Ο π. ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΑΥΓΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ "ΝΙΓΗΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΕΣ"

ΠΡΟΣΩΠΙΚΉ ΜΑΡΤΥΡΊΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΊΑ 

Παν. Ανδριόπουλος, Νιγηρίας Αλεξάνδρου παρακαταθήκες, Ενορία Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού, 2024, σσ. 152. 

Ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος γεννήθηκε ως Γεώργιος Γιαννίρης στην Αθήνα στις 15 Μαΐου 1960, χειροτονήθηκε την 1η Οκτωβρίου 1988, εξελέγη πρώτος επίσκοπος της νεοσύστατης επισκοπής Νιγηρίας στις 23 Σεπτεμβρίου 1997, αναδείχθηκε πρώτος Μητροπολίτης της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Νιγηρίας στις 27 Οκτωβρίου 2004, και απεβίωσε στην Αθήνα στις 30 Ιουνίου 2023. 

Αυτή θα ήταν μια αρκετά συμβατική νεκρολογία για έναν τυπικό ορθόδοξο επίσκοπο. Μόνο που ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος δεν ήταν ούτε συμβατικός ούτε τυπικός. Δεν ήταν ούτε στενόμυαλος ούτε εθελοτυφλών. Ίσως τον βοήθησαν σαυτό οι σπουδές που έκανε σε έναν εξωθρησκευτικό κλάδο, μια και πέρα από το πτυχίο θεολογίας που έλαβε από το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, είχε και πτυχίο Γεωπονίας από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ή ίσως συνέδραμε ο χρόνος που έζησε στην Αφρική, όπου συνεργάστηκε στενά με τον φίλο του και σημερινό Μητροπολίτη Καμερούν Γρηγόριο - ας σημειωθεί πως η επισκοπή Νιγηρίας ανήκε αρχικά στην Μητρόπολη Καμερούν. Και ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος ήταν προσεκτικός και ανταποκρινόταν δημιουργικά στον πολιτισμό των ιθαγενών της Μαύρης Ηπείρου. Ήταν άλλωστε ένας από τους λίγους εκκλησιαστικούς ηγέτες που χειροτόνησαν συνειδητά και αποκλειστικά Αφρικανούς κληρικούς. Ωστόσο, παρά το άνοιγμα και την ανοιχτότητά του, ο Νιγηρίας Αλέξανδρος παρέμεινε ταπεινός και ευσεβής. Η κηδεία του έγινε χωρίς θόρυβο και δημοσιότητα στη Μονή του νεοανακηρυχθέντος Αγίου Πορφυρίου στο Μήλεσι έξω από την Αθήνα. 

Το ανά χείρας βιβλίο περιέχει μια απομαγνητοφώνηση - επιμελημένη και φροντισμένη από τον Παναγιώτη Ανδριόπουλο, θεολόγο, μουσικό και Άρχοντα του Οικουμενικού Θρόνου - τεσσάρων συνεντεύξεων με τον Μητροπολίτη Αλέξανδρο που οργανώθηκαν από τον Ανδριόπουλο: Η μία ήταν για τον Τηλεοπτικό σταθμό της Μητροπόλεως Πατρών κατά τη διάρκεια ενός συνεδρίου νεολαίας, η άλλη για μια ενημερωτική ιστοσελίδα στην Ελλάδα, και οι υπόλοιπες δύο για μια διαδικτυακή εκπομπή στο Πολιτιστικό Κέντρο της Ενορίας του Αγίου Γεωργίου, στο Νέο Ψυχικό στην Αθήνα, όπου γίνεται απόψε και η επίσημη παρουσίαση. 

Η πρώτη συνέντευξη (σελίδες 11-44), που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2000, περιγράφει τα πρώτα χρόνια του Μητροπολίτη Αλέξανδρου στη Νιγηρία. Η δεύτερη (σελίδες 45-74), που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2016, περιέχει την ανάλυση του Μητροπολίτη Αλέξανδρου για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο. Η τρίτη (σελίδες 75-109), που διεξήχθη τον Ιούνιο του 2021, διερευνά τις παρατηρήσεις του Μητροπολίτη Αλέξανδρου σχετικά με την ιεραποστολική εντολή κατά τον 21ο αιώνα. Και η τελευταία συνέντευξη (σελίδες 111-145), που έλαβε χώρα τον Φεβρουάριο του 2022, συζητά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την Αφρική, η πρώτη με στρατιωτική αιματοχυσία και η δεύτερη με εκκλησιαστική παραβίαση. 

Τον θυμάμαι καθαρά και μου λείπει πολύ. Η παγκόσμια εκκλησία μόλις είχε αρχίσει να τον γνωρίζει, ενώ η ευρύτερη εκκλησία θα αναγνωρίσει σιγά σιγά το κενό που άφησε η απουσία του. Τον γνώρισα καλά κατά τη διάρκεια της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου στην Κρήτη το 2016, όπου αμφότεροι υπηρετήσαμε ως υπεύθυνοι Τύπου των αντίστοιχων εκκλησιών μας: του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στην περίπτωσή του και του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη δική μου. Αλλά απολάμβανα και ανυπομονούσα για τις συναντήσεις μας σε ένα μικρό καφενείο στην πλατεία έξω από τον μητροπολιτικό ναό της Αθήνας, όπου περνούσαμε ώρες συζητώντας. Η ουσία αυτού του βιβλίου προς τιμήν του - ως καταγραφή και αντανάκλαση ενός διαλόγου ή μιας συζήτησης - είναι ο κατάλληλος φόρος τιμής σε έναν άνθρωπο του οποίου η κοσμοθεωρία διαμορφώθηκε από την απλότητα και την κοινωνικότητα, καθώς και από την ουσία που τα ενώνει: δηλαδή, τον ανοιχτό διάλογο. 

Ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος αισθανόταν άνετα να μιλάει και να υπηρετεί στη γλώσσα του, τη γλώσσα των ενοριτών του - πάντοτε ανάλογα με το εκάστοτε εκκλησίασμα. Η πρώτη του συνέντευξη προσφέρει μια εικόνα του γιατί, παρά τον θαυμασμό των πιστών και των φίλων του, δεν έλαβε ποτέ την τετριμμένη λατρεία των εθνικιστών, για τους οποίους η διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και των εθίμων υπερισχύει κάθε άλλης φιλοδοξίας: 

Ερώτηση: Το λέω αυτό, Θεοφιλέστατε, ως συνέχεια αυτού που ακούστηκε να λέτε νωρίτερα σε κάποια συνεδρίαση, δηλαδή το ότι είστε Έλληνας το έχετε θέσει σε δεύτερη μοίρα. Μπροστά στο ότι είστε ιεραπόστολος, ορθόδοξος ποιμένας. 

Απάντηση: Μπροστά στην ιδιότητα, είπα, πιο σωστά, ότι είμαι Έλληνας, αναντίρρητα, δεν αρνούμαι την καταγωγή μου. Μπορεί να νιώθω και υπερήφανος για την καταγωγή μου. Αλλά, από τη στιγμή που εντάχθηκα στο Πατριαρχείο και κλήθηκα να υπηρετήσω σε έναν χώρο συγκεκριμένο, κατ’ αρχήν στη Νότιο Αφρική, κι, αν θέλετε, όπως σας είπα και προηγουμένως, εκεί ζυμώθηκαν κάποιες ιδέες μέσα μου. Από τη στιγμή, λοιπόν, που κλήθηκα να υπηρετήσω ως Επίσκοπος, ως προεστώς της ευχαριστιακής σύναξης της Εκκλησίας της Νιγηρίας, θεωρώ ότι το κύριο και πρώτιστο στοιχείο της ταυτότητάς μου δεν είναι η ελληνική καταγωγή, δεν είναι η εθνική μου καταγωγή, αλλά το γεγονός ότι είμαι κληρικός και δη επίσκοπος ορθόδοξος κληρικός σε κάποιον συγκεκριμένο χώρο. Νομίζω ότι αυτό είναι πάρα πολύ ουσιαστικό για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε και να ξεπεράσουμε τις όποιες προκαταλήψεις δημιουργούνται στους ιθαγενείς πληθυσμούς, είτε είναι Νιγηριανοί, είτε είναι Ουγκαντέζοι, είτε είναι οπουδήποτε, ότι δεν είμαστε μία Εκκλησία εθνική. Γιατί όσο θα επιμένουμε να κινούμαστε μέσα στα στενά, στα θλιβερά στενά όρια, τα εθνικά μας, όσο θα επιμένουμε να είμαστε ελληνοκεντρικοί ή ελλαδοκεντρικοί, πιο σωστά, τόσο περισσότερα εμπόδια θα συναντήσουμε και τόσο πιο πολύ απομακρυνόμαστε από την ίδια τη φύση και την ουσία της Εκκλησίας. 

Ενώ ομολογεί την απογοήτευσή του για την περιορισμένη ατζέντα της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου, ο Νιγηρίας Αλέξανδρος παραδέχεται επίσης την ξεχωριστή και ιστορική της μοναδικότητα στη συγκέντρωση των ετερόκλητων Ορθόδοξων Εκκλησιών από τα τέσσερα σημεία του πλανήτη, παρά την ανειλικρινή και αδικαιολόγητη απόσυρση ορισμένων από αυτές την τελευταία στιγμή. Η πεποίθησή του Μητροπολίτη ήταν ότι, αν οι αυτοκέφαλες εκκλησίες ήθελαν να πετύχει η Μεγάλη Σύνοδος, τότε σίγουρα θα έβρισκαν τρόπο να παρευρεθούν και να την κάνουν να λειτουργήσει. Συγκινήθηκα από την αναγνώρισή του: 

Κατά την ταπεινή μου άποψη - δεν μιλώ εκ μέρους της Εκκλησίας της Αλεξανδρείας - μιλώ ως πρόσωπο, διαβλέπω μία αστοχία, ίσον αμαρτία, ένα θεολογικό έλλειμμα. Η αποδόμηση της Συνόδου και η άρνησή μου να συμμετάσχω, σημαίνει ότι αρνούμαι να συναντηθώ πρόσωπο με πρόσωπο με τον άλλον. Και αυτό θεολογικά είναι διάτρητο. Ναι, πάμε για να συναντηθούμε. Πάμε, γιατί πρέπει να βρεθούμε πρόσωπο προς πρόσωπο. Πάμε γι’ αυτό που είπε και ο Οικουμενικός Πατριάρχης και νομίζω το επαναλαμβάνουν όλοι και το αντιλαμβανόμαστε όλοι, αλλά το εξέφρασε σε κάποια από τα κείμενά του τους τελευταίους μήνες, ότι, παρά τα πολλά προβλήματα, πρέπει κάποια στιγμή να γίνει ένα ξεκίνημα και αυτή τη στιγμή το ξεκίνημα γίνεται. 

Και ομολογώ ότι συμμερίζομαι πλήρως την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι τα θέματα και τα κείμενα της ημερήσιας διάταξης ήταν πολύ πιο συντηρητικά από τις αρχικές προτάσεις που υποβλήθηκαν τη δεκαετία του 1960. 

Η “διαφάνεια” του Μητροπολίτη Αλέξανδρου είναι ιδιαίτερα εμφανής στη συνέντευξή του για το ιεραποστολικό έργο στην Αφρική, όπου με θάρρος επέκρινε την παρέμβαση - για την ακρίβεια, τον πνευματικό και οικονομικό εκβιασμό - των μοναχών του Αγίου Όρους, οι οποίοι αντί να επικεντρωθούν στην σιωπή και την προσευχή για το ιεραποστολικό έργο αποφάσισαν να απειλήσουν με αφαίρεση της υλικής υποστήριξης του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας επειδή αποφάσισε να χειροτονήσει διακόνισσες:

Αυτήν τη στιγμή, ας μην απατώμεθα - συγχωρέστε μου τον ρεαλισμό και την κυνικότητα - αλλά, αν ζητήσεις βοήθεια από οποιαδήποτε τοπική Εκκλησία, το πρώτο που θα σου ζητηθεί είναι ανταλλάγματα. Και αν δεν σου ζητηθούν ανταλλάγματα, τα ανταλλάγματα αυτά μπορεί να είναι είτε ελληνικές σημαιούλες μες στις εκκλησίες, για να ξεκινήσω από εμάς, επειδή είμαι Έλληνας, είτε κρεμμυδόσχημοι τρούλλοι και δεν ξέρω τι άλλο μπορεί να σου ζητηθεί. Επομένως, στην οικονομική ανέχεια δένεται το άρμα της ιεραποστολής και εκεί πέρα μπορεί να δικαιολογηθούν τα πάντα. Να δικαιολογηθούν και οι συμπεριφορές και οι επιλογές κάποιων εξ ημών. Δεν είναι πάντοτε κακοπροαίρετοι. Πολλές φορές βρίσκεσαι πολύ στριμωγμένος. Όμως, το μεγαλύτερο είναι να μπορείς να αντισταθείς στην προσπάθεια επιβολής μοντέλου ιεραποστολής και τρόπου από τους χορηγούς, διότι αυτήν τη στιγμή έχουμε συντηρητικές οργανώσεις που πάντοτε βοήθησαν την ιεραποστολή, αλλά εκφράζουν ίσως μιαν άλλη εποχή και οι οποίες ακόμα προσπαθούν να επιβάλλουν μοντέλο λειτουργίας. Έχουμε κάποιες περιπτώσεις, θα το πω κι ας μου συγχωρεθεί, αλλά είναι αλήθεια. Έχουμε την παρέμβαση ακόμα και Αγίου Όρους. 

Ας πούμε, όταν η Σύνοδος του Πατριαρχείου μάς συζήτησε την χειροτονία των γυναικών μετά την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, θυμάμαι την επιστολή που εστάλη από συγκεκριμένη μονή του Αγίου Όρους προς τον Μητροπολίτη που θα γινόταν αυτό και μετά σε όλους μας διέρρευσε αυτή η επιστολή και πλέον είναι γνωστή, επομένως μπορώ να αναφερθώ, όπου στο τέλος έλεγε ότι λυπούμεθα, αλλά φοβούμεθα, ότι μπορεί να επηρεάσει την οικονομική ευρωστία της Μητροπόλεως σας, αν ο Πατριάρχης το κάνει αυτό, διότι οι ευσεβείς χριστιανοί θα ενοχληθούν, θα σκανδαλιστούν και μπορεί να μην δώσουν χρήματα. Εάν αυτό δεν είναι οικονομικός εκβιασμός δεν ξέρω τι είναι. 

Επιπλέον όμως, με συγκινεί η έμφαση που δίνει ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος στα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία του λόγου, όπως επίσης το ενδιαφέρον του για την πείνα και τη φτώχεια, καθώς και η κατανόηση της νηστείας και του γάμου στο πλαίσιο του αφρικανικού λαού. Ταυτίστηκε με τις ξεχωριστές διατροφικές ανάγκες ενός φτωχού εργάτη, ο οποίος χρειαζόταν πρωτεΐνες για την επιβίωσή του, και με τις γηγενείς γαμήλιες προσδοκίες ενός αναπτυσσόμενου έθνους, το οποίο αδιαφορούσε για τα γνωστά δυτικά προβλήματα, όπως οι μικτοί γάμοι. 

Τέλος, υπάρχει ο τραγικός αντίκτυπος της υπενθύμισης του Μητροπολίτη Αλέξανδρου ότι οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί δύσκολα συμπράττουν με τις απεχθείς σταυροφορίες στην ιστορία του Δυτικού Χριστιανισμού. Καταδικάζει ευθέως ως εχθρότητα και αίρεση την αδελφοκτονία που προκάλεσε η εισβολή του Πούτιν στο κυρίαρχο κράτος της Ουκρανίας, καθώς και τη διάρρηξη της ενότητας που δημιούργησε η παραβίαση της αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Αλεξάνδρειας από τον Μόσχας Κύριλλο. Και αποδίδει και τα δύο στον ιμπεριαλισμό και τον επεκτατισμό του “Ρωσικού Κόσμου” που έτσι κι αλλιώς προηγείται της Μεγάλης Συνόδου και της Αυτοκεφαλίας της Ουκρανίας. Οι δόλιες και υπολογιστικές μηχανορραφίες παικτών όπως ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος και ο Μητροπολίτης Ουγγαρίας Ιλαρίωνας [πρώην Βολοκολάμσκ] αποκαλύπτονται ως ξεδιάντροπες και βάρβαρες. Και ο Νιγηρίας κατακεραυνώνει τη συλλογική διαφθορά των Πατριαρχείων Ρωσίας και Αντιόχειας - μαζί με τους υποτακτικούς και δουλοπρεπείς τους υπερασπιστές - που ενώ μπορούσαν να έχουν εμμονή με τον σφετερισμό μιας μόνο ενορίας στο Κατάρ για να δικαιολογήσουν την απουσία τους από τη Μεγάλη Σύνοδο, όμως παρέμειναν τυφλοί στην κατοχή μιας ολόκληρης ηπείρου από την Εκκλησία της Ρωσίας!

Ο αείμνηστος Μητροπολίτης Αλέξανδρος ήταν μια ανάσα φρέσκου αέρα σε μια ασφυκτική ιεραρχία, ένας υποστηρικτής της συνοδικότητας σε ένα σύστημα όπου επικρατεί η μυστικότητα, και μια φωνή ελευθερίας σε μια εκκλησία όπου κυριαρχεί η αυταρχία. Είχα το ξεχωριστό προνόμιο να είμαι φίλος του. Και είναι ιδιαίτερη τιμή μου να προσφέρω αυτό το ταπεινό αφιέρωμα στη μνήμη του. 

π. Ιωάννης Χρυσαυγής

Μετάφραση Ντένια Αθανασοπούλου-Κυπρίου

Η παρουσίαση του βιβλίου του π. Ιωάννη Χρυσαυγή “Η δημιουργία ως μυστήριο” (Βίντεο)

Την Πέμπτη 19 Οκτωβρίου 2023, στις εκδόσεις Αρμός, στο κέντρο της Αθήνας, πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση του νέου βιβλίου του Αρχιδιακόνου του Οικουμενικού Θρόνου π. Ιωάννη Χρυσαυγή «Η δημιουργία ως μυστήριο, Θεολογική προσέγγιση της οικολογικής πρό(σ)κλησης», πρόλογος Ευάγγελος Βενιζέλος, εκδ. Αρμός, Αθήνα 2023. 

Για το βιβλίο μίλησαν: 

- Ευάγγελος Βενιζέλος, πρ. Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης & Υπουργός Εξωτερικών, Καθηγητής Α.Π.Θ.

- Σταύρος Γιαγκάζογλου, Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας Ε.Κ.Π.Α. 

- Θεοδότα Νάντσου, Επικεφαλής περιβαλλοντικής πολιτικής WWF Ελλάς και 

- ο συγγραφέας του βιβλίου π. Ιωάννης Χρυσαυγής. 

Παραθέτουμε το βίντεο της εκδήλωσης.

Δείτε περισσότερα στο Φως Φαναρίου

Ο ΠΑΠΑ – ΚΑΛΛΙΚΑΣ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΚΑΛΥΚΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο κληρικός της Μητροπόλεως Κυθήρων Παύλος Καλλίκας, είναι γνωστός για τις «παραδοσιακές» του θέσεις, τις οποίες εκφράζει με «δυναμισμό», στοιχούμενος στην πρακτική του ποιμενάρχου του, Κυθήρων Σεραφείμ. 

Τώρα δημοσίευσε ένα «μανιφέστο», «με αφορμή την απάντηση του αρχιδ. Ιωάννη Χρυσαυγή», που αναφερόταν στο σάλο που προκλήθηκε από το γεγονός ότι ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ελπιδοφόρος βάπτισε παιδιά ομόφυλου ζευγαριού. 

Το «μανιφέστο» Καλλίκα φέρει τον τίτλο: «Πόση η αρρώστια; Λόγος περί μετα-ανθρωπισμού». 

Στο κείμενο αυτό ο παπα Καλλίκας ολοφύρεται για τους «μετα – ανθρώπους», στους οποίους δεν αρέσει ο Χριστιανισμός – η Ορθοδοξία, αν θέλετε – όπως τον έχει ο συγκεκριμένος παππούλης σχηματοποιήσει στο κεφαλάκι του. Για όσους δεν είναι στο δικό του πλαίσιο προβαίνει και σε …ενδιαφέρουσες ψυχολογικές ερμηνείες: «Ίσως στερήθηκαν την μητρική αγκαλιά στα παιδικά τους χρόνια; Ίσως έχουμε εδώ κάποιο είδος ανασφάλειας;». 

Στο τέλος του γλυκανάλατου κειμένου του, με αποτυχημένη δόση ειρωνείας, ο παπα Καλλίκας δείχνει τους στόχους του (Αρχιεπίσκοπος Αμερικής, «ψευτο-εκσυγχρονιστές» Εκκλησίας της Ελλάδος, Οικουμενικού Πατριαρχείου κ.λπ.): 

«Εάν θέλουν οι εξ Αμερικής, Ελλάδος, Τουρκίας και απανταχού της γης ψευτο-εκσυγχρονιστές να είναι ειλικρινείς τουλάχιστον με τους εαυτούς τους, τις άμυνες και τους φόβους τους, ας αλλάξουν, μαζί με τα άλλα, και ας ονοματίσουν κάπως αλλιώς το παν-θρησκευτικό τους μόρφωμα. Πιο κοντά στα γούστα τους. Καταλαβαίνουμε τι θέλουν να μας πουν και τους κατανοούμε∙ πλην της αμετανοησίας τους και του θράσους τους. Δεν καταλαβαίνουμε (τρόπος του λέγειν εδώ) γιατί αυτό που πασχίζουν να στήσουν, θέλουν να το συνταιριάξουν και να το συμφιλιώσουν με την Ορθόδοξη βιωματική και Σταυροαναστάσιμη πορεία του Χριστιανισμού». 

Άραγε, το δικό του θρησκευτικό μόρφωμα πώς το ονομάζει ο παπα Καλλίκας; Δεν πιστεύω να θεωρεί τον εαυτό του γνήσιο εκφραστή της Ορθοδοξίας, βουτηγμένος καθώς είναι σε μια οργανωσιακού τύπου εξυπναδίστικη και τετραγωνισμένη λογική. 

Σε κάθε περίπτωση, δεν έχω καμία απαίτηση ο κληρικός του Κυθήρων να καταλάβει την θεολογία του π. Ιωάννη Χρυσαυγή. Ο π. Ι. Χρυσαυγής διαλέγεται από την αρχή της θεολογικής του πορείας με την οικουμένη, ενώ ο παπα Καλλίκας μόνο με τον Κυθήρων Σεραφείμ συνεννοείται. 

Ούτε έχω την απαίτηση να καταλάβει ο κληρικός του Κυθήρων τις σύγχρονες προκλήσεις για την Εκκλησία, ταμπουρωμένος καθώς είναι στην «Σεραφείμεια» πολεμική κατά των «εχθρών της πίστεως».

Γι’ αυτό ας το συνειδητοποιήσει: Ο Καλλίκας δεν πρόκειται να γίνει κάλυκας, δηλαδή το μέρος του άνθους που αποτελείται από τα σέπαλα και προστατεύει το άνθος. Γιατί απλούστατα δεν έχει σχέση με τα άνθη. Μόνο στα αγκάθια αρέσκεται ή - αν προτιμάτε - στους κάλυκες οβίδων. 

Ο Πατριάρχης της Αλληλεγγύης/The Patriarch of Solidarity

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

«Δεν είστε μόνον ο “πράσινος” Πατριάρχης, 

είστε ο Πατριάρχης της αγάπης και της αλληλεγγύης»

Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιερώνυμος 

προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη (18-6-2014)

«Ο Πατριάρχης της Αλληλεγγύης/The Patriarch of Solidarity» είναι ο τίτλος μιας δίγλωσσης έκδοσης (ελληνικά και αγγλικά) για τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 2013 στην Πόλη, και περιλαμβάνει κείμενα του Αρχιδιακόνου του Οικουμενικού Θρόνου π. Ιωάννη Χρυσαυγή και του καθηγητού Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Κωνσταντίνου Δεληκωσταντή, Άρχοντος Διδασκάλου του Γένους. 

Το βιβλίο εκδόθηκε χάρη στην ευγενική χορηγία του Προέδρου της Αδελφότητος Οφφικιάλων του Οικουμενικού Πατριαρχείου «Παναγία η Παμμακάριστος», Άρχοντος Πρωτεκδίκου Οδυσσέως Σασαγιάννη. 

Σε Πατριαρχικό Γράμμα, που προτάσσεται της εκδόσεως, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος εξηγεί γιατί κήρυξε το έτος 2013 ως «Έτος Πανανθρωπίνης Αλληλεγγύης». Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Η ως άνω πρωτοβουλία του Κέντρου της Ορθοδοξίας εκφράζει το αυθεντικόν πνεύμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίον, εις όλας τας εκφάνσεις αυτού, είναι πνεύμα ειρήνης και καταλλαγής. Αυτό το πνεύμα σαρκώνουν η μέριμνα δια την ενότητα των Ορθοδόξων Εκκλησιών, οι διάλογοι με τας άλλας χριστιανικάς Εκκλησίας, με τας μη χριστιανικάς θρησκείας, με τον κόσμον και τους εκπροσώπους των θεσμών αυτού, με την διανόησιν και τους επιστήμονας, με τους απλούς ανθρώπους, με την νεότητα, με τας ευπαθείς κοινωνικάς ομάδας». 

Στον πρόλογό τους οι συγγραφείς αναφέρονται στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, θεωρώντας το πόνημά τους «μικρό ανταπόδωμα για τη γενναιόδωρη αγάπη του και για τα πάμπολλα, που οφείλουμε στο σεπτό πρόσωπό του». 

Γράφουν με έμφαση: «Ο Παναγιώτατος φυλάσσει, αμετακίνητος, τον ιερό τόπον μαρτυρίου και μαρτυρίας, το Φανάρι, και τον τρόπον του βίου του Γένους, ακάματος δεκαθλητής της δράσης και της προσφοράς, μετοχικός, σχεσιακός, φιλάνθρωπος, άνθρωπος των ανοικτών οριζόντων, της κατεργαζούσης «δοκιμήν» υπομονής και της «οὐ καταισχυνούσης» ελπίδος (Ρωμ.5,5). 

Όσα προσέφερε και προσφέρει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, στην παγκόσμια Ορθοδοξία, στη Χριστιανοσύνη, στην ανθρωπότητα, στον πολιτισμό, στην υπόθεση της ειρήνης και της καταλλαγής, στη νεότητα, στον απλό άνθρωπο, όσα πράττει για να κρατήσει ζωντανή την παρουσία της Ορθοδοξίας στη Μικρά Ασία, στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Ίμβρο, οι αναρίθμητες πρωτοβουλίες του, όλα αυτά ξεπερνούν το ανθρώπινο μέτρο και προκαλούν απεριόριστο θαυμασμό. 

Είμαστε βέβαιοι ότι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, που παραμένει γεμάτος οράματα, νέες ιδέες και νεανική πνοή, μας επιφυλάσσει και για το μέλλον πολλές εκπλήξεις.» 

π. Ιωάννης Χρυσαυγής (φώτο: Ν. Μαγγίνας) 

Το κείμενο του π. Ιωάννη Χρυσαυγή με τίτλο «Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος» είναι βασισμένο σε σχετικό άρθρο του συγγραφέα με τίτλο: «Ecumenical Patriarch Bartholomew: insights into an Orthodox Christian worldview (στο The International Journal of Envirommental Studies 64, 1 [2007] 9-18). 

Στο κείμενό του ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής αναφέρεται στις πρωτοβουλίες και δραστηριότητες του «Πράσινου» Πατριάρχη, στα Σεμινάρια και Συνέδρια που διοργάνωσε με διεθνή συμμετοχή και απήχηση, αλλά και στην Ορθόδοξη θεολογική κοσμοθεωρία και στην Ορθόδοξη οικολογική πρακτική, όπως αυτές αναπτύχθηκαν σε μια Θεολογία της Οικολογίας, ήτοι μια πνευματική θεώρηση του κόσμου, απαραίτητη στους αυχμηρούς καιρούς μας. 

Επίσης, ο π. Ι. Χρυσαυγής προσδιορίζει τις αρχές και τις αξίες στη διακονία του Οικουμενικού Πατριάρχου: η ταπεινοφροσύνη («η αίσθηση ενός σεμνού ρεαλισμού»), το ασκητικό πνεύμα, η απερίφραστη καταδίκη της κατάχρησης του περιβάλλοντος, η άμεση συνάρτηση του οικολογικού ζητήματος με την πνευματικότητα και τα κοινωνικά προβλήματα της εποχής μας, η υιοθέτηση θυσιαστικού φρονήματος από όλους μας, για να βλέπουμε τον κόσμο στο αρχαίο κάλλος. 

Ο καθηγητής Κ. Δεληκωσταντής επιγράφει το κείμενό του «Αλληλεγγύη με τον συνάνθρωπο». 

Αφού κάνει αναφορά στην παράδοση της αλληλεγγύης στην Ορθόδοξη Εκκλησία, εστιάζει στον Πατριάρχη «της πανανθρώπινης αλληλεγγύης», όπως τον ονομάζει, παραθέτοντας αποσπάσματα από σημαντικές ομιλίες του Πατριάρχου όπως αυτή με τίτλο: «Ο πολιτισμός της αλληλεγγύης».

Καθηγητής Κ. Δεληκωσταντής

Τέλος, ο καθηγητής Δεληκωσταντής αναφέρεται στο μέλλον του πολιτισμού της αλληλεγγύης, η οποία, εκτός από την ευσπλαγχνία και το έλεος του Καλού Σαμαρείτη, για τον Πατριάρχη "εμπερικλείει και τον αγώνα για μια δίκαιη κοινωνία, για τον σεβασμό του ανθρωπίνου προσώπου, τη στράτευση κατά της ανοικτής και της δομικής βίας, κατά του εθνικισμού, του ρατσισμού και κάθε μορφής φονταμενταλισμού. Πρόκειται για το όραμα ενός κόσμου ειρηνικού και ακέραιου, παρακαταθήκη ζωής στις επερχόμενες γενεές."

Το βιβλίο έχει ως Επίμετρο την Πατριαρχική Απόδειξη επί τοις Χριστουγέννοις του Έτους 2012, στην οποία εκτίθεται το σκεπτικό της Μητρός Εκκλησίας για την ανακήρυξη του έτους 2013 σε Έτος Πανανθρώπινης Αλληλεγγύης. 

Το βιβλίο αυτό – χρήσιμο και για τους αγγλόφωνους – είναι ουσιαστικό το μανιφέστο του Οικουμενικού Πατριάρχου για την αλληλεγγύη. Ένα μανιφέστο γραμμένο με πράξεις, κόπους και θυσίες. Οι συγγραφείς αποτυπώνουν συνοπτικά – κατ’ ανάγκην – αυτή την οικουμενική πορεία αλληλεγγύης του Πατριάρχου. 

Μια πορεία που αφορά και μας, τον καθένα ξεχωριστά, αφού, όπως παρατηρεί ο καθηγητής Δεληκωσταντής «ο αληθινός χριστιανός δεν είναι, δεν είναι δυνατόν να είναι, αδρανής και παθητικός, αλλά είναι φλεγόμενος άνθρωπος με ακαταπόνητη δράση, με οξύ αισθητήριο για τα παθήματα του ανθρώπου και για τα σημεία των καιρών, με αγωνία για τις περιπέτειες της ανθρώπινης ελευθερίας, αλλά και με εμπιστοσύνη στη δύναμη της ελευθερίας».