τα έργα) «ανάγνωση» και στο ηθικό δίδαγμα που προσφέρουν. Όλα τα παρατιθέμενα έργα τέχνης θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια μουσειακή έκθεση της θεματικής της παραβολής του ασώτου". 

Hieronymus Bosch, Ο άσωτος υιός, 1510, Rotterdam, Μουσείο Boymans-van Beuningen

Στη συνέχεια η εκπομπή "Προς Εκκλησιασμόν" της Ενορίας του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Ψυχικού, με προσκεκλημένη την συγγραφέα και ιστορικό της Τέχνης, Διοτίμα Λιαντίνη. 

Ο ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Σαν σήμερα, 18 Ιανουαρίου, γεννήθηκε πριν 111 χρόνια και πέθανε, πριν 42 χρόνια, ο Βασίλης Τσιτσάνης. 
Για το φαινόμενο Τσιτσάνης έχουν γραφτεί πολλά. Εμείς εδώ εστιάζουμε στην σχέση του Μάνου Χατζιδάκι με τον Τσιτσάνη, κρατάει από παλιά και είναι πολύ στενή.
Ίσως ο Χατζιδάκις είναι ο μόνος έλληνας συνθέτης της λεγόμενης "έντεχνης" μουσικής, που έκανε τον Τσιτσάνη τόσο δικό του, σε διαφορετικά έργα του και σε διαφορετικές συνθετικές περιόδους. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Στις 31 Ιανουαρίου 1949 ο Χατζιδάκις δίνει στο Θέατρο Τέχνης την περίφημη διάλεξή του για το ρεμπέτικο. Σ' αυτήν αναφέρεται εκτενώς σε τραγούδια του Τσιτσάνη. Ας τον ακούσουμε: 

"Κατοχή. Πάνω σε μια γυμνή και παγωμένη άσφαλτο με μοναδικό φωτισμό την ψυχρή όψη ενός φεγγαριού, προχωράμε μ΄ ένα φίλο. Ένας λεπτός μα διαπεραστικός ήχος μπουζουκιού καθρεφτίζεται -λες- μες στην άσφαλτο και μας ακολουθεί βήμα προς βήμα. Ο φίλος μου προσπαθεί να μου εξηγήσει τη διάθεση φυγής και την έντονη εμμονή σ΄αυτή τη διάθεση που κρατούν οι τέσσερις νότες του περιφερόμενου τότες τραγουδιού «Θα πάω εκεί στην αραπιά». Μάταια προσπαθούσε να μου μεταδώσει τη συγκίνησή του και να μου δείξει μαζί αυτό το αντίκρισμα που υπήρχε αυτής της «διάθεσης φυγής» - καθώς την ονόμαζε στην όλη δημιουργημένη ατμόσφαιρα της πολιτείας των Αθηνών. Του λόγου μου -κάπως δικαιολογημένα βλέπετε με τη μικρή μου τότες ηλικία- του έφερνα όλες μου τις αντιρρήσεις, κουβαλώντας γνωστά επιχειρήματα που ιδιαίτερα σήμερα χρησιμοποιούνται πάρα πολύ από Αθηναίους της ώριμης ηλικίας. Δηλαδή περί αγοραίου, φτηνού και χυδαίου είδους καθώς κι άλλα παρόμοια. Αυτός όμως επέμενε τονίζοντας την κάθε λέξη του σύμφωνα με το ρυθμό «Θα πάω εκεί στην αραπιά», θέλοντας ίσως να μου δώσει και μια ρυθμική επαλήθευση των όσων έλεγε πάνω στο τραγούδι. 

Αργότερα ο ίδιος φίλος, στον ίδιο δρόμο, μου μιλούσε για κάτι καινούργιο. Μα τώρα ήταν καλοκαίρι και η άσφαλτος μύριζε. Το ίδιο σκοτάδι, μα η κάψα έλιωνε τις φωνές και τις έφτιαχνε μόνιμους ίσκιους στα σπίτια. Υπήρχε γύρω μας κάτι ρευστό. Μια καινούργια ρεμπέτικη κραυγή -καινούργια για μένα βέβαια- κυλούσε μ’ ένταση ανάμεσα στα στενά και βρώμικα πεζοδρόμια του Πειραιά και της Αθήνας. Ακούγαμε την πρώτη στροφή που έλεγε «Κουράστηκα για να σ΄ αποκτήσω αρχόντισσά μου μάγισσα τρανή». Κι ο φίλος μου εξηγούσε θίγοντας όλο τον ανικανοποίητο ερωτισμό που έπνιγε την ατμόσφαιρα. Ακόμα, προσπαθούσε να μου εξηγήσει το τραγικό στοιχείο του τραγουδιού που ερχόταν αντιμέτωπο σε μια εποχή που μόνο συνθήματα κυκλοφορούσαν τρέχοντας. Αργότερα πολύ, θά ΄βλεπα πόσην αλήθεια είχαν τα λόγια του, γιατί τότες ακόμη έπαιζα με τις πραγματικές αξίες ανυποψίαστος". 

Ο Χατζιδάκις εδώ αναφέρεται σε δύο προπολεμικά τραγούδια του Τσιτσάνη για να αποδώσει την ένταση του ρεμπέτικου που τότε τον σημάδεψε ανεξίτηλα: "Θα πάω εκεί στην Αραπιά" [Η μάγισσα της Αραπιάς], ένα χασάπικο που ο Τσιτσάνης ηχογράφησε το 1939, και "Αρχόντισσα", ένα χασάπικο αργό, μία από τις ωραιότερες λαϊκές καντάδες που γράφτηκαν ποτέ, που ερμήνευσε με μοναδικό τρόπο, το 1938, σε δίσκο Columbia, ο Στράτος Παγιουμτζής. 

Το "Θα πάω εκεί στην Αραπιά" ο Χατζιδάκις το ενέταξε αργότερα (1972) στο έργο του "Ο σκληρός Απρίλης του '45", που είναι διασκευή λαϊκών και ρεμπέτικων τραγουδιών του Μεσοπολέμου και της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου (για μικρή ορχήστρα με μπουζούκι, δύο κιθάρες, βιολί, μαντολίνο, άρπα, κοντραμπάσο και κρουστά)1. 

Την "Αρχόντισσα" ο Χατζιδάκις την ενέταξε στις "Έξι λαϊκές ζωγραφιές" (1949-50), δηλ. λίγο μετά την διάλεξή του για το ρεμπέτικο, στην οποία είπε γι' αυτό το τραγούδι: 

"Λίγο πριν απ΄ τον πόλεμο του ’40 ο Tσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά το «Αρχόντισσα μου μάγισσα τρανή- κουράστηκα για να σε αποκτήσω». Ήταν ένας μεγαλοφυής σχεδιασμός -μπορώ να πω- πάνω στο ερωτικό θέμα, που η δύναμή του και η αλήθεια του μας φέρνει κοντά στον «Ερωτόκριτο» του Κορνάρου και μετά από εκατοντάδες χρόνια κοντά στο «Ματωμέvο Γάμο» του Λόρκα. Η μελωδική του γραμμή αφάνταστη σε περιεκτικότητα και σε λιτότητα πλησιάζει τον Μπαχ. Αυτό το τραγούδι ορθώθηκε για να αντιμετωπίσει μια τυραννισμένη και δύσκολη εποχή και στάθηκε η πρώτη δυνατή φωνή μιας γενιάς". 

Και συνεχίζοντας ο Χατζιδάκις αναφέρεται σ' ένα θρυλικό τραγούδι του Καλδάρα: 

"Πριν δυό χρόνια ο ίδιος ο Τσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά πάλι αυτούς τους στίχους «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι - το σκοτάδι είναι βαθύ - κι όμως ένα παλικάρι δεν μπορεί να κοιμηθεί», ο ερωτισμός προχωράει και θίγει ακέραια το ανικανοποίητο, δίδοντας μια τόσο λεπτή μα τόσο έντονη αίσθηση μιας βαριάς ατμόσφαιρας, λες και προμηνούσε ένα άγχος, μια καταιγίδα. Φέτος -ο Παπαϊωάννου αυτή τη φορά- μας δίνει ολάκερο αυτό το άγχος με μια δυνατή κραυγή πια- η μοναδική μες στα ρεμπέτικα, και γι΄ αυτό τόσο αληθινή με το «Άνοιξε – άνοιξε»2. Δεν ξέρω, αλλά σ΄ αυτά τα τρία τραγούδια υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος που δίνει ξεκάθαρα και μοναδικά το τραγικό στην ερωτική μας περιοχή". 

Ο Χατζιδάκις μας λέει ότι ο Τσιτσάνης τραγουδούσε το "Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι" του Καλδάρα (θα μπορούσε να 'ναι και δικό του!), το οποίο επίσης συμπεριέλαβε στις "Εξι λαϊκές ζωγραφιές" για πιάνο.

Στην ιστορική διάλεξη για το ρεμπέτικο ο Χατζιδάκις είχε φέρει τον Μάρκο Βαμβακάρη και τη Σωτηρία Μπέλλου για να παίξουν ζωντανά. Ανάμεσα στα τραγούδια ήταν και το "Μπαξέ τσιφλίκι" του Τσιτσάνη, το οποίο επίσης υπάρχει στις "Έξι λαϊκές ζωγραφιές", όπως και η "Συννεφιασμένη Κυριακή" που σημαίνει ότι από τις έξι οι τρεις είναι Τσιτσάνης! Να θυμίσουμε ότι οι "Εξι λαϊκές ζωγραφιές" ανέβηκαν ως μπαλέτο από το Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου και έμειναν πραγματικά στην ιστορία του χορού της μεταπολεμικής Ελλάδας. 

Στα 1955-56 έχουμε μια συνάντηση κορυφής, θα λέγαμε, αφού ο Χατζιδάκις φώναξε τον Βασίλη Τσιτσάνη να παίξει μπουζούκι σε δύο αριστουργήματα του Ελληνικού κινηματογράφου, όπου ο Χατζιδάκις έγραψε τη μουσική: τη Στέλλα του Μιχάλη Κακογιάννη (1955) και τον Δράκο του Νίκου Κούνδουρου (1956). Από τη Στέλλα έχουμε ένα διαμάντι: τη Φαντασία για μπουζούκι και πιάνο, με τον Τσιτσάνη στο μπουζούκι και τον Χατζιδάκι στο πιάνο. Η σχετική ανέκδοτη ηχογράφηση, την οποία παραθέτουμε εδώ, περιλαμβάνεται για πρώτη φορά στον δίσκο Ο Ελληνικός κινηματογράφος και ο Μάνος Χατζιδάκις παρουσιάζουν (1985).

Στον Δράκο του Κούνδουρου έχουμε μία από τις ωραιότερες σκηνές που έχω δει ποτέ σε ελληνική ταινία, όταν ο Ντίνος Ηλιόπουλος προσπαθεί να ακολουθήσει τα βήματα αυτού του ζεϊμπέκικου του Χατζιδάκι, που παραθέτουμε εδώ, και το οποίο ακόμα δεν έχει κυκλοφορήσει σε δίσκο. Ο ρυθμός είναι βαρύς, όπως και η μοίρα του πρωταγωνιστή... Το τραγούδι Ο ήλιος έσβησε, με την συγκλονιστική Μαργαρίτα Παπαγεωργίου, περιέχει κι αυτό το ζεϊμπέκικο με τον Τσιτσάνη στο μπουζούκι και τη μουσική του Χατζιδάκι να σκίζει τον αέρα!

 

Αργότερα, το 1961, ο Χατζιδάκις παρουσιάζει τις Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη, για μικρή ορχήστρα. Πρόκειται για επιλεγμένα ρεμπέτικα τραγούδια, ενορχηστρωμένα μ' ένα τρόπο που να εκφράζουν την τραγική ατμόσφαιρα του 1945. Εκεί ο Χατζιδάκις ανθολογεί από τον Τσιτσάνη τα τραγούδια: "Μπαξέ τσιφλίκι" (που το 'χει και στις "Έξι λαϊκές ζωγραφιές") - εδώ με τον τίτλο: "Περίπατος"-, "Χωρίσαμε ένα δειλινό" (που το ξαναβρίσκουμε στα "Λειτουργικά" για φωνή και πιάνο), "Πάλιωσε το σακάκι μου", με τον τίτλο "Ο παλιός δρόμος" και "Όταν συμβεί στα πέριξ", με τον τίτλο "Όταν ανάψουν οι φωτιές". Αυτό το τελευταίο το ξανασυναντάμε αργότερα στον δίσκο του Χατζιδάκι "Τα πέριξ".
Στον δίσκο Ο σκληρός Απρίλης του '45 - είναι πολύ ενδιαφέρον ότι ο Χατζιδάκις συνδέει τα ρεμπέτικα που επιλέγει και επεξεργάζεται ορχηστρικά με την απελευθέρωση - υπάρχουν τα τραγούδια του Τσιτσάνη: "Θα πάω εκεί στην Αραπιά", στο οποίο ήδη αναφερθήκαμε, "Πήρα τη στράτα κι έρχομαι", "Μάγκας βγήκε για σεργιάνι (Β. Τσιτσάνη - Απ. Καλδάρα) και "Το πικραμένο αγόρι" (Β. Τσιτσάνη - Πρόδρομου Τσαουσάκη), που το ξαναβρίσκουμε στα "Πέριξ".
Ο δίσκος Τα Πέριξ (1974) περιλαμβάνει ρεμπέτικα σε διασκευή και ενορχήστρωση του Χατζιδάκι με την πρωτοεμφανιζόμενη, τότε, τραγουδίστρια Βούλα Σαββίδη. Και εδώ ο Τσιτσάνης έχει την τιμητική του θέση. Κατ' αρχήν με το εμβληματικό τραγούδι "Όταν συμβεί στα πέριξ", που δανείζει και τον τίτλο στον δίσκο. Στη συνέχεια έχουμε τα εξής τραγούδια του Τσιτσάνη:"Ο μαχαλόμαγκας", "Το πικραμένο αγόρι" και το "Σε πήραν απ' τα χέρια μου" (Β. Τσιτσάνη - Γιάννη Κυριαζή).
Στα Λειτουργικά, τέλος, η ιέρεια Φλέρυ Νταντωνάκη, τραγουδάει μοναδικά το "Αντιλαλούνε τα βουνά" και το "Χωρίσαμε ένα δειλινό".

   

Πολλά ακόμα θα μπορούσαν να γραφούν γι' αυτή τη μακροχρόνια σχέση Χατζιδάκι - Τσιτσάνη.

Αρκούμαι σ' αυτά, επί του παρόντος, ελπίζοντας ότι σας έδωσα αρκετή τροφή για ακρόαση και μέθεξη. Το σίγουρο είναι πως τόσο τα τραγούδια του Τσιτσάνη, όσο και οι διασκευές του Χατζιδάκι σ'αυτά, παραμένουν ακριβή και άφθαρτη μουσική για όσους αντιστέκονται στην αθλιότητα των καιρών και έχουν αλήθεια μέσα τους.

Σημειώσεις:

1. Το τραγούδι αυτό του Τσιτσάνη ενέπνευσε και τον μεγάλο Νίκο Σκαλκώτα, ο οποίος χρησιμοποίησε το θέμα του στο β' μέρος του κοντσέρτου του για δύο βιολιά. Βλ. σχετικά ΕΔΩ. 

2. Το τραγούδι του Παπαϊωάννου "Άνοιξε, γιατί δεν αντέχω" το διασκεύασε ο Χατζιδάκις για φωνή και πιάνο και το έπαιξε ο ίδιος με την εξαίσια Φλέρυ Νταντωνάκη για τραγωδό, στα "Λειτουργικά" (1991). Αν λάβουμε υπ' όψιν ότι τα περισσότερα από τα κομμάτια αυτού του δίσκου ήταν πρόβες του συνθέτη με τη Φλέρυ στη Ν. Υόρκη του 1970, αντιλαμβανόμαστε πως το ρεμπέτικο ...κυνηγούσε τον Χατζιδάκι στην Αμερική!

"ΣΤΑ ΝΕΡΑ ΤΟΥ ΙΟΡΔΑΝΗ" ΤΩΝ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΜΑΝΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ

Ο ΟΔΟΙΠΟΡΟΣ, ΤΟ ΜΕΘΥΣΜΕΝΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΚΑΙ Ο ΑΛΚΙΒΙΑΔΗΣ,  Έργο 31 (1973) είναι ένα κύκλος τραγουδιών του Μάνου Χατζιδάκι με θεατρική μορφή, σε κείμενα και στίχους Μάνου Ελευθερίου και του συνθέτη. Για δύο γυναικείες φωνές, δύο ανδρικές, μικρή ορχήστρα, χορευτές και ηθοποιούς. Η πρώτη δημόσια παρουσίαση του έργου έγινε στο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟ στην Πλάκα, στις 13 Δεκεμβρίου του 1973.

Τραγουδούν: Ευτύχιος Χατζηττοφής, Μαρία Κάτηρα, Γιάννης Δημητράς, Φερενίκη Βαλαρή, Εύα Καναβαράκη. Τα αφηγηματικά μέρη ερμηνεύει η Ελένη Μανιάτη.

Παραθέτουμε εδώ το τραγούδι "Στα νερά του Ιορδάνη", σε στίχους Μάνου Ελευθερίου, που τραγουδάει η Μαρία Κάτηρα. 

η κόκκινη γυναίκα

Στον ποταμό τον Ιορδάνη εκεί που ο νους σου δεν το βάνει, αν συναντήσεις το ληστή μην τον αφήσεις να λουστεί, γιατί μαζί με το Χριστό, θα κρεμαστεί.

το πράσινο κορίτσι
Βγήκε νύχτα στο σεργιάνι
ξημερώνοντας γιορτή
και κοντά στον Ιορδάνη
βρήκε ένα ληστή

Ήταν στ' όνειρο καβάλα
είχε ολόχρυσο σπαθί
μες τα μάτια του ψιχάλα
και παλιά βροχή

Στα νερά του Ιορδάνη
βρήκε ένα ληστή

Είναι δύσκολο του λέω,
τέτοια μέρα που περνάς
έχεις μάνα στο νυχτέρι
σπίτι σου να πας.

Είναι μαύρο το κουβάρι
παλικάρι που κρατάς
την κλωστή που δεν αντέχει
μην τηνε τραβάς

Βγήκε νύχτα στο σεργιάνι
για να βρει τη λησμονιά
κι είδε κόσμο στη μεγάλη
πόρτα του φονιά

Κι είδε και στο σπιτικό σου
-το θυμάμαι και πονώ-
έναν άγγελο να βγαίνει
μέσα απ' τον καπνό

Στα νερά του Ιορδάνη
βρήκε το Χριστό

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΛΟΥΚΑ ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟ

Το Διεθνές Ίδρυμα Γιάννη Κουτσοχέρα και Λένας Στρέφη - Κουτσοχέρα, με την υποστήριξη του Δήμου Αιγιαλείας και του Πολιτιστικού Συλλόγου Φίλων Άνω Ζήριας, διοργάνωσε συναυλία του Ανδρέα & Λουκά Αδαμόπουλου, με τον τίτλο: “Στου τραγουδιού την κόψη”. 

Ήταν ένα αφιέρωμα στους Μίκη Θεοδωράκη & Μάνο Χατζιδάκι - με αφορμή και τα 100 χρόνια από τη γέννησή τους - βασισμένο πάνω σε τρεις ιστορικές παραστάσεις: “Όμορφη Πόλη”, “Οδός Ονείρων” & “Μαγική Πόλις”. 

Μέσα από τραγούδια - σταθμούς οι δύο πατρινοί συνθέτες έκαναν ένα ταξίδι στο χρόνο, σε μια μουσική συνοδοιπορία με θέματα από έργα των Bach, Haydh, Grieg, Beethoven, Franck, Debussy. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο υπαίθριο θέατρο "Γιάννης Κουτσοχέρας" στη Ζήρια, της Αιγιάλειας το Σάββατο 9 Αυγούστου 2025. 

Τραγούδι οι: Αλίκη Ζαφείρη, Μαρίνα Αγγελοπούλου, Ιωάννα Γκέλλη, Ευτυχία-Μαρία Κοντογεωργοπούλου, Φωτεινή Ξυπολιά, Φλωρεντία Τασιάνη, Λάμπης Κονόμης, Βασίλης Κωνσταντάρας, Σεραφείμ Μαργαρίτης. 

Στο πιάνο ο Ανδρέας Αδαμόπουλος και στο μπουζούκι ο Κυριάκος Γιαννόπουλος. 

Ενορχηστρώσεις και σχόλια ο Λουκάς Αδαμόπουλος, 

Φωνητική διδασκαλία: Αλίκη Ζαφείρη. 

Παραθέτουμε εδώ τρία τραγούδια από αυτή την συναυλία: 

- "Όμορφη πόλη" σε στίχους Γιάννη Θεοδωράκη 

- "Αυτούς που βλέπεις" σε ποίηση Μιχάλη Κατσαρού 

- "Όταν με δείτε να μιλώ" σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου.

   

Σε δύο συναυλίες που έδωσαν ο Λουκάς και ο Ανδρέας Αδαμαόπουλος στο κινηματοθέατρο "Πάνθεον" στην Πάτρα, στις 20 & 22 Οκτωβρίου 2025, ο Λουκάς Αδαμόπουλος προλόγισε τα τραγούδια αυτά ως εξής: 

Όμορφη πόλη σε στίχους Γιάννη Θεοδωράκη από την ομώνυμη μουσικοθεατρική παράσταση (1962) 

Η «Όμορφη πόλη» είναι η Αθήνα, αλλά και κάθε πόλη που στενάζει κάτω από την καταπίεση. Ο Θεοδωράκης εδώ εκφράζει την ουτοπική του πίστη στον άνθρωπο: πως η ομορφιά μπορεί να κυριαρχήσει και η ελπίδα να δικαιωθεί. Γραμμένο μέσα σε περίοδο αγώνα, έγινε σύμβολο αντίστασης στη δικτατορία. Η ομορφιά δεν είναι απλώς αισθητική έννοια· είναι πολιτική αξία: το δικαίωμα σε έναν ελεύθερο, φωτεινό κόσμο. Ανήκει στην περίοδο του λαϊκού ορατορίου, όπου ο Μίκης αξιοποιεί λαϊκούς ρυθμούς, χορωδίες και απλές μελωδίες, για να δημιουργήσει συλλογική συγκίνηση. Ο ρυθμός είναι βαδιστικός, σχεδόν εμβατηριακός — τραγούδι του δρόμου, αλλά και της ελπίδας. Στην αποψινή εκδοχή, έχουμε επεξεργαστεί μια μουσική συνύφανση του τραγουδιού με τη Reverie –ονειροπόληση του Claude Debussy 

Αυτούς που βλέπεις σε ποίηση Μιχάλη Κατσαρού από τη μουσικοθεατρική παράσταση "Μαγική πόλη" (1963) 

Ο στίχος «Αυτούς που βλέπεις πάλι θα τους ξαναδείς», περιγράφει τη διαρκή επανάκαμψη των καταπιεστών, την ανακύκλωση των δυνάμεων της εξουσίας και της αδικίας, με διαφορετικά ονόματα, κάθε φορά, σε ευθεία αντιπαράθεση με το στίχο «ο πιο μικρός, ο πιο πικρός… που τον φυλάνε τ' άστρα» που αναφέρεται στον αδικαίωτο νεκρό ήρωα. Ωστόσο, η θυσία του δεν είναι μάταιη. Εδώ ο Μίκης εκφράζει τη μεταδικτατορική του κριτική στάση — όχι πια την επαναστατική φλόγα, αλλά τη στοχαστική παρατήρηση μιας κοινωνίας που έχει κουραστεί. Στην αποψινή εκδοχή, έχουμε επεξεργαστεί μια μουσική συνύφανση του τραγουδιού με το 1ο θέμα από την πιάνο σονάτα Op.13, No 8 του L.V.Beethoven 

Όταν με δείτε να μιλώ σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου από τη μουσικοθεατρική παράσταση "Όμορφη πόλη" (1962)

Εδώ ο Μίκης γίνεται η φωνή του λαού, του καταπιεσμένου, του πληγωμένου. Το τραγούδι ανήκει στην περίοδο της πολιτικής στράτευσης, όπου ο Μίκης εκφράζει το δράμα αλλά και την αξιοπρέπεια του ελληνικού λαού μετά τον Εμφύλιο. Η μουσική γίνεται όργανο αφύπνισης· είναι η φωνή της Ρωμιοσύνης που δεν υποτάσσεται. Ένα τραγούδι συλλογικής ψυχής, σε απόλυτη σύνδεση με το επαναστατικό πνεύμα και την ποιητική λιτότητα του Ρίτσου. Στην αποψινή εκδοχή, έχουμε επεξεργαστεί μια μουσική συνύφανση του τραγουδιού με τη 10η παραλλαγή από την passacaglia σε σολ ελάσσονα του Georg Friendrich Haendel

Μνήμη Χρυσόστομου Σταμούλη: Η παρουσίαση του cd "Αγάπη σ' αγαπάω"

Με αφορμή την αναχώρηση του Χρυσόστομου Σταμούλη προς την αιωνιότητα, θυμόμαστε την παρουσίαση του cd του "Αγάπη σ' αγαπάω" στην Αθήνα, πριν 12 χρόνια (2 Ιουνίου 2013). 

Κείμενο - φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός 

Μια βραδιά αληθινής ευαισθησίας και ουσιαστικής επικοινωνίας ήταν η χθεσινή στο Polis art cafe, όπου οι εκδόσεις Αρμός παρουσίασαν την πέμπτη δισκογραφική δουλειά του Χρυσόστομου Σταμούλη, "Αγάπη σ' αγαπάω", μαζί με ένα εξαιρετικό βιβλίο με κείμενα για την αγάπη, που ο ίδιος ο συνθέτης και κράτιστος θεολόγος επέλεξε. 

Την βραδιά άνοιξαν οι αδελφοί Χατζηιακώβου. 

Ο Βασίλης ως εκπρόσωπος του Polis και ο Γιώργος από τις εκδόσεις Αρμός. 

Ο Χρυσόστομος Σταμούλης στη συνέχεια ευχαρίστησε από καρδιάς τους διοργανωτές και τους συντελεστές αυτής της δουλειάς και διάβασε το κείμενο του που συνοδεύει την έκδοση. 

Μετά το λόγο είχε η μουσική. Η Μελίνα Κανά, ο Γεράσιμος Ανδρεάτος και ο Απόστολος Ρίζος τραγούδησαν τα οκτώ τραγούδια του βιβλίου - cd, που διακρίνονται για την ευαισθησία τους και την λαϊκότητα τους. Μια αίσθηση του έντεχνου λαϊκού, οικεία και γνήσια. Έπαιξαν πραγματικά θαυμάσια οι μουσικοί: Θάνος Σταυρίδης, ακορντεόν & Δημήτρης Λάππας, κιθάρα. 

Στο τέλος τραγουδιστές, αλλά και χορωδοί του Χρυσόστομου Σταμούλη που ήλθαν στην Αθήνα ειδικά για την εκδήλωση, τραγούδησαν σαν μια αγκαλιά τους στίχους του συνθέτη: 

«Αγάπη σ' αγαπάω» 

Τις νύχτες πάντα θλίβομαι

και ψάχνω στα σκοτάδια

μήπως και βρω παρηγοριά

σε ξεχασμένα χάδια

Βάλε φωτιά στα βράδια

βάλε φωτιά

αρώματα τ' Αυγούστου

κι άγια φιλιά

Τις νύχτες πάντα ορκίζομαι

πως πίσω δεν γυρνάω

μα πάντα ξεφτιλίζομαι

αγάπη σ' αγαπάω

Βάλε φωτιά στα βράδια

βάλε φωτιά

αρώματα τ' Αυγούστου

κι άγια φιλιά

Μελίνα Κανά

Χρυσόστομος Σταμούλης και Γεράσιμος Ανδρεάτος

Βασίλης Χατζηϊακώβου

Γιώργος Χατζηϊακώβου

Χρυσόστομος Σταμούλης και Μελίνα Κανά

Γεράσιμος Ανδρεάτος

Η πέμπτη δισκογραφική δουλειά του συνθέτη, η οποία κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός μαζί με ένα εξαιρετικό βιβλίο με κείμενα για την αγάπη, που ο ίδιος επέλεξε, των: Όσκαρ Ουάϊλντ, Χαλίλ Γκιμπράν, Μάνου Χατζιδάκι, Σολομώντα (Άσμα Ασμάτων), Τάσου Λειβαδίτη, Βασιλείου Αγκύρας, Τάκη Βαρβιτσιώτη και Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη. 

Τα σχέδια που κοσμούν το βιβλίο υπογράφει ο Χρίστος Πίτσιλος, ενώ το εξώφυλλο ο Ανδρέας Νικολάου. 

«Τα χρόνια πέρασαν. Γέμισαν επανάσταση. Ο κόσμος γνώρισε με τρόπο σκληρό την απουσία. Αγόρια και κορίτσια ξεχύθηκαν στους δρόμους και κυνήγησαν έως θανάτου τον ουρανό. Σύγχυση. Το δίκαιο. Τα λάβαρα. Ο έρωτας. Τα πλήθη ανέβηκαν στις καμένες στέγες. Ο λαχειοπώλης σήκωσε τη σημαία ψηλά, κοίταξε το απρόσμενο και επανήλθε στην τάξη. Μόλις τον είδε η αταξία πήρε θάρρος και άρχισε να γελά αμφισβήτηση. Αντίσταση, φώναξε και χάθηκε στη στροφή της ελπίδας. Η μάχη δόθηκε μέχρι τέλους. Τότε το παιδί κατέβηκε από το σταυρό, έσκυψε στη γη και μάζεψε το φυλαχτό. Το πουλί που το είδε πέταξε γρήγορα κοντά του. Μαζί ανέβηκαν στο ποδήλατο και πήραν το δρόμο ανάμεσα στις παπαρούνες. Ο ουρανός γέμισε πολύχρωμους χαρταετούς. Κι αυτοί φτιάξανε λέξεις απροστάτευτες και επίμονες. Θάν’ η αγάπη φυλαχτό… Πήρα και τους αγέρηδες… Γιορτές πληγές… Κατάλευκο πουλί… Αγάπες… Αυγουστιάτικη μου θλίψη… Έρωτας στα χιόνια… Αγάπη σ’ αγαπάω» (Χ. Σταμούλης, Αγάπη σ' αγαπάω) 

Στίχοι τραγουδιών: Χρυσόστομος Σταμούλης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Παναγιώτης Θωμάς, Σόνια Κούμουρου. 

Τραγουδούν οι: Μελίνα Κανά, Γεράσιμος Ανδρεάτος & Απόστολος Ρίζος. 

Παίζουν οι: Θάνος Σταυρίδης & Δημήτρης Λάππας.

ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΠΑΟΥ ΣΤΟ ΠΗΛΙΟ

Το Φεστιβάλ Πάου, συμπληρώνει φέτος 10 χρόνια ενεργής παρουσίας και φέτος φιλοξένησε τις «Μέρες Κιθάρας Νότης Μαυρουδής», ποικίλες μουσικές εκδηλώσεις, αλλά και παράλληλα μουσικά εργαστήρια για τα μέλη των Synola. 

Το πολιτιστικό αυτό γεγονός, υποστηρίζεται από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και τον Πρύτανη ΠΘ, καθ Χαράλαμπο Μπιλλίνη. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία πολιτιστικής προσφοράς, που λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο Πανεπιστήμιο και την κοινωνία. 

Στη λειτουργία του φεστιβάλ, εθελοντικά συμμετέχουν τα Μουσικά Σύνολα Πανεπιστημίου Θεσσαλίας / Synola. Καλλιτεχνική διεύθυνση: Μαρία Θωίδου, υπεύθυνη των Μουσικών Συνόλων ΠΘ (Synola).

Σήμερα Δευτέρα 28 Ιουλίου το Φεστιβάλ ολοκληρώνεται με μία εκδήλωση σε δύο μέρη: 

1ο μέρος «Στην άκρη της ζωής» 

Τραγούδια του Νίκου Γεωργάκη με τους Νίκος Γεωργάκης - φωνή, κιθάρα, Δάφνη Πανουργιά - φωνή, Κυριάκος Γκουβέντας - βιολί, Γιάννης Παπαστεργίου - βιολί, μαντολίνο, Ντόλλυ Λιανά - πιάνο, κρουστά.

Ο Νίκος Γεωργάκης συνθέτης και ερμηνευτής στην κιθάρα και το τραγούδι, από το 1989, ξεκίνησε την δισκογραφία του με το δίσκο “Βραδινή Αναρρίχηση” σε παραγωγή του Μάνου Χατζιδάκι. Συνέχισε να συνθέτει και να παρουσιάζει τη δουλειά του, σε συνεργασία με σημαντικούς μουσικούς και στιχουργούς. Στην συναυλία αυτή θα παρουσιάσει επιλογές τραγουδιών από τις 9 δισκογραφικές του παραγωγές. Οι στίχοι των τραγουδιών που θα παρουσιαστούν, είναι των Άννας Παλαντζίδου, Γιάννη Περδίκη, Φωτεινής Τοπουζλή, Λουδοβίκου των Ανωγείων, Ηρακλή Καζάκη.  

2ο μέρος «Μουσικές Συνυπάρξεις και Αυτοσχεδιασμοί» 

Συμμετέχουν μέλη των Synola και προσκεκλημένοι μουσικοί του Φεστιβάλ Πάου 

Ένα πρόγραμμα με τραγούδια ειρήνης και συμφιλίωσης 24-28 Ιουλίου 2025 

Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, 

Παλαιά Μονή Πάου / Αργαλαστή Πηλίου 

Ώρα προσέλευσης: 9.15 μμ 

Ώρα έναρξης: 9.30 μμ 

Είσοδος ελεύθερη

ΔΙΚΑΙΩΜΑ: Ένα τραγούδι από τον κύκλο "Διάλογοι με τον Κάφκα"

Ο θεολόγος Παναγιώτης Θωμά, μας έδωσε ένα ξεχωριστό πόνημα, με τίτλο "Μια ανέφικτη ανάσταση. Σχόλιο στη Μεταμόρφωση του Φραντς Κάφκα", εκδ. Αρμός Αθήνα 2024. 

Το βιβλίο είχε μεγάλη απήχηση και έτυχε θερμής υποδοχής από κοινό και κριτικούς. 

Παράλληλα παρουσιάστηκε ένας κύκλος τραγουδιών εμπνευσμένων από το έργο του Φρ. Κάφκα, σε στίχους του Παναγιώτη Θωμά και μουσική Χρυσόστομου Σταμούλη και Γιώργου Καλογήρου.

Παρουσιάζουμε εδώ ένα νέο τραγούδι που εντάσσεται στον κύκλο τραγουδιών "Διάλογοι με τον Κάφκα" και είναι εμπνευσμένο από το εμβληματικό διήγημα του Φραντς Κάφκα "Ο καλλιτέχνης της πείνας". 

ΔΙΚΑΙΩΜΑ

Μαρία Παπαλεοντίου 

Στίχοι: Παναγιώτης Θωμά 

Μουσική: Γιώργος Καλογήρου 

Ενορχήστρωση: Θάνος Σταυρίδης 

Αφήγηση: Παναγιώτης Θωμά 

Παίζουν οι μουσικοί: Θάνος Σταυρίδης (ακορντεόν), Στέλλα Τέμπρελη (βιολοντσέλο). 

 

Δικαίωμα 

Για να πεθαίνω μπήκα μέσα στο κλουβί 

για να αργοσβήνω μπρος στο κοίταγμα των ξένων 

μήπως και γίνει ο οίκτος δόξα και τιμή 

σύμβολο που ’μαι θλιβερό των πεινασμένων. 

Κι αν ήμουν τάχα καλλιτέχνης τί μ αυτό 

την ομορφιά κι αν τραγουδούσα μεθυσμένος 

η τέχνη μου ’δινε ψωμί λίγο, πικρό 

και στις σκιές αργοπατούσα ξεχασμένος 

Μα μη μου πείτε πώς και πόσο θα πεθαίνω 

μη με γλιτώνετε από βέβαιο σκοτωμό 

την εξαργύρωση του πόνου μου την ξέρω 

μα έχω κερδίσει το δικαίωμα στο χαμό! 

Τί κι αν δεν νιώσετε της πείνας την κραυγή 

κι αν με κοιτάτε για να βρείτε αν σας γελάω 

σύντροφοι γίνεστε στο πάθημά μου αυτό 

που το ’χει μοίρα μου σκληρά να μαρτυράω. 

H φράση που ακούγεται στο τραγούδι ανήκει στον Φραντς Κάφκα, και λήφθηκε από τη βιογραφία του Gérard-Georges Lemaire, Κάφκα, Κασταλία, Αθήνα 2006.

Η ΚΥΠΡΟΣ ΤΙΜΗΣΕ ΤΗΝ ΜΑΡΙΖΑ ΚΩΧ

Του Αριστείδη Χ. Βικέτου 

Το Μετάλλιο Εξαίρετης Προσφοράς προς την Κυπριακή Δημοκρατία απένειμε στη μεγάλη Ελληνίδα ερμηνεύτρια Μαρίζα Κωχ ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης. Η απονομή έγινε σε ειδική τελετή το βράδυ της Κυριακής (20 Ιουλίου 2025) στο προεδρικό μέγαρο της Λευκωσίας. 

Στον τελικό του 21ου ευρωπαϊκού διαγωνισμού τραγουδιού της Eurovision, που πραγματοποιήθηκε, στις 3 Απριλίου 1976, στη Χάγη της Ολλανδίας την Ελλάδα εκπροσώπησε η Μαρίζα Κωχ, μία από τις πιο καταξιωμένες Ελληνίδες τραγουδίστριες, γνωστή παράλληλα και για τη συνθετική και στιχουργική της δουλειά, με το τραγούδι «Παναγιά μου, Παναγιά μου» σε δική της σύνθεση και στίχους του Μιχάλη Φωτιάδη, λαμβάνοντας τη 13η θέση με 20 βαθμούς. H συγκεκριμένη συμμετοχή της Ελλάδας είχε ιδιαίτερη σημασία, διότι ήταν μια συμμετοχή-διαμαρτυρία για την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο και όσα δραματικά γεγονότα ακολούθησαν το καλοκαίρι του 1974. 

Ο Κύπριος πρόεδρος, απευθυνόμενος στην κυρία Κωχ, είπε: «Είναι μια μέρα ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας που στιγμάτισε τη χώρα μας και τον λαό μας. Είναι μεγάλη τιμή για μένα που είμαι ο πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας της μεταπολεμικής γενιάς, γεννήθηκα έξι μήνες πριν την τουρκική εισβολή του 1974. Εκ μέρους της κυπριακής Πολιτείας, του κυπριακού λαού, σας απονέμω το Μετάλλιο Εξαίρετης Προσφοράς τόσο για όλα όσα έχετε κάνει για τον πολιτισμό αλλά ιδιαίτερα για το τι έχετε κάνει για την Κύπρο, μαζί με άλλους ανθρώπους των Γραμμάτων και των Τεχνών, του Πολιτισμού, σε μια δύσκολη στιγμή για τη χώρα μας και τον λαό μας που έψαχναν ένα αποκούμπι.

Πολλοί είχαν γυρίσει την πλάτη στην Κύπρο, εσείς ήσασταν πρωτοστάτης στην προσπάθεια για διεθνοποίηση του Κυπριακού. Και σας τιμούμε όχι μόνο για να θυμηθούν οι παλαιότεροι, αλλά και για να μάθουν οι νεότεροι το τι είχατε κάνει το 1976 στη Χάγη με τον διαγωνισμό της Eurovision που χωρίς καμιά δόση υπερβολής θέσατε τη ζωή σας σε κίνδυνο για να τραγουδήσετε για την Κύπρο και να κάνετε το πρόβλημα της εισβολής και της κατοχής γνωστό». 

Ο κυπριακός λαός, η κυπριακή Πολιτεία «θα είναι παντοτινά ευγνώμονες για αυτή την τολμηρή σας απόφαση, μια απόφαση που πραγματικά τη νιώθατε, την κάνατε χωρίς να αναμένετε ποτέ το οποιοδήποτε αντάλλαγμα», κατέληξε ο κ. Χριστοδουλίδης. 

Η Μαρίζα Κωχ ανέφερε: «Είμαι τόσο συγκινημένη, που δεν μπορώ να εκφράσω τα όσα νιώθω τούτη τη στιγμή. Θέλω να σας πω μόνο ότι το πώς πηγάζει αυτή η αγάπη για την Κύπρο από μέσα μου θα μπορούσε να το εξηγήσω εγώ η ίδια μόνο, εάν είχαν γεννηθεί εδώ σε τούτα τα χώματα. Πριν από τη Eurovision, όταν είχαμε δικτατορία στην Ελλάδα, βρεθήκαμε μαζί με άλλους μουσικούς, όπως ο Μαρκόπουλος, ο Μάνος Λοϊζος, ο ηθοποιός Ληναίος και άλλοι, στο Λονδίνο ως καταφύγιο για να γλυτώσουμε τη σύλληψη. Εκεί, μια ομάδα νέων παιδιών της Κύπρου μάς αγκάλιασε, και εκείνα ήταν αγωνιστές εκεί, και μας εξασφάλισε ένα γεύμα την ημέρα». Πρόσθεσε ότι η σχέση που δημιουργήθηκε με τους Κύπριους τότε ήταν πολύ δυνατή και διατηρείται μέχρι και σήμερα. 

Αναφερόμενη στην εμπειρία της στη Eurovision όπου τραγούδησε για την Κύπρο, η Μαρίζα Κωχ είπε συγκινημένη ότι τίποτα δεν μπορούσε να τη σταματήσει από το να βγει στη σκηνή και να ερμηνεύσει το αγωνιστικό αυτό τραγούδι. 

EUROVISION 1976 - GREECE: MARIZA KOCH - PANAGHIA MOU (English subtitles) [CYPRUS 1974 INVASION SONG] Manos Gryparis 

Ανέφερε επίσης ότι εκφράζει συναισθήματα από καρδιάς, «κάτι που δεν μπορεί να αλλάξει ούτε με τα χρόνια ούτε με το μεγάλωμα το δικό μου», σημειώνοντας ότι «πιο μεγάλη τιμή (από τη σημερινή) δεν περίμενα». Τέλος, η κυρία Κωχ χάρισε στον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας την πρώτη ηχογράφηση του ποιήματος «Ελένη», του Γιώργου Σεφέρη, το οποίο η μεγάλη καλλιτέχνις ηχογράφησε μόλις πρόσφατα.

   

Στα 1001 ντοκιμαντέρ της UNESCO, που διαφυλάσσουν την παγκόσμια ιστορική μνήμη, επελέγη να συμπεριληφθεί η ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη «Αττίλας 74». 

Το ντοκιμαντέρ του κορυφαίου αείμνηστου Κύπριου σκηνοθέτη έχει τύχει πλήρους αποκατάστασης και ψηφιοποίησης μετά από πρωτοβουλία της ελληνικής εταιρείας παραγωγής Faliro House Production, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Το γεγονός αυτό δίνει τη δυνατότητα στην ταινία να καταχωρηθεί στη διαδικτυακή Ταινιοθήκη Ντοκιμαντέρ της Ένωσης Γαλλόφωνων Δημιουργών Μη-Μυθοπλαστικών Έργων– La Scam (La Cinematheque du Documentaire– Cinemas DocumEntaires LUSSA). 

Σύμφωνα με το Ίδρυμα Κακογιάννη «το ντοκιμαντέρ επελέγη ανάμεσα σε 1001 άλλα ντοκιμαντέρ της UNESCO, διεθνώς, που αφορούν στην παρακαταθήκη της ιστορικής μνήμης. Το καθηλωτικό και προ πάντων ανθρωπιστικό αυτό ντοκουμέντο αποτελείται από μοναδικά πλάνα και μαρτυρίες, τόσο από τον ίδιο τον Μιχάλη Κακογιάννη, όσο και από πρόσφυγες και ανθρώπους που επιβίωσαν της βάρβαρης τουρκικής εισβολής του 1974, καθώς και από ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ’ κ.ά». 

Το Υφυπουργείο Πολιτισμού της Κύπρου χαιρετίζει την ένταξη του «Αττίλας 74» στη σημαντική αυτή ταινιοθήκη. Σημειώνει δε ότι «πενήντα χρόνια μετά από την παραγωγή του, μια πρωτοβουλία η οποία επικυρώνει τη διαχρονικότητα με την οποία ο Μιχάλης Κακογιάννης απεικόνισε της τραγικές συνέπειες της Τουρκικής εισβολής στην Κύπρο». 

Ο Μιχάλης Κακογιάννης (1921-2011), αν και δεν έζησε παρά μόνο μέχρι τα δεκαεπτά του στην Κύπρο, δεν έκοψε ποτέ τους δεσμούς του με την αγαπημένη του πατρίδα. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 τον βρήκε στην Ιρλανδία, όπου σκηνοθετούσε Οιδίποδα στο Εθνικό Θέατρο της Ιρλανδίας. Συγκλονισμένος και μη γνωρίζοντας άλλο τρόπο να «πολεμήσει», έσπευσε στην Κύπρο για να καταγράψει τα γεγονότα. Μαζί με έναν εικονολήπτη και έναν ηχολήπτη ο Μιχάλης Κακογιάννης κινηματογράφησε ένα μοναδικό ντοκουμέντο της κυπριακής τραγωδίας: τον «Αττίλα ’74». 

Το Ντοκιμαντέρ αποτελεί την προσωπική του μαρτυρία όχι μόνο για την τραγωδία του νησιού, αλλά και για τα γεγονότα που οδήγησαν στην εισβολή του νησιού από τον Τουρκικό στρατό. Περιλαμβάνει συνεντεύξεις τόσο πολιτικών, με κεντρικό πρόσωπο τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, όσο και απλών ανθρώπων. Ο σκοπός του ήταν η ορθή και έγκαιρη ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης παγκοσμίως για τα δεινά του κυπριακού λαού και η ώθηση των ξένων λαών και κυβερνήσεων σε βοήθεια. Συγκινημένος από όσα είδε, άκουσε και έζησε ο ίδιος κινηματογραφώντας τον «Αττίλα ’74», ο Μιχάλης Κακογιάννης θέλησε να προσφέρει και μια προσωπική βοήθεια για τα θύματα της εισβολής. Πληροφορήθηκε ότι στην περιοχή Αγίων Αναργύρων Λάρνακας υπήρχε άμεση ανάγκη για την ανέγερση δημοτικού σχολείου για τα παιδιά προσφυγικών οικογενειών και επισκέφθηκε τον τότε Υπουργό Παιδείας κ. Χρυσόστομο Σοφιανό και του πρόσφερε τη δωρεά του για την ανέγερση του σχολείου. Το σχολείο εγκαινιάστηκε στις 28 Ιανουαρίου 1978 και ονομάστηκε Δημοτικό Σχολείο Αγίων Αναργύρων «Μιχάλης Κακογιάννης». 

Για το ντοκιμαντέρ «Αττίλας 74» η THE LONDON TIMES έγραψε: «Από τις καλύτερες καταγραφές της ιστορίας που έχουν γίνει ποτέ». Ο ίδιος ο σκηνοθέτης είχε δηλώσει: «Ο Αττίλας ‘74 δεν ήταν μια ταινία που σκηνοθέτησα εγώ αλλά η ίδια η Ιστορία. Κατέγραψα απλώς τα γεγονότα. Πήγα με το συνεργείο, ουσιαστικά μια μηχανή είχα στη διάθεσή μου και έναν ηχολήπτη και κάτσαμε για ένα μήνα, αμέσως μετά την εισβολή. Όταν έφτασα στην Κύπρο δεν ήξερα από πού να αρχίσω. Ήταν οι καταυλισμοί, τα νεκροταφεία γεμάτα κόσμο που πέθανε, οι συγγενείς που περίμεναν τους εγκλωβισμένους ή τους αγνοούμενους και ακόμη ήλπιζαν… Ήταν λες και έβλεπα τις Τρωάδες μπροστά στα μάτια μου». 

Τον Σεπτέμβριο του 1974 ο Μιχάλης Κακογιάννης ταξίδεψε στην Κύπρο, τον τόπο καταγωγής του, προκειμένου να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ σχετικά με την εισβολή των Τούρκων στις 20 Ιουλίου του 1974, μετά την έναρξη εφαρμογής του προαποφασισμένου σχεδίου της αθηναϊκής χούντας για πραξικοπηματική ανατροπή του Μακαρίου, απαλοιφή του τουρκοκυπριακού στοιχείου και άμεση προσάρτηση της Κύπρου στην Ελλάδα. Ήταν μια προσωπική προσπάθεια, “χωρίς προκατασκευασμένες ιδέες, χωρίς συγκεκριμένο πρόγραμμα”, είπε ο σκηνοθέτης ένα χρόνο αργότερα σε συνέντευξή του. “Πήγα χωρίς να έχω σκεφθεί τίποτε”.

   

Σκηνοθεσία: Μιχάλης Κακογιάννης 

Δ/νση φωτογραφίας: Σάκης Μανιάτης 

Second unit: Καθρίν Λε Ρόι και Νίκος Καβουκίδης 

Μουσική: Μιχάλης Χριστοδουλίδης 

Μοντάζ: Μιχάλης Κακογιάννης και Βίβιεν Σάμμουτ-Σμίθ 

Τεχνικός σύμβουλος: Αριστείδης Καρύδης-Fuchs 

Αφήγηση: Μιχάλης Κακογιάννης 

Παραγωγή: Μιχάλης Κακογιάννης Διάρκεια: 101' 

ΦΩΤΟ: Σταύρος Ιωαννίδης και «Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης»/ mcf.gr.