Ο ΑΡΧΩΝ ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΒΛΑΝΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ

Γεώργιος Βλαντής 

Αντιφώνηση κατά τη χειροθεσία εις Άρχοντα Ιερομνήμονα της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας (Ι.Μ. Ζωοδόχου Πηγής Βαλουκλή, 31.8.2023) 

Παναγιώτατε, 

Όταν εξελέγητε στον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως, ήμουν μαθητής της Πρώτης Γυμνασίου. Ανήκω σε μια γενιά της οποίας οι βιωματικές παραστάσεις για το τί εστί Οικουμενικό Πατριαρχείο συνδέονται πρωταρχικά και αναπόσπαστα με το πρόσωπό Σας. Η οραματική ευφυία της πατριαρχίας Σας, η γλυκειά αυστηρότητα της παρουσίας Σας, η αρχοντιά της αδέκαστης αισθητικής Σας, η γενναιόδωρη αξιοπρέπειά Σας έναντι όσων εκίνησαν και συνεχίζουν να κινούν την πτέρναν, συνιστούν μια υπέροχη συμπύκνωση του τί εστί το Φανάρι και μια εύγλωττη εισαγωγή στην παράδοσή του. Αποτελεί τύχη αγαθή να ανδρώνεται κανείς θεολογικά κατά τις δεκαετίες της πατριαρχικής διακονίας Σας. 

Όχι ότι αυτό είναι απλό. Η Κωνσταντινούπολη δεν είναι η Εκκλησία της ανώδυνης και άκοπης ευκολίας ή της ναρκισσιστικής, όσο και μισάνθρωπης κλειστοφοβίας. Δεν είναι η Εκκλησία της αδράνειας. Σηκώνει σταυρό. Κηρύσσει μια ειρήνη που όμως «θέλει δύναμη να την αντέξεις», κατά τον ποιητή. Βαδίζει πραγματώνοντας το αυτοθυσιαστικό ήθος της ελευθερίας, για το οποίο μιλάει τόσο εύγλωττα ο προσφιλέστατος καθηγητής μου Κωνσταντίνος Δεληκωσταντής. Η Κωνσταντινούπολη κινείται τολμώσα τα ανοίγματα εκείνα που κάνουν την Εκκλησία όντως να είναι, διότι η Εκκλησία είναι ως κοινωνία, όπως θύμιζε διαρκώς ο μακαριστός Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης – και κοινωνία δίχως το άθλημα του διαλόγου δεν νοείται, του διαλόγου, μεταξύ άλλων και με τους ετεροδόξους. Η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος του 2016 στην Κρήτη, την οποία Σεις εμπνευσμένα πηδαλιουχήσατε, επισημαίνει: «ἡ Ὀρθόδοξος συμμετοχή εἰς τήν κίνησιν πρός ἀποκατάστασιν τῆς ἑνότητος μετά τῶν ἄλλων Χριστιανῶν ἐν τῇ Μιᾷ, Ἁγίᾳ, Καθολικῇ καί Ἀποστολικῇ Ἐκκλησίᾳ οὐδόλως τυγχάνει ξένη πρός τήν φύσιν καί τήν ἱστορίαν τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἀλλ’ ἀποτελεῖ συνεπῆ ἔκφρασιν τῆς ἀποστολικῆς πίστεως καί παραδόσεως, ἐντός νέων ἱστορικῶν συνθηκῶν.» (Σχέσεις τῆς Ὀρθοδοξίας πρός τόν λοιπόν χριστιανικόν κόσμον, § 4). Στη Γερμανία έχουμε την ευλογία ενός πανάξιου ποιμενάρχη, κομιστή του ήθους της Χάλκης, του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου μας κυρίου Αυγουστίνου, ο οποίος πρωτοστατεί στη μαρτυρία του Πατριαρχείου μας και στην εργασία που προϋποθέτει η υπακοή στην Κυριακή ευχή και εντολή «ἵνα πάντες ἕν ὦσιν» (Ἰω. 17: 21). Στην αγαπημένη μου Βαυαρία, όπου και το Συμβούλιο Εκκλησιών το οποίο διακονώ, αλλά και σε όλη τη χώρα, σε αντίστοιχες δομές, βλέπει κανείς καρπούς εύχυμους του ωραίου αγώνα για την ενότητα. 

Αν κάποιος φαντάζεται πως συμμετοχή σε διαλόγους σημαίνει απεμπόληση των τιμαλφών της Εκκλησίας και φτηνούς συμβιβασμούς, πλανάται πλάνην οικτράν, αν δεν εκφράζει απλώς κακοβουλία. Ο διαλογικός λόγος είναι και οφείλει να είναι προφητικός, τομώτατος, όπου δει ευεργετικά δυσάρεστος. Η ασέβεια προς το ανθρώπινο Πρόσωπο, η κοινωνική αδικία, ο βιασμός της φύσης, οι εθνικισμοί, η εργαλειοποίηση της πίστης για την εξυπηρέτηση ποικίλων ύποπτων σκοπών, η αυτοδικαιωτική νοοτροπία των φονταμενταλιστών του κόσμου τούτου είναι φαινόμενα που έχετε πολλάκις σθεναρώς στηλιτεύσει, Παναγιώτατε. 

Ιδίως στους καιρούς μας, όπου βόρειοι αδελφοί πετούν στον βόρβορο το όνομα της Ορθοδοξίας, δικαιώνοντας, δήθεν, θεολογικά τον πόλεμο ενάντια στον λαό της Ουκρανίας και όπου ουκ ολίγοι στον ορθόδοξο κόσμο σιγούν, αν δεν συγκατανεύουν σιωπηρώς προς την αίρεση του «ρωσικού κόσμου», Σεις από την Βασιλίδα των Πόλεων υψώνετε την προφητική φωνή Σας, διασώζοντας την τιμή της Παράδοσής μας. 

Είμαι ευγνώμων για τη συνεργασία μου και με την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, τον γενναιόδωρο Πρόεδρό της, Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Δημητριάδος κ. Ιγνάτιο και τον ακαταπόνητο Διευθυντή της Δρα. Παντελή Καλαϊτζίδη, ακριβώς για την ευκαιρία να συμμετέχω σε μια επίσης προφητική, κριτική, όσο και θεολογικά μεστή απόπειρα συνάντησης του Ευαγγελίου με τον σύγχρονο κόσμο, τα ερωτήματα και τις έγνοιες του. Ιδίως επισημαίνω τη συνεργασία που αναπτύχθηκε στον Βόλο με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας σε πνεύμα σεβασμού προς τις δικές Σας ιστορικές πρωτοβουλίες, με τις οποίες αποκαταστάθηκε η εκκλησιαστική αξιοπρέπεια εκατομμυρίων πιστών. Ανοίγει την καρδιά η θεραπεία σχισμάτων, η δεξίωση αδελφών, η παρηγορία των πονεμένων του πολέμου, που είθε σύντομα να τελειώσει με την αποκατάσταση της δικαιοσύνης. 

Παναγιώτατε, όταν πριν ένα μήνα έλαβα το συλλυπητήριο γράμμα Σας για την εκδημία του πατέρα μου, πέρα από την ευγνωμοσύνη, με κατέλαβε έκπληξη: Δεν περίμενα, εγώ ο ολίγιστος, την ιδιαίτερη τιμή μιας γραπτής πατριαρχικής παραμυθίας. Αντιλαμβάνεστε πώς ένιωσα μαθαίνοντας, πολλώ μάλλον, για το αναπάντεχο δώρο που σήμερα κάνετε σε έναν ελάχιστο, καλώντας τον να μετάσχει εντονότερα και πιο υπεύθυνα στην αρχοντιά της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. Σας ευχαριστώ για την εμπειρία αυτού του δέους και εκζητώ τις προσευχές τις δικές σας και του σεπτού εκκλησιάσματος. 

Πολλά τα έτη Σας, Παναγιώτατε!

“ΠΡΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΝ” ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΒΛΑΝΤΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Λίγες ημέρες πριν την Σύναξη των ιεραρχών του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη, ένας εκ των εισηγητών, ο εγκρατής θεολόγος κ. Γεώργιος Βλαντής, Διευθυντής του Συμβουλίου των Χριστιανικών Εκκλησιών της Βαυαρίας, βρέθηκε στην Αθήνα και παραχώρησε συνέντευξη στον Παναγιώτη Ανδριόπουλο, στο πλαίσιο της εκπομπής “Προς Εκκλησιασμόν”, που είναι μια παραγωγή του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού. 

 

Ο Γεώργος Βλαντής γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη συστηματική θεολογία και τη φιλοσοφία της θρησκείας στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Μονάχου. Υπηρέτησε ως επιστημονικός συνεργάτης της Ορθόδοξης Ακαδημίας Κρήτης (2009-2011) και της Έδρας Ορθόδοξης Συστηματικής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου (2011-2016), ενώ από το 2012 μέχρι σήμερα είναι επιστημονικός συνεργάτης της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου. 

Από το Μάιο του 2016 είναι διευθυντής του Συμβουλίου των Εκκλησιών της Βαυαρίας. Ως εκπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριαρχείου (Ι. Μητρόπολις Γερμανίας) έχει συμμετάσχει σε διάφορους οικουμενικούς οργανισμούς, συνέδρια και εκδηλώσεις, όντας επίσης μέλος διαφόρων θεολογικών, οικουμενικών και επιστημονικών εταιριών και συλλόγων. Έχει δημοσιεύσει ποικίλα άρθρα για ζητήματα φιλοσοφίας της θρησκείας, ιστορίας της θεολογίας, συστηματικής και ιδίως οικουμενικής θεολογίας, κ.λπ., όπως π.χ. για τον αποφατισμό, τις πατερικές θεωρήσεις του αθεϊσμού, την πρόσληψη οικουμενικών κειμένων στην Ορθοδοξία και την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο. Το 2015 κυκλοφορήθηκε από το Ίδρυμα «Άρτος Ζωής» η μετάφρασή του της Προς Ρωμαίους Επιστολής του Karl Barth στα ελληνικά.

Ο Γιώργος Βλαντής έγραψε για την συνέντευξη: 

"Ορθοδοξία και Οικουμενισμός". Μια 70 λεπτη συνέντευξη μου στα ελληνικά, όπου με χαρά εξηγώ τη θεολογία και τις δομές του διαχριστιανικού διαλόγου εδώ και πολύ καιρό. Βεβαίως, επίκεντρο συζήτησης ο γερμανικός οικουμενισμός, η ΑΚΕ και η Βαυαρία. Ευχαριστώ πολύ τον αγαπητό φίλο Παναγιώτη Ανδριόπουλο, θεολόγο, μουσικό, blogger και πολλά άλλα, για την πρόσκλησή του και την ευκαιρία που μου έδωσε να μιλήσω στη μητρική μου γλώσσα για τον οικουμενικό διάλογο και την παρουσία της Ορθοδοξίας στην Ευρώπη. Η συνέντευξη ήταν η εικοστή εκπομπή σε σειρά που παράγεται από την υποδειγματική ενορία του Αγίου Γεωργίου στο Νέο Ψυχικό, Αθήνα.  

Η σειρά «Προς εκκλησιασμόν» είναι αξιοθαύμαστη (αξίζει να δείτε τις εκπομπές), αλλά και η όλη δουλειά της ενορίας του Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού είναι υποδειγματική. 

Ευχαριστώ πολύ τον εφημέριο του ναού, αρχιμανδρίτη π. Μιχάηλ Σταθάκη, για την υποστήριξη της ιδέας της συνέντευξης, την κυρία Αδαμαντία Μαρκαναστασάκη για τη φιλοξενία και την κυρία Κάρεν Λεονάρδου, που είχε τη φροντίδα της κάμερας, της επεξεργασίας του βίντεο και της προβολής του. Πολλοί ωραίοι άνθρωποι με ενέπνευσαν με το μεράκι τους. Να είναι καλά.

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΛΛΑΔΑ

Του θεολόγου Γιώργου Βλαντή

Η υπόθεση του κληρικού από την Αιτωλοακαρνανία, ο οποίος κατηγορείται για εγκλήματα απεχθέστατα, θέτει ένα ζήτημα το οποίο απασχολεί έντονα τις Εκκλησίες στη Δύση. 

Αναφέρομαι στην εν γένει στάση ενός εκκλησιαστικού οργανισμού απέναντι στα σεξουαλικά εγκλήματα, τις αιτίες τους και το ενδεχόμενο συγκάλυψής τους. Καθώς Εκκλησίες πραγματικά συνταράζονται από τις απανωτές αποκαλύψεις για τις ευθύνες των επί δεκαετίες σιωπησάντων ποιμένων τους, συζητείται όλο και εντονότερα η συστημική διάσταση του θέματος. Ποιες δομές ευνοούν τη συγκάλυψη; Πού υφίστανται κενά ως προς τη διαφάνεια των διαδικασιών λήψης αποφάσεων; Πόση εξουσία νομιμοποιείται να συγκεντρώνει ένας κληρικός στο όνομα του λειτουργήματός του; Προτεραιότητα έχει η προστασία των θυμάτων ή του κύρους ενός οργανισμού; Πόσο διακονεί την αλήθεια ένας ανακλαστικός απολογητισμός, αλλά και πόσο ουσιαστικός είναι ο κίνδυνος μιας λαϊκιστικής αντιεκκλησιαστικής πολεμικής στο όνομα σκανδάλων; 

Επιμένοντας να ρωτάει για τις ευθύνες ενός αρχιερέα, ο φίλος Παναγιώτης Ανδριόπουλος κάνει κάτι το οποίο εδώ και χρόνια πράττουν κληρικοί, θεολόγοι και πιστοί των Εκκλησιών της Δύσης. Θέλουν όχι μόνο να σπάσει το απόστημα της σιωπής, αλλά και να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση σε επίπεδο συστημικό, η οποία έχει εκκλησιολογικές προεκτάσεις. Από τη συζήτηση αυτή η Ορθόδοξη θεολογία δεν πρέπει να λείψει, τόσο λόγω της ευθύνης της για τη θεωρία, αλλά και εξ αιτίας της ανάγκης να υψώνει τη φωνή της για τα θύματα. 

Εδώ και χρόνια ακραίοι, τυπικά εντός της Ορθοδοξίας, επικαλούνται αντίστοιχα εγκλήματα σε άλλες Εκκλησίες ως τεκμήρια της υποτιθέμενης ανηθικότητας και παρακμής αυτών των εκφράσεων του χριστιανισμού. Οι αποκαλύψεις δείχνουν ότι και παρ᾽ ημίν είναι η φωλιά λερωμένη. Και πρέπει να καθαριστεί, δίχως εφάμαρτες ψευδαισθήσεις ανωτερότητας, με θάρρος και έγνοια για τους ανθρώπους που έχουν ίσως ανεπανόρθωτα τραυματιστεί από χριστιανούς και μάλιστα κληρικούς.

Η ΕΛΛΗΝΟΑΡΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ "ΕΠΙ ΤΑ ΟΡΗ ΤΑ ΑΡΑΡΑΤ" (ΒΙΝΤΕΟ)

Τούτες τις δύσκολες μέρες για τον πολύπαθο λαό της Αρμενίας, που αναγκάζεται σε νέο εκπατρισμό, θυμόμαστε την Ελληνοαρμενική συναυλία που πραγματοποιήσαμε πέρυσι τέτοια μέρα, 18 Νοεμβρίου 2019, με το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Θρησκευτικοί ύμνοι από την αρμενική και την βυζαντινή μουσική παράδοση (a capella) και τραγούδια για φωνή και πιάνο στα αρμενικά και ελληνικά. 

Η συναυλία ήταν αφιερωμένη στον αρμένιο αρχιμανδρίτη Κομιτάς (1869-1935) με αφορμή τα 150 χρόνια από την γέννησή του. 

Ο αρχιμανδρίτης Κομιτάς ήταν συνθέτης, τραγουδιστής, μουσικοπαιδαγωγός, εθνομουσικολόγος και θεωρείται ως ο θεμελιωτής της νεότερης κλασικής αρμενικής μουσικής. Στην συναυλία ακούστηκαν αρκετά από τα τραγούδια τα οποία ο ίδιος ο Κομιτάς, περιοδεύοντας στην πατρίδα του, συνέλεγε και κατέγραφε σε ιδιαίτερη μουσική γραφή. Είναι αυτός που μέσω της καταγραφής έσωσε την τελευταία στιγμή τη μουσική της Δυτικής Αρμενίας, πριν τον όλεθρο της γενοκτονίας. 

Οι συντελεστές της συναυλίας ήταν: 

Η Άννα Γαζαριάν και η Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι. 

Μάριος Καζάς, πιάνο. 

Προλόγισαν οι: 

- Γιώργος Βλαντής, Διευθυντής του Συμβουλίου των Χριστιανικών Εκκλησιών της Βαυαρίας.

- Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, θεολόγος – μουσικός. 

Η σοπράνο Άννα Γαζαριάν, από το Ερεβάν της Αρμενίας, και ο θεολόγος Γιώργος Βλαντής διαμένουν και δραστηριοποιούνται στο Μόναχο της Γερμανίας, απ’ όπου και ήρθαν στην Αθήνα, ειδικά γι’ αυτή την συναυλία. 

Παραγωγή: Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος). 

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας. 

Ακολουθεί το αναλυτικό πρόγραμμα και το βίντεο της συναυλίας. 

Ο ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΜΦΟΛΥΓΑΣ

Του θεολόγου Γιώργου Βλαντή

Εδώ και πολλά χρόνια, ήδη πριν από τη διάδοση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, είναι δημοφιλής (και) στο χώρο της Ορθοδοξίας ένας αναθεωρητισμός της πομφόλυγας. Πρόκειται για απόπειρες άρθρωσης του χριστιανικού μηνύματος κατά τρόπο, υποτίθεται, αντισυμβατικό. Οι προηγούμενοι φορείς του μηνύματος αυτού λογίζονται ως ανίκανοι να αντιληφθούν την ουσία του, εγκλωβισμένοι σε λογιών συμβατικότητες και άγονα σχήματα. 

Αναλύοντας, βέβαια, λογικά και θεολογικά τις δημοφιλείς φωτοβολίδειες συμβολές, διαπιστώνει κανείς ότι στην καλύτερη περίπτωση αναδιατυπώνουν κακόγουστα αυτονόητες θέσεις μιας μακραίωνης εκκλησιαστικής διδασκαλίας. Στη χειρότερη απομακρύνονται από αυτήν ουσιαστικά, ισχυριζόμενοι όμως ότι την επιβεβαιώνουν, ρίχνουν δηλαδή στάχτη στα μάτια του κοινού τους. 

Αν κάτι σίγουρα λείπει από αυτές τις θέσεις είναι η αρχοντική αυστηρότητα, η δωρικότητα του καθαρού λόγου. Κοινότοπα και φλύαρα διατυπωμένες, οι απόψεις αυτές χαϊδεύουν αδυναμίες και ελαττώματα, υμνούν την ευκολία, σκορπούν μια χοροπηδηχτή αισιοδοξία, η οποία δεν έχει τίποτε από τη σοβαρότητα της ασκητικής, της παραίτησης, της πειθαρχίας, της θυσίας, του Σταυρού. Όλα πρέπει να είναι εύκολα και ευχάριστα. Χαρωπά. Παράγουν τόσες εκπυρσοκροτήσεις αυτές οι απόψεις, ώστε τυφλώνεσαι. Και, κυρίως, δεν σκέφτεσαι. Με κάθε πομφόλυγα παίρνεις και μια μικρή ανακουφιστική παράταση διανοητικής οκνηρίας, μέχρι που κάποιος να φωνάξει ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός, κάτι που προκαλεί όμως θυμό, οργή. Είναι εντυπωσιακό πόσο μίσος κρύβουν μέσα τους οι πολύ χαρωπά θρησκευόμενοι, μόλις θίξεις τα τοτέμ τους, είτε φεϊσμπουκικοί αρχιμανδρίτες είναι αυτοί είτε ψευτογέροντες «παραδοσιακότεροι». 

Αντίστοιχα φαινόμενα υπάρχουν σήμερα και σε άλλες παραδόσεις του χριστιανισμού και γενικά στο χώρο των θρησκειών. Νομίζω όμως ότι στην Ορθοδοξία αντιμετωπίζουμε μια κρίση σκέψης και γλώσσας, η οποία εν πολλοίς ανάγεται στις ιστορικές μας ιδιαιτερότητες, με πρώτη την έγνοια για τους κούφιους τύπους και την αδύναμη σχέση με τη νεοτερικότητα. Τα πράγματα αυτά δημιουργούν κενά που κάποιος πρέπει να τα γεμίσει. Υπάρχει ένα πρόβλημα παιδείας, το οποίο αφήνει τη μωρία της ατάκας όχι απλώς να ευδοκιμεί, αλλά να θησαυρίζει, ανεξάρτητα από τους ερχόμενους και παρερχόμενους εκφραστές της.

Panagiotis Kapodistrias, orthodoxe Dichtung und Ökumene in der Zeit der Korona-Krise

SOLIDARITÄT, POESIE UND AUFERSTEHUNG 

Giorgos Vlantis

Mehrere Kleriker in Griechenland dichten gerne. Das Land nimmt die Poesie ernst. Wenn ein Dichter verstirbt, trauern die Griechen lange, wie es sich sogar in der letzten Zeit gezeigt hat, mit den Toden von Katerina Angeláki-Rook und Kikí Dimoulá. Die Nobelpreisträger Giorgos Seferis und Odysseas Elytis haben immer wieder auf die dreitausendjährige dichterische Kontinuität ihres Landes aufmerksam gemacht, von Homer bis Konstantinos Kavafis. Sprache und Schönheit trösten und ermutigen, besonders in Krisenzeiten. 

Orthodoxe Kleriker schreiben nicht nur kirchliche Hymnen im byzantinischen Griechisch der liturgischen Tradition, obwohl es sich lohnt, die überraschungsvollen Früchte auch dieser Leistung zur Kenntnis zu nehmen. Für viele Priester ist die Dichtung ein Weg zur Verkündigung des Evangeliums, gleichzeitig aber auch eine Möglichkeit, auf ihre eigene Persönlichkeit über die Grenzen des Klerikalen und Religiösen hinschauen zu lassen. Ausdrucksstark, mutig und innovativ sind mehrere ihrer Gedichte. Byzantinischer Kitsch, oder ein billiger Evangelisierungston sind ihnen als Gefahr bewusst, die Antikörper einer langen literarischen Tradition, die für höhe ästhetische Standards spricht, schützen sie aber davon. Auch die Priester sind Menschen ihrer Zeit, mit Wünschen, Sorgen, Schwächen und Leidenschaften. Auch die Priester sind nicht nur religiöse Menschen. Und mit ihrer Dichtung stellen Stereotypen über die Orthodoxie in Frage und lassen uns überlegen, ob man doch diesem Erbe am besten durch die Dichtung gerecht wird. Letztendlich waren alle drei orthodoxe Heiligen, die einzigen, denen die Kirche den Titel Theologe als Begleitung ihres Namens verliehen hat, Dichter: Johannes der Evangelist und Theologe, Gregor von Konstantinopel, der Theologe (irreführenderweise als „von Nazianz“ bezeichnet) und Symeon der Neue Theologe.

Von den griechisch-sprachigen Kleriker und Dichter sind einige wichtige nicht mehr unter uns: Dionysios Psarianos, Metropolit von Kozani (1912-1997; Kirche Griechenlands), Mönch Moses (gest. 2014; Heiliger Berg Athos), Evangelos Galanis, Metropolit von Pergi (gest. 2018; Ökumenisches Patriarchat), und Stylianos Harkianakis, Erzbischof von Australien (1935-2019; Ökumenisches Patriarchat). Unter anderen schreiben bis heute eifrig der Priestermönch Symeon (ein Konvertit aus Peru; Heiliger Berg Athos) und die Erzpriester Dr. Vasilios Thermos und Panagiotis Kapodistrias. 

Kapodistrias ist 1961 auf der Insel Zakynthos geboren und veröffentlicht Gedichtbände seit 33 Jahren. Er ist Theologe, Dichter, Fotograf, Blogger, seit 1996 Generalvikar seiner Diözese (Metropolie von Zakynthos), Pfarrer der Gemeinde von Banáto in Zakynthos, verheiratet und Vater von drei Kindern. Seine Gedichte hat er in zwei Bänden gesammelt (Verbrannte Schmetterlinge, 2010) und (Wenn du noch weißer wirst, dann brennst du, 2019); die neueste Produktion veröffentlicht er in seinen Blogs. Kapodistrias hat mehrere theologische und literaturkritische Essays geschrieben. Die ökologische Tradition der Orthodoxie liegt im besonders am Herzen, sowie die Geschichte, die Sitten und Bräuche seiner Insel, denen er viele Studien gewidmet hat. Seit 2010 trägt er den Titel des Erzpriesters des Ökumenischen Throns, als Anerkennung seiner vielfältigen kirchlichen Leistungen seitens der Kirche von Konstantinopel. 

Seine Dichtung hat 2004 die Akademie von Athen mit ihrem Preis gekrönt. Seine Gedichte sind schlicht, mehrere davon nur wenige Verse lang. Der Ton ist leise, oft derjenige einer feinen Leidenschaft. In seinen Gedichten lässt sich das Reichtum der kirchlichen Sprache widerspiegeln, ohne affektiert zu klingen. Die Widersprüche des Lebens werden mit angenehmer Ironie thematisiert, genauso wie Wünsche, alltägliche Sorgen und die Liebe zur Schöpfung (Kapodistrias hat ein Blog der Chronik seiner Diözese, ein anderes der natürlichen Schönheit der Insel Zakynthos gewidmet; theologische, literarische und fotographische Beiträge erscheinen jeden Tag). Ohne lyrische Übertreibungen ist aber seine Dichtung grundsätzlich eine erotische. Der Eros dringt sein ganzes Werk durch. Der Eros in der Perspektive des Glaubens: Typisch für die platonische griechische und christliche Tradition, und trotzdem immer noch erfrischend. 

Der unerschöpfliche Pastor und Dichter schreibt in den letzten Wochen jeden Tag ein Gedicht von 10 Versen, das der Corona-Krise gewidmet ist, umrahmt von ausgewählten Fotos 

Die Thematik der kleinen Gedichte (bis heute: 32 Gedichte, das letzte vorgestern, unter dem Titel Ce la faremo, dem heurigen Karfreitag der Katholiken gewidmet) ist schon sehr breit. Es geht nicht nur um die Befürchtungen der Menschen in Griechenland, sondern auch um Solidarität mit den Italienern, den Spaniern, den Indern, den Amerikanern, um Blinkwinkel, die wir oft übersehen. Vor allem geht es freilich um Gott und dem Glauben in diesen herausfordernden Wochen. Gott ist in dem Werk von Kapodistrias überall präsent, auch wenn der Priester aus Zakynthos ihn nicht namentlich erwähnt. Die Frage nach Gott ist letztendlich eine Frage der Perspektive. Geht es nicht mit der Dichtung genauso? 

Panagiotis Kapodistrias blieb nicht unberührt, als die Nachricht vom Tod des italienischen Priesters Giuseppe Berardelli erschien. Für eine Weile hat man behauptet, dass der 72jährige Kleriker der Diözese von Bergamo auf das ihm geschenkte Beatmungsgerät zugunsten eines jüngeren Patienten, im Bewusstsein des bevorstehenden Todes, verzichtet hatte. In der ganzen Welt hat dies für Schlagzeile gesorgt und aus dieser Atmosphäre entstand das Gedicht, das diesen Text abschließt. Inzwischen hat man die Echtheit der Nachricht infrage gestellt, Erzpriester Kapodistrias sieht aber keinen Korrekturbedarf. Die Poesie geht über das streng genommene Faktische hinaus. Der orthodoxe Priester will Soldarität zeigen, auch durch Verse. Und sogar Solidarität Geschwistern anderer christlicher Traditionen gegenüber. Es ist nicht so häufig, dass ein orthodoxer Kleriker einem katholischen Priester ein Gedicht widmet, für Kapodistrias aber, der ein überzeugter Ökumeniker ist, gilt dies als selbstverständlich. Dem auf einer ionischen Insel aufgewachsenen Priester, wo die italienische Präsenz ihre deutlichen Spuren hinterlassen hat, ist es klar: Uns alle tröstet und ermutigt die Auferstehungshoffnung, die zu Taten führt, die in einer fruchtbaren Weise für Unverständnis und Verwirrung sorgen. So ist es mit dem Christentum überhaupt. So muss es sein. 

Christus ist auferstanden! 

DON GIUSEPPE 

Für Dich, unbedeutender Giuseppe Berardelli, 

Pfarrer von Castigno, 

verfügen wir über kein anderes Beatmungsgerät. 

Die Gemeindemitglieder 

hatten es für dich gekauft. 

Warum hast du es denn 

deinem Nächsten gegeben 

und den Tod vorgezogen? 

(24.03.2020) 

PS. Die Internet-Präsenz von Panagiotis Kapodistrias: 

nyxthimeron, theoperiv, iskiosiskiou,  parathemata, syneikones und facebook.

Über Panagiotis Kapodistrias: wikipedia

Der Theologe, Literat, Musiker und Blogger Panagiotis Andriopoulos hat sich intensiv mit der Poesie der griechischen Kleriker beschäftigt und Veranstaltungen dazu organisiert, wo mehrere Werke von modernen griechischen Komponisten musikalisch umrahmt werden, z. B. youtube

Ein Kurzartikel von ihm über die Gedichte von P. Kapodistrias in der Zeit der Corona-Krise. 

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ "ΝΟΡ ΑΣΧΑΡ" ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΑΡΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΜΑΣ

Η Αρμενική Κοινότητα της Αθήνας δεν παύει να μας εκπλήσσει σχετικά με εκδήλωσή μας "Επί τα όρη τα Αραράτ", που πραγματοποιήσαμε με το "Πολύτροπον" την Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2019 στην Μουσική Βιβλιοθήκη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Η εβδομαδιαία ελληνοαρμενική εφημερίδα «Νορ Ασχάρ» προανήγγειλε το γεγονός, έκανε, στη συνέχεια, μια πρώτη αναφορά στον απόηχο, στο φύλλο της 25ης Νοεμβρίου 2019 και τώρα έρχεται με ένα τετρασέλιδο αφιέρωμα, στο φύλλο της 2ας Δεκεμβρίου 2019, το οποίο παραθέτουμε αυτούσιο.  

Ευχαριστούμε και πάλι θερμά την κα Λούση Μπερμπεριάν, η οποία έχει την επιμέλεια των ελληνικών κειμένων στην εφημερίδα "Νορ Ασχάρ" και είναι η Πρόεδρος του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Μητρόπολης Ελλάδος της Αγίας Αρμενικής Ορθόδοξης Αποστολικής Εκκλησίας.

Ελπίζουμε ότι θα επανέλθουμε με μια ακόμα, πρωτότυπη εκδήλωση, γύρω από την πλούσια και ενδιαφέρουσα Αρμενική μουσική παράδοση.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΝΟΡ ΑΣΧΑΡ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΑΡΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΜΑΣ (2-12-2019) by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΤΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ "ΕΠΙ ΤΑ ΟΡΗ ΤΑ ΑΡΑΡΑΤ"

Το βίντεο της εκδήλωσης "Επί τα Όρη τα Αραράτ", που διοργάνωσε και παρουσίασε το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος), την Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2019, στην Μουσική Βιβλιοθήκη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Μια συναυλία αρμενικής και ελληνικής μουσικής, αφιερωμένη στον Αρχιμανδρίτη Κομιτάς (1869-1935), ο οποίος θεωρείται ο θεμελιωτής της νεότερης κλασικής αρμενικής μουσικής.

Άννα Γαζαριάν και Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι.
Μάριος Καζάς, πιάνο.
Ομιλητές: Γιώργος Βλαντής και Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος. 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΛΑΝΤΗΣ: Η αρμενική παράδοση και ο αρχιμανδρίτης Κομιτάς

Του Γιώργου Βλαντή
Διευθυντού του Συμβουλίου των Χριστιανικών Εκκλησιών της Βαυαρίας

Όταν πήγα στην Αρμενία, πρώτη μου αίσθηση ήταν αυτή ενός κόσμου στις εσχατιές της οικειότητας, μιας χώρας όπου η ανατολή είναι ακόμη κατανοητή, φίλια και απολαύσιμη, είναι δηλαδή ακόμη καθ᾽ ημάς. Ο αρμενικός πολιτισμός μού φάνηκε πως αρθρώνεται στον τόπο, αλλά και με τον τρόπο των συνόρων, με τις κορυφώσεις, τις αγωνίες και τις τραγωδίες κάθε συνοριακής κατάστασης. Ένας κόσμος μεταιχμιακός, μεθόριος, μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, χριστιανισμού και ισλάμ• ένας μικρός λαός που επί τρεις χιλιάδες χρόνια προσπαθεί στην καυκάσια κοιτίδα του να αναπνεύσει υπό την ασφυκτική πίεση των λογής αυτοκρατοριών, από τους Πέρσες, τους Ρωμαίους και τους Βυζαντινούς, έως τους Οθωμανούς, του Μογγόλους, την τσαρική Ρωσία, αλλά και τους εθνικιστές Νεότουρκους, τα τανκς των Σοβιετικών ή στις μέρες μας το καθεστώς του Πούτιν. 

Στην Αρμενία συναντά κανείς έναν πολιτισμό υψηλής εκλέπτυνσης που μόνο η προσήλωση στο στοιχειώδες σφυρηλατεί, μια αρχοντιά που εκβάλλει από την εσχάτη πενία, μια υπερηφάνεια που προκύπτει ως το μόνο που απομένει όταν τα έχεις χάσει όλα. Εδώ η ανάγκη υποβάλλει τον πραγματισμό της επιβίωσης, συνάμα όμως εδώ και ο κόσμος βρίσκει μεγάλη παραμυθία στα παραμύθια (ορισμένα από τα ωραιότερα παραμύθια του κόσμου είναι αρμενικά). Εδώ ο πόνος που έχει σωρεύσει η ιστορία, αλλά και ο φόβος που θέλουν να προκαλούν δυσάρεστοι γείτονες, μεταφράζεται σε μελαγχολική, όσο και ευγενική αισιοδοξία και σε κήρυγμα του λυτρωτικώς απροσδόκητου. Οι Αρμένιοι επιμένουν να μας θυμίζουν την ιστορία του Νώε, που εκτυλίχθηκε στα μέρη τους: το καράβι βγήκε στη στεριά, η κιβωτός με τη ζωή του κόσμου ανέβηκε επί τα όρη τα Αραράτ για να σηματοδοτήσει τη νέα ευκαιρία που μόνο ένας Θεός μπορεί να δώσει, μια ευκαιρία που ο Θεός πιστοποιεί θέτοντας «το τόξον του εν τη νεφέλη» ως σημείο της διαθήκης του με τη γη (βλ. αναλυτικά Γεν. 8-9). 

Εκκινώντας από το τρίγωνο των λιμνών Βαν, Σεβάν και Ούρμια, το αρμενικό βασίλειο στα χρόνια περίπου του Χριστού έφτασε να εκτείνεται από την Κασπία Θάλασσα μέχρι τη Μεσόγειο, για να γνωρίσει ποικίλες αυξομειώσεις σε αντιπαράθεση με τις αυτοκρατορίες που προανέφερα ή και μέσα στο πλαίσιο που αυτές οριοθέτησαν. Ιδίως κατά τη δεύτερη μετά Χριστόν χιλιετία μέχρι και σήμερα οι Αρμένιοι διακρίνονται από διαρκή κινητικότητα πολύ πέραν των εκάστοτε κρατικών τους ορίων, μέχρι τη διασπορά τους έως εσχάτου της γης στον εικοστό και εικοστό πρώτο αιώνα, με τον κοσμοπολιτισμό που η ανοιχτωσιά αυτή συνεπάγεται.

Μέχρι τις μέρες μας στα ήθη και τα έθιμα της Αρμενίας εντοπίζονται ίχνη της πανσπερμίας των πίστεων που βιώθηκαν στο έδαφός της, από το ζωροαστρισμό, τη λατρεία του Μίθρα και μια ποικιλία γνωστικών διδασκαλιών, έως τους τραγικούς λόγω ισλαμικού κράτους Γιαζίντι, που έχουν βρει σήμερα καταφύγιο στη φιλόξενη χώρα, συγκροτώντας μεγάλη της μειονότητα. 

Είναι όμως ο χριστιανισμός αυτός που έδωσε στη χώρα την ταυτότητά της. Η Αποστολική Ορθόδοξη Εκκλησία των Αρμενίων, όπως αυτοπροσδιορίζεται, εκπροσωπεί μία από τις αρχαιότερες παραδόσεις της θρησκείας του Ιησού, ανάγοντας τις αρχές της στο κήρυγμα των αποστόλων Θαδδαίου και Βαρθολομαίου. Συριακές και ελληνικές χριστιανικές επιρροές διαμόρφωσαν τη φυσιογνωμία της, μέχρι που στις αρχές του τέταρτου αιώνα, ύστερα και από το έργο του αγίου Γρηγορίου του Φωτιστή η Αρμενία κατέστη το πρώτο, το αρχαιότερο επίσημα χριστιανικό κράτος στον κόσμο. Κατά τον πέμπτο αιώνα ο άγιος Μεσρόπ Μαστότς (ca. 360-440) και το επιτελείο του επινόησαν το αρμενικό αλφάβητο και μετέφρασαν τη Βίβλο, στερεώνοντας έτσι τη γλώσσα και γραμματεία της χώρας. Η αρμενική είναι μία Εκκλησία που γιορτάζει το γεγονός της μετάφρασης, που έχει ενταγμένη στο εορτολόγιό της τη μεγάλη εορτή των αγίων Μεταφραστών. 

Οι Αρμένιοι αποδέχονται τις τρεις πρώτες Οικουμενικές Συνόδους της Εκκλησίας. Δεν είναι μονοφυσίτες, όπως όχι μόνο αδαείς, αλλά κυρίως κακόπιστοι εκφραστές του εν Ελλάδι φονταμενταλισμού τους αποκαλούν σήμερα, αγνοώντας επιδεικτικά τα πορίσματα της έρευνας, αλλά μιαφυσίτες [1], επιμένοντας στην ορολογία του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας. Χρειάστηκαν 15 αιώνες στους Ορθόδοξους της βυζαντινής παράδοσης και στους πιστούς των Προχαλκηδόνιων Εκκλησιών για να συνειδητοποιήσουν τη δογματική τους συμφωνία, παρά τη διαφορά στην ορολογία. Επί 15 αιώνες οι παραδόσεις τους χάθηκαν στη μετάφραση. Και προφανώς, παρά τη θεολογική συμφωνία που έχει εν τω μεταξύ επιτευχθεί (ήδη από τη δεκαετία του 1990 [2]), θα συνεχίσει η διάσταση, όσο υπάρχουν άνθρωποι που εναντιώνονται στο διάλογο και σπέρνουν το μίσος για να κερδίζουν δημοσιότητα.

Η ομολογιακή διαφοροποίηση στέρησε επί αιώνες τους Έλληνες από τη δυνατότητα ουσιαστικής ώσμωσης με την αρμενική γραμματεία. Ο Γρηγόριος του Νάρεκ (δέκατος αιώνας) υπήρξε μεγάλος θεολόγος και ποιητής της χώρας αυτής του Καυκάσου. Το Βιβλίο των Θρήνων του είναι μέχρι σήμερα από τα προσφιλέστερα αναγνώσματα των Αρμενίων. Μεγάλη είναι η μορφή και του Καθολικού των Αρμενίων Νερσές Σνορχαλί του οποίου οι απόψεις για το διάλογο των χριστιανών υπήρξαν προφητικές. Μακάρι να ακουγόταν πιο γρήγορα ο πατριάρχης αυτός του 12ου αιώνα που μιλούσε για την ενότητα μέσα στην ποικιλία των παραδόσεων, για την ανάγκη της ανοχής και της διεύρυνσης του ορίζοντα των χριστιανών. 

Στην αρμενική παράδοση τα όρια της θρησκευτικής και κοσμικής ποίησης και μουσικής δεν είναι εύκολο να οριοθετηθούν ξεκάθαρα. Προσπερνώντας μορφές όπως ο Μκιτάρ του Αϊριβάνκ (13ος αι.), ο Σαγιάτ Νόβα (1712-1795) ή μεγάλων συνθετών όπως ο Μακάρ Εκμαλιάν (1856-1905), θα ήθελα να αναφερθώ ιδιαιτέρως στον αρχιμανδρίτη Κομιτάς (1869-1935), τα 150 χρόνια από τη γέννηση του οποίου γιορτάζουν οι Αρμένιοι τούτη τη χρονιά σε όλο τον κόσμο. 

Φαίνεται πως ο δέκατος ένατος υπήρξε ο αιώνας όπου οι μεγάλοι της τέχνης έμελλε να αγνοούν στην αρχή της ζωής τους τις γλώσσες όπου επρόκειτο να διαπρέψουν. Αν αυτό, σύμφωνα με τον Σεφέρη, ισχύει για τον Σολωμό, τον Κάλβο και τον Καβάφη («οι τρεις μεγάλοι των γραμμάτων μας που δεν ήξεραν ελληνικά»), εφαρμόζεται στα αρμενικά πράγματα στη μορφή του μαρτυρικού Κομιτάς, που ξεκίνησε τη ζωή του στην Κιουτάχεια το 1869 με το κοσμικό όνομα Σογομόν Σογομονιάν και που μέχρι τα δώδεκά του χρόνια, παρ᾽ ό,τι γόνος Αρμενίων, μιλούσε μόνο τουρκικά. Την παιδική του ηλικία την πέρασε στην ένδεια και στην ορφάνια, χάνοντας τη μάνα του έξι μήνες αφ᾽ ότου είδε το φως και, έντεκα χρόνια αργότερα, τον στο μεταξύ αλκοολικό πατέρα του. Τον έσωσε ένας κληρικός που τον έστειλε δωδεκαετή στο Καθολικάτο του Ετσμιατζίν, στο ιερατικό σεμινάριο Κεβορκιάν, το οποίο είχε τότε ένα πρόγραμμα για ορφανά παιδιά. Όταν παρουσιάστηκε μπροστά στον Καθολικό και ανώτατο Πατριάρχη των Αρμενίων Κεβόρκ Δ´, ο ύψιστος ιεράρχης δυσφόρησε για τα ανύπαρκτα αρμενικά του παιδιού, για να ενθουσιαστεί όμως πάραυτα με το φωνητικό και μουσικό του τάλαντο, με αποτέλεσμα ο μικρός Σογομόν να ζήσει στη θαλπωρή του πατριαρχικού οικοτροφείου και να αφιερωθεί στη θεολογία και τη μουσική. Ο ίδιος το 1894 έγινε ιερομόναχος, λαμβάνοντας το όνομα Κομιτάς, προς τιμήν του ομώνυμου ποιητή, μουσικού και Καθολικού των Αρμενίων του 7ου αιώνα, και ένα χρόνο αργότερα πήρε τον τίτλο του βαρταπέντ, έγινε δηλαδή αρχιμανδρίτης. 

Εκτός από κλίση στη σύνθεση, ο Κομιτάς ενωρίτατα ανέπτυξε ευρύτερα μουσικολογικά ενδιαφέροντα. Έχοντας κατακτήσει πλέον την αρμενική γλώσσα, σχεδίασε ένα μεγαλεπίβολο έργο για τη συγκέντρωση και καταγραφή της μουσικής παράδοσης των Αρμενίων, θρησκευτικής και κοσμικής, αλλά και για τον καθαρμό της από επιρροές τουρκικές και ιρανικές: γι᾽ αυτόν η αρμενική μουσική είναι εκ φύσεως λιτή, δεν έχει τίποτε να κάνει με το συναισθηματικό πληθωρισμό των ανατολίτικων παραδόσεων. Ως τέκνο του 19ου αιώνα, ο Κομιτάς συνέδεσε τον αγώνα για την ανεύρεση και το σμίλεμα της προσωπικής του ταυτότητας με την αγωνία για τον προσδιορισμό της ιδιαιτερότητας του έθνους του, όπως αυτή αναδεικνυόταν στα μουσικά του τεκμήρια. Η επιστροφή στις ρίζες ήταν ταυτόχρονα και εγχείρημα οριοθέτησης έναντι των όμορων παραδόσεων. Η μουσική κατέστη έτσι οδός πατριδογνωσίας. Ο κληρικός και μουσικός ταυτίστηκε με το λαό του.

Ορόσημο στη συγκρότηση της φυσιογνωμίας του Κομιτάς αποτέλεσαν οι σπουδές του δίπλα στον μεγάλο Μακάρ Εκμαλιάν στην Τιφλίδα, ιδίως όμως τα χρόνια του στο Βερολίνο: Το ορφανό αρμενόπουλο από την Κιουτάχεια, ο καλόγερος του Ετσμιατζίν, αναδείχθηκε σε μουσικολόγο επιστήμονα στη Γερμανία, όπου και διέπρεψε, οικειοποιούμενος την πλέον αυστηρή επιστημονική μεθοδολογία. Και μόνο κοιτάζοντας τις φωτογραφίες της εποχής, εντυπωσιάζεται κανείς από την αφομοιωτική ικανότητα του ανθρώπου αυτού, ο οποίος με φυσικότητα εντάχθηκε στη δυτικοευρωπαϊκή πραγματικότητα, για την οποία υπήρξε ενδιαφέρων ακριβώς διότι μιλούσε για την άγνωστη μουσική της πατρίδας του, όπου επέστρεψε το 1899, για να αφοσιωθεί στην ανάδειξη της μουσικής κληρονομιάς της. Από το κοστούμι του φοιτητή επέστρεψε στο ράσο του καλόγερου και όντως, μαζί με τους φοιτητές του στο Ετσμιατζίν, άρχισε να παίρνει τα χωριά και καταγράφει κάθε τραγούδι. Έφτασε πραγματικά στο παραπέντε της καταστροφής. Λίγα χρόνια μετά ο κόσμος αυτός δεν θα υπήρχε πλέον. Σχεδόν ό, τι γνωρίζουμε για την αρμενική μουσική παράδοση της λεγόμενης Δυτικής Αρμενίας, δηλαδή της Ανατολικής Τουρκίας, το οφείλουμε στο έργο του Κομιτάς. Ο ακαταπόνητος αρχιμανδρίτης συγκέντρωσε 3000 τραγούδια, αλλά και επεξεργάστηκε την κληρονομιά αυτή δημιουργικά και στις δικές του συνθέσεις. 

Η πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα είναι ένα διάστημα όπου όμως ο κόσμος γίνεται μικρός γι᾽ αυτόν. Βιώνει εντάσεις ισχυρές ανάμεσα στη θρησκευτική του αποστολή και στα βιώματά του στον κόσμο. Ζει στην Ανατολή, έχει όμως και μια ουσιώδη εμπειρία της Δύσης, στην οποία για μικρά διαστήματα ολοένα καταφεύγει. Κι αν όμως ο ίδιος στην ψυχή του φαίνεται πως συμφιλιώνει αντίρροπα ρεύματα, σκανδαλίζει με την αντισυμβατικότητά του. Αυτός, ένας άγαμος κληρικός, να συγκεντρώνει και να τυπώνει, μεταξύ άλλων, ακόμη και ερωτικά τραγούδια; Αυτός, ο αρχιμανδρίτης, να τραγουδάει την αγάπη στη γυναίκα; Δεν είναι βλασφημία, θρησκευτικοί ύμνοι που επί αιώνες προορίζονταν μόνο για το ναό, να τραγουδιούνται τώρα και σε αίθουσες συναυλιών, όπως θέλει ο Κομιτάς; 

Το 1910 καταφεύγει στην Κωνσταντινούπολη με την ελπίδα ενός πιο ανοιχτού ορίζοντα. Εκεί περνάει χρόνια πυρετώδους δημιουργίας και καθολικής αναγνώρισης, κάτι που του επιτρέπει να αψηφά ακόμη και απαγορεύσεις των αρμενικών θρησκευτικών αρχών. Στο αποκορύφωμα της φήμης του, λίγες εβδομάδες πριν τη ριζική ανατροπή της ζωής του, σε μια συναυλία όπου αναγκάστηκε να συμμετάσχει, παρόντες θα είναι και παρ᾽ ολίγον δολοφόνοι του, εκτελεστές σχεδίου γενοκτονίας εναντίον του λαού του με πρώτο τον Ταλάτ πασά. 

Στις 24 Απριλίου 1915, με την έναρξη του πογκρόμ, συλλαμβάνεται μαζί με άλλους 291 Αρμενίους διανοούμενους και οδηγείται σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Τσανγκίρι, κοντά στην Άγκυρα. Στις τρεις εβδομάδες όπου πέρασε εκεί θα βιώσει μια νευρική κατάρρευση από την οποία δεν συνήλθε ποτέ. Με παρέμβαση ακόμη και Τούρκων διανοουμένων, αλλά και του Αμερικανού πρεσβευτή, θα σωθεί, όπως και ελάχιστοι άλλοι κρατούμενοι. Όμως ο κόσμος δεν θα είναι πια ο ίδιος. Μια οξεία διαταραχή μετατραυματικού στρες, παραισθήσεις, μανία καταδίωξης, ένα τρομερό άγχος και δυσπιστία έναντι των πάντων, θα τον οδηγήσουν, μόλις 45χρονο, στον εγκλεισμό σε ψυχιατρικές κλινικές, πρώτα στην Πόλη και ύστερα στο Παρίσι. Στην κλινική της Πόλης μιλούσε μόνο τουρκικά, από φόβο μήπως οι Τούρκοι γιατροί του τον τιμωρήσουν αν μιλήσει τη γλώσσα του. Ένιωθε ακόμη και από τους φίλους του προδομένος, μη συγχωρώντας τους ότι τον πήγαν στην κλινική. Σε έναν άνθρωπο μόνο έδειχνε εμπιστοσύνη στην Πόλη στη φάση αυτή, σε έναν Έλληνα γιατρό. Καθώς η κατάστασή του δεν σημείωνε ιδιαίτερη βελτίωση, τελικά μεταφέρθηκε σε ψυχιατρικά ιδρύματα στο Παρίσι, όπου θα περάσει τα τελευταία είκοσι χρόνια της ζωής του (πέθανε το 1935), ανίκανος για κάθε έργο.

Ο αρχιμανδρίτης Κομιτάς, έτι ζων, αναδείχθηκε σε σύμβολο του αγώνα του λαού του για αυτοπροσδιορισμό, αλλά και του άφατου δράματος της αρμενικής γενοκτονίας. Έσωσε δια της καταγραφής μία παράδοση, την οποία προεξέτεινε στα πρωτότυπα έργα του, μεταξύ άλλων και στη μουσική επένδυση της Θείας Λειτουργίας που φιλοτέχνησε. Ήταν άνθρωπος της θρησκείας, όχι όμως λιγότερο και του κόσμου, όντας ειλικρινής ως προς την ένταση αμφοτέρων. Έπαιρνε στα σοβαρά και τους αγγέλους και τους δαίμονές του. Πρόβαλε την παράδοση όχι ως φονταμενταλιστής, αλλά με τα εργαλεία της νεοτερικότητας και ουσιαστικά προσπάθησε να διανοίξει προς το καινούριο έναν κόσμο κλειστό. Στρεφόμενος προς τις ανατολικές του ρίζες, έριχνε το βλέμμα του ταυτόχρονα και προς τη Δύση. Μπορούσε να κινείται με την ίδια άνεση στις αρμενικές εκκλησιές του Γερεβάν και της Πόλης, αλλά και στις μεγάλες αίθουσες συναυλιών από το Παρίσι μέχρι την Τιφλίδα. Η ζωή του ανατρέπει στερεότυπα και σχηματοποιήσεις. Η μουσική του δείχνει προς τα ουράνια, ακόμη και όταν μιλάει για τα επίγεια. Ο Κομιτάς εμπνέει και συγκινεί, ακριβώς διότι δείχνει, χριστιανικότατα, ότι η ειλικρινής μεγαλοσύνη δεν είναι δίχως εντάσεις και πληγές. Η μεγαλοσύνη του είναι εν-τραύματη, σταυρική, και συνάμα μεστή καταλλαγής. Λίγους μήνες πριν το θάνατό του, σε μια από τις τελευταίες αναλαμπές του, συμβούλεψε τους επισκέπτες του στην κλινική: «να φροντίζετε τα παιδιά του αρμενικού έθνους […] να αγαπιέστε, να αγαπάτε πολύ, ώστε να μπορείτε να ζήσετε». 

Ο αρχιμανδρίτης Κομιτάς μάς θυμίζει ότι αξίζει να στρέφουμε συχνά το βλέμμα προς τα όρη τα Αραράτ, τον πολιτισμό, την τραγωδία και την αρχοντική αισιοδοξία τους.

Εισήγηση στην εκδήλωση «Επί τα όρη τα Αραράτ. Βραδιά αρμενικής και ελληνικής μουσικής» του Καλλιτεχνικού Συνόλου «Πολύτροπον» (Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2019, Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών). 

____________

Ενδεικτική βιβλιογραφία: 

Mesrob K. Krikorian, Franz Werfel und Komitas. An den Wassern zu Babel saßen wir und weineten, Frankfurt a.M. 1999• Γιέσνικ Πετροσιάν, Η Αγία Αποστολική Εκκλησία των Αρμενίων. 1700 έτη επίσημα αναγνωρισμένου χριστιανικού βίου, Αθήναι 2001• Οχανές-Σαρκίς Αγαμπατιάν, Αρμενία. Αναδρομή στην ιστορία του αρμενικού έθνους, Αθήνα 2003• Anne Elizabeth Redgate, Οι Αρμένιοι, μτφρ. Μπάμπης Κολώνιας, Αθήνα 2006• Rita Soulahian Kuyumjian, Archeology of Madness. Komitas. Portrait of an Armenian Icon, London 2010.

______________

[1] Βλ. π.χ. Christian Lange-Karl Pinggéra, Die altorientalischen Kirchen. Glaube und Geschichte, Darmstadt 2010, 11. 

[2] Βλ. σχετικά ιδίως Christine Chaillot, The Dialogue between Eastern Orthodox and Oriental Orthodox Churches, Volos Academy Publications: Volos 2016.

ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΑΡΜΕΝΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΝΟΡ ΑΣΧΑΡ"

Χαρήκαμε πολύ γιατί η Αρμενική Κοινότητα της Αθήνας αγκάλιασε με ενθουσιασμό την εκδήλωσή μας "Επί τα όρη τα Αραράτ", που πραγματοποιήσαμε με το "Πολύτροπον" την Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2019 στην Μουσική Βιβλιοθήκη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Όχι μόνο ήρθαν εκατοντάδες Αρμένιοι που ζουν στην Αθήνα, αλλά στήριξαν την συναυλία μας και Μέσα Ενημέρωσης των Αρμενίων. 

Η εβδομαδιαία ελληνοαρμενική εφημερίδα «Νορ Ασχάρ» προανήγγειλε το γεγονός, αλλά κάνει αναφορά και στον απόηχο, στο φύλλο της 25ης Νοεμβρίου 2019. 

Στην φωτογραφία που δημοσιεύεται: 

Ο Πανοσιολ. Αρχιμανδρίτης Χορέν Αρακελιάν, από την Μητρόπολη της Αγίας Αρμενικής Ορθόδοξης Αποστολικής Εκκλησίας της Ελλάδος, η Άννα Γαζαριάν, ο Γιώργος Βλαντής και ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος. 

Ευχαριστούμε θερμά την κα Λούση Μπερμπεριάν, η οποία έχει την επιμέλεια των ελληνικών κειμένων στην εφημερίδα "Νορ Ασχάρ" και είναι η Πρόεδρος του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Μητρόπολης Ελλάδος της Αγίας Αρμενικής Ορθόδοξης Αποστολικής Εκκλησίας. 

ΤΡΑΓΟΥΔΩΝΤΑΣ "ΕΠΙ ΤΑ ΟΡΗ ΤΑ ΑΡΑΡΑΤ" ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΡΜΕΝΙΚΑ (ΦΩΤΟ)

Φωτογραφίες: Παναγιώτης Αρβανίτης

Επί τα όρη τα Αραράτ  - Արարատ լերան վրայ

Βραδιά αρμενικής και ελληνικής μουσικής - Հայ և հունական երաժշտության երեկո

Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» 

Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2019, 8 μ.μ. στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Άννα Γαζαριάν και Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι.

Μάριος Καζάς, πιάνο.

Ομιλητές:

Γιώργος Βλαντής, Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος

ΣΗΜΕΡΑ "ΕΠΙ ΤΑ ΟΡΗ ΤΑ ΑΡΑΡΑΤ" ΣΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος), παρουσιάζει σήμερα Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2019, στις 8 μ.μ. στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, μια συναυλία αρμενικής και ελληνικής μουσικής. 

Θρησκευτικοί ύμνοι από την αρμενική και την βυζαντινή μουσική παράδοση (a capella) και τραγούδια για φωνή και πιάνο στα αρμενικά και ελληνικά. 

Η συναυλία αφιερώνεται στον αρμένιο αρχιμανδρίτη Κομιτάς (1869-1935) με αφορμή τα 150 χρόνια από την γέννησή του. 

Ο αρχιμανδρίτης Κομιτάς ήταν συνθέτης, τραγουδιστής, μουσικοπαιδαγωγός, εθνομουσικολόγος και θεωρείται ως ο θεμελιωτής της νεότερης κλασικής αρμενικής μουσικής. Στην συναυλία θα ακουστούν αρκετά από τα τραγούδια τα οποία ο ίδιος ο Κομιτάς, περιοδεύοντας στην πατρίδα του, συνέλεγε και κατέγραφε σε ιδιαίτερη μουσική γραφή. Είναι αυτός που μέσω της καταγραφής έσωσε την τελευταία στιγμή τη μουσική της Δυτικής Αρμενίας, πριν τον όλεθρο της γενοκτονίας. 

Από το ελληνικό ρεπερτόριο της βραδιάς ξεχωρίζει η «Κασσιανή» (1919) του μεγάλου μαέστρου και συνθέτη Δημήτρη Μητρόπουλου, με αφορμή την συμπλήρωση 100 χρόνων από τη σύνθεσή της. Πρόκειται για την ποιητική απόδοση του τροπαρίου της Κασσιανής μοναχής από τον Κωστή Παλαμά, από τη γέννηση του οποίου συμπληρώθηκαν φέτος 160 χρόνια. 

Οι συντελεστές της συναυλίας είναι: 

Άννα Γαζαριάν και Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι. 

Μάριος Καζάς, πιάνο. 

Προλογίζουν οι: 

- Γιώργος Βλαντής, Διευθυντής του Συμβουλίου των Χριστιανικών Εκκλησιών της Βαυαρίας.

- Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, θεολόγος – μουσικός. 

Η σοπράνο Άννα Γαζαριάν, από το Ερεβάν της Αρμενίας, και ο θεολόγος Γιώργος Βλαντής διαμένουν και δραστηριοποιούνται στο Μόναχο της Γερμανίας, απ’ όπου και θα έρθουν στην Αθήνα, ειδικά γι’ αυτή την συναυλία. 

Παραγωγή: Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον». 

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας. 

Είσοδος ελεύθερη 

Ακολουθεί το αναλυτικό πρόγραμμα της συναυλίας

ΤΟ "ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ" ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΜΙΑ ΕΛΛΗΝΟΑΡΜΕΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ

Μάριος Καζάς, Δάφνη Πανουργιά, Παναγιώτης Ανδριόπουλος

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος), διοργανώνει την Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2019, 8 μ.μ. στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, μια συναυλία αρμενικής και ελληνικής μουσικής, με τον γενικό τίτλο: Επί τα όρη τα Αραράτ  

Θα παρουσιαστούν θρησκευτικοί ύμνοι από την αρμενική και την βυζαντινή μουσική παράδοση (a capella) και τραγούδια για φωνή και πιάνο στα αρμενικά και ελληνικά.

Η συναυλία αφιερώνεται στον αρμένιο αρχιμανδρίτη Κομιτάς (1869-1935) με αφορμή τα 150 χρόνια από την γέννησή του. Ο αρχιμανδρίτης Κομιτάς ήταν συνθέτης, τραγουδιστής, μουσικοπαιδαγωγός, εθνομουσικολόγος και θεωρείται ως ο θεμελιωτής της νεότερης κλασικής αρμενικής μουσικής.

Στην συναυλία θα ακουστούν αρκετά από τα τραγούδια τα οποία ο ίδιος ο Κομιτάς, περιοδεύοντας στην πατρίδα του, συνέλεγε και κατέγραφε σε ιδιαίτερη μουσική γραφή. Είναι αυτός που μέσω της καταγραφής έσωσε την τελευταία στιγμή τη μουσική της Δυτικής Αρμενίας, πριν τον όλεθρο της γενοκτονίας.

Από το ελληνικό ρεπερτόριο της βραδιάς ξεχωρίζει η «Κασσιανή» (1919) του μεγάλου μαέστρου και συνθέτη Δημήτρη Μητρόπουλου, με αφορμή την συμπλήρωση 100 χρόνων από τη σύνθεσή της. Πρόκειται για την ποιητική απόδοση του τροπαρίου της Κασσιανής μοναχής από τον Κωστή Παλαμά, από τη γέννηση του οποίου συμπληρώθηκαν φέτος 160 χρόνια.

Οι συντελεστές της συναυλίας είναι:

Άννα Γαζαριάν και Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι.

Μάριος Καζάς, πιάνο.

Προλογίζουν οι:

Γιώργος Βλαντής, Διευθυντής του Συμβουλίου των Χριστιανικών Εκκλησιών της Βαυαρίας.

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, θεολόγος – μουσικός.

Ακολουθεί το αναλυτικό πρόγραμμα της συναυλίας. 

Άννα Γαζαριάν, Γιώργος Βλαντής

 ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ • A cappella

– Μεσρόπ Μαστότς (361-440), Bazum en qo gtutyunqd (Το έλεός σου είναι μεγάλο)

– Πρωτοχριστιανικός ύμνος στην Αγία Τριάδα, ανωνύμου (3ος αι. μ.Χ.)

– Γρηγόριος του Νάρεκ (951-1003), Havun Havun (Αναστάσιμος ύμνος)

– Εξομολογείσθε τω Κυρίω, ήχος πλ. α΄, ψαλμός ρλε΄ (135)

– Νερσής Σνορχαλί (1102-1173), Bac mez Ter (Κύριε, άνοιξέ μας)

– Σιγησάτω πάσα σαρξ, ήχος πλ. α΄, αντί Χερουβικού το Μ. Σάββατο

– Μκιτάρ του Αϊριβάνκ (1224-1290), Sirt im sasani (Τρέμει η καρδιά μου)

– Μακάρ Εκμαλιάν (1856-1905), Surb Surb (Άγιος, Άγιος)

– Επινίκιος ύμνος, σύνθεση Θεοδώρου Παπακωνσταντίνου (1948-1969)

ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ • Για φωνή και πιάνο

– Σαγιάτ Νόβα (1712-1795), Yis k’u ghimet’n ch’im gidi (Δεν γνωρίζω την τιμή σου)

– Κομιτάς (1869-1935), Chinar es (Είσαι σαν μια λεύκα)

– Δημήτρης Μητρόπουλος (1896-1960), Κασσιανή (1919), απόδοση: Κωστής Παλαμάς

– Κομιτάς, Kakavik (Μικρή πέρδικα)

– Κομιτάς, Shaxkr Shuxkr (Ερωτικό τραγούδι)

– Κομιτάς, Tcirani tcar (Η βερικοκιά)

– Τ’ αηδόνια της Ανατολής, από αγιορείτικο χειρόγραφο, μεταγραφή: Γιώργος Χατζημιχελάκης

– Κομιτάς, Krunk (Ο γερανός)

– Κομιτάς, Oror (Νανούρισμα)

– Γιάννης Κωνσταντινίδης (1903-1984), Τα ματάκια σου τα μαύρα και Το Ερηνάκι, από τα 20 τραγούδια του ελληνικού λαού

– Τιγκράν Μανσουριάν (γενν. 1939), Poqrik Madrigal (Μικρό μαδριγάλι)

– Παράπονο – Η ξενιτιά, παραδοσιακά αρμένικα, ελληνικοί στίχοι: Λίνα Νικολακοπούλου