ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΑΤΘΑΙΟΥ ΜΟΥΝΤΕ ΣΤΑ ΑΡΑΒΙΚΑ ΣΕ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ RONI BOU SABA

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στην μεγάλη αραβική εφημερίδα Al-Araby Al-Jadeed, στο σημερινό φύλλο της Κυριακής, 18 Απριλίου 2021, δημοσιεύτηκαν στα αραβικά ποιήματα του ποιητή Ματθαίου Μουντέ (1935-2000). Πρόκειται για τα ποιήματα: Ελπίδα, Πρακτική, Χωρικά ύδατα (I,II,III). Στην έντυπη μορφή δημοσιεύθηκαν όλα εκτός από τα Χωρικά ύδατα III που υπάρχει μαζί με τα άλλα στην ιστοσελίδα της εφημερίδας. 

Τα ποιήματα μετέφρασε από τα ελληνικά στα αραβικά ο Λιβανέζος Ρόνι Μπου Σάμπα, πτυχιούχος Αραβικής Φιλολογίας και Θεολογίας, μεταφραστής και δάσκαλος της Αραβικής Γλώσσας στο Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά και υποψ. Διδάκτωρ του Παν/μίου Αθηνών. 

Ο Ρόνι Μπου Σάμπα επέλεξε τα ποιήματα του Μουντέ από την πρόσφατη έκδοση «ΜΜ - Η αντοχή της ποίησης - Είκοσι έτη μετά» (εκδόσεις Πρώτη Ύλη, 2020), που κυκλοφορήθηκε με αφορμή τα 20χρονα από την θανή του ποιητή. 

Από την εποχή των σπουδών του στην Ελληνική Φιλολογία, ο Ρόνι Μπου Σάμπα ασχολείται συστηματικά με τις μεταφράσεις ελλήνων ποιητών στα αραβικά και πολλές μεταφράσεις του δημοσιεύονται σε φιλολογικά περιοδικά και εφημερίδες. Συνεργάζεται με την ευρείας κυκλοφορίας στον αραβικό κόσμο εφημερίδα Al-Araby Al-Jadeed. Στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας δημοσιεύτηκαν και τα ποιήματα του Ματθαίου Μουντέ, τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική μορφή της αραβικής εφημερίδας, με ευμεγέθη φωτογραφία του ποιητή. 

Αξίζει να σημειωθεί πως μέχρι τώρα ο Ρόνι Μπου Σάμπα έχει δημοσιεύσει μεταφράσεις του στα αραβικά των ποιητών: Νίκου Γκάτσου, Γιάννη Ρίτσου, Κωνσταντίνου Καβάφη, Οδυσσέα Ελύτη, Γιώργου Σεφέρη, Κικής Δημουλά, Τάσου Λειβαδίτη, Μανώλη Αναγνωστάκη, Μιχάλη Γκανά, Ιουλίτας Ηλιοπούλου, Κωστή Μοσκώφ, Τίτου Πατρίκιου, Μενέλαου Λουντέμη, Αργύρη Χιόνη, Ολυμπίας Καράγιωργα, Σ.Σ. Χαρκιανάκη, π. Παναγιώτη Καποδίστρια, ένα άρθρο μελέτη για τον Λίβανο στο ημερολόγιο του Σεφέρη, το διήγημα του Αντώνη Σαμαράκη «Ζητείται ελπίς», κ.α. 

Ακόμα, έχει δημοσιεύσει στα αραβικά ποιήματα των Πατρινών ποιητών: Μαρίας Λαϊνά, Έρσης Σωτηροπούλου, Διονύση Καρατζά, Βασίλη Λαδά, Αντώνη Σκιαθά, Γιώργου Κοζία και έπεται συνέχεια.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο Ρόνι Μπου Σάμπα μετάφρασε στα αραβικά την περίφημη θεατρική μέθοδο του διεθνούς φήμης σκηνοθέτη Θεόδωρου Τερζόπουλου (στα ελληνικά με τίτλο «Η επιστροφή του Διονύσου»), η οποία κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Theater der Zeit. 

Σύντομα με τον Ρόνι Μπου Σάμπα θα παρουσιάσουμε διαδικτυακά την ανθολογία των ελλήνων ποιητών που έχει μεταφράσει στα αραβικά.

ΜΝΗΜΟΝΕΥΟΝΤΑΣ ΜΑΤΘΑΙΟ ΜΟΥΝΤΕ ΣΤΟ ΒΡΟΝΤΑΔΟ

Ένα συγκινητικό, τιμητικό αφιέρωμα στον ποιητή Ματθαίο Μουντέ, πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 5 Αυγούστου 2020 στις 8.30 το βράδυ στις ναυταθλητικές εγκαταστάσεις της ΠΕΚΕ Βροντάδου Χίου, στον Ορμο Λω. 

Με αφορμή τη συμπλήρωση 20 χρόνων από το θάνατο του ποιητή, (1935-2000), η ΠΕΚΕΒ σε συνεργασία με την περιφερειακή Ενότητα διοργάνωσαν την εκδήλωση «Ο Ματθαίος Μουντές και η αντοχή της ποίησής του». 

Την φιλολογική επιμέλεια είχε η Στέλλα Τσιροπινά και η απόδοση κειμένων, ποιημάτων και τραγουδιών έγινε από τους ηθοποιούς Ζαχαρία Ρόχα και Σωτήρη Τσακομίδη. 

Στο μουσικό μέρος της βραδιάς συμμετείχαν οι Μιχάλης Μάγνης (πιάνο) και Δώρα Μουντέ (τραγούδι), που απέδωσαν τραγούδια του Σταύρου Ξαρχάκου, σε στίχους του Ματθαίου Μουντέ. 

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΜΑΤΘΑΙΟ ΜΟΥΝΤΕ ΣΤΗ ΓΕΝΕΤΕΙΡΑ ΤΟΥ ΧΙΟ

Η Π.Ε.Κ.Ε.Β. και η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου στα πλαίσια των δράσεων ¨Αιγαίο, ρίζα και διάρκεια…¨ διοργανώνουν τιμητικό αφιέρωμα στον ποιητή Ματθαίο Μουντέ με τίτλο: ¨Ο Ματθαίος Μουντές και η αντοχή της ποίησής του¨ την Τετάρτη 5 Αυγούστου 2020 και ώρα 20:30 στις Ναυταθλητικές Εγκαταστάσεις της ΠΕΚΕΒ (Όρμος Λω). 

Φιλολογική επιμέλεια αφιερώματος: Στέλλα Τσιροπινά 

Στην απόδοση κειμένων, ποιημάτων και τραγουδιών του ποιητή οι ηθοποιοί: Ζαχαρίας Ρόχας, Σωτήρης Τσακομίδης, Δώρα Χρυσικού. 

Συμμετέχουν: Μιχάλης Μάγνης (πιάνο), Δώρα Μουντέ (τραγούδι). 

O Ματθαίος Μουντές (1935 -2000) κωπηλατώντας, ήδη από την εφηβεία του, μέχρι το τέλος της ζωής του με τη βάρκα της ποίησής του, ευτύχησε να διανύσει πάμπολλες διαδρομές: από την πείνα στην έκσταση, από το πένθος, τη σάρκα και τον καημό στο κατώφλι του ελέους, από την οδύνη στην αγάπη – που έχει χώρο για 100 αγάπες – και στη λύπη – που, επίσης, έχει χώρο για λύπες 100. 

Μάζεψε, έτσι, στοργικά τα ταπεινά υλικά του για να χτίσει μια ποίηση με “πολλά παράθυρα” και να την αφιερώσει στους αναγνώστες του που τους απομένει να αποφασίσουν αν θα απαγκιάζουν μέσα της σαν σε καταφύγιο ή θα ταξιδεύουν μαζί της, έχοντάς την ιστιοφόρο. 

Το αφιέρωμα της Τετάρτης, 5 Αυγούστου 2020 -με την πρωτοβουλία της Π.Ε.Κ.Ε.Βροντάδου- μπορεί τελικά να δείξει ότι η ποίηση Μ.Μουντέ είναι ένα “ιστιοφόρο-καταφύγιο”, σκαρί ανθεκτικό για τα πιο κρίσιμα ταξίδια του βίου.

ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΜΟΥΝΤΕΣ: Η ΑΝΤΟΧΗ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ – 20 ΕΤΗ ΜΕΤΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Από τις εκδόσεις Πρώτη Ύλη έχουμε στα χέρια μας ένα σημαντικό βιβλίο για τον σπουδαίο εκείνο Χιώτη θεολόγο, εκπαιδευτικό και ποιητή,  Ματθαίο Μουντέ (1935-2000), με τίτλο «ΜΜ - Η αντοχή της ποίησης - Είκοσι έτη μετά».

Είκοσι χρόνια, λοιπόν, από την αναχώρησή του και ογδόντα πέντε από την γέννησή του.

«Η παρακαταθήκη που μας άφησες έγινε βιβλίο στη μνήμη σου...», γράφουν εν είδει αφιέρωσης στον θείο τους, οι ανιψιές του Δέσποινα και Αλεξάνδρα. Συγκινητικό και το σημείωμα της αδελφής του Μουντέ, Αθηνάς, στην έκδοση.

Και πραγματικά αυτό το μικρού σχήματος βιβλίο, που εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 2020 (και η διανομή γίνεται από τις εκδόσεις «Πορφύρα»), αποτελεί ένα ποιητικό εγκόλπιο για τον αναγνώστη, από τον μύστη Ματθαίο Μουντέ.

Την επιμέλεια της έκδοσης έκανε ο Νίκος Δαββέτας, ο οποίος προλογίζει και την έκδοση και μας θυμίζει κάτι πολύ καίριο για το ήθος του δικού μας Μαθιού: «...γνώριζε τη ματαιότητα των επιγείων, αδιαφορούσε για την όποια τιμή ή αναγνώριση και απεχθανόταν την επίδειξη γνώσεων».

Το βιβλίο περιλαμβάνει ένα ανθολόγιο από την ποιητική παραγωγή του Ματθαίου Μουντέ, που καλύπτει σαράντα χρόνια (1957-1997).

Ποιήματα από τις συλλογές: «Παρακαταθήκη», «Ισόπεδος διάβασις», «Η αντοχή των υλικών», «Τα αντίποινα», «Νηπιοβαπτισμός».

Αλλά η έκδοση περιλαμβάνει και θαυμάσια ανέκδοτα ποιήματα και πεζά του Μουντέ για την γενέτειρά του Χίο, αυτοβιογραφικά σχόλιά του («Ο Ματθαίος Μουντές σε πρώτο πρόσωπο»), φωτογραφίες (1940-1997) που για πρώτη φορά, νομίζω, βλέπουν το φως της δημοσιότητας και, τέλος, κάποια κείμενα άλλων για τον Μουντέ: Μαριγώ Αλεξοπούλου, Άγγελος Αντωνόπουλος, Ιωσήφ Βιβιλάκης, Νίκη Ζαχαρίου, Γιάννης Λιγνάδης.

Ο Γιάννης Λιγνάδης κλείνει το βιβλίο με την δικαία αγιογραφία του ποιητή:

«Ματθαίος Μουντές: ως και τ’ όνομα αυτού βυζαντινόν.

Άνθρωπος καλός, δάσκαλος αγγελικός, ποιητής εκστατικός».

Χαίρομαι ιδιαιτέρως διότι «τα αυτιά» της έκδοσης περιλαμβάνουν ένα δικό μου κείμενο για τον Ματθαίο Μουντέ, τον οποίον πριν τον γνωρίσω ως ποιητή – μικρό παιδί ακόμα – τον άκουγα να μας ταξιδεύει στο Αιγαίο μ’ εκείνη την ανεπανάληπτη εκπομπή του, που πραγματικά είχε ρίζα και διάρκεια!

Στον Μουντέ θα επανερχόμαστε πάλι και πάλι. Είναι από τις μορφές του νεοελληνικού μας βίου που άφησαν χνάρι ισχυρό, κι ας μην ήταν στις προθέσεις του κάτι τέτοιο...

ΕΙΚΟΣΙ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΤΘΑΙΟΥ ΜΟΥΝΤΕ

Με αφορμή τα 20χρονα από τον θάνατο του ποιητή  

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Ματθαίος Μουντές ήταν ο ποιητής της αγιότητας. Υπήρξε δάσκαλος και διαπρύσιος κήρυξ της όντως παιδείας: του Παπαδιαμάντη, του Αγίου Όρους, του Αιγαίου, των διά Χριστόν σαλών, της Αγια – Σοφιάς, του Μακρυγιάννη, της Αγίας Μελάνης, της Ουρανούπολης. Ο Ματθαίος Μουντές υπήρξε ποιητής ουρανοπολίτης. Κράτησε στάση αμυντικής επίθεσης στη μικρότητα και στην πνευματική ασφυξία των καιρών. Η ποιητική θλίψη του ήταν ταυτόχρονα βεβαιότητα πως όλα δεν έχουν χαθεί. Γι' αυτό λειτούργησε ως ποιητής, ως δάσκαλος, ως ραδιοφωνικός παραγωγός (από τους μακροβιότερους στην ελληνική ραδιοφωνία), ως δοκιμιογράφος, θέτοντας σε κίνηση μία δράση αγαπητική, μαχόμενος κατά τρόπο δραματικό άχρι τέλους. 

Δεν φοβήθηκε τον θάνατο γιατί υπήρξε εραστής της Παρθένου. Στο δοκίμιό του “Απόπειρα για εγκώμιο” ήδη από το 1983 είχε πει στην Παναγία: “Είσαι η πηγή της ζωής. Κατατροπώνεις το θάνατο με την αγάπη. Ακυρώνεις τα απρόοπτα του θανάτου με μια γεύση ελπίδας και εγκαρτέρησης. Στο ακατανόητο αντιπαραθέτεις την κατανόηση της χαρμολύπης. Μου δίνεις την ευλαβική αποδοχή του θανάτου σαν αντίδωρο. Έτσι μπορώ να δεχθώ τον θάνατο ειρηνικά. Υψώνομαι στο μαύρο φως και ελπίζω”. 

Στην ποιητική συλλογή “Η αντοχή των υλικών” (1971) ο Ματθαίος Μουντές γράφει για την Παναγία με τρόπο ελληνικό και ορθόδοξο: 

Διαδόθηκε πως είδαν την Παναγία να υφαίνει 

μικρά ράσα για τα παιδιά των σκλάβων. 

Κάθεται λένε παράμερα, κάτω από ένα σκίνο, 

υφαίνει και κλαίει. Ποιος ξέρει, ίσως ν' άκουσε 

για την προδοσία, ίσως να λυπάται ακόμα για 

τις μικροσκοπικές δεσποινίδες που τις έδιωξαν 

από τον Πύργο και κατεβαίνουν τρεκλίζοντας προς τα βράχια. 

Η Παναγία δεν είναι μια ξένη σε τούτο τον τόπο. 

Βέβαια, δεν έχει καμιά σχέση με τα φιλόπτωχα ταμεία 

ούτε με τα κλουβιά, ούτε με τα πυροτεχνήματα. 

Όμως κάτι παιδιά είπαν πως την είδαν να κοιμάται 

πολλές βραδιές σ' εκείνα τα χαλάσματα στο ρέμα. 

Άραγε πληροφορήθηκε για τη λόγχη; 

Τα πηγάδια – ευτυχώς– φέτος γέμισαν. 

Λένε πως βοήθησαν σ' αυτό πολύ τα δάκρυά της. 

Για τον Ματθαίο Μουντέ η Παναγία είναι η πηγή της ζωής και η αναίρεση του θανάτου και γι' αυτό είναι η Παναγία της σιωπής, των δακρύων, των σκλάβων, των ξένων, των αδικουμένων, η φοβερά προστασία των κατατρεγμένων, των θλιβομένων η παραμυθία. Ο Ματθαίος Μουντές ήταν ένας ποιητής και χριστιανός του περιθωρίου. Ένας λάτρης της σιγής, της βαθύτερης μοναξιάς που κυοφορεί το ερωτικό σκίρτημα. Πίστευε ακράδαντα ότι την ανθρώπινη δύναμη τη στερεώνουν τα δάκρυα της αδυναμίας.

Είχε καταλήξει στο σωτήριο συμπέρασμα “πως η πιο σίγουρη τοποθέτηση είναι στην Τράπεζα του Αγίου Πνεύματος”. Η μόνη διέξοδός του ήταν η καταφυγή στο σκάνδαλο του Θεού. Γι' αυτόν “η ποίηση είναι μια έκφραση ευγνωμοσύνης, δίνει προέκταση στον έρωτα και στο Θεό”. Ο Ματθαίος Μουντές πάλευε σ΄όλη του τη ζωή ν' ακούσει το χαμηλόφωνο κήρυγμα της αγάπης. Για τούτο και έζησε, ουσιαστικά, λαθραία. 

“Προτίμησε να προσκολληθεί ικετευτικά στην ευλογία των οικτιρμών”. Είχε ανοιχτή την πόρτα του στον άνεμο. Τον έδερναν οι αέρηδες και τα κύματα της βίας, οι ρωγμές του θανάτου, τα πάθια κ' οι καημοί του. Μα εκείνος έγινε επιβάτης του φωτός κι έκαψε στις φλόγες του τις δεσμίδες του φόβου. Δεν φοβόταν πια ούτε και τα αισθήματά του. Η ποίησή του διακρίνεται για έναν καταλυτικό ρεαλισμό, που δε γυρεύει να ξορκίσει το κακό, αλλά να προσδιορίσει το πραγματικό με τρόπο ποιητικό: 

Όλα ολισθαίνουν στη λήθη. 

Κινδυνεύουν η ψίχα του μύθου 

ο Ιησούς της πίστης 

ο Ιησούς της ιστορίας 

Ξανάρθαν οι σκορπίωνες 

οι πρώτοι κατακτητές της στεριάς 

Έλληνες Χριστιανοί που σε κάμνουν 

να σιχαθείς τον Απρίλη. 

Την αλήθεια του βίου ενσαρκώνουν για τον Ματθαίο Μουντέ οι ταπεινοί και καταφρονεμένοι. Στο Άγιον Όρος είχε συναντήσει κάποτε κάποιους “κοσμικούς” εργάτες κι αστυνομικούς, αποδεκατισμένους από το χρόνο. Θυμήθηκε τον κυρ – Αλέξανδρο που ήταν κι αυτός σαν τους ήρωές του: ρακένδυτος, πικραμένος κι έρημος. Σκέφτηκε: “Αυτοί οι μοναχικοί, οι αδύναμοι, οι πικραμένοι, είναι εδώ στον Άθω, είναι κάτω στον κόσμο, είναι παντού. Ζουν ταπεινοί και καταφρονεμένοι, αδικημένοι, ναυαγίων ναυάγια, λάφυρα της σκληρής ζωής. Τους χαιρέτησα με τα ίδια λόγια του Κοσμοκαλόγερου μες σ' εκείνον τον χριστουγεννιάτικο όρθρο στο Βατοπέδι: Καλό σας κατευόδιο, φτωχοί, τυραγνισμένοι”. 

Ο Ματθαίος Μουντές είχε έγνοια για τα παιδιά, τους γέρους, τους αδύναμους. Του άρεσε να μιλά για τους πεθαμένους, σα να είναι ακόμα ζωντανοί. “Εν τω μέσω ημών”. Τελειώνει κάποιο ποίημά του με το δίστιχο – επιγραφή: “Σας μίλησε ο Ματθαίος Μουντές, ο τάχα και ποιητής”. 

Τελειώνω τούτη τη γραφή μακαρίζοντάς τον κι ενστερνιζόμενος το στίχο του: 

Μια παρηγορία είναι να ξέρεις 

πως η εκκλησία 

θα βοηθήσει σημαντικά στην αγγελοφάνεια. 

Σημ.: Το παραπάνω κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό “το δόντι” (τεύχος 9, Απρίλιος 2000), όταν εκοιμήθη ο Ματθαίος Μουντές.

ΔΕΗΣΗ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ: "Έλα σαν αυγουστιάτικο μελτέμι..."

Μοναδική Παναγία, ως παραπληρωματική μορφή στο δεξί χέρι της Σταυρώσεως
 Crucifix Sta Croce

Λέει ο Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός σ' ένα από τα θαυμάσια κείμενά του για τον Δεκαπενταύγουστο: 

"Ακόμη ηχεί πένθιμα στ' αυτιά μου η δειλινή ικεσία του χριστιανού ποιητή Μ. Μουντέ:

Έλα σαν Αυγουστιάτικο μελτέμι 

προτού οι εφτά πληγές σφραγίσουνε το τέλος..."

Και στ΄αυτιά μου βουϊζει ο Ελυτικός "Άνεμος της Παναγίας".
"...Η ευχή που λαχτάρησε μέσ’ απ’ τους κόρφους του βασιλικού
Να τη φυσήξει ο άνεμος της Παναγίας!
... Όπου έπαιζες τον όρκο σου κι όπου είχες την ευχή
Εκατόφυλλη ανοιχτή στον άνεμο της Παναγίας!"
Κι αλλού πάλι ο Ελύτης: "...ο Αύγουστος για να ζητάει μελτέμι"

Ας ακούσουμε πώς ο Μουντές καλεί την Παναγία:
Έλα σαν αυγουστιάτικο μελτέμι
- προτού οι εφτά πληγές σφραγίσουνε το τέλος -
παραπονεμένος άνεμος
να χαϊδέψης το κατώφλι μας.
Η φωνή μας σε περιμένει
- έχει απομείνει μονάχη -
τραγούδι επίμονο του τζίτζικα στο κοιμητήρι.
Περιδιάβασε ανάμεσα στις τύψεις μας.
Έχει μια λύπη η δέησή μας,
από έναν παιδικό καιρό, που ξανάνθισε
μια τρυφερότητα νησιώτικης ακρογιαλιάς
που καθρεφτίζει τους οικτιρμούς σου.
Κατέβα από τους λόφους,
φέρε την πηγή του ελέους σου
ν' αναβλύση πλάι στην πληγή μας.
Μάζεψε πάλι εκ περάτων
τα μηνύματα της χαράς,
φόρτωσέ τα πάνω σε δειλινές καμπάνες
που σημαίνουν την Παράκληση
και φέρτα να τα καρφώσης
στεφάνι στην πόρτα μας!

ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΜΟΥΝΤΕΣ (1935-2000): Ένας χριστιανός του περιθωρίου

Με αφορμή τα 80χρονα από την γέννηση του ποιητή  

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Ματθαίος Μουντές ήταν ο ποιητής της αγιότητας. Υπήρξε δάσκαλος και διαπρύσιος κήρυξ της όντως παιδείας: του Παπαδιαμάντη, του Αγίου Όρους, του Αιγαίου, των διά Χριστόν σαλών, της Αγια – Σοφιάς, του Μακρυγιάννη, της Αγίας Μελάνης, της Ουρανούπολης. Ο Ματθαίος Μουντές υπήρξε ποιητής ουρανοπολίτης. Κράτησε στάση αμυντικής επίθεσης στη μικρότητα και στην πνευματική ασφυξία των καιρών. Η ποιητική θλίψη του ήταν ταυτόχρονα βεβαιότητα πως όλα δεν έχουν χαθεί. Γι' αυτό λειτούργησε ως ποιητής, ως δάσκαλος, ως ραδιοφωνικός παραγωγός (από τους μακροβιότερους στην ελληνική ραδιοφωνία), ως δοκιμιογράφος, θέτοντας σε κίνηση μία δράση αγαπητική, μαχόμενος κατά τρόπο δραματικό άχρι τέλους. 

Δεν φοβήθηκε τον θάνατο γιατί υπήρξε εραστής της Παρθένου. Στο δοκίμιό του “Απόπειρα για εγκώμιο” ήδη από το 1983 είχε πει στην Παναγία: “Είσαι η πηγή της ζωής. Κατατροπώνεις το θάνατο με την αγάπη. Ακυρώνεις τα απρόοπτα του θανάτου με μια γεύση ελπίδας και εγκαρτέρησης. Στο ακατανόητο αντιπαραθέτεις την κατανόηση της χαρμολύπης. Μου δίνεις την ευλαβική αποδοχή του θανάτου σαν αντίδωρο. Έτσι μπορώ να δεχθώ τον θάνατο ειρηνικά. Υψώνομαι στο μαύρο φως και ελπίζω”. 

Στην ποιητική συλλογή “Η αντοχή των υλικών” (1971) ο Ματθαίος Μουντές γράφει για την Παναγία με τρόπο ελληνικό και ορθόδοξο: 

Διαδόθηκε πως είδαν την Παναγία να υφαίνει 

μικρά ράσα για τα παιδιά των σκλάβων. 

Κάθεται λένε παράμερα, κάτω από ένα σκίνο, 

υφαίνει και κλαίει. Ποιος ξέρει, ίσως ν' άκουσε 

για την προδοσία, ίσως να λυπάται ακόμα για 

τις μικροσκοπικές δεσποινίδες που τις έδιωξαν 

από τον Πύργο και κατεβαίνουν τρεκλίζοντας προς τα βράχια. 

Η Παναγία δεν είναι μια ξένη σε τούτο τον τόπο. 

Βέβαια, δεν έχει καμιά σχέση με τα φιλόπτωχα ταμεία 

ούτε με τα κλουβιά, ούτε με τα πυροτεχνήματα. 

Όμως κάτι παιδιά είπαν πως την είδαν να κοιμάται 

πολλές βραδιές σ' εκείνα τα χαλάσματα στο ρέμα. 

Άραγε πληροφορήθηκε για τη λόγχη; 

Τα πηγάδια – ευτυχώς– φέτος γέμισαν. 

Λένε πως βοήθησαν σ' αυτό πολύ τα δάκρυά της. 

Για τον Ματθαίο Μουντέ η Παναγία είναι η πηγή της ζωής και η αναίρεση του θανάτου και γι' αυτό είναι η Παναγία της σιωπής, των δακρύων, των σκλάβων, των ξένων, των αδικουμένων, η φοβερά προστασία των κατατρεγμένων, των θλιβομένων η παραμυθία. Ο Ματθαίος Μουντές ήταν ένας ποιητής και χριστιανός του περιθωρίου. Ένας λάτρης της σιγής, της βαθύτερης μοναξιάς που κυοφορεί το ερωτικό σκίρτημα. Πίστευε ακράδαντα ότι την ανθρώπινη δύναμη τη στερεώνουν τα δάκρυα της αδυναμίας. 

Είχε καταλήξει στο σωτήριο συμπέρασμα “πως η πιο σίγουρη τοποθέτηση είναι στην Τράπεζα του Αγίου Πνεύματος”. Η μόνη διέξοδός του ήταν η καταφυγή στο σκάνδαλο του Θεού. Γι' αυτόν “η ποίηση είναι μια έκφραση ευγνωμοσύνης, δίνει προέκταση στον έρωτα και στο Θεό”. Ο Ματθαίος Μουντές πάλευε σ΄όλη του τη ζωή ν' ακούσει το χαμηλόφωνο κήρυγμα της αγάπης. Για τούτο και έζησε, ουσιαστικά, λαθραία. 

“Προτίμησε να προσκολληθεί ικετευτικά στην ευλογία των οικτιρμών”. Είχε ανοιχτή την πόρτα του στον άνεμο. Τον έδερναν οι αέρηδες και τα κύματα της βίας, οι ρωγμές του θανάτου, τα πάθια κ' οι καημοί του. Μα εκείνος έγινε επιβάτης του φωτός κι έκαψε στις φλόγες του τις δεσμίδες του φόβου. Δεν φοβόταν πια ούτε και τα αισθήματά του. Η ποίησή του διακρίνεται για έναν καταλυτικό ρεαλισμό, που δε γυρεύει να ξορκίσει το κακό, αλλά να προσδιορίσει το πραγματικό με τρόπο ποιητικό: 

Όλα ολισθαίνουν στη λήθη. 

Κινδυνεύουν η ψίχα του μύθου 

ο Ιησούς της πίστης 

ο Ιησούς της ιστορίας 

Ξανάρθαν οι σκορπίωνες 

οι πρώτοι κατακτητές της στεριάς 

Έλληνες Χριστιανοί που σε κάμνουν 

να σιχαθείς τον Απρίλη. 

Την αλήθεια του βίου ενσαρκώνουν για τον Ματθαίο Μουντέ οι ταπεινοί και καταφρονεμένοι. Στο Άγιον Όρος είχε συναντήσει κάποτε κάποιους “κοσμικούς” εργάτες κι αστυνομικούς, αποδεκατισμένους από το χρόνο. Θυμήθηκε τον κυρ – Αλέξανδρο που ήταν κι αυτός σαν τους ήρωές του: ρακένδυτος, πικραμένος κι έρημος. Σκέφτηκε: “Αυτοί οι μοναχικοί, οι αδύναμοι, οι πικραμένοι, είναι εδώ στον Άθω, είναι κάτω στον κόσμο, είναι παντού. Ζουν ταπεινοί και καταφρονεμένοι, αδικημένοι, ναυαγίων ναυάγια, λάφυρα της σκληρής ζωής. Τους χαιρέτησα με τα ίδια λόγια του Κοσμοκαλόγερου μες σ' εκείνον τον χριστουγεννιάτικο όρθρο στο Βατοπέδι: Καλό σας κατευόδιο, φτωχοί, τυραγνισμένοι”. 

Ο Ματθαίος Μουντές είχε έγνοια για τα παιδιά, τους γέρους, τους αδύναμους. Του άρεσε να μιλά για τους πεθαμένους, σα να είναι ακόμα ζωντανοί. “Εν τω μέσω ημών”. Τελειώνει κάποιο ποίημά του με το δίστιχο – επιγραφή: “Σας μίλησε ο Ματθαίος Μουντές, ο τάχα και ποιητής”. 

Τελειώνω τούτη τη γραφή μακαρίζοντάς τον κι ενστερνιζόμενος το στίχο του: 

Μια παρηγορία είναι να ξέρεις 

πως η εκκλησία 

θα βοηθήσει σημαντικά στην αγγελοφάνεια. 

Σημ.: Το παραπάνω κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό “το δόντι” (τεύχος 9, Απρίλιος 2000), όταν εκοιμήθη ο Ματθαίος Μουντές.

"ΕΛΑ ΣΑΝ ΑΥΓΟΥΣΤΙΑΤΙΚΟ ΜΕΛΤΕΜΙ..."

Δέηση τοῦ Δεκαπενταυγούστου...

Ἔλα σάν αὐγουστιάτικο μελτέμι
- προτοῦ οἱ ἑφτά πληγές σφραγίσουνε τό τέλος -
παραπονεμένος ἄνεμος
νά χαϊδέψης τό κατώφλι μας.
Ἡ φωνή μας σέ περιμένει
- ἔχει ἀπομείνει μονάχη -
τραγούδι ἐπίμονό του τζίτζικα στό κοιμητήρι.
Περιδιάβασε ἀνάμεσα στίς τύψεις μας.
Ἔχει μιά λύπη ἡ δέησή μας,
ἀπό ἕναν παιδικό καιρό, πού ξανανθισε
μιά τρυφερότητα νησιώτικης ἀκρογιαλιᾶς
ποῦ καθρεφτίζει τούς οἰκτιρμούς σου.
Κατέβα ἀπό τούς λόφους,
φέρε τήν πηγή τοῦ ἐλέους σου
ν' ἀναβλύση πλάι στήν πληγή μας.
Μάζεψε πάλι ἐκ περάτων
τά μηνύματα τῆς χαρᾶς,
φόρτωσέ τα πάνω σε δειλινές καμπάνες
ποῦ σημαίνουν τήν Παράκληση
καί φέρτα νά τά καρφώσης
στεφάνι στήν πόρτα μας!

Ματθαῖος Μουντές

Του πρωτοπρεσβυτέρου Κωνσταντίνου Ν. Καλλιανού από τη Σκόπελο

Εἰσοδεύοντας σήμερα στὸν πανίερο καὶ εὐκατάνυκτο κόσμο τοῦ πάνσεπτου Δεκαπενταυγούστου, θεωρήσαμε σωστό νὰ παραθέσουμε τὸ ποίημα αὐτὸ τοῦ άγαπημένου τῆς Παναγιᾶς μας ποιητῆ, τοῦ μακαριστοῦ Ματθαίου Μουντέ, τοῦ Χίου.
Δὲν ὑπάρχουν λόγια γιὰ νὰ ἑρμηνευτεῖ ὁ φωτεινὸς καὶ εὐσυγκίνητος ποιητικὸς λόγος τοῦ Μουντέ. Μόνο μέσα μας ὁ στοχασμὸς, ποτισμένος, ὅπως τὸ θερινὸ τὸ μποστάνι, ἀπό τὰ δάκρυα τῶν εὐχητικῶν δεήσεων στὴ Χάρη Της, ἐγγράφει στὸ σημειωματάριο τῆς ψυχῆς λόγους σιωπῆς-ἰκέσιους λόγους, γραμμένους μὲ τὴ γλώσσα τοῦ μέλλοντος αἰῶνος (ὅσ. Ἰσαάκ ὁ Σῦρος), γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ τοὺς διαβάζει ὁ Θεός.
Στὴν Παναγιά μας ἀπευθυνόμαστε μαζί μὲ τὸν ποιητή:
Ἡ φωνή μας σέ περιμένει
- ἔχει ἀπομείνει μονάχη -
τραγούδι ἐπίμονό του τζίτζικα στό κοιμητήρι.
Κι Ἐκείνη ἔρχεται μὲ τὸ μελτέμι τοῦ ἀπόβραδου, ἐκειδὰ δηλ. ποὺ διαβάζουμε τὴν Παρακλησή Της, γιὰ νὰ μᾶς φιλέψει καλωσύνη καὶ ἔγνοια παντοτεινή. Ὅπως κι ἡ Μάνα μας...
Καλόν, καὶ περισσῶς εὐλογημένον ἀπό τὴν ἀψευδῆ Στοργή Της, ἱερὸν Δεκαπενταύγουστο.

Ευχαριστώ θερμότατα τον π. Κωνσταντίνο Καλλιανό που σκέφτηκε καιρό Δεκαπενταύγουστο την Ιδιωτική Οδό μας και μας φίλεψε ποιητικό λόγο του αγαπημένου Ματθαίου Μουντέ και δικές του παραμυθητικές σκέψεις.