ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ: ΜΝΗΜΑΤΑ

Α' Κοιμητήριο Αλεξανδρείας 

Νίκος Παλουμπιώτης 

Μνήματα 

Αφήστε τα λουλούδια σας 

Πιο σιμά δεν γίνεται ναρθούμε 

Σαββατίζουν οι ψυχές 

Και ακόμα μπροστά η Ανάσταση 

Αφήστε τα λουλούδια σας 

Δεν είμαι εδώ που ψάχνετε 

Απ' τα βάθη των καιρών ταξιδεύουν οι ψυχές 

Τσακισμένες πέτρες μετακινώντας 

Σάββατα παντοτινά 

Στον αυλόγυρο της όγδοης ημέρας 

Τα μη λεγόμενα 

Μέσα στη δρόσο του πρωινού τα βάγια 

Και ακόμα μπροστά η Ανάσταση 

Μέσα από βράχο μετακινώντας 

Ο ίδιος βράχος, ο άφραχτος, φορτωμένος πληγές 

Ο κρυφός ο ήλιος, ο ίδιος ήλιος 

Ο πιο μεγάλος απ' το φως 

Ελαφρές πατημασιές στο βρεμένο χώμα 

Ανάμεσα στα μνήματα 

Απιθώνοντας τα λουλούδια 

Στα ζεστά μάρμαρα

Α΄ Κοιμητήριο Αλεξανδρείας 

 

Κουαρτέτο Αρ. 2: Κοιμητήριο - Adagio του Μικη Θεοδωράκη. 

Από το CD Μουσική Δωματίου I - Κουαρτέτα για Έγχορδα 

Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο: Γ. Δεμερτζής - α' βιολί, Δ. Χανδράκης - β' βιολί, Α. Γιαννάκη - βιόλα, Α. Λιακάκης - βιολοντσέλο.

ΜΝΗΜΗ ΘΑΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ - ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ (1921-2021)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός 

Εκατό χρόνια συμπληρώθηκαν φέτος από τη γέννηση του σπουδαίου Σμυρνιού Θάνου Κωνσταντινίδη (1921-2015), του αληθινού εραστή των μουσών, ο οποίος πρόλαβε να γεννηθεί στην Σμύρνη το 1921 και μάλιστα να βαφτιστεί εκεί από τον εθνοϊερομάρτυρα Μητροπολίτη Χρυσόστομο. 

Στην Αθήνα, όπου ήλθε από τη Σμύρνη, ο Θάνος Κωνσταντινίδης φοίτησε στο Β΄ Γυμνάσιο Αρρένων με δάσκαλο και γυμνασιάρχη τον Θρασύβουλο Σταύρου. Πήρε ενεργό μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Νευρολόγος ψυχίατρος, μαθητής και έπειτα συνεργάτης του Καθηγητή Ιωάννη Πατρικίου στον Ευαγγελισμό και στο Αιγινήτειο. Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, για δύο δεκαετίες σύμβουλος διευθυντής του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου. 

Οι μελέτες του που έχουν εκδοθεί είναι διαμάντια: Οδοιπορώντας σε ελληνικά βουνά – Παρνασσός, Οίτη, Ελικώνας, Χελμός (Νεφέλη, 1991), Ο Ρίχαρντ Στράους στο δελφικό σπίτι των Σικελιανών (Άγρα, 2006), Ο μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος στις κορυφές του Ολύμπου (Νεφέλη, 1996, β' έκδοση) - το κείμενο κυκλοφόρησε και στα αγγλικά: Thanos Constantinides, The Conductor Dimitris Mitropoulos on the peaks of Olympos, (μτφρ. Panos C. Adamopoulos), Νέα Υόρκη, 1996 -Χρονολογημένοι τίτλοι ποιημάτων του Κ. Π. Καβάφη (Νεφέλη, 1983). Ειδικά για τον Δ. Μητρόπουλο, ο Κωνσταντινίδης μας έδωσε το 2010 (οπότε και συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου μαέστρου) και μια πρωτότυπη διάλεξη, στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργάνωσε το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών: «Δημήτρης Μητρόπουλος και Θανάσης Απάρτης: η ιστορία μιας προτομής». Η ομιλία αυτή συμπεριλήφθηκε στα πρακτικά του συνεδρίου αλλά εκδόθηκε και αυτοτελώς (Εκδόσεις ΟΡΦΕΩΣ).

Ο Θ. Κωνσταντινίδης άφησε πίσω του εκτεταμένο συγγραφικό έργο, κυρίως μελέτες που εντυπωσιάζουν για τη λοξή ματιά με την οποία επέλεγε να εξετάσει το θέμα του (όπως, π.χ., «Ο καθρέφτης στο έργο του Μίλτου Σαχτούρη και άλλων ποιητών») ή να συνδέσει και να συγκρίνει το έργο δύο φαινομενικά διαφορετικών δημιουργών, όπως στο Από την Εθνική Αντίσταση: Το Μνημείο της Πίνδου του Καπράλου - Η Συμφωνία της Αντίστασης του Αλέκου Ξένου κ.α.

Γιώργος Δεμερτζής - Θάνος Κωνσταντινίδης

Ο Θάνος Κωνσταντινίδης μας διηγήθηκε πολλές ιστορίες!... Ο ίδιος ήταν μια ολόκληρη και συναρπαστική ιστορία. Ιστόρησε, ως φιλότεχνος, την ζωή του μέσα στην τέχνη, την επιστήμη και την αρετή. Συνδέθηκε φιλικά με πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες και μουσικούς, τους οποίους στήριζε με κάθε τρόπο. 

Στενή και ουσιαστική η φιλία του με τον Γιώργο Δεμερτζή, τον Φίλιππο Τσαλαχούρη και άλλους σπουδαίους μουσικούς. Στις 23 Ιουνίου 2011 το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο του Γ. Δεμερτζή, αφιέρωσε στον Θάνο Κωνσταντινίδη μια συναυλία με τρία κουαρτέτα του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, τα υπ. αριθμόν 7, 8 και 10. 

Ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης, ο οποίος προλόγισε την συναυλία, αναφέρθηκε στον Θ. Κωνσταντινίδη λέγοντας μεταξύ άλλων τα εξής:

Φίλιππος Τσαλαχούρης, Ευγενία  Καλοφώνου, Θάνος Κωνσταντινίδης

Κάποιες φορές έρχονται σκέψεις σαν τους ανθρώπους… βιαστικές… αλλά συγκεκριμένες… με φροντίδα… με αγάπη… υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που μας στηρίζουν με την ιαματική τους παρουσία… ή μάλλον που η παρουσία τους καθίσταται ιαματική στη νοσηρή ζωή μας… αν μας ρωτήσουν να φέρουμε ένα παράδειγμα μιας κάποιας τέτοιας παρουσίας νομίζουμε πως είναι εύκολο… νομίζουμε πως είναι αρκετοί… τόσοι που ίσως χρειαστεί και να διαλέξουμε… αν, όμως, μας πιέσουν και πρέπει οπωσδήποτε να πούμε ένα όνομα δυσκολευόμαστε... εμείς πολύ εύκολα αν μας ζητούσαν να πούμε ένα τέτοιο όνομα θα λέγαμε Θάνος Κωνσταντινίδης… κι αν στα χρόνια της χολέρας θέλαμε να πούμε ένα ευχαριστώ στον άνθρωπο αυτό που μας παραστέκει θα ζητούσαμε βοήθεια στα φίλτρα της μουσικής… θα μπορούσε η μουσική αν περιγράψει έναν άνθρωπο;…θα μπορούσαν οι νότες αν μπουν στη σωστή σειρά να σχηματίσουν μια προσωπογραφία…; Αν γραφόταν ένα κομμάτι με τίτλο Θάνος Κωνσταντινίδης τι νότες θα έπρεπε να έχει…; Ίσως μια μελωδία από τα Βουρλά… ίσως να έπρεπε να προσθέσουμε και λίγη δόση ιστορίας… έχει ζήσει τόσα γεγονότα… κάποιο μουσικό θέμα θα υπάρχει… αν όλα αυτά δεθούν με μουσική και σιωπές και δοξαριές τιρέ και πουσέ που τόσο ενοχλητικά αποδίδει ο Γιώργος Δεμερτζής μπορεί και να καταφέρουμε να πούμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Θάνο Κωνσταντινίδη για αυτό που είναι… ένα «είναι» τόσο πολύτιμο στη ζωή μας όσο και το ίδιο το νόημα των όσων πράττουμε… για τον Θάνο Κωνσταντινίδη λοιπόν… ένας στοχασμός… μια προσωπογραφία… σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση… που φέρει το όνομά του… την υπογράφει ο ομιλών και την εκτελούν οι συνήθεις ύποπτοι του ΝΕΚ…

Αμέσως μετά, το αγαπημένο του Θ.Κ. Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, ήτοι Γιώργος Δεμερτζής, βιολί - Δημήτρης Χανδράκης, βιολί - David Bogorad, βιόλα - Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλο, ερμήνευσε σε πρώτη εκτέλεση την μόλις προ ολίγων ημερών συντεθείσα – τότε - υπό του Φίλιππου Τσαλαχούρη Προσωπογραφία, την αφιερωμένη στον Θάνο Κωνσταντινίδη. Τα θέματα του κομματιού είναι μια μελωδία από την πατρίδα του Κωνσταντινίδη, τα Βουρλά, αλλά και ο ύμνος του ΕΛΑΣ. 

Βύρων Φιδετζής, Θοδωρής Δεμερτζής, Θάνος Κωνσταντινίδης και Γ. Δεμερτζής

Ο Μαέστρος Δ. Μητρόπουλος στον Όλυμπο

Η πατρική οικία του Θάνου Κωνσταντινίδη στην Σμύρνη πριν την ανακαίνιση - Αρχείο Ν. Βικέτου 

Κατά συγκυρία, ο έγκριτος δημοσιογράφος του ΑΠΕ-ΜΠΕ Αριστείδης Βικέτος, ο οποίος βρισκόταν στη Σμύρνη το 2015 για την γιορτή της Παναγίας, φωτογράφησε και απέστειλε στην Ιδιωτική Οδό, το πατρικό σπίτι του Θάνου Κωνσταντινίδη, όπως ανακαινίστηκε από τους νυν ιδιοκτήτες του. Μάλιστα, μας έστειλε και μια φωτογραφία της αρχοντικής οικίας πριν την ανακαίνιση, όπως την είχε αποτυπώσει ο αδελφός του Νικόλαος Βικέτος, Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Σμυρναίων. Η οικία βρίσκεται στην Πούντα με θέα την προκυμαία της Σμύρνης και το Κορδελιό. 

Η οικία Κωνσταντινίδη ανακαινισμένη
φώτο Αριστείδης Βικέτος (16-8-2015)

"IN MODO DORICO" ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΑΝΤΩΝΑΚΑΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΟΥΖΑΝΑ ΑΝΤΩΝΑΚΑΚΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Πριν τρεις μήνες (5 Ιουλίου 2020) απέδρασε προς ουρανίους θαλάμους η διάσημη αρχιτέκτων Σουζάνα Αντωνακάκη, μία από τις μεγαλύτερες Ελληνίδες αρχιτέκτονες που, μαζί με τον Δημήτρη Αντωνακάκη, δημιούργησαν σειρά διακεκριμένων έργων, τα οποία αποτελούν συγκερασμό ελληνικού και ξένου μοντερνισμού, παράδοσης και νεωτερικότητας.

Έχει περάσει πλέον στην ιστορία της Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής. 

Αυτό που δεν είναι τόσο γνωστό είναι ότι ο πατέρας του Δημήτρη Αντωνακάκη και πεθερός της Σουζάνας, ήταν ο Αριστείδης Γεωργίου Αντωνακάκης, χαρισματικός βιολονίστας, μουσικοπαιδαγωγός και συνθέτης, ο οποίος έζησε μόλις 38 χρόνια! 

Φέτος τον Οκτώβριο συμπληρώνονται 120 χρόνια από τη γέννησή του. 

Αίφνης, θυμάμαι ότι πριν 10 χρόνια, στις 15 Μαρτίου 2010, το αγαπημένο Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο πραγματοποίησε μια πολύ ιδιαίτερη συναυλία στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, με έργα ελλήνων συνθετών. Μια "πολυσυλλεκτική", θα λέγαμε, συναυλία στην οποία το ΝΕΚ ερμήνευσε "φρεσκότατα" έργα των φίλων του συνθετών: Κωνσταντίνου Α. Λυγνού, Σπύρου Γκάτση, Μαρίας - Χριστίνας Κριθαρά, Σίμου Παπάνα και το κουαρτέτο In modo dorico του Κρητικού Αριστείδη Αντωνακάκη, που γράφτηκε στο Ηράκλειο το 1936. Είναι κοινός τόπος πως χωρίς το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο δεν θα γνωρίζαμε τις δημιουργίες των Ελλήνων συνθετών, παλαιών και σύγχρονων, για κουαρτέτο εγχόρδων. Η δουλειά που έγινε χάρη και στο πάθος του ιδρυτή του ΝΕΚ ακαταπόνητου Γιώργου Δεμερτζή, είναι τεράστια και πολυεπίπεδη. Είναι εργασία εθνικού περιεχομένου, για όσους καταλαβαίνουν. 

Το ΝΕΚ όχι μόνο ερμήνευσε, αλλά και εξέδωσε το Κουαρτέτο του Α. Αντωνακάκη και συνοδεύει την εκτός εμπορίου αυτή σημαντική έκδοση με ένα cd που περιέχει την ερμηνεία του έργου από το ΝΕΚ. Την καταγραφή της παρτιτούρας επιμελήθηκε ο φιλόπονος Άγγελος Λιακάκης (το τσέλο του ΝΕΚ) και η έκδοση πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή του Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. 

Την έκδοση προλογίζει ο καθηγητής του Τμήματος, Δημήτρης Χανδράκης, σολίστ στο βιολί και μέλος του ΝΕΚ, ο οποίος σημειώνει πως το κουαρτέτο του Αντωνακάκη "είναι ένα αληθινό κόσμημα όχι μόνο για τον ελλαδικό χώρο αλλά και διεθνώς". 

Ο Γιώργος Δεμερτζής γράφει τα εξής άκρως διαφωτιστικά στο προλογικό σημείωμα της έκδοσης:

"Ο Αριστείδης Γεωργίου Αντωνακάκης γεννήθηκε στην Οδησσό το 1900 όπου και παρέμεινε μέχρι το 1919. Εκεί τελείωσε το γυμνάσιο (1917) γράφτηκε στο πανεπιστήμιο αλλά και ξεκίνησε μαθήματα βιολιού. Το 1919 μετά τον θάνατο και των δύο γονιών του έρχεται στα Χανιά, όπου τελειώνει τις μουσικές του σπουδές με δάσκαλους τους Αλέκο Αλμπέρτη και Αχιλλέα Γέροντα στο βιολί, μουσικούς δραστήριους στην Αθήνα, με περιστασιακή, διδακτική παρουσία στη Κρήτη και τον Ηρακλειώτικης καταγωγής Κων/νο Σφακιανάκη στα θεωρητικά. Στα Χανιά, στο "Βενιζέλειο Ωδείο" ξεκινά να διδάσκει βιολί και δραστηριοποιείται γενικότερα στην δημιουργία μουσικών συνόλων. Παράλληλα γράφει τα πρώτα του έργα, κυρίως τραγούδια, έργα για πιάνο αλλά και μεταγράφει πολλά έργα προσαρμόζοντάς τα στις δυνατότητες των συνόλων που υπήρχαν. Παράλληλα εργάζεται στην τηλεγραφική εταιρία “Eastern Company”, εργασία που τον φέρνει –με μετάθεση- αρχικά στο Ηράκλειο (1933) και στην συνέχεια στην Αθήνα (1938). 

Στο Ηράκλειο, όπου δίδασκε πλέον στο παράρτημα του Ελληνικού Ωδείου, φτιάχνει μαζί με τους Βασίλη Νουφράκη (βιολί) Λευτέρη Αλεξίου (βιόλα) και Χρήστο Μιστίλογλου (τσέλο) το «Κρητικό Κουαρτέτο», σύνολο για το οποίο συνθέτει το 1936 (το τελειώνει στις 29 -11 1937) το δικό του, μεγαλύτερο και πραγματικά φιλόδοξο έργο, το κουαρτέτο σε δωρικό τρόπο (in modo dorico) το οποίο παίζεται πρίν ό συνθέτης έρθει με την τελευταία του μετάθεση στην Αθήνα (στις αρχές του 1938, όπου και θα αφήσει την τελευταία του πνοή, τον μήνα Ιούλιο, μετά από σύντομη ασθένεια. Ανάμεσα στους ακροατές και ο μετέπειτα μουσικολόγος Φοίβος Ανωγιαννάκης, μαθητής του συνθέτη στο βιολί, του οποίου η ζωντανή ανάμνηση για το έργο, συνέβαλε αποφασιστικά στην αναβίωσή του χάρις και στην φροντίδα του γιού του συνθέτη, Αρχιτέκτονα Δημήτρη Αντωνακάκη.

Το έργο αντανακλά την νοσταλγία του συνθέτη για τις μουσικές του αναμνήσεις από τον τόπο που μεγάλωσε, την Οδησσό. Οι σλαβικές επιδράσεις, η μουσική του Ντβόρζακ και του Μποροντίν, είναι φανερές, πολύ περισσότερο από το ομότιτλο γνωστό κουαρτέτο του Ρεσπίγκι, βασισμένο στον ίδιο τρόπο το οποίο ελάχιστα θυμίζει. Αναρωτιέται τόσο ο εκτελεστής, όσο και ο ακροατής όταν παρασύρεται από τις πλούσιες μελωδίες και την αβίαστη, φυσική ροή του έργου αν του επιτρέπεται να ενθουσιαστεί. Ακόμα και να το χαρακτηρίσει ένα αναπάντεχο αριστούργημα γραμμένο στην προπολεμική επαρχιακή Ελλάδα, όπως ίσως τα άγνωστα έως πρόσφατα κουαρτέτα του Πατρινού Δημητρίου Λιάλιου. Έργα που δεν προσπαθούν – η απόσταση από την Αθήνα, αποδεικνύεται σε αυτή την περίπτωση εξαιρετικά χρήσιμη – να ασχοληθούν ιδεαλιστικά με το ζήτημα της «Ελληνικότητος», την τότε Εθνική σχολή, που στον χώρο του κουαρτέτου είχε δώσει λίγα έργα, από τα οποία κανένα πάντως δεν είχε εκδοθεί, ενώ το αριστούργημα του Ριάδη, το πρώτο του κουαρτέτο, δεν είχε καν παιχτεί.

Η παρούσα έκδοση, δεν απευθύνεται μόνο στον θεωρητικό μελετητή της Ελληνικής μουσικής. Απευθύνεται στον εκτελεστή, ιδίως το νέο και μάλιστα τον Κρητικό που, περήφανος για το έργο - πολιτιστική κληρονομιά του τόπου του- ναι! επιτρέπεται να το παίξει σε μία καθαρή έκδοση και να το απολαύσει."

Από τα παραπάνω αντιλαμβάνεται κανείς, την σημασία τέτοιων έργων, αλλά και των πρωτοβουλιών για την ανάδειξή τους. Το ΝΕΚ μας αποκάλυψε τον Αριστείδη Αντωνακάκη και το έργο του και γι' αυτό είμαστε ευγνώμονες!

Σημειώνουμε, αναλυτικότερα, ότι αν και άρχισε να συνθέτει από το 1919 («Οι νεκροί» για φωνή και πιάνο), από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 χρονολογούνται τα πρώτα σημαντικά μουσικά έργα του, κυρίως τραγούδια («Tango» για φωνή και πιάνο, «Ελεγείον» για τενόρο και πιάνο, «Ο τρελλός» μπαλάντα για βαρύτονο και πιάνο, «Νανούρισμα» και «Στοχασμοί» δύο λυρικά τραγούδια για μεσόφωνο και πιάνο), έργα για πιάνο («Τέσσερα τραγούδια χωρίς λόγια», «Τέσσερα μενουέττα», «Οκτώ παραλλαγές σ’ ένα θέμα του Righini») αλλά και μεταγραφές πολλών άλλων έργων. 

Να πούμε ότι το "Κρητικό Κουαρτέτο" της περιόδου 1934-1937, το οποίο και ερμήνευσε το Κουαρτέτο του Αρ. Αντωνακάκη, αποτελούσαν οι:

Αριστείδης Αντωνακάκης, βιολί 

Βασίλης Νουφράκης, βιολί

Λευτέρης Αλεξίου, βιόλα

Χρήστος Μιστίσογλου, τσέλο. 

Ο Λευτέρης Αλεξίου ήταν αδελφός της Γαλάτειας Καζαντζάκη και της Έλλης Αλεξίου, λίαν πεπαιδευμένος άνθρωπος, πατέρας του συγγραφέα, ποιητή, ιστορικού και καθηγητή Αρχαιολογίας Στυλιανού Αλεξίου. 

Ο Χρήστος Μιστίσογλου ανήκει στην γνωστή οικογένεια των ιδιοκτητών του "Παγοποιείου" στην πλατεία του Αγίου Τίτου στο Ηράκλειο. Ο Μάνος Χατζιδάκις σύχναζε εκεί, σύμφωνα με πληροφορίες. 

Μνημονεύουμε, λοιπόν, σήμερα Αριστείδη και Σουζάνα Αντωνακάκη. 

Ακούγοντας το In modo dorico!

Και αξίζει να αναφερθεί η επισήμανση ότι ο συνθέτης στο έργο του "χρησιμοποιεί τους τρόπους με την αντιστοίχιση των φθόγγων με την αρχαία ελληνική ονομασία. Για παράδειγμα, ο φθόγγος μι, ο κύριος δομικός φθόγγος του έργου και η μι διατονική κλίμακα, η οποία είναι ο κύριος τρόπος έναρξης του κουαρτέτου δεν αντιστοιχούν στον φρύγιο τρόπο ως είθισται, αλλά στον μι δώριο τρόπο σύμφωνα με τον αρχαιοελληνικό υπολογισμό" (βλ. Βασιλική Ζλάτκου, "Οι εκφάνσεις της μορφής σονάτας σε έργα Ελλήνων συνθετών στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα", σ. 432). 

Ο δώριος τρόπος ταιριάζει, νομίζω, στην Σουζάνα Αντωνακάκη. 

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΩΜΑΤΙΟΥ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΕΝΩΠΙΟΝ ΜΑΣ ΔΙΑΠΑΝΤΟΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Τι είναι ο Μίκης Θεοδωράκης, που σε λίγες μέρες (29 Ιουλίου) έχει γενέθλια και κλείνει τα 95 χρόνια του; Ένα φυσικό φαινόμενο! Σε παρασύρει με ορμή προς το μέρος του. Σαν ένας χείμαρρος ή ένα πλατύ ποτάμι που γυρεύει να εκβάλει, μα δε γίνεται. Είναι ακένωτος! Το ομολογεί και ο ίδιος: «…τα περισσότερα από τα έργα αυτά, μουσική δωματίου, συμφωνικά, ορατόρια, κοντσέρτα κ.λ.π., τα έγραψα στην κορυφή των κυμάτων αυτής της μανιασμένης θάλασσας που ήταν η ζωή μας στην Ελλάδα από το 1940 έως προχτές. Τα έγραψα, γιατί είχα βιωματική ανάγκη να το πράξω αδιαφορώντας για την τύχη τους και τη δική μου». Το πρώτο κουαρτέτο για έγχορδα έγραψε ο Θεοδωράκης το 1946!
Και το ακούμε ολόφρεσκο και σήμερα από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο (Γιώργος Δεμερτζής - βιολί, Δημήτρης Χανδράκης – βιολί, Αγγέλα Γιαννάκη - βιόλα, Άγγελος Λιακάκης - τσέλο), αν και κυκλοφόρησε σε ηχογράφηση το 2007. Εξήντα χρόνια μετά την σύνθεσή του! Μαζί με τρία ακόμα κουαρτέτα, τέσσερα ποιήματα του Καβάφη και άλλα έργα μουσικής δωματίου. 
Τα ακούσαμε πριν έντεκα χρόνια σε συναυλίες στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και στο Μουσείο Μπενάκη, πάντα από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που μας τα αποκάλυψε και το οποίο δυστυχώς δεν υπάρχει πια...
Τα έργα αυτά ήρθαν στην επιφάνεια χάρη στον Γιώργο Δεμερτζή κι αυτό το λέει ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης στο σημείωμα του κατά την έκδοση των έργων σε cd από την Legend Classics (2007): "Η τύχη και ο ρόλος των προσώπων διαδραματίζουν κάποτε καθοριστικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων και ιδιαίτερα των καλλιτεχνών. Μπορεί κανείς άραγε να φανταστεί για πόσα χρόνια ακόμα θα παρέμενε βυθισμένο στην αφάνεια το ξεχασμένο και εν πολλοίς άγνωστο έργο του Μπαχ, εάν δεν υπήρχε ο Μέντελσον; Τηρουμένων των αναλογιών, τα ξεχασμένα και από μένα τον ίδιο κουαρτέτα μου και άλλα έργα της ίδιας εποχής (1945-1948) θα παρέμεναν απλές κόλλες μουσικής γεμάτες νότες μέσα στο αρχείο μου, αν δεν τα ανακάλυπτε πριν από μερικά χρόνια ο Γιώργος Δεμερτζής. Ο οποίος όχι μόνο τα ανακάλυψε, αλλά ευθύς αμέσως τα τύλιξε με το ενδιαφέρον και το ταλέντο του, με αποτέλεσμα να τα βγάλει στο φως μαζί με τους άξιους συνεργάτες του με τόσο μεγάλη ευαισθησία και - ας μου επιτραπεί η φράση - ερμηνευτική τελειότητα, που ξάφνιασε πρώτα απ' όλους εμένα τον ίδιο".
Ευτυχώς, λοιπόν, τα έχουμε συγκεντρωμένα σε τρεις ψηφιακούς δίσκους. Στο cd Μουσική δωματίου II εξαιρετικό πιάνο, γνησίως ελληνικόν, παίζει ο Θανάσης Αποστολόπουλος, ενώ στο III πιάνο παίζει η Μαρία Αστεριάδου και φλάουτο η Μαριλένα Δωρή. 
Σημαντική ήταν και η συμβολή του συνθέτη Φίλιππου Τσαλαχούρη, ως προς την επιμέλεια των νεανικών αυτών έργων του Θεοδωράκη. Αξιοσημείωτη η παρατήρηση του Φ. Τσαλαχούρη για τα Κομμάτια για το Δεκέμβρη: «…δεν είναι τίποτε άλλο παρά μουσικές σελίδες ημερολογίου. Τοιχογραφίες δραματικών εντυπώσεων. Ένα μνημείο από τραγούδια χωρίς λόγια, με διαστάσεις, όμως, ψυχογραφικού δοκιμίου που σκοπό έχει να καταγράψει όχι συναισθήματα αλλά πλήρεις συναισθηματικές διεργασίες».
Άρα αυτό που είπε ο Γιώργος Δεμερτζής στη συναυλία με τα Κουαρτέτα στο Μουσείο Μπενάκη πριν 11 χρόνια - και το θυμάμαι σαν τώρα! - είναι υπόθεση του καθενός να το ανακαλύψει: «Πότε γράφτηκαν αυτά τα κομμάτια του Μίκη; Σήμερα! Για να ακουστούν πότε; Αύριο!».
Να πούμε, επίσης, ότι μαζί με το αφιέρωμα του περιοδικού ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ Νο 160 (2013) στον Έλληνα συνθέτη, κυκλοφόρησε και το cd "Μίκης Θεοδωράκης 1942-1952. Η δεκαετία της πρώιμης έντεχνης μουσικής", με κομμάτια της Μουσικής δωματίου. 

Επιλέγω να σταθώ στο Κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 2, «Το κοιμητήριο» (1946), γιατί εδώ βλέπουμε πως η στενή σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με την ποίηση δεν αντανακλάται μόνο στις πολυάριθμες μελοποιήσεις ποιημάτων που έκανε, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο η ποίηση λειτουργούσε συχνά γι' αυτόν ως πηγή έμπνευσης για έργα ενόργανης μουσικής.
Μια τέτοια περίπτωση είναι αυτή του δεύτερου κουαρτέτου εγχόρδων, ενός μονομερούς, σύντομου οργανικού κομματιού (Adagio) αφιερωμένου στον Αργύρη Κουνάδη. Ο προγραμματικός τίτλος του κουαρτέτου («Το κοιμητήριο») προδίδει την έμπνευση του συνθέτη από το ποίημα του Διονυσίου Σολωμού «Η τρελή μάνα» ή «Το κοιμητήριο». Στο αυτοβιογραφικό "Οι δρόμοι του αρχαγγέλου" (1986, τ. 2, σ. 91), ο Θεοδωράκης δηλώνει ρητά ότι το πρώτο τετράστιχο του ποιήματος (το οποίο αναγράφεται και πάνω στο χειρόγραφο της παρτιτούρας) αποδίδει το «μουσικό νόημα» του έργου: 

Τώρα που η ξάστερη 

νύχτα μονάχους 

μας ηύρε απάντεχα, 

και εκεί στους βράχους 

σχίζεται η θάλασσα σιγαλινά. 

Όπως δηλώνεται στο εξώφυλλο του χειρογράφου, το έργο ολοκληρώθηκε την 25η Μαρτίου 1946, λίγες μόλις μέρες πριν την πορεία που διοργάνωσε το ΕΑΜ στην Αθήνα στο πλαίσιο του μποϊκοτάζ των εκλογών που είχαν προγραμματιστεί για την 31η Μαρτίου. Επικεφαλής της πορείας, ο Θεοδωράκης περικυκλώνεται και υφίσταται άγριο ξυλοδαρμό που τον οδηγεί στο νεκροτομείο! Θα επιζήσει για να ζήσει - φευ! - και τον αδελφοκτόνο εμφύλιο.  Στο πλαίσιο αυτό, η εικόνα της τρελής μάνας πάνω από τον τάφο όπου βρίσκονται τα δύο νεκρά παιδιά της, «ροδοστεφάνωτα, ασπροεντυμένα, […] αγκαλιασμένα μέσα εις την ύστερη αλησμονιά», αποκτά μια σχεδόν προφητική χροιά. Προφητική κι από μια άλλη άποψη. Αργότερα ο Θεοδωράκης θα μελοποιήσει τον "Επιτάφιο" του Γιάννη Ρίτσου, τον οποίο ο ποιητής εμπνεύστηκε από την μάνα που θρηνούσε τον γιο της που σκοτώθηκε στην απεργία του 1936 στην Θεσσαλονίκη.
Η Μουσική δωματίου του Μίκη Θεοδωράκη, που την έγραφε στα χρόνια του Εμφυλίου, ίσταται ενώπιόν μας πάντοτε προς ανακάλυψιν. Ως μια μουσική βιωματική, που μας αφορά και σήμερα.

Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ "ΜΟΥΣΙΚΗΝ ΠΟΙΕΙ ΚΑΙ ΕΡΓΑΖΟΥ"

Ο Γιώργος Δεμερτζής! 

Ο Γιώργος Δεμερτζής του Μπετόβεν, του Nielsen, του Respighi, του Σκαλκώτα, του Σισιλιάνου, του Δραγατάκη, του Θεοδωράκη, του Ντ. Κωνσταντινίδη, των Πατρινών συνθετών, του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου, της μουσικής για σόλο βιολί, της μουσικής δωματίου, των κοντσέρτων, της διδασκαλίας, της Ελλάδας, της οικουμένης… Επιλείψει με διηγούμενον ο χρόνος… 

Από την σουηδική BIS, στην οποία έχει ηχογραφήσει πλείστα όσα έργα ο Γ. Δεμερτζής, ακούμε αυτόν τον καιρό έναν ακόμα εξαίσιο Σκαλκώτα, ήτοι δύο ιδιαίτερα έργα που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα στις ΗΠΑ, το «Κοντσέρτο για βιολί, πιάνο και ορχήστρα» (1930) και τη «Σουίτα για βιολί και ορχήστρα δωματίου» (1929), που ερμηνεύουν θαυμάσια ο Γιώργος Δεμερτζής και ο πιανίστας Βασίλης Βαρβαρέσος. Με την Athens Philarmonia Orchestra υπό τον Βύρωνα Φιδετζή. 

Και επειδή είναι και Έτος Μπετόβεν (250 χρόνια από τη γέννησή του) θυμόμαστε τα Κουαρτέτα Εγχόρδων του Ludwig Van Beethoven (1770-1827) από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο σε έναν Κύκλο Έξι Συναυλιών στο Μουσείο Μπενάκη. Ένας μουσικός άθλος! Παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στο σύνολό τους στο αθηναϊκό κοινό. Κι ακόμα να μην παραλείψουμε την παρουσίαση του κουαρτέτου Οpus 131 στο σπίτι του Μπετόβεν στη Βόννη, έπειτα από πρόσκληση των Beethoven Festwochen. 

Γεωργίου Δεμερτζή, πολλά τα έτη! 

Προς δόξαν της Ελληνικής και της καθόλου μουσικής. 

Π.Α.Α.

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΩΜΑΤΙΟΥ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΙΣΤΑΤΑΙ ΕΝΩΠΙΟΝ ΜΑΣ ΠΡΟΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΙΝ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Τι είναι ο Μίκης Θεοδωράκης, που σήμερα 29 Ιουλίου 2019 έχει γενέθλια και κλείνει τα 94 χρόνια του; Ένα φυσικό φαινόμενο! Σε παρασύρει με ορμή προς το μέρος του. Σαν ένας χείμαρρος ή ένα πλατύ ποτάμι που γυρεύει να εκβάλει, μα δε γίνεται. Είναι ακένωτος! Το ομολογεί και ο ίδιος: «…τα περισσότερα από τα έργα αυτά, μουσική δωματίου, συμφωνικά, ορατόρια, κοντσέρτα κ.λ.π., τα έγραψα στην κορυφή των κυμάτων αυτής της μανιασμένης θάλασσας που ήταν η ζωή μας στην Ελλάδα από το 1940 έως προχτές. Τα έγραψα, γιατί είχα βιωματική ανάγκη να το πράξω αδιαφορώντας για την τύχη τους και τη δική μου». Το πρώτο κουαρτέτο για έγχορδα έγραψε ο Θεοδωράκης το 1946!
Και το ακούμε ολόφρεσκο και σήμερα από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο (Γιώργος Δεμερτζής - βιολί, Δημήτρης Χανδράκης – βιολί, Αγγέλα Γιαννάκη - βιόλα, Άγγελος Λιακάκης - τσέλο), αν και κυκλοφόρησε σε ηχογράφηση το 2007. Εξήντα χρόνια μετά την σύνθεσή του! Μαζί με τρία ακόμα κουαρτέτα, τέσσερα ποιήματα του Καβάφη και άλλα έργα μουσικής δωματίου. 
Τα ακούσαμε πριν έντεκα χρόνια σε συναυλίες στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και στο Μουσείο Μπενάκη, πάντα από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που μας τα αποκάλυψε και το οποίο δυστυχώς δεν υπάρχει πια...
Τα έργα αυτά ήρθαν στην επιφάνεια χάρη στον Γιώργο Δεμερτζή κι αυτό το λέει ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης στο σημείωμα του κατά την έκδοση των έργων σε cd από την Legend Classics (2007): "Η τύχη και ο ρόλος των προσώπων διαδραματίζουν κάποτε καθοριστικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων και ιδιαίτερα των καλλιτεχνών. Μπορεί κανείς άραγε να φανταστεί για πόσα χρόνια ακόμα θα παρέμενε βυθισμένο στην αφάνεια το ξεχασμένο και εν πολλοίς άγνωστο έργο του Μπαχ, εάν δεν υπήρχε ο Μέντελσον; Τηρουμένων των αναλογιών, τα ξεχασμένα και από μένα τον ίδιο κουαρτέτα μου και άλλα έργα της ίδιας εποχής (1945-1948) θα παρέμεναν απλές κόλλες μουσικής γεμάτες νότες μέσα στο αρχείο μου, αν δεν τα ανακάλυπτε πριν από μερικά χρόνια ο Γιώργος Δεμερτζής. Ο οποίος όχι μόνο τα ανακάλυψε, αλλά ευθύς αμέσως τα τύλιξε με το ενδιαφέρον και το ταλέντο του, με αποτέλεσμα να τα βγάλει στο φως μαζί με τους άξιους συνεργάτες του με τόσο μεγάλη ευαισθησία και - ας μου επιτραπεί η φράση - ερμηνευτική τελειότητα, που ξάφνιασε πρώτα απ' όλους εμένα τον ίδιο".
Ευτυχώς, λοιπόν, τα έχουμε συγκεντρωμένα σε τρεις ψηφιακούς δίσκους. Στο cd Μουσική δωματίου II εξαιρετικό πιάνο, γνησίως ελληνικόν, παίζει ο Θανάσης Αποστολόπουλος, ενώ στο III πιάνο παίζει η Μαρία Αστεριάδου και φλάουτο η Μαριλένα Δωρή. 
Σημαντική ήταν και η συμβολή του συνθέτη Φίλιππου Τσαλαχούρη, ως προς την επιμέλεια των νεανικών αυτών έργων του Θεοδωράκη. Αξιοσημείωτη η παρατήρηση του Φ. Τσαλαχούρη για τα Κομμάτια για το Δεκέμβρη: «…δεν είναι τίποτε άλλο παρά μουσικές σελίδες ημερολογίου. Τοιχογραφίες δραματικών εντυπώσεων. Ένα μνημείο από τραγούδια χωρίς λόγια, με διαστάσεις, όμως, ψυχογραφικού δοκιμίου που σκοπό έχει να καταγράψει όχι συναισθήματα αλλά πλήρεις συναισθηματικές διεργασίες».
Άρα αυτό που είπε ο Γιώργος Δεμερτζής στη συναυλία με τα Κουαρτέτα στο Μουσείο Μπενάκη πριν 11 χρόνια - και το θυμάμαι σαν τώρα! - είναι υπόθεση του καθενός να το ανακαλύψει: «Πότε γράφτηκαν αυτά τα κομμάτια του Μίκη; Σήμερα! Για να ακουστούν πότε; Αύριο!».
Να πούμε, επίσης, ότι μαζί με το αφιέρωμα του περιοδικού ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ Νο 160 (2013) στον Έλληνα συνθέτη, κυκλοφόρησε και το cd "Μίκης Θεοδωράκης 1942-1952. Η δεκαετία της πρώιμης έντεχνης μουσικής", με κομμάτια της Μουσικής δωματίου. 

Επιλέγω να σταθώ στο Κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 2, «Το κοιμητήριο» (1946), γιατί εδώ βλέπουμε πως η στενή σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με την ποίηση δεν αντανακλάται μόνο στις πολυάριθμες μελοποιήσεις ποιημάτων που έκανε, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο η ποίηση λειτουργούσε συχνά γι' αυτόν ως πηγή έμπνευσης για έργα ενόργανης μουσικής.
Μια τέτοια περίπτωση είναι αυτή του δεύτερου κουαρτέτου εγχόρδων, ενός μονομερούς, σύντομου οργανικού κομματιού (Adagio) αφιερωμένου στον Αργύρη Κουνάδη. Ο προγραμματικός τίτλος του κουαρτέτου («Το κοιμητήριο») προδίδει την έμπνευση του συνθέτη από το ποίημα του Διονυσίου Σολωμού «Η τρελή μάνα» ή «Το κοιμητήριο». Στο αυτοβιογραφικό "Οι δρόμοι του αρχαγγέλου" (1986, τ. 2, σ. 91), ο Θεοδωράκης δηλώνει ρητά ότι το πρώτο τετράστιχο του ποιήματος (το οποίο αναγράφεται και πάνω στο χειρόγραφο της παρτιτούρας) αποδίδει το «μουσικό νόημα» του έργου: 

Τώρα που η ξάστερη 

νύχτα μονάχους 

μας ηύρε απάντεχα, 

και εκεί στους βράχους 

σχίζεται η θάλασσα σιγαλινά. 

Όπως δηλώνεται στο εξώφυλλο του χειρογράφου, το έργο ολοκληρώθηκε την 25η Μαρτίου 1946, λίγες μόλις μέρες πριν την πορεία που διοργάνωσε το ΕΑΜ στην Αθήνα στο πλαίσιο του μποϊκοτάζ των εκλογών που είχαν προγραμματιστεί για την 31η Μαρτίου. Επικεφαλής της πορείας, ο Θεοδωράκης περικυκλώνεται και υφίσταται άγριο ξυλοδαρμό που τον οδηγεί στο νεκροτομείο! Θα επιζήσει για να ζήσει - φευ! - και τον αδελφοκτόνο εμφύλιο.  Στο πλαίσιο αυτό, η εικόνα της τρελής μάνας πάνω από τον τάφο όπου βρίσκονται τα δύο νεκρά παιδιά της, «ροδοστεφάνωτα, ασπροεντυμένα, […] αγκαλιασμένα μέσα εις την ύστερη αλησμονιά», αποκτά μια σχεδόν προφητική χροιά. Προφητική κι από μια άλλη άποψη. Αργότερα ο Θεοδωράκης θα μελοποιήσει τον "Επιτάφιο" του Γιάννη Ρίτσου, τον οποίο ο ποιητής εμπνεύστηκε από την μάνα που θρηνούσε τον γιο της που σκοτώθηκε στην απεργία του 1936 στην Θεσσαλονίκη.
Η Μουσική δωματίου του Μίκη Θεοδωράκη, που την έγραφε στα χρόνια του Εμφυλίου, ίσταται ενώπιόν μας πάντοτε προς ανακάλυψιν. Ως μια μουσική βιωματική, που μας αφορά και σήμερα.

ΕΝΑ CD - ΣΤΑΘΜΟΣ: ΤΑ ΚΟΥΑΡΤΕΤΑ ΕΓΧΟΡΔΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗ

Ο Γιώργος Δεμερτζής, η ψυχή του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου στο βήμα

Κείμενο - φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός

Χθες, Τετάρτη 3 Απριλίου 2019 το μεσημέρι, στην αίθουσα διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης Λίλιαν Βουδούρη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, παρουσιάστηκε, σε μια φροντισμένη εκδήλωση, ένας πολύτιμος δίσκος ακτίνας (CD) με τίτλο "Dimitris Dragatakis – The String Quartets" που περιέχει τα 6 κουαρτέτα για έγχορδα του αξέχαστου μουσουργού Δημήτρη Δραγατάκη (1914-2001). 

Η παραγωγή του δίσκου έγινε  από την δισκογραφική εταιρεία Irida Classical με την ευγενική υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου και του Συλλόγου Φίλων Δημήτρη Δραγατάκη.

Την ερμηνεία των έργων υπογράφει το διεθνούς φήμης Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που ίδρυσε και διηύθυνε καλλιτεχνικά επί σειρά ετών ο σπουδαίος σολίστ στο βιολί, Γιώργος Δεμερτζής. 

Για το άψογο, από κάθε άποψη, αυτό δισκογράφημα, μίλησαν οι: 

- Βάλια Δραγατάκη, κόρη του αείμνηστου συνθέτη
- Χαρά Καλομοίρη, διευθύντρια του Εθνικού Ωδείου

- Θωμάς Ταμβάκος, ιδρυτής του ομώνυμου Αρχείου Ελλήνων Μουσουργών

- Γιώργος Μονεμβασίτης, μουσικοκριτικός

- Φίλιππος Τσαλαχούρης, συνθέτης και μαθητής του Δ. Δραγατάκη

- Ιάκωβος Κονιτόπουλος, συνθέτης και μαθητής, επίσης, του Δ. Δραγατάκη

- Μαγδαληνή Καλοπανά, μουσικολόγος και ειδική στο έργο του Δραγατάκη, καθώς έχει εκπονήσει σχετική διατριβή

- Γιώργος Δεμερτζής, η ψυχή του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου. 

Συντονιστής ο συνθέτης Κωνσταντίνος Ι. Φλεριανός.

Κωνσταντίνος Ι. Φλεριανός

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, παρουσιάστηκαν πολύ ενδιαφέροντα βίντεο με τον ίδιο τον Δ. Δραγατάκη να εκθέτει τις απόψεις του για την μουσική, τον αείμνηστο Θόδωρο Αντωνίου να μιλάει για τον "σεμνό και σπουδαίο" Δραγατάκη και το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο να παίζει μέρος από το 5ο Κουαρτέτο του Δ. Δραγατάκη, από ζωντανή συναυλία. 

Τα κουαρτέτα εγχόρδων κατέχουν εξέχουσα θέση στην πολυβραβευμένη εργογραφία του Δημήτρη Δραγατάκη, καθώς θεωρούνται στο σύνολό τους ως το πλέον ολοκληρωμένο του πόνημα. Είναι λοιπόν ευτυχές γεγονός που το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο επέλεξε να συμπεριλάβει στο ρεπερτόριο του και τα κουαρτέτα του μεγάλου μουσουργού. Το τελικό αποτέλεσμα είναι το ηχογράφημα που παρουσιάστηκε και το οποίο μας δίνει τη δυνατότητα για πρώτη φορά να τα ακούσουμε συγκεντρωμένα από το Κουαρτέτο αρ. 1, που είναι και το πρώτο του μεγάλο έργο φόρμας, μέχρι το τελευταίο του έργο, το Κουαρτέτο αρ. 7. Το Κουαρτέτο αρ.6, δεν συμπεριλαμβάνεται στην παρούσα ηχογράφηση, καθώς είναι έργο για βιολί, όμποε, βιόλα και βιολοντσέλλο. Συμπεριλαμβάνεται στον δίσκο “Δημήτρης Δραγατάκης – Μουσική Δωματίου I”, που κυκλοφορεί από την Irida Classical, με αρ. καταλόγου Irida 001. 

Να σημειώσουμε ότι το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που δεν υπάρχει πια, ολοκλήρωσε τον κύκλο του με την σπουδαία αυτή ηχογράφηση.
Τα μέλη του:

Γιώργος Δεμερτζής – βιολί 

Δημήτρης Χανδράκης – βιολί 

David Bogard – βιόλα 

Άγγελος Λιακάκης – τσέλο.
Ακολουθεί η ομιλία του Θωμά Ταμβάκου στην εκδήλωση. 

ΘΩΜΑΣ ΤΑΜΒΑΚΟΣ - ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Βάλια Δραγατάκη

Χαρά Καλομοίρη

Θωμάς Ταμβάκος

Γιώργος Μονεμβασίτης

Φίλιππος Τσαλαχούρης

Ιάκωβος Κονιτόπουλος

ΤΑ ΚΟΥΑΡΤΕΤΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗ ΣΕ ΕΝΑ CD

Η δισκογραφική εταρεία Irida Classical μας προσκαλεί στην παρουσίαση του νέου της δίσκου ακτίνας (CD) με τίτλο "Dimitris Dragatakis – The String Quartets" που περιέχει τα 6 κουαρτέτα για έγχορδα του αξέχαστου μουσουργού Δημήτρη Δραγατάκη (1914-2001). 

Την ερμηνεία των έργων υπογράφει το διεθνούς φήμης Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο. 

Η παρουσίαση θα γίνει την Τετάρτη 3 Απριλίου 2019 στις 13:00, στην αίθουσα διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης Λίλιαν Βουδούρη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη 1, Αθήνα. 

Ομιλητές: Γιώργος Δεμερτζής, Φίλιππος Τσαλαχούρης, Θωμάς Ταμβάκος, Ιάκωβος Κονιτόπουλος, Γιώργος Μονεμβασίτης, Μαγδαληνή Καλοπανά και Βάλια Δραγατάκη

Συντονιστής: Κωνσταντίνος Ι. Φλεριανός 

Τα κουαρτέτα εγχόρδων κατέχουν εξέχουσα θέση στην πολυβραβευμένη εργογραφία του Δημήτρη Δραγατάκη, καθώς θεωρούνται στο σύνολό τους ως το πλέον ολοκληρωμένο του πόνημα. 

Είναι λοιπόν ευτυχές γεγονός που το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο επέλεξε να συμπεριλάβει στο ρεπερτόριο του και τα κουαρτέτα του μεγάλου μας μουσουργού. Το τελικό αποτέλεσμα είναι το παρόν ηχογράφημα που μας δίνει τη δυνατότητα για πρώτη φορά να τα ακούσουμε συγκεντρωμένα από το Κουαρτέτο αρ. 1, που είναι και το πρώτο του μεγάλο έργο φόρμας, μέχρι το τελευταίο του έργο, το Κουαρτέτο αρ. 7.  

Το Κουαρτέτο αρ.6, δεν συμπεριλαμβάνεται στην παρούσα ηχογράφηση, καθώς είναι έργο για βιολί, όμποε, βιόλα και βιολοντσέλλο. Συμπεριλαμβάνεται στον δίσκο “Δημήτρης Δραγατάκης – Μουσική Δωματίου I”, που κυκλοφορεί από την Irida Classical, με αρ. καταλόγου Irida 001. 

Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο 

Γιώργος Δεμερτζής – βιολί, 

Δημήτρης Χανδράκης – βιολί, 

David Bogard – βιόλα, 

Άγγελος Λιακάκης – τσέλο

Η παραγωγή του δίσκου έγινε με την ευγενική υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου και του Συλλόγου Φίλων Δημήτρη Δραγατάκη.

Δείτε και στην σχετική ανάρτηση της Ιδιωτικής Οδού:

ΕΝΑ ΔΙΗΜΕΡΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗ ΣΤΗ ΓΕΝΕΤΕΙΡΑ ΤΟΥ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ

"ΕΦΥΓΕ" Η ΔΙΑΣΗΜΗ ΜΕΤΖΟ ΣΟΠΡΑΝΟ ΣΤΕΛΛΑ ΝΤΟΥΦΕΞΗ

Η Στέλλα Ντουφεξή υπογράφει στους θαυμαστές της (Μέγαρο Μουσικής 13-12-2008)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

«Έφυγε» σήμερα η διάσημη μεσόφωνος Στέλλα Ντουφεξή, σε ηλικία μόλις 47 ετών. 

Ήταν μια σπουδαία μουσικός και ερμηνεύτρια, η οποία διέπρεπε διεθνώς, με ορμητήριο την Γερμανία, όπου έμενε. 

Τελευταία φορά την είδα πριν εφτά χρόνια στο Μέγαρο Μουσικής (13 Δεκεμβρίου 2008), σε ένα εξαιρετικό πρόγραμμα με ερωτικά τραγούδια και βαλς για φωνές και πιάνο του Γιοχάνες Μπραμς. Συμμετείχαν: η φανταστική σοπράνο Marlis Petersen, ο τενόρος Werner Gura και ο βαρύτονος Κonrad Jarnot. Από εκείνη την παράσταση και οι φωτογραφίες μας που δημοσιεύουμε εδώ. 

Είχα γράψει τότε στην Ιδιωτική Οδό: 

«Δεν μπορώ να αναλύσω αυτή τη μουσική εμπειρία! Ήταν μοναδική! Λυπάμαι μόνο που η αίθουσα δεν ήταν υπερπλήρης. Τέτοια ρεσιτάλ δεν είναι απλώς μια τεράστια μουσική απόλαυση. Ακονίζουν την ευαισθησία μας, οξύνουν την αισθητική μας, δοκιμάζουν την παιδεία μας, αποτελούν μέτρο και κανόνα για το ποια και πως πρέπει να είναι η παρουσίαση της μουσικής σήμερα. Μιλάμε για επίπεδο δυσθεώρητο με τα τρέχοντα, και δη εν Ελλάδι, συμβαίνοντα. Ευτυχώς, σκέφτηκα, που υπάρχει το Μέγαρο και έχουμε τη δυνατότητα τέτοιων εμπειριών.» 

Την Στέλλα Ντουφεξή την άκουγα συνεχώς από τους ψηφιακούς δίσκους της. Και μου άρεσε ιδιαίτερα η δουλειά της Sketches of Greece, όπου – μεταξύ άλλων κομματιών σχετικών με την Ελλάδα – ερμηνεύει και την περίφημη «Κασσιανή» του Δημήτρη Μητρόπουλου (μελοποίηση της απόδοσης του τροπαρίου στη νεοελληνική από τον Κωστή Παλαμά). 

Επίσης, την ακούω να τραγουδάει Ρεσπίγκι με το θρυλικό Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο του Γιώργου Δεμερτζή, καθώς τον Ιούλιο του 2006 η BIS κυκλοφόρησε τα Κουαρτέτα Εγχόρδων του Respighi με το Ν.Ε.Κ. και τη μέτζο-σοπράνο Στέλλα Ντουφεξή. Επιλογή της σουηδικής εταιρείας BIS ήταν να ηχογραφήσει ένα αρκετά γνωστό έργο του συνθέτη, το Il Tramontο (1918) για μέτζο σοπράνο και κουαρτέτο εγχόρδων, σε ποίηση του άγγλου συγγραφέα Percy Bysshe Shelley (1792 – 1822), και το μέρος της μέτζο σοπράνο αποδίδει η Στέλλα Ντουφεξή.
Κι ακόμα τα θαυμάσια Folk Songs του Luciano Berio με το Ensemble opus21musikplus της μαέστρου Κωνσταντίας Γουρζή, και την Στέλλα Ντουφεξή να δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας. Παραθέτουμε στη συνέχεια το Azerbaijan love song.

Αιωνία της η μνήμη!
Η αγάπη μας τη συνοδεύει. 

Ο ΘΑΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΣΤΙΣ ΚΟΡΥΦΕΣ ΤΟΥ ΟΛΥΜΠΟΥ...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός 

Έφυγε σήμερα για τις κορυφές του Ολύμπου, πλήρης ημερών, ο σπουδαίος Σμυρνιός Θάνος Κωνσταντινίδης, ο εραστής των μουσών, ο οποίος πρόλαβε να γεννηθεί στην Σμύρνη το 1921 και μάλιστα να βαφτιστεί εκεί από τον εθνοϊερομάρτυρα Μητροπολίτη Χρυσόστομο. 

Στην Αθήνα, όπου ήλθε από τη Σμύρνη, ο Θάνος Κωνσταντινίδης φοίτησε στο Β΄ Γυμνάσιο Αρρένων με δάσκαλο και γυμνασιάρχη τον Θρασύβουλο Σταύρου. Πήρε ενεργό μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Νευρολόγος ψυχίατρος, μαθητής και έπειτα συνεργάτης του Καθηγητή Ιωάννη Πατρικίου στον Ευαγγελισμό και στο Αιγινήτειο. Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, για δύο δεκαετίες σύμβουλος διευθυντής του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου. 

Οι μελέτες του που έχουν εκδοθεί είναι διαμάντια: Οδοιπορώντας σε ελληνικά βουνά – Παρνασσός, Οίτη, Ελικώνας, Χελμός (Νεφέλη, 1991), Ο Ρίχαρντ Στράους στο δελφικό σπίτι των Σικελιανών (Άγρα, 2006), Ο μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος στις κορυφές του Ολύμπου (Νεφέλη, 1996, β' έκδοση) - το κείμενο κυκλοφόρησε και στα αγγλικά: Thanos Constantinides, The Conductor Dimitris Mitropoulos on the peaks of Olympos, (μτφρ. Panos C. Adamopoulos), Νέα Υόρκη, 1996 -Χρονολογημένοι τίτλοι ποιημάτων του Κ. Π. Καβάφη (Νεφέλη, 1983). Ειδικά για τον Δ. Μητρόπουλο, ο Κωνσταντινίδης μας έδωσε το 2010 (οπότε και συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου μαέστρου) και μια πρωτότυπη διάλεξη, στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργάνωσε το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών: «Δημήτρης Μητρόπουλος και Θανάσης Απάρτης: η ιστορία μιας προτομής». Η ομιλία αυτή συμπεριλήφθηκε στα πρακτικά του συνεδρίου αλλά εκδόθηκε και αυτοτελώς (Εκδόσεις ΟΡΦΕΩΣ).

Γιώργος Δεμερτζής - Θάνος Κωνσταντινίδης

Ο Θάνος Κωνσταντινίδης μας διηγήθηκε πολλές ιστορίες!... Ο ίδιος ήταν μια ολόκληρη και συναρπαστική ιστορία. Ιστόρησε, ως φιλότεχνος, την ζωή του μέσα στην τέχνη, την επιστήμη και την αρετή. Συνδέθηκε φιλικά με πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες και μουσικούς, τους οποίους στήριζε με κάθε τρόπο. 

Στενή και ουσιαστική η φιλία του με τον Γιώργο Δεμερτζή, τον Φίλιππο Τσαλαχούρη και άλλους σπουδαίους μουσικούς. Στις 23 Ιουνίου 2011 το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο του Γ. Δεμερτζή, αφιέρωσε στον Θάνο Κωνσταντινίδη μια συναυλία με τρία κουαρτέτα του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, τα υπ. αριθμόν 7, 8 και 10. 

Ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης, ο οποίος προλόγισε την συναυλία, αναφέρθηκε στον Θ. Κωνσταντινίδη λέγοντας μεταξύ άλλων τα εξής:

Φίλιππος Τσαλαχούρης, Ευγενία  Καλοφώνου, Θάνος Κωνσταντινίδης

Κάποιες φορές έρχονται σκέψεις σαν τους ανθρώπους… βιαστικές… αλλά συγκεκριμένες… με φροντίδα… με αγάπη… υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που μας στηρίζουν με την ιαματική τους παρουσία… ή μάλλον που η παρουσία τους καθίσταται ιαματική στη νοσηρή ζωή μας… αν μας ρωτήσουν να φέρουμε ένα παράδειγμα μιας κάποιας τέτοιας παρουσίας νομίζουμε πως είναι εύκολο… νομίζουμε πως είναι αρκετοί… τόσοι που ίσως χρειαστεί και να διαλέξουμε… αν, όμως, μας πιέσουν και πρέπει οπωσδήποτε να πούμε ένα όνομα δυσκολευόμαστε... εμείς πολύ εύκολα αν μας ζητούσαν να πούμε ένα τέτοιο όνομα θα λέγαμε Θάνος Κωνσταντινίδης… κι αν στα χρόνια της χολέρας θέλαμε να πούμε ένα ευχαριστώ στον άνθρωπο αυτό που μας παραστέκει θα ζητούσαμε βοήθεια στα φίλτρα της μουσικής… θα μπορούσε η μουσική αν περιγράψει έναν άνθρωπο;…θα μπορούσαν οι νότες αν μπουν στη σωστή σειρά να σχηματίσουν μια προσωπογραφία…; Αν γραφόταν ένα κομμάτι με τίτλο Θάνος Κωνσταντινίδης τι νότες θα έπρεπε να έχει…; Ίσως μια μελωδία από τα Βουρλά… ίσως να έπρεπε να προσθέσουμε και λίγη δόση ιστορίας… έχει ζήσει τόσα γεγονότα… κάποιο μουσικό θέμα θα υπάρχει… αν όλα αυτά δεθούν με μουσική και σιωπές και δοξαριές τιρέ και πουσέ που τόσο ενοχλητικά αποδίδει ο Γιώργος Δεμερτζής μπορεί και να καταφέρουμε να πούμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Θάνο Κωνσταντινίδη για αυτό που είναι… ένα «είναι» τόσο πολύτιμο στη ζωή μας όσο και το ίδιο το νόημα των όσων πράττουμε… για τον Θάνο Κωνσταντινίδη λοιπόν… ένας στοχασμός… μια προσωπογραφία… σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση… που φέρει το όνομά του… την υπογράφει ο ομιλών και την εκτελούν οι συνήθεις ύποπτοι του ΝΕΚ…

Αμέσως μετά, το αγαπημένο του Θ.Κ. Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, ήτοι Γιώργος Δεμερτζής, βιολί - Δημήτρης Χανδράκης, βιολί - David Bogorad, βιόλα - Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλο, ερμήνευσε σε πρώτη εκτέλεση την μόλις προ ολίγων ημερών συντεθείσα – τότε - υπό του Φίλιππου Τσαλαχούρη Προσωπογραφία, την αφιερωμένη στον Θάνο Κωνσταντινίδη. Τα θέματα του κομματιού είναι μια μελωδία από την πατρίδα του Κωνσταντινίδη, τα Βουρλά, αλλά και ο ύμνος του ΕΛΑΣ. 

Θάνου Κωνσταντινίδη του εκ Σμύρνης και εραστού των τεχνών 

ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ! 

Δείτε στην Ιδιωτική Οδό:

Μια συναυλία του Ν.Ε.Κ. - Αφιέρωμα στον Θάνο Κωνσταντινίδη

Βύρων Φιδετζής, Θοδωρής Δεμερτζής, Θάνος Κωνσταντινίδης και Γ. Δεμερτζής

Ο Μαέστρος Δ. Μητρόπουλος στον Όλυμπο