Τυπική Διάταξη Μετάδοσης Θείας Μεταλήψεως;

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Κυκλοφορεί ένα χαρτί με οδηγίες προς ιερείς με τον τίτλο: «Τυπική Διάταξη Μετάδοσης Θ. Μεταλήψεως (2η Ακολουθία – Θ. Κοινωνία)», το οποίο εξαπολύεται (;) από την Ι. Μητρόπολη Κερκύρας και Διαποντίων Νήσων. 

Αφορά, προφανώς, στην Χριστουγεννιάτικη Λειτουργία και στους ιερείς που έχουν και δεύτερη ενορία όπου και εκεί θα πρέπει να κοινωνήσουν οι πιστοί. Φαίνεται πως ο ιερεύς θα λειτουργήσει σε μία ενορία, θα κρατήσει το μισό άγιο άρτο (;) μετά τον καθαγιασμό και θα τον μεταφέρει στην δεύτερη ενορία όπου μετά την παραπάνω «Ακολουθία» θα κοινωνήσει τους πιστούς. 

Θα πει κανείς πως πρόκειται για λύση «οικονομίας». Όμως, στην «Τυπική Διάταξη» που κυκλοφορεί υποδεικνύεται τύπος Θ. Λειτουργίας ΧΩΡΙΣ τον καθαγιασμό, ο οποίος έχει συντελεστεί σε άλλη ενορία. Θυμίζουμε ότι δεν επιτρέπεται ο ιερεύς να λειτουργήσει δύο φορές την ίδια ημέρα. Μπορεί όμως να επινοείται μια Λειτουργία χωρίς τον καθαγιασμό; Τι είδους Λειτουργία μπορεί να είναι αυτή; 

Επειδή μου φαίνεται αδιανόητο, δεν μπορώ να πιστέψω πως η Μητρόπολη Κερκύρας …βρήκε τέτοια λύση και την κατέγραψε, μάλιστα, ως οδηγία προς τους ιερείς. 

Αν αποδεχθούμε κάτι τέτοιο, θα μπορούσε ο ιερεύς να κάνει όχι δεύτερη αλλά και τρίτη και τέταρτη Λειτουργία χωρίς καθαγιασμό (sic). Άλλωστε ιερείς της υπαίθρου μπορεί να έχουν τρία ή και τέσσερα χωρία στην ευθύνη τους. 

Σε κάθε περίπτωση, αν ισχύει, δεν πρόκειται για λειτουργικό …ατόπημα, αλλά για μια απαράδεκτη στρέβλωση της Θείας Ευχαριστίας.

ΛΑΡΙΣΗΣ ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ: "ΔΙΑΣΥΡΕΤΑΙ Η ΙΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΣΟΒΑΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΙΕΡΩΣΥΝΗΣ ΣΤΟ ΛΥΚΑΒΗΤΤΟ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο “άγιος” του Λυκαβηττού, κληρικός Δημήτριος Λουπασάκης, έχουμε ξαναγράψει ότι θα έπρεπε να καθαιρεθεί και μόνο για την παραχάραξη και αλλοίωση της θείας λατρείας. 

Είναι πολλές και απαράδεκτες οι λειτουργικές αυθαιρεσίες του, αλλά κατά την εορτή του Αγίου Δημητρίου, νομίζω πως το …τερμάτισε. “Έντυσε” τον άγιο με το ιερατικό πετραχήλι! Μας προτείνει μία νέα εικόνα του στρατιώτου Μεγαλομάρτυρος, η οποία μέσω του youtube λανσάρεται παγκοσμίως. Ίσως πρέπει πλέον να βάλουμε πανοπλίες και δόρατα στους ιεράρχες αγίους και στους οσίους. Γιατί όχι; Άλλωστε δεν είναι λίγοι οι πολεμοχαρείς στην Ορθόδοξη Εκκλησία… 

Το θέμα επισήμανε – ευτυχώς! – και ο Μητροπολίτης Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερώνυμος, σε σχετικές δηλώσεις του: 

«Είχαν προχθές ένα ομοίωμα του Αγίου Δημητρίου αγιογραφημένο στο οποίο είχανε βάλει ένα πετραχήλι. Σε στρατιωτικό άγιο ο οποίος δεν υπήρξε ποτέ στη ζωή του ιερέας πετραχήλι… ενεργείται ιερωσύνη μετά θάνατον… που τα βρήκαν αυτά;», αναρωτήθηκε ο ιεράρχης για να προσθέσει πως «είναι προσβολή προς τον άγιο Δημήτριο αυτό που έγινε εκεί πάνω και όμως επειδή το έκανε ο π. Δημήτριος κάποιοι το δέχτηκαν και δεν βρέθηκε κανείς να τον συμμαζέψει και να του πει, τι είναι αυτά που κάνεις». 

Συμπλήρωσε δε πως και ο τρόπος που λειτουργεί μερικές φορές μεταφέροντας τα τίμια δώρα στην είσοδο τη μεγάλη από εκκλησάκι σε παρεκκλησάκι από αυτά που έχει χτίσει εκεί, είναι λάθος. «Ποιος είπε ότι τα τίμια δώρα είναι για να βγαίνουνε βόλτα; Τα τίμια δώρα είναι για να μεταφέρονται από εκεί που είναι η πρόθεση στην αγία τράπεζα χωρίς πολλούς ελιγμούς και περιοδείες». 

Ο ιεράρχης κατέληξε ωστόσο με τη διαπίστωση πως «υπάρχει μία ανατροπή τον παραδιδομένων της κανονικής τάξης της λειτουργικής ευταξίας της εκκλησίας. Πολλά πράγματα τα οποία δεν στέκουν σύμφωνα με τα όσα οι πατέρες μας έχουν παραδώσει. Δεν μπορεί ο καθένας να παίρνει πρωτοβουλίες και να κάνει ό,τι του κατεβάσει το κεφάλι και ό,τι νομίζει σε θέματα για τα οποία η εκκλησία έχει την τάξη της και έχει εκφραστεί αλλιώς και εκεί είναι το πρόβλημα», υπογράμμισε ο κ. Ιερώνυμος. 

Κληθείς να απαντήσει για το αν θα ήταν από εκείνους που θα έβαζαν το θέμα των Αγίων Ισιδώρων σε μία επόμενη Σύνοδο αν δεν διευθετηθεί το θέμα τώρα, ο κ Ιερώνυμος σημείωσε πως «θα το έβαζα διότι αυτό το οποίο απεκόμισα από την Αυστραλία είναι μία αναταραχή στον χώρο των ιερέων. Κάποιοι είναι αγανακτισμένοι με αυτά τα οποία γίνονται, όπως και πολλοί κληρικοί των Αθηνών και της Ελλάδος γενικότερα, διότι διασύρεται η ιερότητα και η σοβαρότητα της ιερωσύνης. Παράλληλα κάποιοι άλλοι είναι έτοιμοι να αντιγράψουν, αφού σου λέει η εκκλησία δεν τιμωρεί, μήπως αυτό είναι το ιερατικό ήθος ενώ δεν είναι έτσι», διευκρίνισε ο ιεράρχης. 

 

Σε κάθε περίπτωση η υπόθεση Λουπασάκη στο Λυκαβηττό έχει εκτραπεί σοβαρά και αν δεν αποτραπεί άμεσα – χθες θα ‘πρεπε – θα προκαλέσει πολλά περισσότερα προβλήματα στην Εκκλησία και δη στην Διοικούσα, της οποίας η αξιοπιστία ήδη δοκιμάζεται. 

Κι ακόμα, με αφορμή την περίπτωση Λουπασάκη θα πρέπει να υπάρξει αποτελεσματική αντιμετώπιση των λειτουργικών αυθαιρεσιών, οι οποίες εμφανίζονται ανεξέλεγκτες. 

Επίσης, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά και ο ρόλος των χωρισμένων ή εν διαστάσει κληρικών μέσα στην Εκκλησία. Ο Λουπασάκης ανήκει σε αυτή την κατηγορία και διεκδικεί – και τον έχει πάρει στην πράξη – ρόλο γέροντα και “ηγουμένου”. 

Τέλος, με αφορμή τον “Λουπασάκειο” Σταυρό, θα πρέπει να επανεξεταστεί η χρήση των συμβόλων, των λειψάνων και των κειμηλίων, που γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης και – φευ! – εξαπάτησης των πιστών. 

Αν θέλουμε να προφέρουμε σωστά την πραγματικότητα και να κοιτάζουμε κατάματα την αλήθεια.

Το πρόσωπο της Θεοτόκου και τα αυτοσχέδια πειράματα εις βάρος της

Πρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος) 

Κληρικός Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων 

Ο ευσεβισμός και ηθικισμός του 3ου αιώνα είδε την Παναγία ως μία γυναίκα που γέννησε έναν άνθρωπο. Αυτό το τελευταίο θυμίζει κάτι από τον Άρειο. Μόνο που τώρα ο Νεστόριος είχε ήδη οδηγηθεί με αυτή την ομολογία στην αφαίμαξη του μυστηρίου. Δεν ήθελε να πιστέψει πως μία γυναίκα μπορεί να γεννήσει τον Θεό. Τί σχέση έχει ο Θεός με τον άνθρωπο; Άκρως πλατωνικός ο Νεστόριο. Ξεκάθαρα. ‘’Θεός δέ ἀνθρώπῳ οὐ μείγνυται’’ σύμφωνα με το πλατωνικό Συμπόσιο. 

Ο Νεστόριος δέχονταν συγκεκριμένους όρους για την Θεοτόκο. Ανθρωποτόκος, Χριστοτόκος, όχι όμως Θεοτόκος. Ο Θεός είναι αδύνατον να γεννηθεί από άνθρωπο, έλεγε χαρακτηριστικά. Κι έρχεται το φοβερό πλήγμα στην αμιγώς φιλοσοφική σκέψη του Νεστορίου που παραγκώνισε το θαύμα από τον άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας. Καθιερώνει στην Γ’ Οικουμενική Σύνοδο (431) τον όρο ‘’Θεοτόκο’’, έναν όρο που σκανδάλιζε, αλλά την ίδια στιγμή αποτελούσε την πλέον αυθεντική έκφραση, όχι ενός τρόπου εξόδου και αποκάλυψης του Θεού στην ανθρωπότητα, αλλά το ίδιο το πρόσωπο της Παναγίας. Θα γράψει ο Κύριλλος Αλεξανδρείας: ‘’Μαθήσεται γάρ, ὅτι φύσει μέν καί ἀληθεία Θεός ἐστιν ὁ Εμμανουήλ, Θεοτόκος δέ δι’ αὐτόν καί ἡ τεκοῦσα Παρθένος’’. 

Κι ενώ την Θεοτόκο την τιμούμε, στην ορθοδοξία κινούμαστε προς μία ρωμαιοκαθολική παραλλαγή, ένα ρωμαιοκαθολικό κακέκτυπο, αυτό της λατρείας του προσώπου της Θεοτόκου. Η Θεοτόκος, με τον τρόπο αυτό, ανάγεται στη σφαίρα της θεότητος. Δεν είναι όμως θεότητα. Είναι άνθρωπος. Παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια πολλές παρατυπίες και ειδικά όσον αφορά το πρόσωπο της Θεοτόκου εκεί έχουν ξεφύγει κατά πολύ τα πράγματα. Λιτανείες με Επιτάφιο, εγκώμια, ευχές του τύπου ‘’καλή Παναγιά’’ ή το ‘’Πάσχα του καλοκαιριού’’. Είναι όλα αυτά ενταγμένα στην παράδοση; Κοπτόμαστε για την παράδοση, αλλά κατά πόσο η παράδοση αναλώνεται μονάχα σε ένα είδος εμφάνισης; 

Στην ορθόδοξη παράδοση δεν υφίσταται ο Επιτάφιος της Παναγίας. Η Εκκλησία της Ελλάδος ήδη από το 1865 (21 Απριλίου 1865) με εγκύκλιο της (Εγκύκλιος 135) προς το σώμα της Ιεραρχίας σημείωνε: ‘’Προ τινῶν ὀλίγων ἐνιαυτῶν ἐπληροφορήθη ἡ Σύνοδος, ὅτι ἔν τισι τῶν Κυκλάδων Νήσων παρεισαχθεῖσα ἐψάλλετο κατά τήν ἑορτήν τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου τῇ15 Αὐγούστου ἀκολουθία Ἐπιταφίου ὕμνου κατά μίμησιν τῆς κατά την νύκτα τῆς ἁγίας καί Μεγάλης Παρασκευῆς ψαλλομένης· καί ἐπειδή ἡ τοιαύτη ἀκολουθία εἶναι ἀσυνήθης καί πάντη ξένη εἰς τήν καθ’ ὅλου ὀρθόδοξον Ἀνατολικήν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν, μήτε ἐγκεκριμένη, μηδ’ ἀνεγνωρισμένη πούποτε, ἡ Σύνοδος ἀπηγόρευσεν αὐτήν, παραγγείλασα τά δέοντα πρός τούς ἁρμοδίους Ἱεράρχας’’. Παρακάτω αναφέρεται το συγκεκριμένο έθιμο ως ξένο και η Σύνοδος προτρέπει να εμποδιστεί η χρήση αυτού. 

Μία άλλη παρατυπία είναι και τα Εγκώμια που ψάλλονται προς την Θεοτόκο. Το τυπικό του Γεωργίου Βιολάκη (1888), τυπικό της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, αναφερόμενο στη συνήθεια να ψάλλωνται τα εγκώμια της Παναγίας μετά την Θ’ Ωδή στον όρθρο, σημειώνει πως η Μεγάλη Εκκλησία κατακρίνει κάθε καινοφανές και κακόζηλο, έστω κι αν γίνεται προς τιμή της Θεοτόκου, αποδοκιμάζει αυτά επίσημα και απαγορεύει μάλιστα αυστηρώς. Μαζί με όλα αυτά και η νέα αυτοσχέδια μόδα που ξεπηδά και θέλει το σκήνωμα της Παναγίας να φιλοξενείται στα σπίτια των πιστών για μεγάλη ευλογία, που ακόμη και ως συναισθηματισμός σημαίνεται ως ένας ακρωτηριασμένος φολκορισμός. 

Ας δούμε τώρα σε γενικό πλαίσιο τα πράγματα. Πολλές υπερβολές μέσα στην Εκκλησία γίνονται για να προκληθεί το θρησκευτικό συναίσθημα των πιστών. Υπερβολικά στολισμένοι ναοί, πομπώδεις εκφράσεις, πρακτικές εκτός της παραδεδομένης τάξης κ.ο.κ.. Κούφιοι από πνευματικότητα και καλείται πλέον η εικόνα, σε μία τέτοια περίπτωση, να μας βγάλει από το πνευματικό τέλμα. Από πότε το θρησκευτικό συναίσθημα λειτουργεί εις βάρος του βιώματος, της βεβαιωμένης εμπειρίας που προκύπτει από την μετοχή της εορτής, τη χαρά της πανηγύρεως; Αυτόχειρες μιας ζωνταντής παράδοσης που δεν έχει ανάγκη από συστημικά φτιασίδια για να νοηματοδοτήσει την ύπαρξη. Γράφει σε επιφυλίδα του ο Χ. Γιανναράς: ‘’Συντηρούμε ακόμα εθιμοτυπικά κατάλοιπα της άλλοτε εόρτιας χαράς του κοινοτικού βίου, εκκλησιαστικές ονομασίες περιόδων ή ημερών αργίας και ευωχίας, ίσως και τη συναισθηματική εμμονή σε θρησκευτικές τελετουργίες που εκτιμώνται για τη γραφικότητά τους. Συντηρούμε προσχήματα, οι «γιορτές» μας δεν έχουν «νόημα». 

Αυτός είναι ο Θεός της αποκάλυψης; Αυτός είναι ένας πεθαμένος Θεός. Σωστά το είχε πει ο Νίτσε, καθώς είδε στην δυτική θεολογία του προτεσταντισμού τον Θεό να μετατρέπεται σε ιδεολογία. Ποιος θέλει έναν τέτοιο Θεό στον κόρφο του; Πρόκειται για την πιο επικίνδυσνη μορφή εξαθλίωσης των ορίων και των αντοχών της πίστης, απώλεια του νοήματος, εκφυλισμό της εορτής. Αυτό είναι θρησκεία. Δεν είναι πίστη. Δεν χρειάζεται την ψηλάφιση, παρά μόνο ευτελή θρησκευτικά πυροτεχνήματα που εκωφνατικά δημιουργούν εντυπώσεις. Όλα για την εντύπωση. Άρτος και θεάματα. Όλα να γίνουν εντύπωση. Συστημικά φτιασίδια που καλούνται να επιτελέσουν τον πιο άχαρο ρόλο· να ντύσουν την πνευματική γυμνότητα των καιρών και των προσώπων μέσα από την απογύμνωση του μυστηρίου που αναπαύεται στη σιωπή. 

Επί του προκειμένου δεν χρειάζεται να φορτώσουμε το πρόσωπο της Θεοτόκου με αυτοσχέδια πειράματα για να συναντήσει η ευλάβεια την προσκύνηση. Αρκεί ένα ψέλλισμα από τους στίχους της εορτής για να μουδιάσει η νεκρική σιωπή που ευαγγελίζεται ο μετανεωτερικός θρησκευτικός ιδεολογισμός: ‘’Νενίκηνται τῆς φύσεως οἱ ὅροι, ἐν σοί Παρθένε ἄχραντε, παρθενεύει γάρ τόκος, καί ζωήν προμνηστεύεται θάνατος’’.

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΥΘΑΙΡΕΣΙΑΣ ΤΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΕΚΕΙ ΨΗΛΑ ΣΤΟ ΛΥΚΑΒΗΤΤΟ...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η φωτογραφία του κληρικού Δημητρίου Λουπασάκη (Άγιοι Ισίδωροι Λυκαβηττού), από την περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής, που δημοσιεύουμε εδώ, μας οδηγεί αβίαστα σε απορίες και συμπεράσματα. 

Είναι γνωστό ότι, σύμφωνα με το Τυπικό, όταν πρόκειται να τελεσθεί η Προηγιασμένη Λειτουργία, από την προηγούμενη Κυριακή ή το Σάββατο ο ιερέας, εκτός από τον Αμνό της Λειτουργίας που τελεί εκείνη την ημέρα, εξάγει Αμνούς για όσες Προηγιασμένες θα τελέσει εντός της εβδομάδος και τους τοποθετεί στο Άγιο Δισκάριο. 

Στην φωτογραφία το Άγιο Δισκάριο είναι κατάφορτο από Αμνούς, δηλαδή είναι παραπάνω από πέντε, με δεδομένο ότι ο συγκεκριμένος τελεί κάθε μέρα της Σαρακοστής Προηγιασμένη (από Δευτέρα ως Παρασκευή), ενώ αυτό κανονικά δεν προβλέπεται από το Τυπικό. Η Προηγιασμένη τελείται μόνο Τετάρτη και Παρασκευή και σε μνήμη εορταζομένου Αγίου (σπάνια περίπτωση την περίοδο αυτή). Σε κάθε περίπτωση, οι πλεονάζοντες Αμνοί τι γίνονται; Μήπως εξάγει ...μαζικά για εβδομάδες; 

Δυστυχώς και άλλοι «ευσεβείς» ιερείς προβαίνουν σε αυτή την λειτουργική αυθαιρεσία, δηλαδή στην τέλεση καθημερινής Προηγιασμένης. Και δεν υπάρχει κανείς να τους αναχαιτίσει. 

Η άλλη φωτογραφία, όμως, με το Άγιο Δισκάριο πάλι γεμάτο από Αμνούς, είναι από Θ. Λειτουργία Κυριακής, πριν λίγες μέρες. Τι άραγε συμβαίνει; 

Γνωρίζω ότι αυτά δεν αφορούν τους «πιστούς» του Λουπασάκη, οι οποίοι με τα άλλα καμώματά του αφιονίζονται, αλλά το σημειώνω καθαρά για ιστορικούς λόγους και για να πάψει, ίσως, η Εκκλησία να διοργανώνει συνέδρια Λειτουργικής, μιας και η τάξη έχει μάλλον καταλυθεί οριστικά…

Η ΒΑΝΑΥΣΗ ΚΑΤΑΣΤΡΑΤΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η ανακοίνωση του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ήδη από το προ ενδεκαετίας 2011, είναι λιτή και σαφής: 

"Ἐπειδή ἐφέτος ἡ ἑορτή τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων Βαρθολομαίου καί Βαρνάβα συμπίπτει πρός τό Ψυχοσάββατον τῆς παραμονῆς τῆς Πεντηκοστῆς καί, κατά τό Τυπικόν τῆς Ἐκκλησίας, ἡ Ἀκολουθία τῶν Ἀποστόλων προψάλλεται κατά τήν παραμονήν, ἡ Α. Θ. Παναγιότης, ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαῖος θά ἑορτάσῃ τά σεπτά ὀνομαστήρια Αὐτοῦ τήν Παρασκευήν, 10ην Ἰουνίου."

Έτσι, λοιπόν, ο Πατριάρχης μετέφερε, υπακούων στο Τυπικόν, τα ονομαστήριά Του, γιατί το Ψυχοσάββατο είναι «αμετάθετον» και δεν χωρεί άλλη γιορτή. 

Και φέτος, το 2022, ο Πατριάρχης μεταφέρει τα ονομαστήρια Του, σεβόμενος την αυτονόητη – για όποιον καταλαβαίνει - τυπική διάταξη. 

Στην ίδια λογική, της τήρησης του Τυπικού, και η Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης, η οποία «ανακοινώνει στους ευσεβείς Χριστιανούς ότι, βάσει της τυπικής διάταξης της Εκκλησίας μας, η Εορτή της Σύναξης της Ιεράς Εικόνας της Υπεραγίας Θεοτόκου, της επανομαζόμενης «Άξιον Εστί», καθώς και η μνήμη του εν Αγίοις πατρός ημών Λουκά, Αρχιεπισκόπου Συμφερουπόλεως, θα εορτασθούν την Παρασκευή, 10 Ιουνίου επειδή η 11 Ιουνίου, ημέρα Σάββατο, είναι Ψυχοσάββατο». 

Αλλά και η Εκκλησία της Κύπρου, μεταθέτει τον εορτασμό της θρονικής εορτής της, επί τη μνήμη του Αποστόλου Βαρνάβα, την Παρασκευή 10 Ιουνίου. 

Σε κάποιες, όμως, Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος, τα πράγματα φαίνεται πως είναι διαφορετικά. Το Ψυχοσάββατο εορτάζεται πανηγυρικά σε πολλούς ναούς η μνήμη του νεοφανούς αγίου Λουκά του ιατρού Αρχιεπισκόπου Συμφερουπόλεως και Κριμαίας. Είτε με αγρυπνίες είτε με Θ. Λειτουργίες, που σημαίνει ότι θα ψαλεί κανονικά η ακολουθία του, κατά βάναυση παράβαση του Τυπικού. 

Ενδεικτικά, στην Ευαγγελίστρια Πειραιώς το απόγευμα της Παρασκευής θα χοροστατήσει ο Πειραιώς Σεραφείμ, ενώ το ίδιο βράδυ στον Μητροπολιτικό Ναό Ευαγγελιστρίας Πατρών θα ιερουργήσει σε Αγρυπνία ο Πατρών Χρυσόστομος. «Πανηγύρεις λαμπρές» έχουν ανακοινωθεί στις Μητροπόλεις Λαρίσης και Κίτρους και σίγουρα υπάρχουν και άλλες. 

Κάμποσοι, λοιπόν, από τους τάχα και παραδοσιακούς κληρικούς της Ελλάδας, ένεκεν “ευλαβείας”, καταστρατηγούν το Τυπικό της Εκκλησίας και γιορτάζουν τον Άγιο Λουκά ημέρα Ψυχοσάββατο, και όχι μόνο αυτό, αλλά κάποιες ενορίες θα κάνουν και Παρακλήσεις και Λιτανείες το απόγευμα του Σαββάτου ή της Κυριακής, όταν δηλ. η Εκκλησία γιορτάζει την Πεντηκοστή! 

Χαρακτηριστικό – φευ - παράδειγμα ο «επίσημος» εορτασμός του αγίου Λουκά Κριμαίας, την Κυριακή της Πεντηκοστής (sic), στο Γαρδικάκι Τρικάλων, προεξάρχοντος, μάλιστα, του μητροπολίτου Τρίκκης Χρυσοστόμου. 

Τέλος, επειδή αναγράφεται στις σχετικές ανακοινώσεις ότι «θα τεθεί για προσκύνηση τμήμα λειψάνου του αγίου», θέτουμε, για άλλη μια φορά, το …ρητορικό ερώτημα: Πόσα τεμάχια λειψάνου του αγίου Λουκά υπάρχουν επιτέλους σε ναούς της Ελλαδικής επικράτειας, αν δεκάδες ναοί τα θέσουν προς προσκύνηση; 

Μια θλιβερή κατάσταση, όλα τα παραπάνω, και – μάλλον – μη αναστρέψιμη. 

Μόνη παρηγορία η Πατριαρχική Τάξις που τηρεί το Τυπικό της Εκκλησίας.

ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΕΡΑΦΕΙΜ: ΦΟΡΩΝΤΑΣ ΤΙΣ "ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΕΣ" ΣΥΝΟΔΟΥΣ...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η θέσπιση του εορτασμού δύο “νέων” Οικουμενικών Συνόδων, της 8ης και της 9ης, από τον μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ, συνιστά προφανώς μια αυθαιρεσία. Μια αυθαιρεσία εκκλησιολογική και λειτουργική. 

Ξεκίνησε τον ...ιδιωτικό αυτό εορτασμό του, ο άγιος Πειραιώς, το 2014 και συνεχίζει ακάθεκτος και μόνος, αφού κανείς ιεράρχης της Εκκλησίας της Ελλάδος δεν τον ακολουθεί στην πρακτική αυτή. 
Ποια η ανάγκη για την “ανακήρυξη” ως Οικουμενικών δύο Συνόδων των Βυζαντινών χρόνων, στις μέρες μας, όταν η Εκκλησία αιώνες τώρα δεν προέβη σ' αυτή την αναγόρευση; Καμία.
Ποιο αίτημα προεβλήθη ώστε να έλθει στην επιφάνεια το θέμα; Κανένα. Ή μάλλον υπάρχει ένα “αίτημα”, που έχει να κάνει με την ιδεοληψία ιεραρχών και πιστών τινων, τάχα και “αντι-οικουμενιστών”, στο οποίο πρέπει τα πάντα να υποταχθούν. Προκειμένου να καταδείξουμε τον παπισμό ως αίρεση, όλα τα μέσα είναι θεμιτά ή καλύτερα ακολουθείται το παπικό “ο σκοπός αγιάζει τα μέσα”.
Ποια από τις Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες προέβαλε ανάλογο αίτημα επισήμως; Καμία απολύτως.
Η Εκκλησία, αιώνες τώρα, αναγνωρίζει επτά Οικουμενικές Συνόδους και στη λειτουργική της ζωή (Τὰς ἑπτὰ Συνόδους τὰς τῶν Πατέρων, κατὰ διαφόρους καιροὺς συστάσας...). Τις μνημονεύει και τις υμνολογεί. Τις μνημονεύει όλες, αλλά μόνο τρεις τυγχάνουν ιδιαίτερου εορτασμού:
Η Α' Οικουμενική Σύνοδος (Κυριακή προ της Πεντηκοστής), η Δ' (την πρώτη Κυριακή μετά τις 13 Ιουλίου [13-19 Ιουλίου]) και η Ζ' (την πρώτη Κυριακή μετά τις 11 Οκτωβρίου [11-17 Οκτωβρίου]).
Οι υπόλοιπες δεν εορτάζονται πανηγυρικά από την Εκκλησία. Γιατί άραγε; Αυτό θα πρέπει ίσως να προβληματίσει σοβαρά τους σημερινούς παραδοσιοκράτες. Αφού, λοιπόν, αυτό συμβαίνει, πώς θα έρθουν κάποιοι σήμερα να εορτάσουν πανηγυρικώ τω τρόπω τις μηδέποτε ανακηρυχθείσες ως Οικουμενικές 8η και 9η; Θα το κάνουν βασιζόμενοι στην αρχή της αυθαιρεσίας, μη υπολογίζοντας την παράδοση και την πρακτική της Εκκλησίας.

Η Εκκλησία όρισε να εορτάζεται η μνήμη του Αγίου Γρηγορίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Παλαμά την Β' Κυριακή των Νηστειών, ακριβώς λόγω της μεγάλης συμβολής του στην Σύνοδο που δικαίωσε τον Ησυχασμό. Και μάλιστα την τοποθέτησε την Κυριακή μετά την Α' Νηστειών, που γιορτάζουμε τον θρίαμβο των εικόνων, ήτοι της Ορθοδοξίας, ως συνέχεια αυτής. Αλλά φαίνεται πως στις μέρες μας αυτό δεν μας αρκεί. Και πρέπει να προσθέσουμε στην Κυριακή αυτή τον εορτασμό ολόκληρης της Συνόδου εκείνης, επειδή έτσι το θέλησε ο φίλτατος άγιος Πειραιώς. 
Να θυμίσουμε εδώ τι έχει γράψει σχετικά ο π. Γεώργιος Μεταλληνός: 
«Η μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά συμπίπτει με την 14η Νοεμβρίου. Η Σύνοδος όμως του 1368, η οποία διακήρυξε εις τον κόσμο την αγιότητα του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, λόγω των θαυμάτων τα οποία εποίει και όχι λόγω της παιδείας του, ούτε λόγω των συγγραμμάτων του, που είναι το υψηλότερο στην εποχή του επίτευγμα, αλλά και στην κορυφή συγχρόνως της αγιοπατερικής θεολογικής παραδόσεως, μετέφερε τη μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά εις την Β΄ Κυριακή των Νηστειών. Είναι μία πράξις συμβολική και αποφασιστική, διότι η σημερινή ημέρα τιμάται από τους Ορθοδόξους όλου του κόσμου ως επέκταση και προέκταση της Κυριακής της Ορθοδοξίας».
Άρα, έρχεται τώρα ο μητροπολίτης Πειραιώς να διορθώσει την Εκκλησία που θέσπισε τη μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά την Β’ Κυριακή των Νηστειών, προσθέτοντας και τον εορτασμό της «9ης Οικουμενικής Συνόδου»;
Ο ίδιος ο Μητροπολίτης Πειραιώς αναγνωρίζει ότι η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος έθεσε αυτό το “αίτημα” στο αρχείο και δεν συζητήθηκε καν, όπως είχε προγραμματιστεί. Εκείνος, φυσικά, δεν μπορεί να το δεχθεί αυτό, και δρα μονομερώς. Αγνοώντας και περιφρονώντας (;) την Σύνοδο, στην οποία προσάπτει ...σκοπιμότητες. Από κει και πέρα αρχίζει η αυθαιρεσία.
Σημειώνει ο Μητροπολίτης Πειραιώς σε σχετική για την «8η Οικουμενική Σύνοδο» εγκύκλιο του: «…θεωροῦμε ἀδήριτη ἀνάγκη τήν σύγκληση Πανορθοδόξου, Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου μέ τήν συμμετοχή ἁπάντων τῶν Ὀρθοδόξων Πατριαρχῶν, Ἀρχιεπισκόπων, Μητροπολιτῶν, Ἐπισκόπων, Καθηγουμένων, Ἀρχιμανδριτῶν, Ἱερέων, Μοναχῶν καί λαϊκῶν θεολόγων, ἡ ὁποία θά ἀσχοληθεῖ συνοδικῶς μέ τό θέμα τῆς πανορθοδόξου ἀνακηρύξεως τῆς Συνόδου ἐπί Μ. Φωτίου ὡς τῆς Η΄ Ἁγίας καί Οἰκουμενικῆς Συνόδου».
Μα τι ανάγκη έχει ο άγιος Πειραιώς την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο; Αυτός προχώρησε μόνος του στην ανακήρυξή της «8ης Οικουμενικής Συνόδου». Και έφτιαξε και Ακολουθία, όπως και στην 9η και τα πάντα ετέλεσε μη λαμβάνοντας υπ’ όψιν την υπ’ ουρανόν Ορθοδοξία.
Τις ακολουθίες για τον πανηγυρικό εορτασμό των δύο “νέων” Οικουμενικών Συνόδων συνέταξε – προφανώς τη προτροπή του αγίου Πειραιώς - ο μακαρίτης θεολόγος και πρωτοψάλτης Απόστολος Παπαχρήστος (αδελφός του Μητροπολίτου Αιτωλοακαρνανίας Κοσμά, κι αυτό δεν είναι άνευ σημασίας...). Οι ακολουθίες αυτές θα έπρεπε, όπως είναι η τάξις, να υποβληθούν προς έγκρισιν από την Ιερά Σύνοδο, τη εισηγήσει της αρμοδίας Συνοδικής Επιτροπής. Κάτι τέτοιο δεν έγινε βέβαια, διότι η όλη ιστορία στηρίζεται στην αυθαιρεσία. Η Σύνοδος πώς θα ενέκρινε κάτι που τελικά δεν ήλθε – και σωστά! - προς συζήτησιν στην Ιεραρχία.
Αν ψαλεί η Ακολουθία της «9ης Οικουμενικής Συνόδου» του Αποστόλου Παπαχρήστου την Β’ Κυριακή των Νηστειών, υποτιμάται σαφέστατα η μνήμη του πρωτεργάτου της Συνόδου Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά. Αν είναι δυνατόν!...
Πρέπει να γίνει σαφές ότι το ζήτημα δεν έγκειται στην θεολογία αυτών των Συνόδων, η οποία φυσικά είναι Ορθόδοξη και αυτό δεν αμφισβητείται, αλλά στην τακτική του ...αντάρτικου, να καθιερωθούν αυτές ως «Οικουμενικές», ερήμην, μάλιστα, των λοιπών Αυτοκεφάλων Ορθοδόξων Εκκλησιών.
Σήμερα, Κυριακή Β' Νηστειών, 28 Μαρτίου 2021, ο άγιος Πειραιώς - μόνος αυτός - εόρτασε την 9η Οικουμενική Σύνοδο, με μια καινούργια αρχιερατική στολή! Φόρεσε πάνω του και την 8η και την 9η Οικουμενική Σύνοδο! Κατάσαρκα οι πατέρες των Συνόδων αυτών, αλλά το θέαμα μοιάζει σαν διαφήμιση του ...έργου που παίζεται σήμερα! 

Συγγνώμη Δεσπότη μου, αλλά...

ΣΥΓΧΟΡΟΣΤΑΣΙΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΜΟΝΗ ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ

Σε παλαιότερη ανάρτησή μας είχαμε επισημάνει μια άνευ προηγουμένου λειτουργική παρατυπία στην Μητρόπολη Πατρών, η οποία έγινε ευρύτερα γνωστή λόγω των απευθείας μεταδόσεων των σχετικών Ακολουθιών. 

Σεβαστός ιεράρχης του Οικουμενικού Πατριαρχείου χοροστάτησε στον Όρθρο και τις Καταβασίες έψαλε ένας διάκος της Μητροπόλεως (sic), καθήμενος πλησίον του. 

Σήμερα, 23 Αυγούστου 2020, κατά την Θεία Λειτουργία επί τη Αποδόσει της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στην Μονή Γηροκομείου Πατρών, ο ίδιος ανεκδιήγητος διάκος έψαλε ομού μετά του χοροστατούντος αρχιερέως, μητροπολίτου Καισαριανής Δανιήλ, την θ’ ωδή του κανόνος. Οι δε ψάλτες της Μονής ...άφωνοι! 

Τοιουτοτρόπως, ο χοροστατών μητροπολίτης συγχοροστάτησε με έναν διάκονο! 

Ποιος φέρει την ευθύνη είναι γνωστό. Τελικά είναι τόσο άσχετος που δεν την καταλαβαίνει... 

Αλλά αυτό που θα πρέπει να μας προβληματίσει είναι η απίθανη αταξία που παρατηρείται πλέον στην Λειτουργική ζωή της Εκκλησίας – το ξαναλέω, κυρίως από τους τάχα και «παραδοσιακούς» - και ο κατήφορος δεν έχει τέλος… Το βαρέλι δεν έχει πάτο. Η αυθαιρεσία, ένεκα αλαζονείας, θριαμβεύει και κανείς δεν ενοχλείται! Οι λίγοι …ρομαντικοί ας επισημαίνουμε τέτοιες παρατυπίες που κανονικά είναι κολάσιμες. 

Π.Α.Α.

ΤΟ "ΠΗΔΑΛΙΟΝ" ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΙΑ ΜΕΤΑΛΗΨΗ "ΕΝ ΚΑΙΡΩ ΠΑΝΩΛΗΣ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Τo «Πηδάλιο» αποτελεί, ως γνωστόν, μια συλλογή κανόνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας που εκπονήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα από τους λόγιους αγιορείτες μοναχούς Νικόδημο Αγιορείτη και Αγάπιο, σε δημώδη γλώσσα, και περιέχει παράθεση, ερμηνεία και «συμφωνία» των κανόνων των Αγίων Αποστόλων, των Οικουμενικών συνόδων, των τοπικών συνόδων και των Πατέρων της Εκκλησίας, με σκοπό, όπως εξαγγέλλεται στο προοίμιο του βιβλίου, να ωφεληθούν οι χριστιανοί. Στις εκτεταμένες υποσημειώσεις, οι δύο μοναχοί ασχολούνται με πολλά σύγχρονά τους θέματα και συνήθειες, που κάποιες φορές υπερβαίνουν το κείμενο του κανόνα. 

Το «Πηδάλιο» είναι ένα βιβλίο αναφοράς για την Εκκλησία, γέννημα της Τουρκοκρατίας. Αυτή η «σκοτεινή» περίοδος του Ελληνισμού, λόγω της σκλαβιάς, λησμονούμε πως μας έδωσε πολύ σημαντικά πονήματα, με τα οποία ασχολείται σήμερα ενδελεχώς η επιστημονική έρευνα. 

Το «Πηδάλιο» έχει επικριθεί από πολλούς, ακόμα και θεολόγους, ως ένα «συντηρητικό και σχολαστικό» βιβλίο, που διέπεται από αυστηρό και νομικίστικο πνεύμα, αλλά σίγουρα θα πρέπει να το δούμε ως καρπό της εποχής του, μια συγκεκριμένης εποχής που ήταν η Τουρκοκρατία. 

Θυμήθηκα τώρα ότι το «Πηδάλιο» γιατί έχει ενδιαφέρουσες υποσημειώσεις σε σχέση με το θέμα των ημερών, δηλαδή την μετάδοση της Θείας Ευχαριστίας σε συνθήκες επιδημίας, βλ. κορωνοϊό, εν προκειμένω. 

Σε μια ερμηνευτική υποσημείωση, λοιπόν, πάνω στον ΚΗ΄ κανόνα της Στ’ Οικουμενικής Συνόδου, διαβάζουμε στο «Πηδάλιο» αυτολεξεί τα κάτωθι: 

"Όθεν και Ιερείς και Αρχιερείς πρέπει εν καιρώ πανώλης να μεταχειρίζωνται τρόπον εις το να μεταλαμβάνουν τους ασθενούντας, όστις να μη παραβαίνη τον Κανόνα τούτον, ουχί βάλλοντες μέσα εις σταφίδα τον άγιον Άρτον, αλλά εις τι αγγείον ιερόν, και εκείθεν να τον λαμβάνουν, ή οι μόρται (μόρτης: άνθρωπος που είχε πάθει ανοσία στην πανούκλα και προσέφερε τις υπηρεσίες του στην κοινότητα θάβοντας τους νεκρούς και περιθάλποντας τους ασθενείς), η οι ασθενείς, δια λαβίδος. Το δε αγγείον συν τη λαβίδι να βάνεται εις ξύδι, και το οξύδι να ρίπτηται εις το χωνευτήριον, ή με όποιον άλλον τρόπον δυνηθώσι ασφαλέστερον και κανονικόν". 

Με άλλα λόγια οι ασθενείς από πανώλη δεν κοινωνούν από το κοινό άγιο ποτήριο, αλλά σε ξέχωρο σκεύος, στο οποίο δεν γίνεται κατάλυση από τον ιερέα και απλώς πλένεται με ξύδι. 

Άραγε γιατί αυτή η πρακτική; Δεν είναι προληπτική και αποτρεπτική; 

Στο πνεύμα, λοιπόν, της οικονομίας θα μπορούσε η Εκκλησία να βρει ένα τρόπο για να κατευνάσει τον λογισμό των πολλών, που την θεωρούν άκαμπτη και απροσάρμοστη στις σύγχρονες συνθήκες και απαιτήσεις. 

Στην λογική της προσαρμογής και της ευελιξίας κινείται η πρόσφατη εγκύκλιος του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου, με αφορμή την εμφάνιση της πανδημίας Covid-19. 

Η ακαμψία και η ευκαιρία για «ομολογία πίστεως» είναι ανωφελείς και μάταιοι στην παρούσα συγκυρία.
_______________
Δείτε το παραπάνω κείμενο εμπλουτισμένο με τα της προετοιμασίας και της αποξήρανσης της Ιεράς Παρακαταθήκης κατά την Μεγάλη Πέμπτη, προς αποφυγήν αλλοιώσεως του αγίου άρτου, στο ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ. 

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΖΩΗ ΣΕ ΡΥΘΜΟΥΣ ...ΛΙΤΑΝΕΙΟΣΕΛΦΙ ΚΑΙ ...ΑΝΤΙΓΡΑΦΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΕΛΕΩ ΕΦΡΑΙΜ!

Λιτανειοσέλφι

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Σε πρόσφατο άρθρο του με τίτλο «Πολιτισμική παγκοσμιοποίηση εντός των τειχών», ο καθηγητής Λαογραφίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης Μ.Γ. Βαρβούνης, μας εξηγεί θαυμάσια πως χάνεται το μέτρο από την υπερβολική προβολή της εκκλησιαστικής ζωής σε ψηφιακά μέσα. 

Κατά την ταπεινή μας άποψη το μέτρο έχει χαθεί οριστικά, καθώς τα κριτήρια έχουν αλλοιωθεί πλήρως, και η κατάσταση δεν είναι αναστρέψιμη. 

Επισημαίνει - πολύ σωστά! – ο καθηγητής Βαρβούνης ότι «κληρικοί όλων των βαθμών εισάγουν κατά κανόνα άκριτα εθιμικές και λειτουργικές μορφές» και φέρνει τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα, όπως «διάφορες μορφές λιτανειών που μεταφέρονται από τόπο σε τόπο, εισαγωγή στη θεία λατρεία μορφών του μοναστηριακού τυπικού, μεταφορές λειψάνων και ιερών εικόνων, εγκαθίδρυση αντιγράφων περιπύστων και θαυματουργών εικόνων, κυρίως δε η ευκαίρως ακαίρως θέσπιση νέων τοπικών εορτών και τελετουργιών.» 

Η Ιδιωτική Οδός έχει προ χρόνων επισημάνει το απαράδεκτο γεγονός της μεταφοράς λειψάνων και εικόνων ανά την Ελλάδα – ακόμα και από ενορία σε ενορία της ίδιας Μητρόπολης! – και η θέση μας είναι κάθετη: Θα έπρεπε να απαγορευτεί πάραυτα αυτή η πρακτική για χίλιους λόγους. 

Της …μόδας έγιναν τα τελευταία χρόνια και οι λιτανείες, ακόμα και παρεκκλησίων! Οι λιτανείες είναι πλέον η αιτία και η αφορμή για να κρατήσει ο προϊστάμενος του ναού δεσποτικό μπαστούνι , ως τελετάρχης. Κατά την εκκλησιαστική τάξη οι λιτανείες γίνονταν μόνο κατά την εορτή του πολιούχου και όχι κάθε μέρα χάριν …παιδιάς. 

Για την πρακτική της εγκαθίδρυσης αντιγράφων περιπύστων και θαυματουργών εικόνων, ας όψεται ο …ευρηματικός ηγούμενος της Μονής Βατοπεδίου Εφραίμ, ο οποίος λάνσαρε με μεγάλη επιτυχία τη νέα αυτή ατραξιόν. Περιάγει αντίγραφα ανά τας ρύμας και τας οδούς, ενισχύοντας έτσι το αδιαφιλονίκητο πλέον προφίλ του. Είναι ο μαιτρ του είδους: πώς χρησιμοποιεί την Παναγία για να δοξάζεται εκείνος. 

Όσο για την θέσπιση νέων τοπικών γιορτών και τελετουργιών, που επισημαίνει ο καθηγητής Βαρβούνης, τι να πει κανείς; Χαλάει ο κόσμος! Ο κάθε επίσκοπος θεσπίζει και από μία – τουλάχιστον – εορτή στην επαρχία του, με πρώτη την σύναξη των τοπικών αγίων. Και στο θέμα των τελετουργιών επίσης κάτι καινούργιο – όλως λαϊκίστικο – θα εφεύρουν οι …ευφάνταστοι κληρικοί μας. 

Οπότε, ο λειτουργικός …μπαξές έχει ό,τι φαντάζεται και δεν φαντάζεται κανείς. 

Περάστε κόσμε! 

Υ.Γ. Κατόπιν αυτών νομίζω πως είναι αστείο - ή έστω ρομαντικό - να μιλάνε κάποιοι ακόμα για «λειτουργική αναγέννηση».

ΚΡΑΥΓΑΛΕΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΥΠΙΕΣ ΕΝΕΚΑ ..."ΕΓΩ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο πολυσέβαστος π. Γεώργιος Τσέτσης με το ευστοχότατο πρόσφατο άρθρο του «Παρατυπίες που μεταπλάθουν την Λειτουργική Παράδοση της Εκκλησίας», στάθηκε η αφορμή για την καταγραφή της παρακάτω λειτουργικής πραγματικότητας, η οποία είναι σκληρή, αλλά πέρα για πέρα αληθινή.

Γι’ αυτό ας μη σπεύσουν κάποιοι να με κατηγορήσουν για «επίθεση». Καλύτερα να αναλογιστούν αν έχουν μάθει να προφέρουν σωστά την πραγματικότητα, όπως θα ‘λεγε κι ο Ελύτης. 

Σε παλαιότερο κείμενο μας γράψαμε για την αυθαιρεσία του εορτασμού της «8ης και της 9ης Οικουμενικής Συνόδου» από τον Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ. Μια αυθαιρεσία εκκλησιολογική και λειτουργική. Ο άγιος Πειραιώς προχώρησε μόνος του στην ανακήρυξη της «8ης και της 9ης Οικουμενικής Συνόδου», μη λαμβάνοντας υπ’ όψιν την υπ’ ουρανόν Ορθοδοξία. Φρόντισε για την σύνταξη των σχετικών ακολουθιών και άρχισε να τις ψάλλει στην επαρχία του, χωρίς την απαιτούμενη έγκριση της Ιεράς Συνόδου. Γιατί; Διότι έτσι του αρέσει. Έτσι νομίζει, έτσι κρίνει, έτσι πιστεύει, αν θέλετε. Κι έτσι κάνει ό,τι θέλει χωρίς να ενδιαφέρεται για το τι κάνει η Εκκλησία. 

Επίσης, ο Μητροπολίτης Πειραιώς τελεί όλες τις αρχαιοπρεπείς Θείες Λειτουργίες κατά τη διάρκεια του έτους (Αγίου Μάρκου, Αποστολικών Διαταγών, Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου). Γιατί; Το επιτάσσει το Τυπικό; Είναι εν χρήσει οι εν λόγω Λειτουργίες στην λειτουργική ζωή της Εκκλησίας; Όχι βέβαια. Τις τελεί και κατ’ ενώπιον του λαού, έχοντας πίσω του την εγκαινιασμένη Αγία Τράπεζα (!) με κλειστή την Ωραία Πύλη, γιατί έτσι του αρέσει. Υπάρχει μήπως καμία εγκύκλιος της Ιεράς Συνόδου για τις εν λόγω λειτουργίες και τον τρόπο τέλεσής τους; Φυσικά και ΟΧΙ! Οπότε αυθαιρεσίας το ανάγνωσμα! 

Ίσως θα έπρεπε κάποιοι να μελετήσουν το σχετικό άρθρο του αρχιμ. Νικοδήμου Μπαρούση, καθηγουμένου της Ι. Μονής Χρυσοποδαριτίσσης, με τίτλο Η κατ' ενώπιον του λαού τέλεσις της θείας Λειτουργίας. Εκεί ο λόγιος κληρικός αναλύει διεξοδικώς το νοσηρόν του πράγματος, παρατηρώντας ορθά: 

"Ο ιερεύς, εστραμμένος προς τον λαό, δεν εμφανίζεται πλέον ως ο εκπρόσωπος της κοινότητος προς τον Θεόν, αλλ’ είναι μάλλον ο ηθοποιός, ο οποίος καλείται να υποδυθή, επί της σκηνής, τον ρόλο του Ιησού Χριστού. Δια της νέας αυτής κληρικαλιστικής στάσεως παύει πλέον ο λειτουργός να είναι ο ανώνυμος υπηρέτης του Θεού, σαρξ εκ της σαρκός της Εκκλησίας εντεταλμένος εις την ειδικήν διακονίαν του μυστηρίου της σωτηρίας, αλλά προΐσταται κυρίως δια της προσωπικότητός του, της χαρισματικής ει μή, κατά τούτον ή τον άλλον τρόπον, ίσταται κατ’ ενώπιον όλων δια του προσωπικού του ύφους, της ατομικής του ικανότητος, της προσωπικής του «γοητείας» και των εν γένει ιδιαιτέρων αυτού προσόντων. Δια τούτο καλείται πλέον να αναπτύξη την δημαγωγική του ικανότητα και όχι το χριστοκεντρικόν ήθος του, να είναι ευπαρουσίαστος, άψογος εις τις κινήσεις του καί, πρωτίστως, να γνωρίζη τις απαιτήσεις των καλών τρόπων συμπεριφοράς, διότι πλέον τα βλέμματα όλων δεν είναι εστραμμένα προς τον Χριστόν, αλλά προς αυτόν..." 

Με την ευκαιρία να σημειώσουμε ότι ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών κ. Νικόδημος - άριστος γνώστης της Λειτουργικής - ουδέποτε τέλεσε την Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου "κατ' ενώπιον του λαού", αλλά πάντοτε ενώπιον της Αγίας Τραπέζης και φυσικά δεν κοινώνησε τους πιστούς με αυτόν τον τρόπο που περνιέται και για "αρχαϊκός" (χωριστά Σώμα και Αίμα). 

Επίσης, ενώ η Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου εθεσπίσθη υπό του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου Παπαδοπούλου να τελείται μόνο την ημέρα της μνήμης του, ήτοι 23 Οκτωβρίου (και για πολλά χρόνια μόνο στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών), εν εσχάταις ημέραις μας προέκυψε η τέλεσή της και την Κυριακή μετά την Χριστού Γέννηση, οπότε πάλι εορτάζεται ο Άγιος. Γιατί; Διότι κάποιος το εισήγαγε επειδή του άρεσε! Και σκέφτηκε - αβασάνιστα - γιατί όχι και τότε; 

Πρέπει, όμως, να τονίσουμε ότι τέτοιους είδους λειτουργικές αυθαιρεσίες …απογειώθηκαν με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο. Διδακτορική διατριβή θα μπορούσε να γίνει γι’ αυτό.

Στέκομαι μόνο σε μία. Ποιο Τυπικό και ποια παράδοση θέλει την τέλεση της Θείας Λειτουργίας του Μ. Σαββάτου πάνω στο κουβούκλιο του Επιταφίου; ΚΑΝΕΝΑ ΚΑΙ ΚΑΜΙΑ. Το έκανε ο μακαριστός και τώρα το μιμούνται πλείστοι όσοι, φολκλορικώ – δυστυχώς – τω τρόπω. 

Ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος έχει καθιερώσει τα τελευταία χρόνια Αγρυπνία κάθε Παρασκευή (τέτοια συλλογιστική δεν υπάρχει σε κανένα Τυπικό) στον παλαιό Ναό του Αγίου Ανδρέου Πατρών και τελεί την Θεία Λειτουργία επί του Τάφου του Αγίου. Γιατί; Διότι έτσι αποφάσισε. Καμία προγενέστερη παράδοση, καμία λειτουργική ή άλλη ανάγκη δεν επιτάσσει κάτι τέτοιο. Αλλά γίνεται πανηγυρικώς, με την Αγία Τράπεζα να καθίσταται ανενεργή. Η δε Θ. Λειτουργία δεν τελείται καν προς ανατολάς. Μήπως, αντιστοίχως, θα πρέπει να τελείται η Θεία Λειτουργία πάνω στον τάφο του Οσίου Παϊσίου στο Ησυχαστήριο της Σουρωτής; 

Βλέπουμε, ακόμα, τα τελευταία χρόνια πολλοί Αρχιερείς να τελούν το απόγευμα της παραμονής τον Μ. Εσπερινό των Χριστουγέννων, ενώ το Τυπικό θέλει τον Μ. Εσπερινό μετά της Θ. Λειτουργίας του Μ. Βασιλείου, εκτός αν τα Χριστούγεννα τύχουν Κυριακή ή Δευτέρα. Γιατί αυτή η παραθεώρησις και καταστρατήγησις του Τυπικού; Γιατί έτσι αποφασίζουν κάποιοι, οι οποίοι δεν ενδιαφέρονται για την λειτουργική τάξη, παρά για το καπρίτσιο τους. 

Και τι έτι λέγω; Επιλείψει γαρ με διηγούμενον ο χρόνος…. Κρίμα… Μια ζωή μέσα στην Εκκλησία χαμένη… Καμιά υποψία για τα ουσιώδη. Και το φρικτότερο: Ένα τεράστιο ΕΓΩ, στη θέση του Τυπικού, της Τάξης, της Παράδοσης.

π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΕΤΣΗΣ: ΠΑΡΑΤΥΠΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΟΝ Μ. ΑΓΙΑΣΜΟ ΤΩΝ ΘΕΟΦΑΝΕΙΩΝ

Παρατυπίες που μεταπλάθουν την Λειτουργική Παράδοση της Εκκλησίας 

Του Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Τσέτση 

Η άκριτη και καταχρηστική εφαρμογή από κληρικούς όλων των βαθμών της νηφάλιας υποδείξεως του Τυπικού «ως δόξη τω προεστώτι», συνετέλεσε, προϊόντως του χρόνου, στο να παρεισφρήσουν στην Ορθόδοξο λατρεία πάσης μορφής εκκεντρικότητες και παρατυπίες, οι οποίες φαίνονται μεν ευλαβείς και εντυπωσιακές, αλλ΄ ουδέν έχουν έρεισμα στην από αιώνων ισχύουσα λειτουργική πράξη και παράδοση της Εκκλησίας μας. 

Τοιουτοτρόπως, τελετουργικές πράξεις που αποτελούν μέρος αυτοτελών Ιερών Ακολουθιών του λατρευτικού κύκλου, όπως του Εσπερινού και του Όρθρου, ενσωματώθηκαν στην Θεία Λειτουργία, χωρίς να έχουν οποιαδήποτε λειτουργική συνάφεια με αυτήν, παραβιάζοντας έτσι την Τυπική Διάταξη και διακόπτοντας την φυσική ροή των τελεσιουργουμένων. Και τούτο, με το πρόσχημα να υπάρχει περισσότερος κόσμος κατά την τέλεσή τους! 

Μια τέτοια αυθαίρετη παρατυπία, η οποία παραποιεί τον σκοπό και το νόημα μιάς μεγαλειώδους ιεροτελεστίας, είναι και η μετακίνηση της Ακολουθίας του Αγιασμού των Θεοφανείων από τον Όρθρο στο τέλος της Θείας Λειτουργίας της Δεσποτικής αυτής εορτής. 

Αφορμή στο να θίξω το θέμα αυτό στάθηκε το πρόσφατο καταγγελτικό γράμμα του Σεβ. Μητροπολίτου Πειραιώς κ. Σεραφείμ προς την ΕΡΤ. Σε αυτό η Σεβασμιότης του διαμαρτυρόταν διότι μετέδωσε αυτή σε ζωντανή σύνδεση την εόρτιο αρχιερατική Θεία Λειτουργία από τον Ιερό Ναό του Αγίου Διονυσίου, ενώ από το λιμάνι του Πειραιά «μόνο» την τελετή Αγιασμού των υδάτων. Συναφώς δε παρατηρούσε ότι «η τελετή Αγιασμού των υδάτων απ’ το λιμάνι του Πειραιά είναι η κατάληξις ολόκληρης της Ιεράς Τελετουργίας του εορτασμού που άρχεται με τον Όρθρο, την Θ.Λειτουργία, συνεχίζεται με την τελετή του Μεγάλου Αγιασμού εντός του Ι. Ναού και κατακλείεται με την κατάδυση του Τιμίου Σταυρού στην θάλασσα». 

Να μου επιτραπεί να παρατηρήσω ότι η θέση του Σεβασμιωτάτου, σύμφωνα με την οποία ο εντός του Ναού τελούμενος Μέγας Αγιασμός έπεται της Θείας Λειτουργίας, χωλαίνει θεολογικώς τε και λειτουργικώς. 

Ο πιστός δεν συμμετέχει στη Θεία Λειτουργία της εορτής των Θεοφανείων προκειμένου να γίνει κοινωνός του «βαπτισθησομένου» Χριστού. Όπως ομιλούν αφ’ εαυτών οι ευχές του Αγιασμού και γενικά η όλη ασματική ακολουθία της Δεσποτικής αυτής Εορτής, ο εκκλησιαζόμενος την ημέρα αυτή πιστός προτρέπεται όπως γίνει πρώτα μάρτυς της Θεοφανείας διαρκούντος του Όρθρου, και δη κατά την Ακολουθία του Αγιασμού. Καλείται να δει «τό ἀληθινόν φῶς» το οποίο «ἐπεφάνη καί πᾶσι τόν φωτισμόν δωρεῖται (Ιδιόμελα των Αίνων). Παροτρύνεται να βοήσει το «ἁγίασον ἐμέ καί τά ὕδατα Σωτήρ ὁ αἴρων τοῦ κόσμου τήν ἁμαρτίαν» (Ιδιόμελο της α΄ Ώρας και της Ακολουθίας του Αγιασμού). Να ανακράξει το «ὁ ἐπιφανείς καί σώσας ἡμᾶς Χριστέ ὁ Θεός ἡμῶν, δόξα σοι» (Ιδιόμελο Αίνων). Ούτως ώστε κατά την ιερουργία της Θείας Ευχαριστίας, να αξιωθεί να γίνει κοινωνός και όμαιμος όχι του προς το βάπτισμα προσερχομένου Ιησού, αλλά του ήδη εν Ιορδάνη επιφανέντος και υπό του Προδρόμου βαπτισθέντος ηγαπημένου Υιού του Πατρός, του Σταυρωθέντος δε στη συνέχεια, και παθόντος και ταφέντος και αναστάντος δια την ημών σωτηρίαν Χριστού. Παρέλκει, λοιπόν, να υπογραμμισθεί ότι η ετερόχρονη και «κατόπιν εορτής» τέλεση του Αγιασμού των Θεοφανείων είναι άνευ νοήματος. 

Είναι αξιοπερίεργο πώς η θεολογικώς και λειτουργικώς ανακριβής αυτή τοποθέτηση του αγίου Πειραιώς διέλαθε της προσοχής των λαλίστατων και πολυγραφότατων θεολογικών συμβούλων του, οι οποίοι ευκαίρως - ακαίρως, και με μεγεθυντικό φακό στο χέρι, πασχίζουν να βρουν και να καταγγείλουν θεολογικά ολισθήματα ή κανονικές παρεκτροπές Πατριαρχών, Αρχιερέων, Πρεσβυτέρων, Μοναχών, Πανεπιστημιακών διδασκάλων ή θεολογούντων λαϊκών. 

Όσο για τον αγιασμό της θαλάσσης ή των ποταμών διά της καταδύσεως του Τιμίου Σταυρού (η κατάδυσις σε δεξαμενές και κολυμβητήρια «σηκώνει συζήτηση»!), να σημειωθεί ότι η ιεροτελεστία αυτή ουδεμία έχει σχέση με τα εντός του Ναού τελεσιουργούμενα. Εξάλλου, δεν αναφέρεται ούτε στο Μηναίο Ιανουαρίου, ούτε στο Τυπικό. Πρόκειται για μια ευπρόσδεκτη ευλαβή τοπική παράδοση, η οποία στην Ελλάδα, την «χώρα των τριών θαλασσών», καθιερώθηκε επισήμως μόλις το 19ο αιώνα.

ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΕΣ ΣΥΝΟΔΟΙ ΕΙΝΑΙ ΕΠΤΑ: "...καὶ νῦν πασῶν τῶν αἱρέσεων, λῆξις εἰς ἰσάριθμον Σύνοδον".

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Είναι γνωστή πλέον η λυσσώδης προσπάθεια του Μητροπολίτου Πειραιώς Σεραφείμ και των ομοφρόνων του, να ανακηρύξουν δύο συνόδους της Βυζαντινής περιόδου ως 8η και 9η Οικουμενική αντιστοίχως. 
Ο λόγος είναι επίσης γνωστός. Θέλουν να περιβάλλουν με κύρος «οικουμενικό» την καταδίκη των Ρωμαιοκαθολικών ως αιρετικών και τα τοιαύτα. Ο Μητροπολίτης Πειραιώς, μάλιστα, προέβη ήδη – όλως αυθαιρέτως και μόνος αυτός σε όλη την Ορθοδοξία – στον «εορτασμό» των Συνόδων αυτών στην επαρχία του.
Με παλαιότερο σημείωμά μας καταδείξαμε την όλως προβληματική ένταξη στο εορτολόγιο της Εκκλησίας, από πλευράς λειτουργικής, των Συνόδων αυτών, κάτι που φαίνεται δεν έλαβαν υπ’ όψιν τους οι τάχα και παραδοσιακοί «αντι-οικουμενιστές».
Επανερχόμαστε για να παραθέσουμε απλώς κάποια τροπάρια από την Ακολουθία της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου, την οποία γιορτάζουμε κάθε χρόνο μέσα στον Οκτώβριο (την Κυριακή στο διάστημα από 11-17 Οκτωβρίου).
Στα τροπάρια αυτά οι υμνογράφοι αναδεικνύουν την ιερότητα του αριθμού επτά, θεωρώντας πως με αυτές τις επτά Συνόδους, έκλεισε ο κύκλος των αιρέσεων: καὶ νῦν πασῶν τῶν αἱρέσεων, λῆξις εἰς ἰσάριθμον Σύνοδον. 
Αν «αναγνωρίσουμε» 8η και 9η Οικουμενικές, θα πρέπει να αλλάξουμε την υμνογραφία που ψάλλουμε στην Εκκλησία, και να …εφεύρουμε νέα θεολογία προς στήριξη του αριθμού εννέα, πλέον. Εκτός και το αφήσουν ανοικτό το νούμερο – ο Πειραιώς και οι συν αυτώ – για να ανακηρύξουν και καμιά δική τους «σύνοδο» ως «Οικουμενική»! Άπαγε.
Τα τροπάρια που σταχυολογούμε είναι τρία από τον Εσπερινό και τρία από τον Κανόνα του Όρθρου. Όσοι λευκοφόροι εννοήτωσαν.

Ἦχος πλ. β’ 

Ἡ ἀπεγνωσμένη. 

Τὰς ἑπτὰ Συνόδους τὰς τῶν Πατέρων, κατὰ διαφόρους καιροὺς συστάσας, εἰς ἕνα συνήθροισεν ἑνὶ Κανόνι τῷ δέ, μάλα καλῶς ὁ Πατριάρχης, ὁ Γερμανὸς ὁ νέος, γράφων ὁμοῦ τε καὶ κρατύνων, τὰ δόγματα τὰ τούτων, ὃς καὶ πρέσβεας αὐτοὺς ἀγρύπνους, τῆς σωτηρίας τῷ Κυρίῳ προβάλλεται, καὶ τοῦ ποιμνίου συμποίμενας.
Τὸ τοῦ Νόμου γράμμα παισὶν Ἑβραίων, ἔθετο τιμίαν τὴν ἑβδομάδα, σκιᾷ προσανέχουσι, καὶ λατρεύουσι ταύτῃ, ἣν περ Πατέρες συνδραμόντες, ἐν ἑπτάδι Συνόδων, νεύσει Θεοῦ τοῦ ἐν ἐξάδι, ἡμερῶν σύμπαν τόδε, ἀπαρτίσαντος, καὶ τὴν ἑβδόμην εὐλογήσαντος, σεμνοτέραν εἰργάσασθε, ὅρον ἐκθέμενοι Πίστεως.
Τὴν Τριάδα πᾶσιν ἐκ τῶν πραγμάτων, τῆς κοσμογενείας οὖσαν αἰτίαν, τρανῶς παρεδώκατε, τρισόλβιοι Πατέρες· τρεῖς γὰρ καὶ τέσσαρας Συνόδους, μυστικωτάτῳ λόγῳ θέντες, καὶ ἔκδικοι φανέντες, τοῦ ὀρθοδόξου λόγου, τὰ στοιχεῖα τὰ τέσσαρα ὄντα, καὶ τὴν Τριάδα ἐνεφήνατε, κτίσασαν ταῦτα, καὶ κόσμον ποιήσασαν.

Ὁ Κανὼν τῶν Ἁγίων, οὗ ἡ Ἀκροστιχίς· 

Ὑμνῶ μακάρων συνδρομὴν τὴν ἑβδόμην. 

Ποίημα Θεοφάνους. 

Ὠδὴ α’ Ἦχος πλ. δ’ 

Ἁρματηλάτην. 

Ὑμνολογῆσαι τὴν ἑβδόμην ἄθροισιν, ἐφιεμένῳ μοι νῦν, τὴν τῶν ἑπτὰ δίδου, χαρισμάτων σύνοδον, τοῦ Παρακλήτου Κύριε, τὴν σοφίσασαν ταύτην, γλωσσοπυρσεύτως, καὶ βλάσφημον, πᾶσαν γλωσσαλγίαν σιγήσασαν. 
Μείζων ἀρχῆθεν ἀριθμῶν ὁ ἕβδομος, δημιουργίας καὶ γάρ· τῆς τοῦ Θεοῦ πάσης, πρωτοτύπως γέγονεν, ἡ παντελὴς κατάπαυσις, εἰς ἑβδόμην ἡμέραν, καὶ νῦν πασῶν τῶν αἱρέσεων, λῆξις εἰς ἰσάριθμον Σύνοδον.

Ὠδὴ δ’ 

Σύ μου ἰσχύς, Κύριε. 

Ὥσπερ ἑπτά, σάλπιγγες Ἱεριχούντια, εἰς ἑβδόμην, τείχη κατηδάφισαν, περιδρομήν, οὕτως αἱ ἑπτά, Σύνοδοι πᾶν στῖφος, κατὰ Θεοῦ ἐπαιρόμενον, κατήγαγον εἰς χάος, συνδρομὴν εἰς ἑβδόμην, τῶν εὐήχων σαλπίγγων τοῦ Πνεύματος.

ΠΕΡΙ ΤΩΝ "ΕΓΚΩΜΙΩΝ" Ή ΤΟΥ "ΕΠΙΤΑΦΙΟΥ" ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Αναπόσπαστο, πλέον, στοιχείο του Δεκαπενταυγούστου στην Ελλάδα είναι η τέλεση της λεγομένης «Ακολουθίας του Επιταφίου» της Παναγίας, κατά μίμησιν του Επιταφίου Θρήνου του Κυρίου. Η Ακολουθία αυτή έχει καταστεί δημοφιλής ή καλύτερα φολκλορική υπόθεση, την οποία μεταχειρίζεται ο κάθε εφημέριος ή και επίσκοπος κατά το δοκούν. Με αφορμή αυτή την κατάσταση που εμπεριέχει αρκετή δόση αυθαιρεσίας και άρα συνιστά σημαντική λειτουργική αταξία, επισημαίνουμε τα εξής: 

1. Κανονικά η Ακολουθία των Εγκωμίων της Παναγίας, ψάλλεται ως και του Χριστού (όρθρος Μ. Σαββάτου) μετά την θ' ωδή προ του εξαποστειλαρίου ανήμερα της εορτής της Κοιμήσεως. Το γράφει και ο Διονύσιος Παλαιών Πατρών, που συνέγραψε σχετική ακολουθία το 1541 μ.Χ., στην σχετική τυπική του διάταξη. Άρα τα Εγκώμια δεν πρέπει να ψάλλονται όποτε θέλει ο καθείς, όπως συμβαίνει σήμερα, σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Η αυτονόμηση της ακολουθίας έχει δυστυχώς πολλές παρενέργειες... 

2. Κανονικά τα Εγκώμια - είναι γνωστό - δεν περιλαμβάνονται στο επίσημο τυπικό της εορτής. Ψάλλονταν αρχικά, όπως φαίνεται, στα Ιεροσόλυμα, στον τάφο της Παναγίας, κάτι που ισχύει μέχρι σήμερα. Αυτό σημαίνει, επίσης, πως δεν θα πρέπει να ψάλλονται σε όλες τις ενορίες του κόσμου, αλλά μόνο όπου υπάρχουν θεομητορικά προσκυνήματα. Κι αυτό ελέγχεται... Κάποια στιγμή τα Εγκώμια της Παναγίας "πέρασαν" στη νησιωτική Ελλάδα, στα Δωδεκάνησα πρώτα και στην Πάτμο, μάλλον, αρχικά. Τα τελευταία χρόνια (30 υπολογίζω) έγιναν μόδα και στην κυρίως Ελλάδα, διότι στην ακολουθία αυτή αρέσκεται "το ευσεβές πλήρωμα", το οποίο την θέλει και θεαματική! Πρέπει, όμως, να μας προβληματίσει σοβαρά το γεγονός ότι τόσο στο Άγιον Όρος, τον κατ’εξοχήν θεομητορικό τόπο, όσο και στο Οικουμενικό Πατριαρχείο (μη ξεχνάμε ότι η Πόλη είναι η πόλη της Θεοτόκου) δεν ψάλλονται τα Εγκώμια της Παναγίας. 

3. Στα Εγκώμια δεν υπήρχε η παράδοση του "Σώματος" της Παναγίας και η λιτάνευσή του. Ο Διονύσιος το 1541 το γράφει καθαρά: "...προευτρεπισθέντος αναλογίου, τίθεται η αγία εικών της Κοιμήσεως της Θεοτόκου". Άρα το "σώμα" φοβούμαι πως αποτελεί παραφθορά... Μεγίστη δε γελοιότητα αποτελεί η υπό τινων εφημερίων «περιφορά του Επιταφίου της Παναγίας» εν τω μέσω της νυκτός, καθώς μια άλλη μόδα των ημερών μας απαιτεί τα Εγκώμια με Αγρυπνία παραμονές της εορτής. Το σωστό είναι τα Εγκώμια στην Αγρυπνία της εορτής. 

4. Δυστυχώς δεν έχουμε μια ολοκληρωμένη μελέτη επί του θέματος για να ξέρουμε πότε ακριβώς καθιερώθηκαν τα Εγκώμια, στα Ιεροσόλυμα αρχικώς. Αν όμως σκεφθούμε ότι και η εισαγωγή στα Τυπικά των Εγκωμίων της Μ. Παρασκευής πρέπει να έγινε στα μέσα του 15ου αιώνα (όπως παρατηρεί σε κείμενό του ο Σταύρος Ζουμπουλάκης βασιζόμενος στους ειδικούς), τότε το να γράφει ο Διονύσιος Παλαιών Πατρών στην Πάτρα τα Εγκώμια της Παναγίας στα μέσα του 16ου αιώνος είναι ένα γεγονός με μεγάλο ενδιαφέρον. Και δεν πρέπει να παραθεωρηθεί η πραγματικότητα της εποχής. Η Πάτρα, όπως και όλη η τότε υπόδουλος χώρα, ανήκε εκκλησιαστικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο δεν υιοθέτησε ποτέ την πρακτική των Εγκωμίων της Παναγίας. 

Δεν έχουμε πάντως ενδείξεις ότι τα Εγκώμια του Διονυσίου εψάλησαν στη Μονή Γηροκομείου Πατρών. Μέχρι το 1997, οπότε ο μακαριστός Πατρών Νικόδημος εισήγαγε την Ακολουθία (μετά από σχετική έρευνα), δεν υπήρχε καμία σχετική παράδοση. Ούτε τον Διονύσιο ως Παλαιών Πατρών δεν γνωρίζαμε. Άρα η έρευνα έχει πολύ δρόμο ακόμα.

Η ΑΥΘΑΙΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΔΥΟ “ΝΕΩΝ” ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ ΣΥΝΟΔΩΝ

Harry Kent, Dark Night of the Soul, oil on board, 60 x 90 cm

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η θέσπιση του εορτασμού δύο “νέων” Οικουμενικών Συνόδων, της 8ης και της 9ης, από τον Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ, συνιστά προφανώς μια αυθαιρεσία. Μια αυθαιρεσία εκκλησιολογική και λειτουργική.
Ποια η ανάγκη για την “ανακήρυξη” ως Οικουμενικών δύο Συνόδων των Βυζαντινών χρόνων, στις μέρες μας, όταν η Εκκλησία αιώνες τώρα δεν προέβη σ' αυτή την αναγόρευση; Καμία.
Ποιο αίτημα προεβλήθη ώστε να έλθει στην επιφάνεια το θέμα; Κανένα. Ή μάλλον υπάρχει ένα “αίτημα”, που έχει να κάνει με την ιδεοληψία ιεραρχών και πιστών τινων, τάχα και “αντι-οικουμενιστών”, στο οποίο πρέπει τα πάντα να υποταχθούν. Προκειμένου να καταδείξουμε τον παπισμό ως αίρεση, όλα τα μέσα είναι θεμιτά ή καλύτερα ακολουθείται το παπικό “ο σκοπός αγιάζει τα μέσα”.
Ποια από τις Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες προέβαλε ανάλογο αίτημα επισήμως; Καμία απολύτως.
Ως εκ τούτου η εμμονή του Μητροπολίτου Πειραιώς και των συν αυτώ – γιατί δεν είναι μόνος – συνιστά εκτροπή, αλλά δεν υπάρχει κανείς – δυστυχώς – για να τους ανακαλέσει στην κανονική τάξη. Η Εκκλησία, αιώνες τώρα, αναγνωρίζει επτά Οικουμενικές Συνόδους και στη λειτουργική της ζωή (Τὰς ἑπτὰ Συνόδους τὰς τῶν Πατέρων, κατὰ διαφόρους καιροὺς συστάσας...). Τις μνημονεύει και τις υμνολογεί. Τις μνημονεύει όλες, αλλά μόνο τρεις τυγχάνουν ιδιαίτερου εορτασμού:
Η Α' Οικουμενική Σύνοδος (Κυριακή προ της Πεντηκοστής), η Δ' (την πρώτη Κυριακή μετά τις 13 Ιουλίου [13-19 Ιουλίου]) και η Ζ' (την πρώτη Κυριακή μετά τις 11 Οκτωβρίου [11-17 Οκτωβρίου]).
Οι υπόλοιπες δεν εορτάζονται πανηγυρικά από την Εκκλησία. Γιατί άραγε; Αυτό θα πρέπει ίσως να προβληματίσει σοβαρά τους σημερινούς παραδοσιοκράτες.. Αφού, λοιπόν, αυτό συμβαίνει, πώς θα έρθουν κάποιοι σήμερα να εορτάσουν πανηγυρικώ τω τρόπω τις μηδέποτε ανακηρυχθείσες ως Οικουμενικές 8η και 9η; Θα το κάνουν βασιζόμενοι στην αρχή της αυθαιρεσίας, μη υπολογίζοντας την παράδοση και την πρακτική της Εκκλησίας.
Η Εκκλησία όρισε να εορτάζεται η μνήμη του Αγίου Γρηγορίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Παλαμά την Β' Κυριακή των Νηστειών, ακριβώς λόγω της μεγάλης συμβολής του στην Σύνοδο που δικαίωσε τον Ησυχασμό. Και μάλιστα την τοποθέτησε την Κυριακή μετά την Α' Νηστειών, που γιορτάζουμε τον θρίαμβο των εικόνων, ήτοι της Ορθοδοξίας, ως συνέχεια αυτής. Αλλά φαίνεται πως στις αρχές του 21ου αιώνα αυτό δεν μας αρκεί... Και πρέπει να προσθέσουμε στην Κυριακή αυτή τον εορτασμό ολόκληρης της Συνόδου εκείνης, επειδή έτσι το θέλησε ο άγιος Πειραιώς και οι συν αυτώ, επαναλαμβάνω, γιατί δεν είναι μόνος (οι άλλοι είναι οι “εισηγητές” Μητροπολίτες Ναυπάκτου Ιερόθεος και Γόρτυνος Ιερεμίας, ο Κυθήρων Σεραφείμ, ο Αιτωλοακαρνανίας Κοσμάς κ.α.).
Να θυμίσουμε εδώ τι έχει γράψει σχετικά ο π. Γεώργιος Μεταλληνός: 
«Η μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά συμπίπτει με την 14η Νοεμβρίου. Η Σύνοδος όμως του 1368, η οποία διακήρυξε εις τον κόσμο την αγιότητα του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, λόγω των θαυμάτων τα οποία εποίει και όχι λόγω της παιδείας του, ούτε λόγω των συγγραμμάτων του, που είναι το υψηλότερο στην εποχή του επίτευγμα, αλλά και στην κορυφή συγχρόνως της αγιοπατερικής θεολογικής παραδόσεως, μετέφερε τη μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά εις την Β΄ Κυριακή των Νηστειών. Είναι μία πράξις συμβολική και αποφασιστική, διότι η σημερινή ημέρα τιμάται από τους Ορθοδόξους όλου του κόσμου ως επέκταση και προέκταση της Κυριακής της Ορθοδοξίας».
Άρα, έρχεται τώρα ο Μητροπολίτης Πειραιώς να διορθώσει την Εκκλησία που θέσπισε τη μνήμη του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά την Β’ Κυριακή των Νηστειών, προσθέτοντας και τον εορτασμό της «9ης Οικουμενικής Συνόδου»;
Ο ίδιος ο Μητροπολίτης Πειραιώς αναγνωρίζει ότι η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος έθεσε αυτό το “αίτημα” στο αρχείο και δεν συζητήθηκε καν σε μία συνεδρίαση, όπως είχε προγραμματιστεί. Εκείνος, φυσικά, δεν μπορεί να το δεχθεί αυτό, και δρα μονομερώς. Αγνοώντας και περιφρονώντας (;) την Σύνοδο, στην οποία προσάπτει ...σκοπιμότητες. Από κει και πέρα αρχίζει η αυθαιρεσία.
Σημειώνει ο Μητροπολίτης Πειραιώς σε σχετική για την «8η Οικουμενική Σύνοδο» εγκύκλιο του: «…θεωροῦμε ἀδήριτη ἀνάγκη τήν σύγκληση Πανορθοδόξου, Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου μέ τήν συμμετοχή ἁπάντων τῶν Ὀρθοδόξων Πατριαρχῶν, Ἀρχιεπισκόπων, Μητροπολιτῶν, Ἐπισκόπων, Καθηγουμένων, Ἀρχιμανδριτῶν, Ἱερέων, Μοναχῶν καί λαϊκῶν θεολόγων, ἡ ὁποία θά ἀσχοληθεῖ συνοδικῶς μέ τό θέμα τῆς πανορθοδόξου ἀνακηρύξεως τῆς Συνόδου ἐπί Μ. Φωτίου ὡς τῆς Η΄ Ἁγίας καί Οἰκουμενικῆς Συνόδου».
Μα τι ανάγκη έχει ο άγιος Πειραιώς την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο; Αυτός προχώρησε μόνος του στην ανακήρυξή της «8ης Οικουμενικής Συνόδου». Και έφτιαξε και Ακολουθία, όπως και στην 9η και τα πάντα ετέλεσε μη λαμβάνοντας υπ’ όψιν την υπ’ ουρανόν Ορθοδοξία.
Τις ακολουθίες για τον πανηγυρικό εορτασμό των δύο “νέων” Οικουμενικών Συνόδων συνέταξε – προφανώς τη προτροπή του αγίου Πειραιώς - ο μακαρίτης θεολόγος και πρωτοψάλτης Απόστολος Παπαχρήστος (αδελφός του Μητροπολίτου Αιτωλοακαρνανίας Κοσμά, κι αυτό δεν είναι άνευ σημασίας...). Οι ακολουθίες αυτές θα έπρεπε, όπως είναι η τάξις, να υποβληθούν προς έγκρισιν από την Ιερά Σύνοδο, τη εισηγήσει της αρμοδίας Συνοδικής Επιτροπής. Κάτι τέτοιο δεν έγινε βέβαια, διότι η όλη ιστορία στηρίζεται στην αυθαιρεσία. Η Σύνοδος πώς θα ενέκρινε κάτι που τελικά δεν ήλθε – και σωστά! - προς συζήτησιν στην Ιεραρχία.
Τώρα κάποιες παρατηρήσεις επί των Ακολουθιών: 
- Η Ακολουθία της «8ης Οικουμενικής Συνόδου» του Αποστόλου Παπαχρήστου, ψάλλεται σύμφωνα με την σχετική εγκύκλιο του Μητροπολίτου Πειραιώς Σεραφείμ την Β’ Κυριακή του Φεβρουαρίου, αλλά ο μακαριστός υμνογράφος στην αρχή της Ακολουθίας γράφει: «Ψαλλομένη τῇ Α΄ Κυριακῇ μηνὸς Φεβρουαρίου». Θα πρέπει να αποφασίσει τελικά ο άγιος Πειραιώς.
- Αν ψαλεί η Ακολουθία της «9ης Οικουμενικής Συνόδου» του Αποστόλου Παπαχρήστου την Β’ Κυριακή των Νηστειών, υποτιμάται σαφέστατα η μνήμη του πρωτεργάτου της Συνόδου Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά. Αν είναι δυνατόν!...
Πρέπει να γίνει σαφές ότι το ζήτημα δεν έγκειται στην θεολογία αυτών των Συνόδων, η οποία φυσικά είναι Ορθόδοξη και αυτό δεν αμφισβητείται, αλλά στην τακτική του ...αντάρτικου, να καθιερωθούν αυτές ως «Οικουμενικές», ερήμην, μάλιστα, των λοιπών Αυτοκεφάλων Ορθοδόξων Εκκλησιών.
Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος σε πρόσφατη δήλωσή του αναφέρθηκε στην ενότητα πολιτών και πολιτικών ως ζητούμενο για την έξοδο από την κρίση. Πολύ σωστά! Στην Εκκλησία της Ελλάδος, όμως, τον τελευταίο καιρό μόνο η ενότητα δεν προάγεται... Γιατί πολλοί φροντίζουν επιμελώς για την διαίρεση...

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΥΠΙΕΣ ΣΤΑ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ ΑΡΧΙΕΡΑΤΙΚΑ ΣΥΛΛΕΙΤΟΥΡΓΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στα ...περίφημα πλέον πολυαρχιερατικά συλλείτουργα κατά τα ονομαστήρια Αρχιερέων της Ελλαδικής Εκκλησίας, έχουμε αναφερθεί ήδη προ τριετίας και το σχετικό κείμενο μπορείτε να διαβάσετε εδώ. 

Τώρα, με αφορμή την πανηγυρική ...καθιέρωση του φαινομένου, προβαίνουμε σε κάποιες παρατηρήσεις λειτουργικού περιεχομένου. Τις καταγράφουμε για την ιστορία και μόνον, κι όχι γιατί πιστεύουμε ότι κάτι θ' αλλάξει, παρά το γεγονός ότι τα Λειτουργικά Συνέδρια της Ιεράς Συνόδου καλά κρατούν, πρακτικά εκδίδονται, αλλά οι λειτουργικές παρατυπίες συνεχίζονται. 

Να επισημάνουμε, αρχικά, το γεγονός ότι στις λοιπές Ορθόδοξες Εκκλησίες (με εξαίρεση την Κύπρο που επηρεάζεται από μας) δεν εορτάζονται τα ονομαστήρια Επισκόπων με πολυαρχιερατικά συλλείτουργα. Αυτό ίσχυε, άλλωστε, και στην Εκκλησία της Ελλάδος τα παλιότερα χρόνια. Η μόδα του πολυαρχιερατικού εορτασμού είναι γνωστό ότι κατέστη επιδημία επί μακαριστού Χριστοδούλου. Και εντάσσεται - δυστυχώς - σε μια "λογική" savoir vivre από μέρους των Αρχιερέων, για να μη μπούμε στην άλλη "λογική" των πάσης φύσεως σκοπιμοτήτων. Και επειδή δεν υπάρχει τυπική διάταξη γι’ αυτά τα συλλείτουργα γίνεται ό,τι θέλει ο καθείς. 

Τώρα, αναφορικά με λειτουργικά παράδοξα που παρατηρούνται σε πολυαρχιερατικές ακολουθίες. 

1. Στον Εσπερινό μιας πανηγύρεως χοροστατεί ο νεώτερος τη τάξει επίσκοπος, κατά το έθος. Αυτό δε σημαίνει ότι μπορεί να χοροστατεί ένας βοηθός επίσκοπος, ακόμα κι αν είναι ο νεώτερος, συγχοροστατούντων Μητροπολιτών. Ο βοηθός είναι που συγχοροστατεί, όχι ο Μητροπολίτης. 

2. Προεξάρχει της Θ. Λειτουργίας κανονικά ο οικείος Μητροπολίτης. Αν αυτό δεν τηρηθεί τουλάχιστον πρέπει να τηρηθούν τα πρεσβεία. Αυτή είναι η τάξις και καμία άλλη. Δεν είναι δυνατόν να προεξάρχει κάποιος νεοχειροτόνητος αρχιερεύς, για λόγους savoir vivre και μόνον. Επίσης, είναι υποχρέωση του Πρώτου τη τάξει να είναι Πρώτος. Δεν πρόκειται για δικαίωμα το οποίο εκχωρείται. 

3. Παρόντος Μητροπολίτου – και δη του οικείου - είναι αδιανόητο να προεξάρχει βοηθός επίσκοπος ή τιτουλάριος Μητροπολίτης. Ακόμα κι αν πρόκειται για τα ονομαστήρια του βοηθού ή τιτουλαρίου. Η φωτογραφία που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο με τον τιτουλάριο Βρεσθένης Θεόκλητο στο θρόνο και τον οικείο Μητροπολίτη Καλαβρύτων Αμβρόσιο ιστάμενο κάτω απ’ το θρόνο με επανωκαλλύμαυχο, μας φανερώνει μια αδιανόητη πρακτική για το Τυπικό της Εκκλησίας, αλλά ακόμα και για την επικρατούσα «τάξη» στην Εκκλησία της Ελλάδος, όπου οι Μητροπολίτες δεν φορούν επανωκαλλύμαυχο ούτε ενώπιον του Προέδρου της Ι. Συνόδου, ήτοι του Αρχιεπισκόπου Αθηνών. Στα πρεσβυγενή Πατριαρχεία οι συλλειτουργούντες μετά του Πατριάρχου Αρχιερείς φορούν απαρέγκλιτα επανωκαλλύμαυχο. Το αυτό συμβαίνει και στην περίπτωση τρισαρχιερατικής Λειτουργίας, προεξάρχοντος Μητροπολίτου έχοντος τα πρεσβεία. 

4. Ο οικείος Επίσκοπος σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να πηγαίνει τελευταίος τη τάξει των συλλειτουργούντων Αρχιερέων και προ αυτού να έχουν μπει στη σειρά τους κατά τα πρεσβεία (sic) βοηθοί επίσκοποι! Να έχουμε δηλαδή το απίθανο σχήμα: Μητροπολίτες-βοηθοί Επίσκοποι-Μητροπολίτης! 

5. Στα Συλλείτουργα - κυρίως των ονομαστηρίων - παρατηρείται το φαινόμενο στην απόλυση της Θ. Λειτουργίας, που κάνει ο εορτάζων Αρχιερεύς, να τον πλαισιώνουν οι συλλειτουργοί του Αρχιερείς με ράσα, έχουν δηλ. ξεφορέσει, κατά το κοινώς λεγόμενον, και παρίστανται για τους συνήθεις λόγους   αβροφροσύνης. Ποιο Τυπικό, άραγε, επιτάσσει την πρακτική αυτή; 

Αν θυμηθώ και κάτι άλλο θα επανέλθω, αγαπητοί συνοδίτες.