Ο ΚΑΙΡΙΟΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΙΠΟΤΟΛΟΓΟΣ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΑΝΤΩΝΙΟΣ

Ο Γερμανός Πρόεδρος με εκπροσώπους της Ουκρανικών Εκκλησιών στη Συνέλευση του ΠΣΕ 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Από τις 31 Αυγούστου έως και 8 Σεπτεμβρίου 2022, πραγματοποιείται στην Καρλσρούη της Γερμανίας η 11η Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, με θέμα «Η αγάπη του Χριστού κινεί τον κόσμο προς τη συμφιλίωση και την ενότητα». 

Στην εναρκτήρια συνεδρία μίλησε εμπνευσμένα και προφητικά, θα λέγαμε, ο Πρόεδρος της Γερμανίας Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, ο οποίος κατακεραύνωσε τη στάση της Εκκλησίας της Ρωσίας απέναντι στην ρωσική εισβολή και τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία. Είπε, μεταξύ άλλων, ο Γερμανός Πρόεδρος: 

«Οι ηγέτες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας οδηγούν σήμερα τους πιστούς τους και ολόκληρη την Εκκλησία τους σε ένα ξεκάθαρα αντιχριστιανικό και βλάσφημο δρόμο. Δικαιολογούν έναν επιθετικό πόλεμο κατά της Ουκρανίας, δηλαδή εναντίον των δικών τους, εναντίον των δικών μας αδελφών στην πίστη. Αυτή η προπαγάνδα ενάντια στα ελεύθερα δικαιώματα των πολιτών μιας άλλης χώρας, αυτός ο εθνικισμός που αυθαίρετα διεκδικεί το θέλημα του Θεού για τα αυτοκρατορικά όνειρα μιας δικτατορίας, πρέπει να μας βρει αντίθετους και εδώ σε αυτή την αίθουσα, σε αυτή τη συνέλευση. Πόσες γυναίκες και άνδρες αλλά και παιδιά στην Ουκρανία έπεσαν θύματα αυτής της ταραχής, αυτού του μίσους και αυτής της εγκληματικής βίας! Βομβαρδισμοί σε περιοχές και στοχευμένες επιθέσεις σε κτίρια αμάχων, διαμερίσματα, νοσοκομεία, εμπορικά κέντρα, σταθμούς και δημόσιους χώρους, εγκλήματα πολέμου που είναι ανοιχτά στα μάτια του κόσμου: πρέπει να μιλήσετε γι’ αυτό εδώ και να εγκαταλείψετε τη σιωπή σήμερα. Πρέπει να το εκφράσουμε, ναι, πρέπει να το κατηγορήσουμε, πρέπει να ομολογήσουμε ως χριστιανική κοινότητα την αξιοπρέπεια και την ελευθερία και την ασφάλεια των Ουκρανών. 

Σε αυτό το σημείο, καλωσορίζω ιδιαίτερα θερμά για άλλη μια φορά τις αντιπροσωπείες των Εκκλησιών από την Ουκρανία και ελπίζω ότι θα μπορέσουν να πάρουν δύναμη και υποστήριξη από αυτή τη συνάντηση στις Εκκλησίες που υποφέρουν. 

Υπάρχουν και εκπρόσωποι της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας σήμερα εδώ. Το ότι βρίσκονται εδώ δεν θεωρείται δεδομένο σε αυτούς τους καιρούς. Περιμένω ότι από αυτή τη συνέλευση ότι δεν θα αποφύγουν την αλήθεια γι’ αυτόν τον βάναυσο πόλεμο και την κριτική για τον ρόλο της εκκλησιαστικής τους ηγεσίας. Η ηγεσία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας προσχώρησε στα εγκλήματα πολέμου κατά της Ουκρανίας. Αυτή η ολοκληρωτική ιδεολογία, μεταμφιεσμένη ως θεολογία, οδήγησε στην πλήρη ή μερική καταστροφή πολλών θρησκευτικών δομών στην επικράτεια της Ουκρανίας – εκκλησιών, τζαμιών, συναγωγών, εκπαιδευτικών και διοικητικών κτηρίων, που ανήκαν σε θρησκευτικές κοινότητες. Κανένας Χριστιανός, που εξακολουθεί να έχει την πίστη του, το μυαλό του και τα συναισθήματα του, δεν θα μπορέσει να δει το θέλημα του Θεού σε αυτό. Όλα αυτά έρχονται σε ουσιαστική αντίθεση με το τρίτο σύμβολο του λογότυπου της Συνέλευσης – τον σταυρό.» κατέληξε ο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγερ.

Στην 11η Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών όντως συμμετέχουν και εκπρόσωποι της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, υπό τον νέο πρόεδρο του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας, μητροπολίτη Βολοκολάμσκ Αντώνιο. 

Ο Βολοκολάμσκ Αντώνιος κατά την δική του παρέμβαση στην Συνέλευση, είπε ότι «από της στιγμής της εντάξεως του Πατριαρχείο Μόσχας στο ΠΣΕ το 1961 η ανθρωπότητα βίωσε αρκετές ταραχές, έχει κατ’ επανάληψιν αλλάξει και η πολιτική κατάσταση, αλλά πάντα γνωρίζαμε ότι μπορούμε ανεμπόδιστα να συμμετέχουμε στις εργασίες αυτού του μεγαλύτερου θρησκευτικού φόρουμ, σκοπός του οποίου είναι όχι να μιλήσουμε για την πολιτική, αλλά για το χριστιανικό μήνυμα στον κόσμο». 

Κι ακόμα ο μητροπολίτης Αντώνιος εξέφρασε την κατηγορηματική του διαφωνία στα όσα είπε ο Γερμανός Πρόεδρος για την στάση της ρωσικής Εκκλησίας και σημείωσε το απαράδεκτο της χρήσεως του θρησκευτικού στοιχείου για πολιτικές σκοπιμότητες. 

Έρχεται, λοιπόν, ο ρώσος επίσκοπος να μας πει ότι ο Γερμανός Πρόεδρος χρησιμοποίησε το Ουκρανικό όχι για να καταγγείλει την απαράδεκτη στάση της Εκκλησίας της Ρωσίας, αλλά «για πολιτικές σκοπιμότητες». Κι ακόμα υπεραμύνθηκε του διαλόγου μεταξύ των χριστιανών, που είναι και ο σκοπός του ΠΣΕ. 

Πολύ σωστά! Αλλά το νόημα του αληθινού διαλόγου το όρισε με σαφήνεια ο Γερμανός Πρόεδρος όταν είπε: 

«Ναι, ξανά και ξανά οι Χριστιανοί πρέπει να χτίζουν γέφυρες. Αυτό είναι και παραμένει ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα μας. Αλλά η κατασκευή γεφυρών απαιτεί ετοιμότητα και στις δύο πλευρές του ποταμού. Μια γέφυρα δεν μπορεί να κατασκευαστεί, εάν η μία πλευρά καταστρέψει τους στύλους, που τη στηρίζουν. Την παραμονή της Συνέλευσης εκφράστηκε η άποψη, ότι τουλάχιστον ο διάλογος πρέπει να είναι δυνατός. Ναι, αλλά ο διάλογος δεν είναι αυτοσκοπός. Ο διάλογος πρέπει να ρίξει φως σε αυτό, που συμβαίνει. Ο διάλογος πρέπει να επιστήσει την προσοχή στην αδικία, να αποκαλύψει τόσο τα θύματα όσο και τους ένοχους – και τους συνεργούς τους. Ωστόσο, ο διάλογος, που δεν ξεφεύγει από ευσεβείς πόθους και αόριστες γενικεύσεις, μπορεί στη χειρότερη περίπτωση να γίνει πλατφόρμα δικαίωσης και προπαγάνδας. Τι είδους διάλογο κάνουμε εδώ; Αυτή είναι μια επιλογή, που πρέπει να κάνει η Συνέλευση, και η θέση της Γερμανίας - μιλώ εδώ και εξ ονόματος της ομοσπονδιακής κυβέρνησης - είναι σαφής.» 

Τι είδους διάλογο να κάνει, λοιπόν, η ρωσική Εκκλησία όταν: 

- Υπεραμύνεται της ρωσικής εισβολής με τον πιο άθλιο τρόπο και πρόσφατα ο Μόσχας Κύριλλος μας είπε το ανήκουστο: «η Ρωσία έχει μια ιδιαίτερη αποστολή ως χώρα, με το να μην επιτρέπει στις ισχυρές δυνάμεις προπαγάνδας να αναμειγνύουν τις έννοιες, ώστε ο άνθρωπος να μην διακρίνει το κακό από το καλό». 

- Έχει διακόψει την εκκλησιαστική κοινωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, την Εκκλησία της Κύπρου και την Εκκλησία της Ελλάδος. 

- Έχει εισβάλει βάναυσα την Αφρική, που αποτελεί κανονική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, ιδρύοντας «Πατριαρχική Εξαρχία». 

- Εξακολουθεί να θεωρεί την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας, αντιπροσωπεία της οποίας συμμετέχει στην Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ, ως έναν εσμό «αυτοχειροτόνητων και σχισματικών». 

Και επιλείψει με διηγούμενον ο χρόνος… 

Για ποιο διάλογο μπορεί να κάνει λόγο η ρωσική Εκκλησία; 

Ο Βολοκολάμσκ Αντώνιος συναντήθηκε και με τον Πατριάρχη Αντιοχείας Ιωάννη, ο οποίος στοιχείται απολύτως στην ρωσική γραμμή. Φωτογραφήθηκε μαζί του φορώντας εγκόλπιο, όταν ο Πατριάρχης δεν έφερε εγκόλπιο. Το λιγότερο που θα έπρεπε να κάνει ο νέος ρώσος επίσκοπος θα ήταν να κρύψει το εγκόλπιό του, αφού ο Πατριάρχης δεν το φορούσε. Αλλά πού τέτοια λεπτότητα… Μάλλον είναι ψιλά γράμματα αυτά για τους ρώσους.

ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ – Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιῶν

Κεντρική Ἐπιτροπή

Κρήτη, 3.9.2012

Ἀρχιεπισκόπου Τιράνων, Δυρραχίου καί πάσης Ἀλβανίας Ἀναστασίου

Ομοτίμου Καθηγητού Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

Ἐπιτίμου Μέλους τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ – Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

1. Ἡ οἰκονομική κρίση πού ζοῦμε σέ πολλές χῶρες τοῦ κόσμου, καί ἰδιαίτερα ἐμεῖς στόν Νότο τῆς Εὐρώπης, ἔχει ὁδηγήσει ἑκατομμύρια ἀνθρώπων σέ κατάθλιψη καί συχνά σέ ἀπόγνωση. Σήμερα ὅλο καί περισσότερο συνειδητοποιεῖται ὅτι ἡ οἰκονομική αὐτή κρίση εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς γενικότερης κοινωνικῆς κρίσεως, μιᾶς κρίσεως ἀξιῶν. Ἀποτελεῖ συνέπεια μιᾶς θεωρητικῆς ἀντιλήψεως σχετικά μέ τόν ἄνθρωπο καί τή φύση, ἡ ὁποία, στήν ἐποχή τοῦ εὐδαιμονισμοῦ, κινήθηκε σέ ἐντελῶς διαφορετική κατεύθυνση ἀπό τή χριστιανική. Ἀπωθώντας ἀπό τή συνείδηση τῶν ἀνθρώπων καί τῆς κοινωνίας τήν πίστη στόν Θεό, στόν Θεό τῆς ἀλήθειας, τῆς δικαιοσύνης καί τῆς ἀγάπης, ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος κατέληξε στό συμπέρασμα ὅτι, ἀφοῦ δέν ὑπάρχει Θεός, ὅλα ἐπιτρέπονται.

Ὁ σεβασμός πρός τό ἀνθρώπινο πρόσωπο ἀντικαταστάθηκε ἀπό τή δεσποτεία ἀπροσώπων θεσμῶν καί δυνάμεων. Ὁ τονισμός τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου ὑπεχώρησε δίνοντας τήν ἔμφαση στήν ἀπόλυτη ἐλευθερία τῆς ἀγορᾶς. Ἔτσι, ἀπό κοινωνία ἐλευθέρων προσώπων φθάσαμε στό σημεῖο ὁλόκληροι λαοί νά γίνονται ὑποψήφιοι δοῦλοι ἀπροσώπων ὁμάδων, ἀνωνύμων ἐμπόρων τοῦ χρήματος πού ρυθμίζουν βασικά τίς οἰκονομίες τῶν λαῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι γνωστοί ὡς “ἀγορές”. Αὐτές αὐτονομοῦν τό χρῆμα σάν ἀφηρημένη “λογιστική” ἀξία καί τό ἐμπορεύονται. Στούς πολυσυνθέτους δαιδάλους τῆς παγκοσμιοποιήσεως ἔχουν δημιουργηθεῖ νέες δομές τοῦ χρηματοπιστωτικοῦ συστήματος μιᾶς “εἰκονικῆς οἰκονομίας” πού κανείς κρατικός ἤ ἄλλος πολιτικός θεσμός δέν ἐλέγχει. Ἀντιθέτως, οἱ ἀποφάσεις τῶν ἀγνώστων αὐτῶνπαραγόντων, πού δροῦν μέ καλυμμένα πρόσωπα, μποροῦν νά ἀνατινάξουν κράτη καί ἔθνη καί νά καταδικάσουν ἑκατομμύρια ἀνθρώπους στήν ἀνεργία καί τήν κοινωνία στήν ἐξαθλίωση. Ἔτσι, ὅλη ἡ παγκόσμια οἰκονομία ζεῖ πλέον μιά τρομερή δομική κρίση τοῦ χρηματοπιστωτικοῦ συστήματος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τήν πιό πειστική ἀπόδειξη τῆς κρίσεως ἀξιῶν τῆς κοινωνίας.

Ἡ ἀδικία σέ παγκόσμιο ἐπίπεδο κορυφώνεται στό γεγονός ὅτι τό 20% τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ πλανήτη, πού ζεῖ στίς πλούσιες χῶρες, καταναλώνει τό 80% τοῦ πλούτου τῆς γῆς. Συγχρόνως, ἡ οἰκονομική αὐθαιρεσία, ἡ διαφθορά, ἡ ἀδικία καί ἀναλγησία, πού ἄνθησαν μέ ὅποιο οἰκονομικό μοντέλο καί ἄν ἐπεβλήθηκε –καπιταλιστικό ἤ σοσιαλιστικό-, ἔχει ὁδηγήσει ἑκατομμύρια ἀνθρώπων στήν κοινωνική περιθωριοποίηση καί ἐν πολλοῖς στήν ἐξαθλίωση.

2. Στήν ὀδυνηρή αὐτή οἰκονομική κρίση, ἡ Ἐκκλησία δέν μπορεῖ νά μείνει ἁπλός θεατής. Εἶναι ὑποχρεωμένη νά ἀρθρώσει μέ σθένος λόγο προφητικό, πρός τρεῖς κατευθύνσεις.

α) Σθεναρή κριτική στά μέλη τῶν Ἐκκλησιῶν μας γιά τήν ἀσυνεπῆ πρός τίς ἀρχές τοῦ Εὐαγγελίου στάση, γιά τή, μικρή ἤ μεγάλη, συμμετοχή στήν ἀδικία καί τήν κοινωνική διαφθορά. Κινητοποίηση, μέ δημιουργικές πρωτοβουλίες τῶν ἐνοριῶν, τῶνδιαφόρων ἐκκλησιαστικῶν ὁμάδων καί ὀργανισμῶν, γιά τήν ἄμεση ἀνακούφιση καί βοήθεια τῶν ἀσθενεστέρων μελῶν τῆς κοινωνίας μας. Δόξα τῷ Θεῷ, στόν τομέα αὐτόν ὑπάρχουν ἤδη σοβαρές ἐκκλησιαστικές δράσεις.

β) Ἄσκηση θαρρετῆς κριτικῆς στά ὑλιστικά ἰδεώδη καί συστήματα πού ἀπεργάζονται τήν ἀδικία γενικότερα καί τήν οἰκονομική κρίση εἰδικότερα. Προσπάθεια νά ἐπηρεασθοῦν οἱ πολιτικές ἡγεσίες. Πρόσκληση σέ διακεκριμένους ἐπιστήμονες καί οἰκονομολόγους νά ἐπεξεργασθοῦν λύσεις, μέ σεβασμό στόν ἄνθρωπο καί τήν ταυτότητα τῶν λαῶν καί συμπαράσταση στίς προσπάθειές τους. Ἡ γενική ἀντίληψη περί ἀνθρώπου καί κτίσεως ἔχει ριζικά ὑποκύψει σέ εὐδαιμονιστικές ἀντιλήψεις. Ἡ Ἐκκλησία καλεῖται νά ὑπερασπισθεῖ τήν ἀξιοπρέπεια τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου ὡς εἰκόνος τοῦ προσωπικοῦ Θεοῦ- καί ἐπίσης τήν ἱερότητα τῆς κτίσεως ὡς δημιουργήματος τοῦ Θεοῦ. Ἡ νοοτροπία ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὁ ἀφέντης τῆς κτίσεως καί ἄρα δικαιοῦται νά καταχρᾶται τό φυσικό περιβάλλον δέν εἶναι ἁπλῶς λανθασμένη, ἀπό ἀπόψεως ὀρθοδόξου εἶναι ἁμαρτία. Σύμφωνα μέ τή χριστιανική πίστη, ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὀργανικό μέρος τῆς κτίσεως καί ὀφείλει νά τή χρησιμοποιεῖ μέ σεβασμό.

γ) Οἱ κατά τόπους ᾽Εκκλησίες ἔχουν τήν εὐκαιρία νά δείξουν εὐρύτερη ἀλληλεγγύη μεταξύ τους ἐπιδρώντας στίς κοινωνίες μέσα στίς ὁποῖες ζοῦν. Π.χ. ἐπηρεάζοντας τούς λαούς τῆς Βορείου Εὐρώπης γιά κατανόηση καί ἀλληλεγγύη πρός τίς δοκιμαζόμενες κοινωνίες τῆς Νοτίου Εὐρώπης. Καί ἀντιστρόφως, περιορίζοντας τά αἰσθήματα πικρίας καί ἀγανακτήσεως τῶν οἰκονομικῶς ἀσθενεστέρων λαῶν τοῦ Νότου, γιά τήν ὑπεροπτική συμπεριφορά ὁρισμένων οἰκονομικά εὐρώστων εὐρωπαϊκῶν κρατῶν. Τά παραδείγματα, προφανῶς, μπορεῖ νά πολλαπλασιασθοῦν λόγω τῶν ἀντιθέσεων πού ὑφίστανται στήν ὑφήλιο μεταξύ οἰκονομικῶς ἰσχυρῶν καί ἀδυνάτων κρατῶν. Οἱ Ἐκκλησίες στίς πλούσιες κοινωνίες δέν δικαιοῦνται νά σιωποῦν -κάποτε καί νά συμπλέουν- καί νά ἀφήνουν νά δεσπόζουν ὑπεροπτικές φωνές πού προσβάλλουν τούς εὑρισκομένους σέ δοκιμασία λαούς.

3. Ἀλλά ἄς ἐπανέλθουμε στόν οἰκεῖο, κοινωνικό μας χῶρο. Πρωταρχικό μας χρέος εἶναι ἡ σοβαρή αὐτοκριτική. Δυστυχῶς, ἡ ἔννοια τῆς κρίσιμης αὐτῆς λέξης ἔχει ἀλλοιωθεῖ. Χρησιμοποιρεῖται συνήθως γιά νά ἐπισημανθοῦν τά λάθη τῶν ἄλλων. Ὅμως, μαζί μέ τίς ἀναμφισβήτητες εὐθύνες τῆς πολιτικῆς καί οικονομικῆς ἡγεσίας, ἐπιβάλλεται νά συνειδητοποιήσουμε τά λάθη πού ἔχουμε διαπράξει ὡς πολίτες. Ἀσφαλῶς, δέν εἶναι ἀλήθεια ὅτι ὅλοι συλλήβδην ἔχουν τίς ἴδιες εὐθύνες. Πολλοί ἁπλοί ἄνθρωποι εἶναι θύματα καί δέν ἔχουν ὠφεληθεῖ ἀπό τήν εὐημερία πού δημιουργήθηκε μέ χρήματα δανεικά.Ὅμως, ἄν ψάξουμε μέ διεισδυτική ματιά, οἱ περισσότεροι θά ἀνακαλύψουμε καί ἀτομικά σφάλματα καί παραλείψεις. Περιπτώσεις στίς ὁποῖες δέν ἀντισταθήκαμε στή διάχυτη ἀσυδοσία καί τήν κραυγαλέα παραβατικότητα.

Ἐπαναλαμβάνοντας ἁπλῶς τή φράση “κρίση ἀξιῶν”, κινδυνεύουμε νά χαθοῦμε στήν ἀοριστία.Ἡ Ἐκκλησία, “ἔτι καί ἔτι”, καλεῖται νά ὀνομάζει, νά τονίζει, νά ἐπισημαίνει αύτές τίς παγκοσμίου κύρους διαχρονικές ἀξίες: τή δικαιοσύνη, μέ τή σαφῆ ἔννοια: “Πάντα οὖν ὅσα ἄν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτω καί ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς” (Ματθ. 7:12). Ἐπίσης, τήν ἀλήθεια, τήν ἀξία τοῦ μέτρου, τή συμφιλίωση, τήν ἀγάπη σέ ὅλες της τίς ἐκφράσεις καί διαστάσεις.

4. Ἡ αὐτοκριτική ὅμως δέν ἀρκεῖ. Οὔτε ὁ ρόλος τῆς Ἐκκλησίας ἐπιτρέπεται νά περιορισθεῖ σέ περιγραφές πού στηλιτεύουν ἀόριστα τούς παραβάτες. Ὁ προφητικός της λόγος πρέπει, χωρίς περιστροφές, νά καλεῖ σέ μετάνοια. Γιά πολλούς συγχρόνους, ἡ λέξη “μετάνοια” ἠχεῖ πολύ θρησκευτική, παρωχημένη. ᾽Εν τούτοις, παραμένει διαχρονικά ἐπίκαιρη καί ἐπαναστατική, ἀπό τότε πού τήν ἀνέδειξεπυρήνα τοῦ Εὐαγγελίου Του ὁ Κύριός μας, ὁ Ἰησοῦς Χριστός: “Μετανοεῖτε” (Μάρκ. 1:15), ἀλλάξετε νοῦ, συμπεριφορά, τρόπο μέ τόν ὁποῖο ἀντικρύζετε τή ζωή, ἐπαναλαμβάνει. Μόνο μέ ἀλλαγή νοῦ καί καρδιᾶς μποροῦμε νά σταματήσουμε συνήθειες καί πάθη πού ἀρρωσταίνουν τήν κοινωνία μας. Ἡ οἰκονομική καί ἠθική κρίση, πού παρουσιάζεται στήν πλειονότητα τῶν λαῶν καί κρατῶν, σχετίζεται μέ σαφῆ αἴτια, πού ἔχουν ὄνομα καί συγκεκριμένες μορφές. Περιορίζομαι νά ἐπισημάνω τρεῖς ρίζες τῆς διαφθορᾶς ἡ ὁποία εἶναι ἡ μητέρα τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως.

α). Πλεονεξία. Αὐτή, κατά τόν Ἀπόστολο Παῦλο, εἶναι“εἰδωλολατρία” (Κολοσ. 3:5), ἄρνηση τῆς λατρείας πρός τόν ἀληθινό Θεό. Ὁ πλεονέκτης ἀδιαφορεῖ γιά τή νομιμότητα τῶν μεθόδων. Ἡ ἀπληστία του παίρνει ὅλο καί νέες ἀνεξέλεγκτες μορφές.Μέ ἐκφραστικό τρόπο, ὁ Ἀπόστολος τῶν ἐθνῶν ἐπισημαίνει:”οἱ δέ βουλόμενοι πλουτεῖν ἐμπίπτουσιν εἰς πειρασμόν καί παγίδα καί ἐπιθυμίας πολλάς ἀνοήτους καί βλαβεράς, αἵτινες βυθίζουσι τούς ἀνθρώπους εἰς ὄλεθρον καί ἀπώλειαν. ῥίζα γάρ πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία” (Α΄ Τιμ. 6:9). Ὁ ἰός τῆς φιλαργυρίας στή σύγχρονη ἐποχή μεταλλάσσεται καί μεταδίδεται σέ ὅλα τά κοινωνικά στρώματα. Ἡ λεγομένη καταναλωτική κοινωνία ἔφθασε στήν καταναλωτική ὑστερία. Ἰδανικό καί σκοπός τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου κάθε τάξεως ἔγινε ἡ ἀλόγιστη συσσώρευση ὑλικῶν ἀγαθῶν, συχνά περιττῶν, μέ ἀδιαφορία γιά τό φυσικό περιβάλλον.

Τήν ἀπληστία αὐτή, ἡ ὁποία εἶναι αἰτία καί τῆς σύγχρονης οἰκολογικῆς κρίσεως, εἶχε στηλιτεύσει πρίν ἀπό 16 αἰῶνες ἕνας μεγάλος θεολόγος, πατέρας καί διδάσκαλος τῆς μιᾶς καί ἀδιαιρέτου Ἐκκλησίας, ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης, τονίζοντας: “Κάνε χρήση ἀλλά ὄχι κατάχρηση. Ἄφησε τόν ἑαυτό σου νά ἀπολαύσει, ἀλλά μέ μέτρο. Μή γίνεσαι ὄλεθρος ὅλων τῶν ζώων πού ζοῦν στή γῆ καί στή θάλασσα” (Ὁμιλία περί Εὐποιΐας, 383 μ.Χ.).

β) Ἡ ἑπόμενη ρίζα τῆς διαφθορᾶς εἶναι τό ψέμα. Μέ τό ψέμα ἐπῆλθε ἡ πτώση τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, μᾶς πληροφορεῖ τό πρῶτο κεφάλαιο τῆς Ἁγίας Γραφῆς (Γεν. 3:1), ἐνῶ τό τελευταῖο ἐπιμένει ὅτι θά μείνει ἔξω ἀπό τή βασιλεία τοῦ Θεοῦ “πᾶς ὁ φιλῶν καί ποιῶν ψεῦδος”(Άποκ. 22:15). Τό ψέμα, τελικά, ὑπονομεύει κάτι τό πιό σημαντικό, τή δυνατότητα νά ἀγαποῦμε. Φαίνεται ἴσως κάπως παράδοξο αὐτό. Ὅπως, διεισδυτικά, ὁ Ντοστογιέφσκυ ἐξηγεῖ, βάζοντας στό στόμα τοῦ στάρετς Ζωσιμᾶ αὐτή τή συμβουλή: “Καί τό κυριότερο ἀπ᾽ ὅλα, μή λέτε ψέματα … Τό κυριότερο εἶναι νά μήν λέτε ψέματα στόν ἴδιο τόν ἑαυτό σας. Αὐτός πού λέει ψέματα στόν ἑαυτό του καί πιστεύει στό ἴδιο του τό ψέμα φτάνει στό σημεῖο νά μήν βλέπει καμμιάν ἀλήθεια, οὔτε μέσα του οὔτε καί στούς ἄλλους –καί ἔτσι χάνει κάθε ἐκτίμηση γιά τούς ἄλλους καί κάθε αὐτοεκτίμηση. Μήν ἐκτιμώντας κανέναν, παύει νά ἀγαπάει. Καί μήν ἔχοντας τήν ἀγάπη, ἀρχίζει νά παρασέρνεται ἀπό τά πάθη καί τήν ἀκολασία …. Αὐτός πού λέει ψέματα στόν ἑαυτό του εἶναι αὐτός πού προσβάλλεται πρῶτος. Γιατί καμμιά φορά εἶναι πολύ εὐχάριστο νά νιώθει κανείς προσβεβλημένος. Ἔτσι δέν εἶναι;” (Ἀδελφοί Καραμαζώφ, Τόμος Α΄).

γ) Τό κατ᾽ ἐξοχήν, πάντως, ἐπικίνδυνο, εἶναι ἡ φιλαυτία, ὁ ἐγωκεντρισμός, ἡ αἰχμαλωσία στό ἐγώ μας, ἡ λατρεία τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος, τοῦ οἰκογενειακοῦ, τοῦ τοπικοῦ, τοῦ ἐθνικοῦ. Τό ἀντίδοτο σ᾽ αὐτό παραμένει ἡ δικαιοσύνη μαζί μέ τήν ἀλληλεγγύη καί τήν αὐτοθυσία.

Τό μυστικό γιά νά βρεῖ κανείς τόν ἑαυτό τουεῖναι νά τόν προσφέρει. Ὁ τονισμός καί ἡ βίωση αὐτῆς τῆς ἀξίας παραμένειἡ κατ᾽ ἐξοχήν προσφορά τῆς Ἐκκλησίας: Ἡ συμπαράσταση πρός τούς θλιβομένους, ἔστω καί ἄν εὐθύνονται οἱ ἴδιοι γιά λάθη καί παραλείψεις τους (πβ. Ματθ. 25:35-40). Κανείς ἄλλος θεσμός δέν μπορεῖ νά ἐμπνεύσει καί νά προσφέρει ἀγάπη καί αὐτοθυσία. Στό κλασικό ”cognito ergo sum” (“σκέπτομαι, ἄρα ὑπάρχω”), ἡ Ἐκκλησία, ἀντλώντας ἀπό τίς καλύτερες σελίδες τῆς ἱστορίας της, προσθέτει: “ἀγαπῶ, ἄρα ὑπάρχω”, κατά τό πρότυπο τῆς ἐν ἀγάπῃ καί ἀλληλοπεριχωρήσει ὑπάρξεως τῆς Ἁγίας Τριάδος.

5. Μετά τόν κριτικό λόγο καί τόν τονισμό τῆς προσωπικῆς εὐθύνης, ἡ Ἐκκλησία ὀφείλει νά προσφέρει ἕνα μήνυμα αἰσιοδοξίας καί ἐλπίδος. Ἡ κρίση μπορεῖ νά γίνει μιά ἰδιαίτερη εὐκαιρία πνευματικῆς ἀνανεώσεως. Ὁ πυρετός τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως καθώς καί τῆς οἰκολογικῆς ἀποκαλύπτει ὅτι ὑπάρχει μία γενικότερη ἀσθένεια πού ἀπειλεῖ τήν ἐπιβίωση τῆς ἀνθρωπότητος.

Ἡ σύγχρονη οἰκονομική κρίση, παρά τήν ὀδύνη καί τήν ἀμηχανία πού ἔχει προκαλέσει σέ ἑκατομμύρια ἀνθρώπους, τόσο τῶν ὑπανάπτυκτων ὅσο καί τῶν ἀνεπτυγμένων κρατῶν, δίνει μιά ἐξαιρετική δυνατότητα γιά διορθωτικές ἀλλαγές σέ κρίσιμους τομεῖς τῆς παγκόσμιας, τῆς ἐθνικῆς καί προσωπικῆς μας ζωῆς. Οἱ χριστιανοί καλούμεθα νά πρωτοστατήσουμε σ᾽ αὐτές τίς προσπάθειες, ὅπως τό κάναμε (μέ πρωταγωνιστή τό Π.Σ.Ε.) στίς περιπτώσεις τοῦ ρατσισμοῦ καί τῆς βίας. Ἀσφαλῶς, δέν ἐξαλείφθηκαν μέ τήν κριτική καί τή δράση μας. Ὅμως ἐπετεύχθη μιά εὐρύτερη συνειδητοποίηση τῆς ἀνάγκη καταπολεμήσεώς τους.

Δέν εἶναι ἡ πρώτη φορά πού ἡ Ἐκκλησία βρίσκεται ἀντιμέτωπη μέ κρίσεις. Οἱ τραγικές συγκρούσεις καί ἐμπειρίες τῶν παγκοσμίων πολέμων τοῦ 20οῦ αἰῶνος ξύπνησαν τίς συνειδήσεις καί ὁδήγησαν στήν κατάργηση τῆς ἀποικιοκρατίας, τῶν φασιστικῶν συστημάτων, τῶν ρατσιστικῶν ἰδεολογιῶν καί, τελικά, στήν κατάρρευση τοῦ κομμουνισμοῦ στίς περισσότερες χῶρες. Στή διάρκεια μεγάλων δοκιμασιῶν, ὁπότε οἱ κοινωνίες φθάνουν σέ ὁριακά σημεῖα ἀντοχῆς, ἀναδύονται σπάνιες ἀρετές κρυμμένες στήν καρδιά τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἡ φιλαλήθεια, ἡ γενναιότητα, ἡ ἀνεκτικότητα, ἡ συγχωρητικότητα, ἡ αὐταπάρνηση, ἡ δικαιοσύνη, ἡ φιλαλληλία. Αὐτά καί σήμερα ἀποτελοῦν πολύτιμα ἀντισώματα στίς λιποθυμικές τάσεις τοῦ κοινωνικοῦ μας σώματος. Καί αὐτά πρέπει, μέ ἐπιμονή καί σύστημα νά ἐνεργοποιήσει σήμερα ἡ Ἐκκλησία.

Ἄμεσο χρέος μας εἶναι νά στηρίξουμε τήν ἐλπίδα καί τήν ἀντοχή τῶν μελῶν μας καί τῶν λαῶν μας, καί μέ εἰλικρινῆ σεβασμό στήν ἀξία τοῦ κάθε ἀνθρωπίνου προσώπου καί τοῦ κάθε ἔθνους, νά ἀγωνισθοῦμε γιά τή δίκαιη ὑπέρβαση τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, γιά μιά οὐσιαστική ἀλληλεγγύη μέσα στήν κοινωνία μας καί μεταξύ τῶν λαῶν τῆς οἰκουμένης.

Ο π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΕΤΣΗΣ ΓΙΑ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΕΚΤΡΟΠΕΣ "ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ [Ρ]ΤΥΠΟΥ"

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΕΚΤΡΟΠΕΣ
Του Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Τσέτση 

Ο λόγος για το πρόσφατο ατόπημα της εφημερίδας «Ορθόδοξος Τύπος», η οποία, ερειδόμενη σε μυθεύματα ενός ζηλωτικών τάσεων Αγιορείτου Μοναχού, στο από 1ης Αυγούστου 2014 φύλλο της, δημοσίευσε πρωτοσέλιδα μια πλήρη φαιδροτήτων «είδηση» (;) με τον βαρύγδουπο τίτλο «Κατάργηση του Αβάτου του Αγίου Όρους απεφάσισε το Παγκόσμιον Συμβούλιον Εκκλησιών ή Αιρέσεων». Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ως άνω απόφασις ελήφθη κατά την τελευταία Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ) στο Μπουσάν της Νοτίου Κορέας (30 Οκτωβρίου-8 Νοεμβρίου 2013). 

Σωστά διαβάσατε, φίλοι αναγνώσται, τον τίτλο του «αποκαλυπτικού» αυτού δημοσιεύματος. «Απεφάσισε το ΠΣΕ την κατάργηση του Αβάτου του Αγίου Όρους»! Ωσάν η Γενική Συνέλευσή του να ήταν η Διπλή Σύναξη Καθηγουμένων και Αντιπροσώπων των 20 Ιερών Μονών του Αγίου Όρους και η Αναθεωρητική Βουλή των Ελλήνων! Τα μόνα αρμόδια Σώματα, δυνάμενα να επιφέρουν καθεστωτικές τροποποιήσεις σε αυτό το αυτοδιοικούμενο τμήμα της Ελληνικής Επικράτειας! 

Κατά το ανυπόγραφο αυτό δημοσίευμα, (στο οποίο συμπεριλαμβάνεται συνημμένως αυτούσιο το παραληρηματικό κείμενο του εν λόγω Μοναχού), η υπό του ΠΣΕ ληφθείσα απόφασις εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Διότι συνεπεία αυτής, και της συναφούς «συμφωνίας που υπεγράφη» (από ποιούς;), είναι «πιθανή» η αλλοίωση του χαρακτήρος του Άθω. Παραδείγματος χάριν, διά της καταργήσεως της Αθωνιάδος Σχολής και της ανεγέρσεως αντ΄ αυτής, μιας «Πνευματικής Οικουμενικής Αθωνιάδος Ακαδημίας»˙ της εγκαταστάσεως «τελεφερίκ» προκειμένου να διευκολυνθεί η άνοδος τουριστών στην κορυφή του Άθωνα˙ της τοποθετήσεως αγάλματος του Μεγάλου Αλεξάνδρου από αρχαιολάτρες-Δωδεκαθεϊστές στο Ιερό βουνό του Άθω˙ της αναστηλώσεως της Μονής Αμαλφηνών, προκειμένου να εγκαταβιώσουν Λατίνοι μοναχοί στο Άγιον Όρος˙ ή ακόμη διά της ιδρύσεως στο Όρος, ή παρά το Ὀρος, ενός (άκουσον, άκουσον) «Ινδουϊστικού Κέντρου», κατόπιν αιτήματος Θιβετιανών Ινδουϊστών μοναχών!! Μ΄άλλα λόγια, «ιστορίες δι΄αγρίους»! 

Και διερωτάται κανείς. Πώς αρθρογράφος μιας σοβαρής εφημερίδας, προβαίνει αβασάνιστα στην δημοσίευση και τον σχολιασμό φαντασιώσεων και χονδροειδών ισχυρισμών ενός ζηλωτού, χωρίς να μπεί στον κόπο να διασταυρώσει τα λεγόμενά του; Η κοινή λογική επέβαλε να έλθει πρώτα σε επαφή με άτομα που ήταν παρόντα στο Μπουσάν. Τουτέστι, με κάποιους αντιπροσώπους της Εκκλησίας της Ελλάδος, της Εκκλησίας Κύπρου, του Οικουμενικού Πατριαρχείου, του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, προκειμένου να βεβαιωθεί διά του λόγου το ασφαλές. Πολύ περισσότερο εφ΄ όσον ήταν ηλίου φαεινότερον πως το κείμενο του ζηλωτού Μοναχού (το οποίο, σημειωτέον, είχε πρωτοδημοσιευθεί σε κάποιο Παλαιοημερολογιτικό έντυπο), ουσιαστικά δεν στόχευε το ΠΣΕ, αλλά τους «Νεοημερολογίτες», ειδικώτερα δε Ιεράρχες και Θεολόγους της Εκκλησίας της Ελλάδος και του Οικουμενικού Πατριαρχείου. 

Προς αποκατάσταση της αληθείας πρέπει να αποσαφηνισθεί ότι στα κείμενα που εξέδωσε η Συνέλευση τού Μπουσάν, ουδείς γίνεται λόγος περί Αγίου Όρους ή περί Πάτμου και Ρόδου. Και, ως εικός, ουδεμία συμφωνία υπεγράφη μεταξύ ορθοδόξων και ετεροδόξων ή χριστιανών και ετεροθρήσκων, καθώς ισχυρίζεται ο Μοναχός. Εξάλλου, τα κείμενα που εκπονούνται από Γενικές Συνελεύσεις ή από άλλα διοικητικά και συμβουλευτικά σώματα του ΠΣΕ, ουδεμίαν υπογραφήν φέρουν. Ούτε και έχουν δεσμευτικόν χαρακτήρα. Είναι απλώς κείμενα εργασίας, υποβαλλόμενα στις Εκκλησίες-μέλη προς αξιολόγηση και απόφανση. Θετική ή αρνητική. 

Είναι αλήθεια ότι στην εξηκονταπενταετή και πλέον πορεία του ΠΣΕ πάντοτε υπήρξαν προβλήματα. Και ασφαλώς δεν θα λείψουν στο μέλλον, λόγω της ανομοιογένειας των Εκκλησιών και Ομολογιών που συμμετέχουν σ΄αυτό, όπως και των θεολογικών και εκκλησιολογικών τοποθετήσεων των συνομιλητών μας. Εξ ου και το συχνάκις τιθέμενο ερώτημα, αν αξίζει τον κόπο να επιμένουν οι Ορθόδοξοι στην συνεργασία τους με τους ετεροδόξους, μιας και δεν φαίνεται να ευοδούται το θέμα της χριστιανικής ενότητος, λόγω ακριβώς των αδιεξόδων που δημιουργούνται. 

Ωστόσο, το ΠΣΕ παρά τις δυσκολίες που παρουσιάζει, είναι ένας μοναδικός χώρος, όπου παρέχονται ποικίλες ευκαιρίες συναντήσεως, αλληλογνωριμίας, αλληλοεκτιμήσεως και συμφιλιώσεως των χριστιανών. Σε μια εποχή δε κατά την οποία ο χριστιανισμός βάλλεται πανταχόθεν και από παντοίου είδους πολέμιους, η συμμετοχή της Ορθοδοξίας στην Οικουμενική Κίνηση και τα θεσμικά της όργανα, αποτελεί όχι μόνο κέντρισμα, αλλά και υπόμνηση ότι, αν πράγματι εμείς οι Ορθόδοξοι θέλουμε να διαδραματίσουμε κάποιο ρόλο στη διάπλαση της κοινωνίας του μέλλοντος, είναι ανάγκη να βγούμε από τα στενά πλαίσια μέσα στα οποία εγκλωβισθήκαμε και να πλησιάσουμε τους «άλλους». 

Παραμένει, όμως, μια απορία. Ποιός ήταν ο λόγος που επέβαλε, αρχές Δεκαπενταυγούστου, την προβολή ατεκμηρίωτων φληναφημάτων για κάτι που δήθεν συνέβη προ οκτώ μηνών στη Νότια Κορέα; Προκειμένου να αυξηθεί η κυκλοφορία της εφημερίδας; Για να δοθεί το μήνυμα ότι οι αμύντορες της Ορθοδοξίας ευρίσκονται στις επάλξεις, αγρυπνούντες ακόμη και μέσα στην καλοκαιρινή ραστώνη; Ή μήπως στην προκειμένη περίπτωση ισχύει αυτό που είπε κάποτε ένας «μαχητικός» θεωρούμενος Ιεράρχης, ο οποίος απαντώντας σε ερώτημα συνεπισκόπου του γιατί διαρκώς γράφει με τόσο μένος κατά των Δυτικών, απεκρίθη με αφοπλιστική ειλικρίνεια: «μα, αυτά ζητά ο κόσμος»!!

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΛΣΟΝ ΜΑΝΤΕΛΑ

Καλό κατευόδιο, Μαντέλα! 

«Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης...» (Ματθ. 5, 10) 

Στην παγκόσμια συγκίνηση για την εκδημία του Νέλσον Μαντέλα (18.7.1918-05.12.2013) μετέχουμε και μείς τόσον επειδή τιμούμε έναν αμείλικτα δεδιωγμένον ένεκεν δικαιοσύνης Χριστιανό (Μεθοδιστή), έναν πολυβασανισμένο αγωνιστή και ελευθερωτή του λαού του και έναν εγκάρδιο φίλο της Ελλάδας, όσον και για ειδικότερους λόγους. Υπενθυμίζουμε μερικούς από τους λόγους αυτούς:

Ο μακαριστός Κισάμου και Σελίνου ΕΙΡΗΝΑΙΟΣ είναι γνωστόν ότι είχε ιδιαίτερη ευαισθησία για την Αφρική και ότι κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για την εκπαίδευση στον τόπο μας στελεχών για το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας. 

Στο πνεύμα αυτό εργασθήκαμε και στην Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης τόσο στα πλαίσια του γενικού έργου της, όσο και με ειδικές δράσεις, που είχαν έμμεση, ενίοτε και άμεση σχέση με τον Μαντέλα και τον αγώνα του. Ως γενικό κανόνα εφαρμόσαμε πάντοτε τη φιλοξενία νέων από την Αφρική, που σπουδάζουν σε ελληνικά Πανεπιστήμια, καθώς και τη διευκόλυνση συμμετοχής Αφρικανών σε επιστημονικά συνέδρια του Ιδρύματος. Στη Μητρόπολη Κισάμου και Σελίνου και στην Ακαδημία φιλοξενήθηκαν κατά καιρούς γυναίκες από τη Ν. Αφρική, που συνεργάσθηκαν με τους Γυναικείους Συλλόγους της Μητροπόλεως και ενημερώθηκαν στην Ακαδημία για αναπτυξιακά και άλλα προγράμματα. Σε όλα τα παγκόσμια συνέδρια Κρητών που πραγματοποιήθηκαν στην Ακαδημία είχαμε τη χαρά να υποδεχθούμε και εκπροσώπους των Κρητών από τη χώρα του Μαντέλα και να ενημερωθούμε για τα προβλήματα και τις προοπτικές της χώρας αυτής. 

Εκδήλωση για τον N. Νταντέλα 

Πολλοί άνθρωποι του τόπου, μεταξύ των οποίων εκπρόσωποι των τότε δικαστικών και άλλων Aρχών των Xανίων, καθώς και τα μέλη μεγάλου διεθνούς συνεδρίου (Νεότερες εξελίξεις στη Φυσική Υψηλών Ενεργειών), συνεόρτασαν μαζί μας στην ωραία και συγκινητική εκδήλωση που οργανώσαμε στην Ακαδημία στις 9 Ιουλίου 1988 προς τιμήν του φυλακισμένου Μαντέλα με αφορμή τη συμπλήρωση 70 χρόνων από τη γέννησή του. Για την προσωπικότητα και τους αγώνες του (Xολισλάλα) Nέλσων Mαντέλα υπέρ των δικαίων του λαού του, εναντίον των φυλετικών διακρίσεων και υπέρ της καταλλαγής των λαών και της ειρήνης, για την όλη προβληματική στη χώρα τους και ειδικότερα για την κατάσταση των παιδιών, μίλησαν ο Νοτιοαφρικανικός φιλόσοφος Ρόμπερτ Kρίγκερ και η σύζυγός του Έθελ, που ζούσαν τότε ως πολιτικοί εξόριστοι στην Κεντρική Ευρώπη. Το καλλιτεχνικό μέρος της εκδήλωσης κάλυψαν άριστα η Αμερικανίδα Kάρεν Γκραν (υψίφωνος της Όπερας της N. Υόρκης), η Σοφία Pοσμαράκη (πιάνο), καταγόμενη από οικογένεια της Σπηλιάς Κισάμου, αλλά μεγαλωμένη στην Τσεχία, όπου έκαμε και τις μουσικές της σπουδές, και οι KPHTIKEΣ MAΔAPEΣ. Είχαμε την αίσθηση, ότι στην όμορφη εκείνη αποσπερίδα συναντήθηκαν κατά συμβολικό τρόπο στην Κρήτη οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Σοβιετική Ένωση και η Νότ. Ἀφρική, για να μιλήσουν και να υμνήσουν μαζί μας τη λευτεριά και την ελπίδα! Oι εισπράξεις από την εκδήλωση διατέθηκαν για τα παιδιά της N. Aφρικής μέσω του Πατριαρχείου Aλεξανδρείας. 

Ο αγώνας του Μαντέλα και του λαού του πηγή έμπνευσης 

Λιγότερο γνωστό είναι ίσως το γεγονός, ότι τα δεινοπαθήματα της Αφρικής και οι αγώνες των λαών της και ειδικότερα του Μαντέλα υπήρξαν ένα από τα κίνητρα και μια από τις πηγές έμπνευσης των Εκκλησιών όλου του κόσμου για συντονισμένες δράσεις. Εντελώς συνοπτικά σημειώνω τα ακόλουθα: 

Τον Αύγουστο του 1983 συνήλθε στο Βανκούβερ του Καναδά η 6η Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (Π.Σ.Ε). Είχα εκεί την ευθύνη να κάμω εκ μέρους των Ορθοδόξων Εκκλησιών κριτική θεώρηση των λεγομένων «Κειμένων της Λίμας» για το Βάπτισμα, τη Θεία Ευχαριστία και το Λειτούργημα (Ιερωσύνη). Μεταξύ άλλων υπέμνησα ότι η χριστιανική θεολογία και Εκκλησία δεν επιτρέπεται να παρακάμπτει το λαό και τη ζωή, απομονώνοντας ως δήθεν ακραιφνώς θεολογικά τα θέματα πίστεως, με αποτέλεσμα, να αφήνει τη ζωή σε όσους υπόσχονται επίγειους παραδείσους, ενώ ποτίζουν το λαό με την πικρή γεύση της κόλασης. Παραβίαση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διόγκωση και «τελειοποίηση» των όπλων μαζικής καταστροφής, μεγιστοποίηση της απόστασης μεταξύ πλούτου και φτώχειας, αυξανόμενη επιβάρυνση του φυσικού περιβάλλοντος, έξαρση των φυλετικών αντιπαραθέσεων είναι κατ’ εξοχήν θέματα θεολογικά. Η Συνέλευση εκείνη, που είχε ενώπιόν της όχι μόνον νοτιοαφρικανικές, αλλά και πολλές άλλες αφορμές για σκέψη και δράση προς την κατεύθυνση αυτή, καθιέρωσε μια διεκκλησιαστική συνοδική διαδικασία με το ειδικό πρόγραμμα «Δικαιοσύνη, Ειρήνη και Προστασία της Δημιουργίας» (JPIC). Στα πλαίσια του προγράμματος αυτού αναπτύχθηκαν έκτοτε ποικίλες δράσεις παγκοσμίως.

Εξάλλου, σε μεγάλη Συνέλευση όλων των Εκκλησιών της Ευρώπης στη Βασιλεία της Ελβετίας το 1989 αξιολογήσαμε την πορεία του προγράμματος αυτού και αναδείξαμε τις ειδικές ευθύνες της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας για πολλές από τις κρίσεις της ανθρωπότητας. Πιο συγκεκριμένες προτάσεις και δεσμεύσεις των Εκκλησιών διατυπώσαμε στην Παγκόσμια Διάσκεψη του ΠΣΕ στη Σεούλ (1990), που τις επικυρώσαμε και συγκεκριμενοποιήσαμε κατά τη Γενική Συνέλευση του Συμβουλίου στην Καμπέρα της Αυστραλίας το 1991. Σε όλες αυτές τις δράσεις οι καταστροφικές συνθήκες και αντιπαραθέσεις στη χώρα του Μαντέλα πρόσφεραν πληθώρα σκέψεων και επιχειρημάτων. (Πολύτιμο βιβλίο για περισσότερα σχετικά: Στυλ. Τσομπανίδης, μετα-λειτουργικά, η ορθόδοξη συμμετοχή στην κοινή χριστιανική μαρτυρία για δικαιοσύνη, ειρήνη και ακεραιότητα της δημιουργίας, Θεσσαλονίκη 2009). 

Η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης συνεργάσθηκε επίσης με τις άλλες χριστιανικές Ακαδημίες της Ευρώπης σε συγκεκριμένες δράσεις, όπως στο boycott των φρούτων και άλλων προϊόντων από τη Ν. Αφρική στις αγορές της Ευρώπης και στην κατάκριση των διατραπεζικών σχέσεων όρισμένων δυτικών Εκκλησιών με το απάνθρωπο καθεστώς του apartheid στη χώρα αυτή. Αυτό σήμανε βέβαια ευθεία σύγκρουση με τις αποικιοκρατικές δυνάμεις και νοοτροπίες. Σε σχέση με τη Ν. Αφρική και άλλες παρόμοια προβληματικές καταστάσεις, για τις οποίες χρειάστηκε να ασχοληθεί η Ακαδημία μας (όπως τη Σρι Λάνκα) είχαμε την ευλογία πολύτιμης συμβουλευτικής σχέσης με τον επιστήθιο φίλο, γενναίο και σοφό συνήγορο του Μαντέλα, τον Γεώργιο Μπίζο. 

Εκλογές στη Νοτιοαφρικανική Ένωση 

Κατά τις πρώτες εκλογές στη Νοτιοαφρικανική Ένωση (26 Απριλίου 1994) λειτούργησε εκλογικό τμήμα και στο Ηράκλειο για τους Νοτιοαφρικανούς που βρίσκονταν στην Κρήτη. Για τη διασφάλιση ελεύθερων και τίμιων εκλογών η Διεθνής Ανεξάρτητη Εκλογική Επιτροπή ανέθεσε στον υπογράφοντα το έργο Επιτηρητή διεξαγωγής των εκλογών στην Κρήτη με βοηθό τον συνεργάτη της ΟΑΚ Ε. Καστρινάκη. Η Πρεσβεία της Νοτιοαφρικανικής Ένωσης στην Αθήνα με επιστολή της ευχαρίστησε για την προσφορά της εξιδιασμένης αυτής υπηρεσίας και την άμεμπτη διεξαγωγή των εκλογών. 

Ο Π. Παπαδερός (δεύτερος από δεξιά) κατά τα εγκαίνια του Αστεροσκοπείου

Ας επιτραπεί, τέλος, η μνεία και μιας ακόμη κρητικής προσφοράς. Στις 11 Νοεμβρίου 2005 έγιναν τα εγκαίνια του SOUTHERN AFRICAN LARGE TELESCOPE (SALT), του μεγαλύτερου στο Νότιο Ημισφαίριο, ενός από τα μεγαλύτερα του κόσμου. Δικαίως το επαινούν ως «το γιγαντιαίο μάτι της Αφρικής προς το σύμπαν». Στην κατασκευή του βοήθησαν διάφορες χώρες. Τη γερμανική πλευρά εκπροσώπησε το Πανεπιστήμιο του Göttingen, (Καθηγητής Fricke και Επίκουρος τότε Καθηγητής Αστροφυσικής Πολυχρόνης Α. Παπαδερός, ο οποίος χρειάσθηκε να μεταβεί πολλές φορές στο μεγάλο εκείνο εργοτάξιο, όπου συνεργάσθηκε στον επιστημονικό σχεδιασμό του Τηλεσκοπίου).

Δικαιολογημένα λοιπόν συνεορτάσαμε την ορκωμοσία του Μαντέλα ως πρώτου έγχρωμου Προέδρου της Νοτίου Αφρικής, ύστερα από πολλών ετών αγώνες για την απελευθέρωση του λαού του, που του κόστισαν φυλακίσεις, βασανισμούς, οικογενειακές περιπέτειες, αλλά και τον καθιέρωσαν ως τον αδιαμφισβήτητο ηγέτη, σεβαστό παγκοσμίως, όπως αποδείχθηκε και με όσα ακολούθησαν τις τελευταίες ημέρες. 

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός 

Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΚΙΝΗΣΕΩΣ

Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Τσέτση 

Επ’ευκαιρία της Κυριακής της Ορθοδοξίας, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πειραιώς κ. Σεραφείμ εξαπέλυσε εκτενή ποιμαντορική Εγκύκλιο, με την οποία προέβη στην ενημέρωση των πιστών της Θεοσώστου Επαρχίας του ως προς τους κινδύνους που εγκυμονεί «η μεγαλύτερη εκκλησιολογική αίρεση όλων των εποχών», η «Παναίρεση του οικουμενισμού», καλώντας τους ταυτoχρόνως όπως καταδικάσουν και απορρίψουν τους «ανευθύνως και αντικανονικώς» πολιτευόμενους, οικουμενιστικών τάσεων, Ορθοδόξους Εκκλησιαστικούς, «όποια θέση και αν κατέχουν αυτοί στον Εκκλησιαστικό οργανισμό». 

Προκειμένου να τεκμηριώσει τον λόγο του, ο Σεβασμιώτατος παραπέμπει σε από πολλού γνωστές τοποθετήσεις ορισμένων κληρικών και πανεπιστημιακών διδασκάλων, πολεμίων του «οικουμενισμού». Ζώντων τε και τεθνεώτων. Και εν συνεχεία, εκφράζει τις εαυτού απόψεις, σχετικά με κάποιο «προκαθορισμένο από την Μασωνία και τον φρικώδη διεθνή Σιωνισμό» σχέδιο, το οποίο, καθώς ισχυρίζεται, αποσκοπεί στην ένωση όλων των απανταχού της γης ομολογιών και θρησκειών σε μια «πανθρησκεία, με αρχηγό τον αιρεσιάρχη Πάπα της Ρώμης, ο οποίος και θα παραδώσει την παγκόσμια εξουσία στον Αντίχριστο» (sic), όταν έλθει το πλήρωμα του χρόνου! 

Το μετά πολλής πεποιθήσεως προβαλλόμενο αυτό «σενάριο» ηχεί, αν μη τι άλλο, παράξενα. Και κατά τη γνωστή λαϊκή έκφραση, φαίνεται να είναι «τραβηγμένο απ΄τα μαλλιά»! Διά τούτο, θα ήταν, νομίζω, πολλαπλώς χρήσιμο αν η Σεβασμιότης του παρέπεμπε στις πηγές από τις οποίες αρύσθηκε στοιχεία, προκειμένου να παρουσιάσει στα λογικά του πρόβατα, (εμμέσως δε, και ελέω διαδικτύου, στον απανταχού της οικουμένης Ορθόδοξο κόσμο!), το παράδοξο αυτό και ξενίζον «μακιαβελικό» σχέδιο. Πρόθεση του άρθρου αυτού ουδόλως είναι η ανασκευή όσων διατυπώνονται στην εν λόγω Εγκύκλιο. Η έστω απλή ανάλυση των θετικών και αρνητικών πτυχών της Οικουμενικής Κινήσεως και του κυριώτερου θεσμικού της οργάνου, του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ), θα απαιτούσε συγγραφή πολυσέλιδου τόμου. Ωστόσο, προτού εισέλθω στο θέμα το οποίο θέλω να σχολιάσω, θα επιθυμούσα να κάμω μόνο μια σύντομη παρατήρηση σχετικά με τον ισχυρισμό της Εγκυκλίου, ότι πίσω από κάθε οικουμενιστική ενέργεια βρίσκεται ο δάκτυλος του Σιωνισμού. Ο ισχυρισμός αυτός είναι έωλος. Αρκεί να αναγνώσει κανείς τους μύδρους που εκτοξεύουν, από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 ήδη, διάφορα Σιωνιστικά κέντρα κατά του ΠΣΕ, οσάκις αυτό αντιτάσσεται στην αλλοίωση του χαρακτήρος των Ιεροσολύμων, όταν τάσσεται στο πλευρό των ξερριζωμένων από την πατρώα γη τους Παλαιστινίων ή κατακρίνει την, συνεπεία της ιδεολογίας του Σιωνισμού, επεκτατική πολιτική του Κράτους του Ισραήλ, για να διαπιστώσει ότι ένας από τους πλέον άτεγκτους και ανυποχώρητους πολέμιους του Οικουμενισμού, είναι ακριβώς ο Σιωνισμός. 

Σκοπός του γραπτού αυτού είναι, απλώς, ο σχολιασμός μιας σύντομης παραγράφου της Εγκυκλίου, όπου δηλώνεται με έμφαση πως «Η Εκκλησία της Ελλάδος πάντοτε αντιστέκεται σταθερά, αταλάντευτα και ακλόνητα στον Οικουμενισμό και αποτελεί ισχυρό αντιοικουμενιστικό προπύργιο». Να μου επιτραπεί να παρατηρήσω ότι ο αφορισμός αυτός είναι υπερβολικός, για να μη πω, αναληθής. Η ιστορία καταδεικνύει ότι η Αγιωτάτη Εκκλησία της Ελλάδος όχι μόνο δεν αντέστη στην Οικουμενική Κίνηση, καθώς διατείνεται η Εγκύκλιος, αλλά τουναντίον, με την συμβολή κορυφαίων κληρικών και λαϊκών στελεχών της, όπως οι Αρχιμανδρίτης Χρυσόστομος Παπαδόπουλος (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών), Δ. Μπαλάνος, Α. Αλιβιζάτος, Κ. Δυοβουνιώτης, και Π. Μπρατσιώτης, είχε ενεργό συμμετοχή σ΄αυτήν, από τις πρώτες ήδη μέρες της εμφανίσεώς της στο Εκκλησιαστικό προσκήνιο την δεκαετία του 1920. Και αργότερα, το 1948, υπήρξε μαζί με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Εκκλησία Κύπρου, ένα από τα τρία Ορθόδοξα ιδρυτικά μέλη του ΠΣΕ. 

Τα επίσημα περιοδικά της Εκκλησίας της Ελλάδος «Θεολογία» και «Εκκλησία», είναι κατάμεστα εκθέσεων και πραγματειών που ομιλούν εύγλωττα για την ουσιαστική συνεισφορά εξεχόντων, και πάλιν, κληρικών και θεολόγων της, όπως οι Κορινθίας Παντελεήμων, Δημητριάδος (και μετέπειτα Αθηνών) Χριστόδουλος, Ανδρούσης (νύν Αλβανίας) Αναστάσιος, Ι.Καρμίρης, Β. Ιωαννίδης, Β. Βέλλας, Κ. Μπόνης, Μ, Σιώτης, Γ. Κονιδάρης, π. Ι. Ρωμανίδης, Σ. Αγουρίδης, Ι. Καλογήρου, Ν. Νησιώτης, στον πολυμερή θεολογικό διάλογο που διεξαγόταν τις δεκαετίες που ακολούθησαν την ίδρυση του ΠΣΕ, κυρίως στα πλαίσια των Επιτροπών «Πίστις και Τάξις» και «Ιεραποστολή και Ευαγγελισμός». Η Θεολογική συμβολή των κορυφαίων αυτών Ιεραρχών και καθηγητών, αλλά και των διαδόχων τους (λ.χ. Περιστερίου Χρυσοστόμου, Θερμοπυλών Ιωάννου, Π. Βασιλειάδη, Γ. Μαρτζέλου), κατά την τελευταία τριακονταετία, σε Συνελεύσεις, σε Διοικητικά όργανα, σε Επιτροπές και Θεολογικά Συνέδρια του ΠΣΕ, κάθε άλλο παρά «αντίσταση στον οικουμενισμό» μπορεί να θεωρηθεί. Επρόκειτο (και πρόκειται) για μια συνειδητή συμμετοχή της Εκκλησίας της Ελλάδος σε ένα διάλογο ο οποίος στοχεύει στην προσέγγιση των Χριστιανών, στην άμβλυνση των θεολογικών και εκκλησιολογικών διαφορών τους, και στην προώθηση της Χριστιανικής Ενότητος. Διάλογο που, σημειωθήτω, πλειστάκις ἔλαβε το nihil obstat επισήμων Πανορθοδόξων Σωμάτων. Καθώς έλεγε λίαν εύστοχα ο αείμνηστος Αθηνών Χριστόδουλος, «τα στοιχεία εκείνα που κείνται εις την βάσιν των διεργασιών που συντελούνται εντός της Οικουμενικής Κινήσεως με την συμμετοχήν των Ορθοδόξων, δεν είναι η τάσις κάποιας δογματικής μειοδοσίας ή ενός εκκλησιαστικού μινιμαλισμού, ούτε η ενδοτικότης τυχόν των ορθοδόξων, αλλά η στερρά προσήλωσις της Εκκλησίας μας εις το θείον ιδεώδες της ενότητος των χριστιανών...» (βλ. «Πληροφορία». Αρ. 12-13, 1987). 

Αν, όμως, η ουσιαστική συμβολή της Ελλαδικής Εκκλησίας στον διαχριστιανικό Θεολογικό διάλογο είναι γνωστή, χάρις στην πλούσια βιβλιογραφία που υπάρχει, άγνωστη παραμένει για πολλούς μια άλλη πτυχή της σχέσεώς της προς την Οικουμενική Κίνηση, μάλιστα δε προς το ΠΣΕ. Εκείνη που αφορά στην Διακονία και την κοινωνική πρόνοια. 

Καταλυτική στον τομέα της Διακονίας, υπήρξε η πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Σπυρίδωνος όπως, στις αρχές του ΄50, συστήσει την Συνοδική Επιτροπή Αλληλοβοηθείας και αναθέσει στον καθηγητή Αμίλκα Αλιβιζάτο την συνεργασία της Εκκλησίας της Ελλάδος με το ΠΣΕ, σε έργα τα οποία απέβλεπαν στην θεραπεία όχι μόνο των τεράστιων αναγκών της, αλλά και των ζωτικών αναγκών συνόλης τής, αναπτυσσόμενης τότε, μεταπολεμικής και μετεμφυλιακής Ελλάδας. Πόσοι επί των ημερών μας γνωρίζουν ότι η ανάπτυξη της πτηνοτροφίας στην Ήπειρο (τα περίφημα «κοτόπουλα Ιωαννίνων»!) από το 1951 ήδη, οφείλεται στην δραστηριοποίηση ενός κλιμακίου του ΠΣΕ, που επί Αρχιερατείας Σεραφείμ ολοκληρώθηκε με την ανέγερση και τον εξοπλισμό του τελειότερου πτηνοσφαγείου των Βαλκανίων; Πόσοι ξέρουν ότι η γεωργική, κτηνοτροφική, μελισσοκομική ανάπτυξη των Κυθήρων και ποικίλα προγράμματα τουριστικής αναπτύξεως, οδοποιίας, αναδασώσεως, υδρεύσεως και ηλεκτροδοτήσεως πολλών χωριών του νησιού αυτού, υλοποίηθηκαν από κλιμάκιο του ΠΣΕ που είχε καλέσει για τον σκοπό αυτό ο τότε ποιμενάρχης της Επισκοπής αυτής, ο οξυδερκής και ευρύς τον νουν μακαριστός Μητροπολίτης Κυθήρων Μελέτιος ο Γαλανόπουλος; Πόσοι Κυθήριοι σήμερα γνωρίζουν ότι το πρώτο (δωδεκαθέσιο!) αεροπλάνο της Ολυμπιακής που πέταξε προς το νησί τους τον Δεκέμβριο του 1971, προσγειώθηκε σε αεροδρόμιο, τα σχέδια του οποίου είχαν εκπονηθεί από το εν λόγω «οικουμενικό» κλιμάκιο; [Και επειδή ο λόγος περί αναπτυξιακών έργων σε Ελληνικά νησιά, να μου επιτραπεί να μεταφερθώ σε μια άλλη Εκκλησιαστική δικαιοδοσία στην Ελληνική επικράτεια, και να πληροφορήσω τους μή ειδότας ότι, αν σήμερα η Σύμη δεν έχει πρόβλημα πόσιμου νερού, τούτο οφείλεται στο ότι ένα άλλο «οικουμενικό»-διαχριστιανικό κλιμάκιο του ΠΣΕ, είχε εγκαταστήσει στις αρχές της δεκαετίας του ΄60, μια πιλοτική μονάδα αφαλατώσεως του θαλάσσιου ύδατος]. Πόσοι, τέλος, γνωρίζουν ότι δύο τυπογραφεία της Αποστολικής Διακονίας, επί Αρχιεπισκοπείας Σπυρίδωνος το 1951 και Σεραφείμ το 1981, είχαν συσταθεί με την συνδρομή του ΠΣΕ; 

Η «χέρι-χέρι» συνεργασία της Εκκλησίας της Ελλάδος με το ΠΣΕ, όπως και με άλλους φορείς της Οικουμενικής Κινήσεως, υπήρξε πολυδιάστατη και όντως υποδειγματική. Στα πλαίσια του ευρύτατου αυτού διακονικού προγράμματος, ανεγέρθηκαν και συντηρήθηκαν, (με την αποστολή τόνων κλινοσκεπασμάτων, ρουχισμού και τροφίμων), Εκκλησιαστικά ιδρύματα εξήκοντα εννέα (69) Ιερών Μητροπόλεων της Εκκλησίας της Ελλάδος, όπως οικοτροφεία, γηροκομεία, ορφανοτροφεία, κέντρα νεότητος, παιδικοί σταθμοί, οικοκυρικές σχολές, συσσίτια, σχολές διακονισσών και νοσοκόμων. Από το Αιγαίο μέχρι τα Επτάνησα και από τη Μάνη ως την Μακεδονία και την Ήπειρο. Και θα μπορούσε να λεχθεί παρενθετικά ότι, από την εις είδος ενίσχυση η οποία εστάλη στην Ελλάδική Εκκλησία από φορείς της «παναιρέσεως του οικουμενισμού», την «μερίδα του λέοντος» την είχαν λάβει οκτώ «Καντιωτικά» ιδρύματα, στην Πτολεμαΐδα, στο Αμύνταιο και την Φλώρινα! (Οι δυσπιστούντες, ας ανατρέξουν στο αρχείο της Συνοδικής Επιτροπής Αλληλοβοηθείας, στην Μονή Πετράκη, προκειμένου να βεβαιωθούν δια «του λόγου το ασφαλές»). 

Ουσιαστική, όμως, πτυχή της συνεργασίας αυτής, υπήρξε και το πρόγραμμα οικουμενικών υποτροφιών, χάρις στο οποίο μετεκπαιδεύθηκαν σε ετερόδοξες (αν θέλετε, «αιρετικές») Θεολογικές Σχολές διαφόρων Πανεπιστημίων της Ευρώπης και της Αμερικής, (από το 1948 ήδη), περί τα 150 κληρικά και λαϊκά στελέχη της Ελλαδικής Εκκλησίας, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται και ένιοι Ιεράρχαι, επώνυμοι Αγιορείτες, Πανεπιστημιακοί και καθηγηταί Μέσης Εκπαίδευσης, που επ΄εσχάτων κρατούν ψηλά το λάβαρο του «αντιοικουμενισμού»! 

Τέλος, θα ήταν χρήσιμο να αναφερθεί ότι, στα πλαίσια της αγαστής αυτής συνεργίας μεταξύ Εκκλησίας και ΠΣΕ, συστάθηκε αφ΄ενός η καίρια Υπηρεσία υποδοχής και καθοδηγήσεως των παλιννοστούντων από την Δυτική Ευρώπη Ελλήνων εργατών, και αφ΄ετέρου, ένα πρόγραμμα στεγάσεως και επαγγελματικής αποκαταστάσεως των επαναπατριζομένων Ομογενών από την Ρουμανία, την Γιουγκοσλαβία, την Κίνα και την Σοβιετική Ένωση, σε συνεργασία, αυτήν τη φορά, με τις Ελληνικές Αρχές και την Υπάτη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. 

Η ως άνω περιγραφή είναι μια απλή μόνο περίληψη του τεράστιου ποιμαντικού, κοινωνικού, αναπτυξιακού και ανθρωπιστικού έργου, το οποίο πραγματώθηκε από την Εκκλησία της Ελλάδος σε συνεργασία με το ΠΣΕ. Και ελπίζω να έδωσε, κατά το μέτρον του δυνατού, μια κάποια ιδέα, όσον αφορά στην άλλη, την άγνωστη για πολλούς, πλευρά της Οικουμενικής Κινήσεως. 

Προς το τέλος της εν λόγω Εγκυκλίου, τονίζεται ότι «η Εκκλησία έδειχνε και δείχνει πάντα μεγάλη ευαισθησία σ΄όλα τα ανθρώπινα προβλήματα». Με την προειδοποίηση, ωστόσο, ότι «η από κοινού με τους αιρετικούς αντιμετώπισή τους παρουσιάζει πολλά μειονεκτήματα». Δεν είμαι βέβαιος. Στην πράξη, η Αγιωτάτη Εκκλησία της Ελλάδος απέδειξε ακριβώς το αντίθετο!

Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΤΗΝ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΟΥ Π.Σ.Ε. ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιῶν

Κεντρική Ἐπιτροπή

Κρήτη, 3.9.2012

Ἀρχιεπισκόπου Τιράνων, Δυρραχίου καί πάσης Ἀλβανίας Ἀναστασίου

Ομοτίμου Καθηγητού Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

Ἐπιτίμου Μέλους τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ – Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

1. Ἡ οἰκονομική κρίση πού ζοῦμε σέ πολλές χῶρες τοῦ κόσμου, καί ἰδιαίτερα ἐμεῖς στόν Νότο τῆς Εὐρώπης, ἔχει ὁδηγήσει ἑκατομμύρια ἀνθρώπων σέ κατάθλιψη καί συχνά σέ ἀπόγνωση. Σήμερα ὅλο καί περισσότερο συνειδητοποιεῖται ὅτι ἡ οἰκονομική αὐτή κρίση εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς γενικότερης κοινωνικῆς κρίσεως, μιᾶς κρίσεως ἀξιῶν. Ἀποτελεῖ συνέπεια μιᾶς θεωρητικῆς ἀντιλήψεως σχετικά μέ τόν ἄνθρωπο καί τή φύση, ἡ ὁποία, στήν ἐποχή τοῦ εὐδαιμονισμοῦ, κινήθηκε σέ ἐντελῶς διαφορετική κατεύθυνση ἀπό τή χριστιανική. Ἀπωθώντας ἀπό τή συνείδηση τῶν ἀνθρώπων καί τῆς κοινωνίας τήν πίστη στόν Θεό, στόν Θεό τῆς ἀλήθειας, τῆς δικαιοσύνης καί τῆς ἀγάπης, ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος κατέληξε στό συμπέρασμα ὅτι, ἀφοῦ δέν ὑπάρχει Θεός, ὅλα ἐπιτρέπονται.

Ὁ σεβασμός πρός τό ἀνθρώπινο πρόσωπο ἀντικαταστάθηκε ἀπό τή δεσποτεία ἀπροσώπων θεσμῶν καί δυνάμεων. Ὁ τονισμός τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου ὑπεχώρησε δίνοντας τήν ἔμφαση στήν ἀπόλυτη ἐλευθερία τῆς ἀγορᾶς. Ἔτσι, ἀπό κοινωνία ἐλευθέρων προσώπων φθάσαμε στό σημεῖο ὁλόκληροι λαοί νά γίνονται ὑποψήφιοι δοῦλοι ἀπροσώπων ὁμάδων, ἀνωνύμων ἐμπόρων τοῦ χρήματος πού ρυθμίζουν βασικά τίς οἰκονομίες τῶν λαῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι γνωστοί ὡς “ἀγορές”. Αὐτές αὐτονομοῦν τό χρῆμα σάν ἀφηρημένη “λογιστική” ἀξία καί τό ἐμπορεύονται. Στούς πολυσυνθέτους δαιδάλους τῆς παγκοσμιοποιήσεως ἔχουν δημιουργηθεῖ νέες δομές τοῦ χρηματοπιστωτικοῦ συστήματος μιᾶς “εἰκονικῆς οἰκονομίας” πού κανείς κρατικός ἤ ἄλλος πολιτικός θεσμός δέν ἐλέγχει. Ἀντιθέτως, οἱ ἀποφάσεις τῶν ἀγνώστων αὐτῶνπαραγόντων, πού δροῦν μέ καλυμμένα πρόσωπα, μποροῦν νά ἀνατινάξουν κράτη καί ἔθνη καί νά καταδικάσουν ἑκατομμύρια ἀνθρώπους στήν ἀνεργία καί τήν κοινωνία στήν ἐξαθλίωση. Ἔτσι, ὅλη ἡ παγκόσμια οἰκονομία ζεῖ πλέον μιά τρομερή δομική κρίση τοῦ χρηματοπιστωτικοῦ συστήματος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τήν πιό πειστική ἀπόδειξη τῆς κρίσεως ἀξιῶν τῆς κοινωνίας.

Ἡ ἀδικία σέ παγκόσμιο ἐπίπεδο κορυφώνεται στό γεγονός ὅτι τό 20% τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ πλανήτη, πού ζεῖ στίς πλούσιες χῶρες, καταναλώνει τό 80% τοῦ πλούτου τῆς γῆς. Συγχρόνως, ἡ οἰκονομική αὐθαιρεσία, ἡ διαφθορά, ἡ ἀδικία καί ἀναλγησία, πού ἄνθησαν μέ ὅποιο οἰκονομικό μοντέλο καί ἄν ἐπεβλήθηκε –καπιταλιστικό ἤ σοσιαλιστικό-, ἔχει ὁδηγήσει ἑκατομμύρια ἀνθρώπων στήν κοινωνική περιθωριοποίηση καί ἐν πολλοῖς στήν ἐξαθλίωση.

2. Στήν ὀδυνηρή αὐτή οἰκονομική κρίση, ἡ Ἐκκλησία δέν μπορεῖ νά μείνει ἁπλός θεατής. Εἶναι ὑποχρεωμένη νά ἀρθρώσει μέ σθένος λόγο προφητικό, πρός τρεῖς κατευθύνσεις.

α) Σθεναρή κριτική στά μέλη τῶν Ἐκκλησιῶν μας γιά τήν ἀσυνεπῆ πρός τίς ἀρχές τοῦ Εὐαγγελίου στάση, γιά τή, μικρή ἤ μεγάλη, συμμετοχή στήν ἀδικία καί τήν κοινωνική διαφθορά. Κινητοποίηση, μέ δημιουργικές πρωτοβουλίες τῶν ἐνοριῶν, τῶνδιαφόρων ἐκκλησιαστικῶν ὁμάδων καί ὀργανισμῶν, γιά τήν ἄμεση ἀνακούφιση καί βοήθεια τῶν ἀσθενεστέρων μελῶν τῆς κοινωνίας μας. Δόξα τῷ Θεῷ, στόν τομέα αὐτόν ὑπάρχουν ἤδη σοβαρές ἐκκλησιαστικές δράσεις.

β) Ἄσκηση θαρρετῆς κριτικῆς στά ὑλιστικά ἰδεώδη καί συστήματα πού ἀπεργάζονται τήν ἀδικία γενικότερα καί τήν οἰκονομική κρίση εἰδικότερα. Προσπάθεια νά ἐπηρεασθοῦν οἱ πολιτικές ἡγεσίες. Πρόσκληση σέ διακεκριμένους ἐπιστήμονες καί οἰκονομολόγους νά ἐπεξεργασθοῦν λύσεις, μέ σεβασμό στόν ἄνθρωπο καί τήν ταυτότητα τῶν λαῶν καί συμπαράσταση στίς προσπάθειές τους. Ἡ γενική ἀντίληψη περί ἀνθρώπου καί κτίσεως ἔχει ριζικά ὑποκύψει σέ εὐδαιμονιστικές ἀντιλήψεις. Ἡ Ἐκκλησία καλεῖται νά ὑπερασπισθεῖ τήν ἀξιοπρέπεια τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου ὡς εἰκόνος τοῦ προσωπικοῦ Θεοῦ- καί ἐπίσης τήν ἱερότητα τῆς κτίσεως ὡς δημιουργήματος τοῦ Θεοῦ. Ἡ νοοτροπία ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὁ ἀφέντης τῆς κτίσεως καί ἄρα δικαιοῦται νά καταχρᾶται τό φυσικό περιβάλλον δέν εἶναι ἁπλῶς λανθασμένη, ἀπό ἀπόψεως ὀρθοδόξου εἶναι ἁμαρτία. Σύμφωνα μέ τή χριστιανική πίστη, ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὀργανικό μέρος τῆς κτίσεως καί ὀφείλει νά τή χρησιμοποιεῖ μέ σεβασμό.

γ) Οἱ κατά τόπους ᾽Εκκλησίες ἔχουν τήν εὐκαιρία νά δείξουν εὐρύτερη ἀλληλεγγύη μεταξύ τους ἐπιδρώντας στίς κοινωνίες μέσα στίς ὁποῖες ζοῦν. Π.χ. ἐπηρεάζοντας τούς λαούς τῆς Βορείου Εὐρώπης γιά κατανόηση καί ἀλληλεγγύη πρός τίς δοκιμαζόμενες κοινωνίες τῆς Νοτίου Εὐρώπης. Καί ἀντιστρόφως, περιορίζοντας τά αἰσθήματα πικρίας καί ἀγανακτήσεως τῶν οἰκονομικῶς ἀσθενεστέρων λαῶν τοῦ Νότου, γιά τήν ὑπεροπτική συμπεριφορά ὁρισμένων οἰκονομικά εὐρώστων εὐρωπαϊκῶν κρατῶν. Τά παραδείγματα, προφανῶς, μπορεῖ νά πολλαπλασιασθοῦν λόγω τῶν ἀντιθέσεων πού ὑφίστανται στήν ὑφήλιο μεταξύ οἰκονομικῶς ἰσχυρῶν καί ἀδυνάτων κρατῶν. Οἱ Ἐκκλησίες στίς πλούσιες κοινωνίες δέν δικαιοῦνται νά σιωποῦν -κάποτε καί νά συμπλέουν- καί νά ἀφήνουν νά δεσπόζουν ὑπεροπτικές φωνές πού προσβάλλουν τούς εὑρισκομένους σέ δοκιμασία λαούς.

3. Ἀλλά ἄς ἐπανέλθουμε στόν οἰκεῖο, κοινωνικό μας χῶρο. Πρωταρχικό μας χρέος εἶναι ἡ σοβαρή αὐτοκριτική. Δυστυχῶς, ἡ ἔννοια τῆς κρίσιμης αὐτῆς λέξης ἔχει ἀλλοιωθεῖ. Χρησιμοποιρεῖται συνήθως γιά νά ἐπισημανθοῦν τά λάθη τῶν ἄλλων. Ὅμως, μαζί μέ τίς ἀναμφισβήτητες εὐθύνες τῆς πολιτικῆς καί οικονομικῆς ἡγεσίας, ἐπιβάλλεται νά συνειδητοποιήσουμε τά λάθη πού ἔχουμε διαπράξει ὡς πολίτες. Ἀσφαλῶς, δέν εἶναι ἀλήθεια ὅτι ὅλοι συλλήβδην ἔχουν τίς ἴδιες εὐθύνες. Πολλοί ἁπλοί ἄνθρωποι εἶναι θύματα καί δέν ἔχουν ὠφεληθεῖ ἀπό τήν εὐημερία πού δημιουργήθηκε μέ χρήματα δανεικά.Ὅμως, ἄν ψάξουμε μέ διεισδυτική ματιά, οἱ περισσότεροι θά ἀνακαλύψουμε καί ἀτομικά σφάλματα καί παραλείψεις. Περιπτώσεις στίς ὁποῖες δέν ἀντισταθήκαμε στή διάχυτη ἀσυδοσία καί τήν κραυγαλέα παραβατικότητα.

Ἐπαναλαμβάνοντας ἁπλῶς τή φράση “κρίση ἀξιῶν”, κινδυνεύουμε νά χαθοῦμε στήν ἀοριστία.Ἡ Ἐκκλησία, “ἔτι καί ἔτι”, καλεῖται νά ὀνομάζει, νά τονίζει, νά ἐπισημαίνει αύτές τίς παγκοσμίου κύρους διαχρονικές ἀξίες: τή δικαιοσύνη, μέ τή σαφῆ ἔννοια: “Πάντα οὖν ὅσα ἄν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτω καί ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς” (Ματθ. 7:12). Ἐπίσης, τήν ἀλήθεια, τήν ἀξία τοῦ μέτρου, τή συμφιλίωση, τήν ἀγάπη σέ ὅλες της τίς ἐκφράσεις καί διαστάσεις.

4. Ἡ αὐτοκριτική ὅμως δέν ἀρκεῖ. Οὔτε ὁ ρόλος τῆς Ἐκκλησίας ἐπιτρέπεται νά περιορισθεῖ σέ περιγραφές πού στηλιτεύουν ἀόριστα τούς παραβάτες. Ὁ προφητικός της λόγος πρέπει, χωρίς περιστροφές, νά καλεῖ σέ μετάνοια. Γιά πολλούς συγχρόνους, ἡ λέξη “μετάνοια” ἠχεῖ πολύ θρησκευτική, παρωχημένη. ᾽Εν τούτοις, παραμένει διαχρονικά ἐπίκαιρη καί ἐπαναστατική, ἀπό τότε πού τήν ἀνέδειξεπυρήνα τοῦ Εὐαγγελίου Του ὁ Κύριός μας, ὁ Ἰησοῦς Χριστός: “Μετανοεῖτε” (Μάρκ. 1:15), ἀλλάξετε νοῦ, συμπεριφορά, τρόπο μέ τόν ὁποῖο ἀντικρύζετε τή ζωή, ἐπαναλαμβάνει. Μόνο μέ ἀλλαγή νοῦ καί καρδιᾶς μποροῦμε νά σταματήσουμε συνήθειες καί πάθη πού ἀρρωσταίνουν τήν κοινωνία μας. Ἡ οἰκονομική καί ἠθική κρίση, πού παρουσιάζεται στήν πλειονότητα τῶν λαῶν καί κρατῶν, σχετίζεται μέ σαφῆ αἴτια, πού ἔχουν ὄνομα καί συγκεκριμένες μορφές. Περιορίζομαι νά ἐπισημάνω τρεῖς ρίζες τῆς διαφθορᾶς ἡ ὁποία εἶναι ἡ μητέρα τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως.

α). Πλεονεξία. Αὐτή, κατά τόν Ἀπόστολο Παῦλο, εἶναι“εἰδωλολατρία” (Κολοσ. 3:5), ἄρνηση τῆς λατρείας πρός τόν ἀληθινό Θεό. Ὁ πλεονέκτης ἀδιαφορεῖ γιά τή νομιμότητα τῶν μεθόδων. Ἡ ἀπληστία του παίρνει ὅλο καί νέες ἀνεξέλεγκτες μορφές.Μέ ἐκφραστικό τρόπο, ὁ Ἀπόστολος τῶν ἐθνῶν ἐπισημαίνει:”οἱ δέ βουλόμενοι πλουτεῖν ἐμπίπτουσιν εἰς πειρασμόν καί παγίδα καί ἐπιθυμίας πολλάς ἀνοήτους καί βλαβεράς, αἵτινες βυθίζουσι τούς ἀνθρώπους εἰς ὄλεθρον καί ἀπώλειαν. ῥίζα γάρ πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία” (Α΄ Τιμ. 6:9). Ὁ ἰός τῆς φιλαργυρίας στή σύγχρονη ἐποχή μεταλλάσσεται καί μεταδίδεται σέ ὅλα τά κοινωνικά στρώματα. Ἡ λεγομένη καταναλωτική κοινωνία ἔφθασε στήν καταναλωτική ὑστερία. Ἰδανικό καί σκοπός τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου κάθε τάξεως ἔγινε ἡ ἀλόγιστη συσσώρευση ὑλικῶν ἀγαθῶν, συχνά περιττῶν, μέ ἀδιαφορία γιά τό φυσικό περιβάλλον.

Τήν ἀπληστία αὐτή, ἡ ὁποία εἶναι αἰτία καί τῆς σύγχρονης οἰκολογικῆς κρίσεως, εἶχε στηλιτεύσει πρίν ἀπό 16 αἰῶνες ἕνας μεγάλος θεολόγος, πατέρας καί διδάσκαλος τῆς μιᾶς καί ἀδιαιρέτου Ἐκκλησίας, ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης, τονίζοντας: “Κάνε χρήση ἀλλά ὄχι κατάχρηση. Ἄφησε τόν ἑαυτό σου νά ἀπολαύσει, ἀλλά μέ μέτρο. Μή γίνεσαι ὄλεθρος ὅλων τῶν ζώων πού ζοῦν στή γῆ καί στή θάλασσα” (Ὁμιλία περί Εὐποιΐας, 383 μ.Χ.).

β) Ἡ ἑπόμενη ρίζα τῆς διαφθορᾶς εἶναι τό ψέμα. Μέ τό ψέμα ἐπῆλθε ἡ πτώση τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, μᾶς πληροφορεῖ τό πρῶτο κεφάλαιο τῆς Ἁγίας Γραφῆς (Γεν. 3:1), ἐνῶ τό τελευταῖο ἐπιμένει ὅτι θά μείνει ἔξω ἀπό τή βασιλεία τοῦ Θεοῦ “πᾶς ὁ φιλῶν καί ποιῶν ψεῦδος”(Άποκ. 22:15). Τό ψέμα, τελικά, ὑπονομεύει κάτι τό πιό σημαντικό, τή δυνατότητα νά ἀγαποῦμε. Φαίνεται ἴσως κάπως παράδοξο αὐτό. Ὅπως, διεισδυτικά, ὁ Ντοστογιέφσκυ ἐξηγεῖ, βάζοντας στό στόμα τοῦ στάρετς Ζωσιμᾶ αὐτή τή συμβουλή: “Καί τό κυριότερο ἀπ᾽ ὅλα, μή λέτε ψέματα … Τό κυριότερο εἶναι νά μήν λέτε ψέματα στόν ἴδιο τόν ἑαυτό σας. Αὐτός πού λέει ψέματα στόν ἑαυτό του καί πιστεύει στό ἴδιο του τό ψέμα φτάνει στό σημεῖο νά μήν βλέπει καμμιάν ἀλήθεια, οὔτε μέσα του οὔτε καί στούς ἄλλους –καί ἔτσι χάνει κάθε ἐκτίμηση γιά τούς ἄλλους καί κάθε αὐτοεκτίμηση. Μήν ἐκτιμώντας κανέναν, παύει νά ἀγαπάει. Καί μήν ἔχοντας τήν ἀγάπη, ἀρχίζει νά παρασέρνεται ἀπό τά πάθη καί τήν ἀκολασία …. Αὐτός πού λέει ψέματα στόν ἑαυτό του εἶναι αὐτός πού προσβάλλεται πρῶτος. Γιατί καμμιά φορά εἶναι πολύ εὐχάριστο νά νιώθει κανείς προσβεβλημένος. Ἔτσι δέν εἶναι;” (Ἀδελφοί Καραμαζώφ, Τόμος Α΄).

γ) Τό κατ᾽ ἐξοχήν, πάντως, ἐπικίνδυνο, εἶναι ἡ φιλαυτία, ὁ ἐγωκεντρισμός, ἡ αἰχμαλωσία στό ἐγώ μας, ἡ λατρεία τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος, τοῦ οἰκογενειακοῦ, τοῦ τοπικοῦ, τοῦ ἐθνικοῦ. Τό ἀντίδοτο σ᾽ αὐτό παραμένει ἡ δικαιοσύνη μαζί μέ τήν ἀλληλεγγύη καί τήν αὐτοθυσία.

Τό μυστικό γιά νά βρεῖ κανείς τόν ἑαυτό τουεῖναι νά τόν προσφέρει. Ὁ τονισμός καί ἡ βίωση αὐτῆς τῆς ἀξίας παραμένειἡ κατ᾽ ἐξοχήν προσφορά τῆς Ἐκκλησίας: Ἡ συμπαράσταση πρός τούς θλιβομένους, ἔστω καί ἄν εὐθύνονται οἱ ἴδιοι γιά λάθη καί παραλείψεις τους (πβ. Ματθ. 25:35-40). Κανείς ἄλλος θεσμός δέν μπορεῖ νά ἐμπνεύσει καί νά προσφέρει ἀγάπη καί αὐτοθυσία. Στό κλασικό ”cognito ergo sum” (“σκέπτομαι, ἄρα ὑπάρχω”), ἡ Ἐκκλησία, ἀντλώντας ἀπό τίς καλύτερες σελίδες τῆς ἱστορίας της, προσθέτει: “ἀγαπῶ, ἄρα ὑπάρχω”, κατά τό πρότυπο τῆς ἐν ἀγάπῃ καί ἀλληλοπεριχωρήσει ὑπάρξεως τῆς Ἁγίας Τριάδος.

5. Μετά τόν κριτικό λόγο καί τόν τονισμό τῆς προσωπικῆς εὐθύνης, ἡ Ἐκκλησία ὀφείλει νά προσφέρει ἕνα μήνυμα αἰσιοδοξίας καί ἐλπίδος. Ἡ κρίση μπορεῖ νά γίνει μιά ἰδιαίτερη εὐκαιρία πνευματικῆς ἀνανεώσεως. Ὁ πυρετός τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως καθώς καί τῆς οἰκολογικῆς ἀποκαλύπτει ὅτι ὑπάρχει μία γενικότερη ἀσθένεια πού ἀπειλεῖ τήν ἐπιβίωση τῆς ἀνθρωπότητος.

Ἡ σύγχρονη οἰκονομική κρίση, παρά τήν ὀδύνη καί τήν ἀμηχανία πού ἔχει προκαλέσει σέ ἑκατομμύρια ἀνθρώπους, τόσο τῶν ὑπανάπτυκτων ὅσο καί τῶν ἀνεπτυγμένων κρατῶν, δίνει μιά ἐξαιρετική δυνατότητα γιά διορθωτικές ἀλλαγές σέ κρίσιμους τομεῖς τῆς παγκόσμιας, τῆς ἐθνικῆς καί προσωπικῆς μας ζωῆς. Οἱ χριστιανοί καλούμεθα νά πρωτοστατήσουμε σ᾽ αὐτές τίς προσπάθειες, ὅπως τό κάναμε (μέ πρωταγωνιστή τό Π.Σ.Ε.) στίς περιπτώσεις τοῦ ρατσισμοῦ καί τῆς βίας. Ἀσφαλῶς, δέν ἐξαλείφθηκαν μέ τήν κριτική καί τή δράση μας. Ὅμως ἐπετεύχθη μιά εὐρύτερη συνειδητοποίηση τῆς ἀνάγκη καταπολεμήσεώς τους.

Δέν εἶναι ἡ πρώτη φορά πού ἡ Ἐκκλησία βρίσκεται ἀντιμέτωπη μέ κρίσεις. Οἱ τραγικές συγκρούσεις καί ἐμπειρίες τῶν παγκοσμίων πολέμων τοῦ 20οῦ αἰῶνος ξύπνησαν τίς συνειδήσεις καί ὁδήγησαν στήν κατάργηση τῆς ἀποικιοκρατίας, τῶν φασιστικῶν συστημάτων, τῶν ρατσιστικῶν ἰδεολογιῶν καί, τελικά, στήν κατάρρευση τοῦ κομμουνισμοῦ στίς περισσότερες χῶρες. Στή διάρκεια μεγάλων δοκιμασιῶν, ὁπότε οἱ κοινωνίες φθάνουν σέ ὁριακά σημεῖα ἀντοχῆς, ἀναδύονται σπάνιες ἀρετές κρυμμένες στήν καρδιά τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἡ φιλαλήθεια, ἡ γενναιότητα, ἡ ἀνεκτικότητα, ἡ συγχωρητικότητα, ἡ αὐταπάρνηση, ἡ δικαιοσύνη, ἡ φιλαλληλία. Αὐτά καί σήμερα ἀποτελοῦν πολύτιμα ἀντισώματα στίς λιποθυμικές τάσεις τοῦ κοινωνικοῦ μας σώματος. Καί αὐτά πρέπει, μέ ἐπιμονή καί σύστημα νά ἐνεργοποιήσει σήμερα ἡ Ἐκκλησία.

Ἄμεσο χρέος μας εἶναι νά στηρίξουμε τήν ἐλπίδα καί τήν ἀντοχή τῶν μελῶν μας καί τῶν λαῶν μας, καί μέ εἰλικρινῆ σεβασμό στήν ἀξία τοῦ κάθε ἀνθρωπίνου προσώπου καί τοῦ κάθε ἔθνους, νά ἀγωνισθοῦμε γιά τή δίκαιη ὑπέρβαση τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, γιά μιά οὐσιαστική ἀλληλεγγύη μέσα στήν κοινωνία μας καί μεταξύ τῶν λαῶν τῆς οἰκουμένης.

Η ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΚΡΗΤΗΣ

Τον Αύγουστο του 1967 πραγματοποιήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης η συνεδρία της Κεντρικής Επιτροπής του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.), ύστερα από πρόσκληση του Οικουμενικού μας Πατριαρχείου. Δικαίως θεωρήθηκε κορυφαίο εκκλησιαστικό γεγονός του 20. αιώνα για το νησί μας και ολόκληρη την Ορθοδοξία. Πολύς δε υπήρξε διεθνώς ο έπαινος για την αποστολική Εκκλησία της Κρήτης, τον κλήρο και το λαό της, ιδίως για τον Προκαθήμενό της μακαριστό Μητροπολίτη Ευγένιον, τον πολλά τότε μοχθήσαντα για την άρτια οργάνωση και φιλοξενία. Μετά το πέρας των εργασιών, αξιωματούχοι και πολλά μέλη της Επιτροπής τίμησαν την Ι. Μητρόπολή μας Κισάμου και Σελίνου. Στην υπό ανέγερση ακόμη Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης τους καλωσορίσαμε, ο Σεβασμιώτατος κ. Ειρηναίος και ο γράφων, που τους ενημέρωσε για την αποστολή του Ιδρύματος. Εκ μέρους της Επιτροπής απάντησε, ευχαριστών και συγχαίρων, ο εκ των Προέδρων του Π.Σ.Ε. Martin Niemöller, Πρόεδρος της Εκκλησίας Έσσεν-Νασσάου της Γερμανίας, γενναίος και πολύπαθος αντίπαλος του Χίτλερ. 

Η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης (ΟΑΚ) έχει τη μεγάλη τιμή, να φιλοξενήσει την Κεντρική Επιτροπή του Π.Σ.Ε. από 28 Αυγούστου μέχρι 5 Σεπτεμβρίου, και πάλι ύστερα από πρόσκληση του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Ως οικοδεσπότης της μεγάλης αυτής οικουμενικής Συνελεύσεως έρχεται στην Κρήτη ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος, ο οποίος, πλαισιούμενος αφ΄ ενός από τα μέλη της συνοδείας του και αφ’ ετέρου από τον Σεβασμ. Αρχιεπίσκοπον Κρήτης κ. Ειρηναίον, τόν Πρόεδρον της ΟΑΚ Σεβασμ. Μητροπολίτην Κισάμου και Σελίνου κ. Ἀμφιλόχιον καί άλλους Ιεράρχες, θα καλωσορίσει τους συνέδρους με τον πάντοτε μεστό λόγο του και θα τους βεβαιώσει πως η Εκκλησία της Κρήτης, κλήρος και λαός, όπως και το Ίδρυμα που φιλοξενεί την Επιτροπή, ακολουθούν πιστά και αταλάντευτα το πνεύμα και στηρίζουν τον αγώνα του Πατριάρχου τους και του Φαναρίου «υπέρ της των πάντων ενώσεως», υποδέχονται με αγάπη και τιμή τα διακεκριμένα μέλη της Επιτροπής και εύχονται ευόδωση των εργασιών της. 

Προς ενημέρωση των ανθρώπων του τόπου σημειώνουμε, σε περίπου τηλεγραφική μορφή, τις ακόλουθες σχετικές πληροφορίες: 

Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών αποτελεί μια «κοινωνία» 349 Εκκλησιών, Ομολογιών και Κοινοτήτων, που αποδέχονται την τριαδολογική βάση του Καταστατικού Χάρτη του Συμβουλίου, ζουν σε 110 χώρες του κόσμου και υπολογίζεται πως αντιπροσωπεύουν 560 εκατομμύρια χριστιανούς. Στο συμβούλιο συνεργάζονται προς τρεις βασικές κατευθύνσεις: Την προαγωγή της χριστιανικής ε ν ό τ η τ α ς, την κατά το δυνατόν κοινή μ α ρ τ υ ρ ί α του Ευαγγελίου στο σύγχρονο κόσμο και την κατά Χριστόν δ ι α κ ο ν ί α αναξιοπαθούντων ατόμων και λαών. 

Το Π.Σ.Ε. έχει την έδρα του στη Γενεύη. Ιδρύθηκε το 1948. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, με την ιστορική Εγκύκλιο του 1920, με την οποία κάλεσε όλες τις χριστιανικές Εκκλησίες του κόσμου να συγκροτήσουν μια «Κοινωνία των Εκκλησιών», καθώς και με άλλες πρωτοβουλίες και ενέργειές του, υπήρξε κύριος συντελεστής της ιδρύσεως του Συμβουλίου. 

Μέλη του Συμβουλίου είναι όλες οι Ορθόδοξες Εκκλησίες, εκτός από εκείνες της Γεωργίας και της Βουλγαρίας, που αποχώρησαν προ ετών (1997 και 1998) υπό την πίεση εσωτερικών κυρίως ακραίων κεντρομόλων τάσεων. Επίσης δεν είναι ακόμη μέλος η Αυτόνομη Ορθόδοξος Εκκλησία της Εσθονίας. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία δεν είναι μέλος του Π.Σ.Ε., συνεργάζεται όμως με αυτό ποικιλοτρόπως και μάλιστα ως πλήρες μέλος της Επιτροπής ΠΙΣΤΙΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΣ, που είναι το ανώτατο θεολογικό σώμα του Συμβουλίου. Ανώτατο όργανο του Συμβουλίου είναι η Γενική Συνέλευση των αντιπροσώπων των Εκκλησιών-Μελών. Η επόμενη, 10η Συνέλευση, θα γίνει, Θεού θέλοντος, στο Πουσάν της Νοτίου Κορέας (30.10.-8.11. 2013). Η προηγούμενη, που έγινε στο Πόρτο Αλέγκρε της Βραζιλίας τον Φεβρουάριο του 2006, εξέλεξε τα 150 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής, η οποία είναι το ανώτατο αποφασιστικό όργανο του Συμβουλίου μεταξύ δύο Συνελεύσεων. Στην Ορθόδοξο Ακαδημία θα συγκεντρωθούν συνολικά 299 πρόσωπα (τα μέλη της Επιτροπής, αξιωματούχοι και στελέχη του Συμβουλίου, ειδικώς προσκεκλημένοι κ.λπ). 

Στη σημερινή Κεντρική Επιτροπή το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει 4 θέσεις, στις οποίες έχουν εκλεγεί ο Σεβασμ. Μητροπολίτης Σασίμων κ. Γεννάδιος, ο oυκρανικής καταγωγής Γάλλος κληρικός Ιώβ Getcha, η Άννα Θεοδωρίδη από την Πόλη και η Εμμανουέλα Λαρεντζάκη, βασικό στέλεχος της ΟΑΚ. Ο Σεβασμ. Σασίμων έχει εκλεγεί επίσης, λίαν επαξίως, στην υψηλή θέση του Αντιπροέδρου της Κεντρικής Επιτροπής. Έχει μακρά θητεία σε διάφορες μεγάλης ευθύνης θέσεις και αποστολές του Συμβουλίου. Με το ακραιφνές ορθόδοξο φρόνημα και το ακέραιο εκκλησιαστικό ήθος του, την επιστημονική κατάρτιση και τη σοφία του Φαναρίου υπηρετεί από τη θέση αυτή δυναμικά το Συμβούλιο, προασπιζόμενος αποτελεσματικά, όπου και όταν χρειάζεται, τα δίκαια και τις αρχές όχι μόνο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αλλά και ολόκληρης της Ορθοδοξίας. Δεν παραλείπει δε να συνδράμει και το έργο της Ορθοδόξου Ακαδημίας. 

Γενικός Γραμματέας του Π.Σ.Ε. είναι ο Νορβηγός κληρικός Olav Fykse Tveit, μια προσωπικότητα με ένθερμη πίστη, οικουμενική πιστότητα, έμπνευση και δυναμισμό, χαρίσματα που υπόσχονται ασφαλή πορεία του Συμβουλίου, παρά το ότι θαλασσομαχεί και αυτό σε νερά, που δεν μοιάζουν καθόλου με τη συνήθως γαλήνια λίμνη της Γενεύης! 

Στο πλάι του βρίσκεται ο εκ της Σχολής της Χάλκης και της Πατριαρχικής Αυλής προερχόμενος θεολόγος Γεώργιος Λαιμόπουλος, πνευματικοπαίδι του πολιού και εμπειρότατου στελέχους του Π.Σ.Ε. Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου Δρος Γεωργίου Τσέτση. Ο κ. Λαιμόπουλος είναι από πολλών ετών Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου. Το ότι ανανεώθηκε κάμποσες φορές η θητεία του στην πολλών απαιτήσεων και ευθυνών θέση αυτή φανερώνει την ηγετική αποτελεσματικότητά του και την προς αυτόν εκτίμηση και εμπιστοσύνη του συνόλου των Εκκλησιών-μελών του Συμβουλίου. 

Χαιρόμεθα γιατί θα ευλογήσει και πάλι την Κρήτη ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης μας με τις προβλεπόμενες εκκλησιαστικές τελετές. Ὁ ίδιος θα τιμηθεί από το Πολυτεχνείο μας με αναγόρευσή του σε Επίτιμο Διδάκτορα του ανώτατου αυτού ακαδημαϊκού ιδρύματος, ύστερα από αξιέπαινη πρωτοβουλία του Πρύτανη κ. Ι. Φίλη. Ευχαριστούμε τον Παναγιώτατο, μεταξύ πολλών άλλων, για το ότι στην τίμια συνοδεία του περιέλαβε και τον νέο Μητροπολίτη Αυστρίας και Έξαρχον Ουγγαρίας και Μεσευρώπης, τον Κρητικό Ιεράρχη κ. Αρσένιον (Καρδαμάκην), η ολιγόμηνη επισκοπική διακονία του οποίου βεβαιώνει ήδη, ότι είναι αντάξιος διάδοχος διακεκριμένων προκατόχων του. 

Ευχή και παράκλησή μας είναι, ο λαός της Κρήτης να συνοδεύσει την Κεντρική Επιτροπή με την αγάπη και την π ρ ο σ ε υ χ ή του. 

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός

ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΜΕΛΕΤΗΜΑ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Ν.ΛΑΙΜΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου


Ένα πολύ ενδιαφέρον μελέτημα κυκλοφορήθηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις Π. Πουρναρά και αφορά στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών.

Πρόκειται για τη "Δομή και Λειτουργία του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών" (σ. 190) από τον Αναπληρωτή Γενικό Γραμματέα του ΠΣΕ Γεώργιο Ν. Λαιμόπουλο, Άρχοντα Μ. Ιερομνήμονα της Μ.τ.Χ.Ε. Ο συγγραφέας, Πριγκηπιανός ως το μεδούλι, αφιερώνει το βιβλίο στον "πνευματικό του πατέρα Μέγα Πρωτοπρεσβύτερο του Οικουμενικού Θρόνου Γεώργιο Τσέτση", ο οποίος έχει μακρά και ευδόκιμο θητεία στο ΠΣΕ.

Το βιβλίο του Γ. Λαιμόπουλου αποτελεί μια περιγραφική παρουσίαση των νομοθετικών, διοικητικών, συμβουλευτικών και εκτελεστικών οργάνων του ΠΣΕ με ιδιαίτερη και διαφωτιστική αναφορά στο ρόλο των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Στα τέσσερα κεφάλαια του βιβλίου περιγράφονται τα Νομοθετικά Όργανα, τα Διοικητικά, τα Συμβουλευτικά και τα Εκτελεστικά Όργανα του ΠΣΕ. Στο Επίμετρο ο συγγραφέας καταθέτει εύστοχες παρατηρήσεις για το ρόλο των Ορθοδόξων Εκκλησιών στο ΠΣΕ, ενώ στο τέλος υπάρχει και εκτενής βιβλιογραφία γενικά περί του ΠΣΕ και ειδικότερα για την Ορθόδοξη συμβολή στο έργο του.

Όντως η μελέτη αυτή καλύπτει ένα σοβαρό κενό στο χώρο της ελληνικής βιβλιογραφίας, αφού δεν είχαμε μέχρι τώρα μια πλήρη παρουσίαση της δομής και λειτουργίας του ΠΣΕ, και προσλαμβάνει ιδιαίτερη σημασία λόγω της εμπειρικής σχέσης του συγγραφέα με τον θεσμό. Ως εκ τούτου πρόκειται για ένα πόνημα - μαρτυρία!

Ειδικότερο ενδιαφέρον για τους Ορθοδόξους παρουσιάζουν τα επιμέρους κεφάλαια: "Τρεις θεμελιώδεις Ορθόδοξες συμβολές", "Ορθόδοξη προβληματική σε σχέση με τις Γενικές Συνελεύσεις", "Οι κατά καιρούς ορθόδοξοι αξιωματούχοι", "Οι κατά καιρούς ορθόδοξοι Πρόεδροι".

Συνοπτικά η πολύτιμη συμμετοχή και συμβολή των Ορθοδόξων στο ΠΣΕ περιγράφεται από τον Γεώργιο Ν. Λαιμόπουλο στο Επίμετρο του βιβλίου:

«Θα μπορούσε πράγματι να λεχθεί ότι οι Ορθόδοξες Εκκλησίες αποτελούν κατά κάποιο τρόπο τη φωνή της «εκκλησιολογικής συνείδησης» του Συμβουλίου.

Ο ρόλος τους υπήρξε ανέκαθεν πρωταρχικής σημασίας – αν και πολλές φορές άχαρος και άγονος – όπως ακριβώς είναι και οφείλει να είναι ο ρόλος της συνείδησης. Το γεγονός ότι η φωνή αυτή ουδέποτε εσίγησε, και ουδέποτε έπαυσε να ασκεί εποικοδομητική κριτική, τιμά την Ορθοδοξία. Το γεγονός, επίσης, ότι χάρη σ΄ αυτή τη φωνή το Συμβούλιο αναγκάστηκε πολλές φορές να αλλάξει γραμμή πλεύσης, αποδεικνύει ότι η Ορθοδοξία επηρέασε και επηρεάζει τα πράγματα μέσα στο Συμβούλιο.

Τα αποτελέσματα μπορεί να μη ήταν πάντοτε – και ασφαλώς δεν ήταν – απολύτως ικανοποιητικά. Αυτό όμως δεν μειώνει ούτε το μέγεθος της μαρτυρίας την οποία με συνέπεια και συνέχεια έδωσαν οι Ορθόδοξες Εκκλησίες, ούτε τις δυνατότητες τις οποίες έχουν να επηρεάσουν αποτελεσματικά πολλές επερχόμενες εξελίξεις και καταστάσεις μέσα στους κόλπους του Συμβουλίου».

Το βιβλίο του Γεωργίου Ν. Λαιμόπουλου καταρρίπτει μύθους, ανατρέπει προκαταλήψεις και οικοδομεί μια ρεαλιστική εικόνα γύρω από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών. Επομένως αποτελεί συμβολή στην εμπέδωση της πραγματικότητας που λέγεται ΠΣΕ, και η οποία δεν υπάρχει άνευ των Ορθοδόξων. 

Καθημερινή

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΙΜΟΠΟΥΛΟΣ 

Ενας Ελληνας στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών 

 Αναπληρωτής γενικός γραμματέας στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών είναι η θεσμική θέση που κατέχει ο Γεώργιος Λαιμόπουλος, από το 1999, στον Διεθνή Οργανισμό που αντιπροσωπεύει 350 Εκκλησίες (προτεσταντικές, αγγλικανικές, ορθόδοξες και αρχαίες ανατολικές) και 600 εκατ. πιστούς. Ηρθε στην Ελβετία το 1973 για μεταπτυχιακές σπουδές στο Ινστιτούτο Bossey και στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Γενεύης. Ανήκει στη γενιά των Κωνσταντινουπολιτών που έζησαν τον επίλογο της Σχολής της Χάλκης και η ζωή τους διαμορφώθηκε σε απόλυτη συνάφεια με την Οικουμενικότητα του Πατριαρχείου. Με σημαντικότερο καθήκον του τον διαθρησκευτικό διάλογο, ο διακεκριμένος θεολόγος ζει μόνιμα στη Γενεύη με την οικογένειά του, τη γυναίκα του Δέσποινα -το γένος Κοβούσογλου- καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας και στέλεχος του Κολεγίου Madame de Stael και τους δύο γιους του Χαραλάμπη (1986) και Αλέξανδρο (1989), που γεννήθηκαν στην Ελβετία και σήμερα είναι φοιτητές.

Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΣΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ

«H ιστορία της Οικουμενικής Κινήσεως, ειδικότερα δε του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ), είναι στενά συνυφασμένη με την Ορθοδοξία», επισήμανε στην ομιλία του, στο Διεθνές Συνέδριο «Θεολογικές Σπουδές και Οικουμένη», ο Μ. Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου π. Γεώργιος Τσέτσης.

Το εξαιρετικά ενδιαφέρον αυτό συνέδριο, διοργανώθηκε στις 12 και 13 Μαρτίου, με πρωτοβουλία του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο Διορθόδοξο Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Πεντέλη.

Παραθέτουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα από την ομιλία του π. Γεωργίου Τσέτση, ο οποίος διετέλεσε επί σειρά ετών αντιπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών. Το κείμενό του αποτυπώνει την πολύχρονη εμπειρία του.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ «SPECIAL COMMISSION»

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ «ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟ «ΠΣΕ» 

Τοῦ Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Τσέτση

Ὅσο καί ἄν σέ πολλούς ὀρθόδοξους κύκλους ὑπάρχει διάχυτη ἡ ἐντύπωση ὅτι ἡ Οἰκουμενική Κίνηση ξεκίνησε στίς ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰῶνος μέσα ἀπό τά σπλάγχνα τῆς Διαμαρτυρήσεως, ὡς συνέπεια τῆς ἐσωτερικῆς κρίσεως τοῦ προτεσταντικοῦ κόσμου, καί ὅτι οἱ ὀρθόδοξοι προσεχώρησαν στήν "παμπροτεσταντική" αὐτή Κίνηση ἐκ τῶν ὑστέρων, ὑπάρχει μιά ἀλήθεια πού δέν μπορεῖ νά ἀμφισβητηθεῖ. Ὅτι δηλαδή, ἡ ἱστορία τῆς Οἰκουμενικῆς Κινήσεως, εἰδικώτερα δέ τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκκλησιῶν (ΠΣΕ), εἶναι στενά συνυφασμένη μέ τήν Ὀρθοδοξία.

Καθώς εἶναι γνωστό, ἡ πρώτη ἐπίσημη πρότασις ἱδρύσεως μιᾶς "Κοινωνίας τῶν Ἐκκλησιῶν", κατά τό πρότυπο τῆς "Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν" (League of Nations), προῆλθε ἀπό τήν καθ΄ἡμᾶς Ὀρθόδοξο Ἀνατολή. Ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, τό ὁποῖο, ἐν ἔτει 1920, μέ τήν περιώνυμη Ἐγκύκλιό του "Πρός τάς Ἁπανταχοῦ Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ", ἀφοῦ διατύπωνε τήν πεποίθηση ὅτι οἱ θεολογικές διαφορές δέν ἔπρεπε νά ἀποτελοῦν κώλυμα γιά τήν προσέγγιση καί συνεργασία τῶν Ἐκκλησιῶν, στόν ἠθικοκοινωνικό κυρίως τομέα, τασσόταν ὑπέρ τῆς θεσμικῆς ἐκφράσεως τῆς συνεργασίας αὐτῆς, στά πλαίσια, ἀκριβῶς, μιᾶς "Κοινωνίας Ἐκκλησιῶν". Κοινωνίας, ὑπό τήν ἔννοια τοῦ "συνασπισμοῦ" (league), καί ὄχι ὑπό τήν ἐκκλησιολογική της σημασία, ὡς "κοινωνίας ἐν τοῖς μυστηρίοις". Ὅπως παρατηροῦσε ὁ ἐκ τῶν πρωτοπόρων τῆς Κινήσεως αὐτῆς καί πρῶτος Γενικός Γραμματεύς τοῦ ΠΣΕ, Willem A. Visser t' Hooft, "ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως ὑπῆρξε ἀπό τίς πρῶτες στήν νεώτερη ἱστορία πού ὑπέμνησε στήν χριστιανωσύνη ὅτι θά ἦταν αὐτή ἀπειθής στή βούληση τοῦ Διδασκάλου καί Σωτῆρος της, ἄν δέν ἐπιζητοῦσε νά δείξῃ στόν κόσμο τήν ἑνότητα τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ καί τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ...Ἡ Κωνσταντινούπολις, τόνιζε ὁ Visser t’ Hooft, ἐξήγγειλε τήν σύναξη τῶν χριστιανῶν".

Κατά τήν εἰκοσαετία πού ἀκολούθησε τήν ἐξαπόλυση τῆς Ἐγκυκλίου αὐτῆς, καί μετά τήν ἵδρυση τῶν διαχριστιανικῶν κινήσεων "Πίστις καί Τάξις" καί "Ζωή καί Ἐργασία", - ἀπό τήν συγχώνευση τῶν ὁποίων προέκυψε ἐκ τῶν ὑστέρων τό ΠΣΕ-, ὅλες οἱ κατά τόπους Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες, μέ ἐξαίρεση τήν τότε ἐμπερίστατη καί ἀποκομμένη ἀπό τό λοιπό χριστιανικό κόσμο Ἐκκλησία τῆς Ρωσίας, εἶχαν ἐνεργό συμμετοχή στήν νεοεμφανισθεῖσα Οἰκουμενική Κίνηση. Ἐνῶ, πολλοί διάσημοι ὀρθόδοξοι ἱεράρχαι καί θεολόγοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὅπως οἱ Μητροπολῖται Θυατείρων Γερμανός καί Νόβι-Σάντ Εἰρηναῖος, καί οἱ καθηγηταί Χρυσόστομος Παπαδόπουλος (ὁ μετέπειτα Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν), Ἁμίλκας Ἀλιβιζᾶτος, Σέργιος Μπουλγκάκωφ, Γεώργιος Φλορόβσκυ καί Στέφανος Ζάνκωφ, ὑπῆρξαν ἀπό τούς κορυφαίους καί ἐπιφανεῖς ἡγέτες τῆς Κινήσεως αὐτῆς.

Ὡστόσο, κατά τήν ἱδρυτική Συνέλευση τοῦ ΠΣΕ στό Ἄμστερνταμ (1948), συμμετεῖχαν μόνο τρεῖς ἑλληνικές Ἐκκλησίες, συγκεκριμένα δέ, τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί οἱ Ἐκκλησίες Κύπρου καί Ἑλλάδος. Καί τοῦτο διότι οἱ εὑρισκόμενες τήν ἐποχή ἐκείνη ἐπέκεινα τοῦ "Σιδηροῦ Παραπετάσματος" Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες, περισσότερο ἀπό πολιτική σκοπιμότητα, παρά γιά θεολογικούς ἤ ἐκκλησιολογικούς λόγους, ἀρνήθηκαν νά παραστοῦν στήν Συνέλευση. (Νά μή λησμονηθῇ ὅτι κατά τήν μεταπολεμική ἐκείνη ἐποχή, ὁ ψυχρός πόλεμος μεταξύ Ἀνατολικῆς Εὐρώπης καί Δυτικοῦ Κόσμου βρισκόταν στό ἀπόγειό του). Σημειωτέον ὅτι τά πρεσβυγενῆ Πατριαρχεῖα Ἀλεξανδρείας, Ἀντιοχείας καί Ἱεροσολύμων εἶχαν μέν ἀποδεχθεῖ τήν πρόσκληση συμμετοχῆς, χωρίς ὅμως νά στείλουν ἀντιπροσώπους.

Μέ τόν καιρό, τά ἐμπόδια παραμερίσθηκαν, οἱ παρεξηγήσεις διασκεδάσθηκαν, καί βοηθοῦντος τοῦ εὐνοïκοῦ ἀνέμου πού ἄρχισε νά πνέῃ βαθμιαία στίς σχέσεις Ἀνατολῆς-Δύσεως, ὅλες οἱ πέραν τοῦ Παραπετάσματος Αὐτοκέφαλες καί Αὐτόνομες Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες, μεταξύ τῶν ἐτῶν 1961 καί 1966, προσχώρησαν στό ΠΣΕ. Νά σημειωθῇ ὅτι ἡ Αὐτοκέφαλη Ἐκκλησία Ἀλβανίας, πού γιά τούς γνωστούς πολιτικούς καί ἰδεολογικούς λόγους, μέχρι τό 1990 ἦταν ἀποῦσα ἀπό τό διορθόδοξο καί διαχριστιανικό προσκήνιο, ἔγινε μέλος τοῦ ΠΣΕ, ὅπως καί τοῦ Συμβουλίου Εὐρωπαϊκῶν Ἐκκλησιῶν (ΚΕΚ), τό 1994, λίγο μετά τήν, μερίμνῃ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἐκ βάθρων ἀνασύστασή της. 

Οἱ ὀρθόδοξοι ἀνέκαθεν εἶχαν ἐπιφυλάξεις ὡς πρός αὐτή ἤ ἐκείνη τήν δραστηριότητα τοῦ ΠΣΕ, καί ἀπό καιροῦ εἰς καιρόν ἀσκοῦσαν κατ'αὐτοῦ ἐποικοδομητική κριτική. Ἄλλοτε ὑποτονισμένα καί ἄλλοτε πιό ἔντονα. Ἡ κριτική ὅμως αὐτή, κατά τήν δεκαετία τοῦ 1990 ἄλλαξε χαρακτῆρα καί πῆρε ἄλλες διαστάσεις, κυρίως στά Ἀνατολικά διαμερίσματα τῆς Εὐρώπης μετά τήν πτώση τοῦ Κομμουνισμοῦ, συγκεκριμένα δέ στήν Ρωσσία, τήν Σερβία, τήν Γεωργία καί τήν Βουλγαρία.

Πράγματι στίς χῶρες αὐτές τοῦ τέως "Ἀνατολικοῦ Μπλόκ", διάφοροι θεμελιοκρατικοί κύκλοι, κυρίως Παλαιοημερολογιτικοί, σέ μιά προσπάθεια προσηλυτισμοῦ τῶν πιστῶν καί ἑδραιώσεως τῆς δικῆς τους παρασυναγωγῆς, ἄρχισαν μιά ἔντονη ἐκστρατεία κατά τῆς ἡγεσίας τῶν κανονικῶν Ἐκκλησιῶν, ἐπικρίνοντας ἐπισκόπους καί θεολόγους των γιά "θεολογικές ὀλισθήσεις" καί "οἰκουμενιστικά ἀνοίγματα", καί ἀπαιτῶντας τόν τερματισμό ὁποιασδήποτε ἐπαφῆς μέ τόν Δυτικό χριστιανικό κόσμο καί τήν ἀποχώρησή τους ἀπό τά θεσμικά ὄργανα τῆς Οἰκουμενικῆς Κινήσεως. Πρᾶγμα τό ὁποῖο ἐπετεύχθη στήν Βουλγαρία καί τήν Γεωργία, ὅπου οἱ ἐμπερίστατες καί εὐάλωτες Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες τῶν χωρῶν αὐτῶν, πού βρίσκονταν ἀντιμέτωπες μέ ἀποσταθεροποιητικές ἐνέργειες ἐνδογενῶν καί ἐξωγενῶν πολιτικο-εκκλησιαστικῶν παραγόντων, ἀναγκάσθηκαν νά ἀποχωρήσουν ἀπό τό ΠΣΕ καί τό ΚΕΚ. Ἐξ οὗ, λοιπόν, καί τό αἴτημα τῶν Ἐκκλησιῶν Ρωσίας καί Σερβίας πρός τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, νά κινητοποιήσῃ τόν συνήθη διορθόδοξο μηχανισμό, προκειμένου ὅπως βοηθήσῃ στήν ἐξεύρεση τρόπων βελτιώσεως τῶν ὅρων συνεργασίας τῶν Ὀρθοδόξων μέ τό ΠΣΕ, καί συντελέσῃ τοιουτοτρόπως στήν διασφάλιση τῆς ἐκκλησιαστικῆς εἰρήνης καί τήν ἀναχαίτιση τῶν διαβρωτικῶν ἐνεργειῶν τῶν ἀντιδυτικῶν ἐκείνων παραγόντων, οἱ ὁποῖοι ὑπονόμευαν τό κῦρος τῆς κανονικῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας, ἐπ' ἐλπίδι προσεταιρισμοῦ τῶν πιστῶν της.

Χωρίς ἀμφιβολία, ἡ Διορθόδοξος Συνάντησις τῆς Θεσσαλονίκης ἀποτέλεσε σημαντικό σταθμό στήν ἱστορία τῆς Οἰκουμενικῆς Κινήσεως, ἰδιαίτερα δέ τοῦ ΠΣΕ, καί συνετέλεσε ὅπως, γιά πρώτη φορά ἔπειτα ἀπό πέντε δεκαετίες, ἡ ἑτέρα πλευρά πράγματι τείνῃ εὐήκοον οὖς πρός τούς ὀρθοδόξους καί λάβῃ δρακόντεια μέτρα προκειμένου νά προλάβῃ μιά κρίση πού θά μποροῦσε νά ἀποβῇ μοιραία γιά τό Συμβούλιο.

Καθώς τονίσθηκε ἀνωτέρω, προβλήματα στήν ὅλη πορεία τοῦ ΠΣΕ πάντοτε ὑπῆρχαν. Καί ἀσφαλῶς δέν θά λείψουν στό μέλλον, λόγῳ τῆς ἰδιαιτερότητος τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ. Ὅπως δέν θά λείψουν καί ἀπογοητεύσεις μπροστά στή βραδυπορία τοῦ πολυμεροῦς θεολογικοῦ διαλόγου πού διαξάγεται στά πλαίσιά του. Ἐν τούτοις, πρέπει νά ὁμολογηθῇ ὅτι τό ΠΣΕ, παρά τίς δυσκολίες πού παρουσιάζει, εἶναι ἕνα πολύτιμο ὄργανο συμφιλιώσεως, ἕνας μοναδικός χῶρος, ὅπου παρέχονται εὐκαιρίες συναντήσεως, ἀλληλογνωριμίας καί ἀλληλοεκτιμήσεως τῶν χριστιανῶν. Σέ μιά ἐποχή δέ ραγδαίων κοσμογονικῶν ἀνακατατάξεων, κατά τήν ὁποία ἡ χριστιανική θρησκεία βάλλεται πανταχόθεν καί ἀπό παντοίου εἴδους πολέμιους, ἡ συμμετοχή τῆς Ὀρθοδοξίας στήν Οἰκουμενική Κίνηση καί τά θεσμικά της ὄργανα, ἀποτελεῖ ὄχι μόνο ἕνα εὐεργετικό κέντρισμα, ἀλλά καί ὑπόμνηση ὅτι ἄν πράγματι ἑμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι θέλουμε νά διαδραματίσουμε κάποιο ρόλο, στή διάπλαση τῆς κοινωνίας τοῦ μέλλοντος, (ρόλο τόν ὁποῖο εὐκαίρως- ἀκαίρως διεκδικοῦμε μέ ἐπίσημα κείμενα ἤ ἀνεπίσημες δηλώσεις), εἶναι ἀνάγκη νά βγοῦμε ἀπό τά στεγανά πλαίσια μέσα στά ὁποῖα ἐγκλωβίσαμε τόν ἑαυτό μας καί νά πλησιάσουμε τούς "ἄλλους". Τούς χριστιανούς τῆς Δύσεως (ὁπουδήποτε καί ἄν εὑρίσκεται γεωγραφικά ἡ Δύση αὐτή), τούς ὁποίους, μέχρις ἐσχάτων, γνωρίζαμε μόνο ἀπό τά ἐγχειρίδια τῆς Ἀπολογητικῆς ἤ τῆς Πολεμικῆς, ὅπως εὔστοχα παρατηροῦσε κάποτε ὁ μακαριστός καθηγητής Ἰωάννης Καλογήρου.

Δέν χωρεῖ ἀμφιβολία ὅτι ἡ ὁδός ἡ ἄγουσα πρός τήν χριστιανική ἑνότητα εἶναι δύσβατος καί κοπιώδης, δοθέντος ὅτι δέν εἶναι εὔκολο νά παρακαμφθοῦν θεολογικές ἔριδες καί ποικίλες ἄλλες ἐκκλησιαστικο-πολιτικές διαμάχες πού συσσωρεύθηκαν διά μέσου τῶν αἰώνων. Μολαταῦτα, ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία δέν ἀποθαρρύνεται. Ἀλλά πιστεύοντας ὅτι, ὡς φορεύς καί μάρτυς τῆς πίστεως καί τῆς παραδόσεως τῆς Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καί Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, κατέχει κεντρική θέση στήν ὑπόθεση τῆς προωθήσεως τῆς χριστιανικῆς ἑνότητος, (Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψις), ἐπιδιώκει καί καλλιεργεῖ τόν διαχριστιανικό διάλογο, σέ μιά ἠθελημένη προσπάθεια ἀποκαταστάσεως τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας, καί, καθώς ἔλεγε ὁ Ἅγιος Μᾶρκος ὁ Εὐγενικός στή Σύνοδο τῆς Φλωρεντίας-Φερράρας, τῆς ἐπανόδου ὅλων "εἰς τόν καιρόν ἐκεῖνον, καθ'ὅν ἡνωμένοι ὄντες, τό αὐτό πάντες ἐλέγομεν καί οὐκ ἦν ἐν ἡμῖν σχίσμα."