"ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΝΑ ΠΕΘΑΝΟΥΜΕ" (;) ΜΕΣΩ EMAIL!

Στην Αγία Όλγα των αδελφών Αραβορθοδόξων σήμερα, για να αποφύγουμε "πανηγυρικούς" εθνικού περιεχομένου, ήτοι ανέξοδες ρητορείες χωρίς αντίκρυσμα, φυσικά, "εθνικούς ύμνους" και Κύριος οίδε τι άλλο μπορεί να επινοήσουν κάποιοι κληρικοί μέσα στο ναό.

Η γιορτή του Ευαγγελισμού ως της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον και του απ' αιώνος μυστηρίου η φανέρωσις, υποχωρεί - δυστυχώς - μπροστά στις "εθνικές" εξάρσεις και ιδιαίτερα τούτον τον καιρό της κρίσης.

Είναι έως εξοργιστικά κάποια μηνύματα επισκόπων "επί τη εθνική επετείω".

Λυπούμαι αλλά δεν συμμερίζομαι την σημερινή προτροπή του Μητροπολίτου Σύρου:

«Αγαπημένα μου παιδιά, οι αθάνατοι νεκροί του Μεσολογγίου, της Τριπολιτσάς, όσοι πολέμησαν στο Μανιάκι και την Αλαμάνα σας απευθύνουν σήμερα έναν λόγον· τώρα που θα γυρίσετε σπίτια σας στείλτε από τους υπολογιστές σας σ’ όλα τα email που γνωρίζετε αυτό το μήνυμα "σ’ αυτό τον τόπο, τότε, σήμερα, πάντοτε είμαστε έτοιμοι να πεθάνουμε για του Χριστού την πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία!"»

Οι νεκροί αποκλείεται να μου ζητούν να στείλω email για να δηλώσω την "εθνικοφροσύνη" μου. Κι ακόμα θα ήταν φρονιμότερο να μην εξαπολύονται από πολλούς κληρικούς κορώνες του τύπου "είμαστε έτοιμοι να πεθάνουμε", γιατί - συγγνώμη - αλλά δεν το πολυπιστεύω.

Η σημερινή μέρα, όπως είχε πει με έμφαση κάποτε ο Μάνος Χατζιδάκις, είναι ημέρα νεκρών! Αυτούς πρέπει να θυμόμαστε, γι' αυτούς πρέπει να προσευχόμαστε και αυτούς πρέπει να έχουμε πάντοτε προ οφθαλμών, κάνοντας ταυτόχρονα την αυτοκριτική μας: Είμαστε άξιοι της ελευθερίας που μας χάρισαν;

ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

Του Κώστα Νούση

θεολόγου-φιλολόγου Α.Π.Θ.

Συνθήκες απόλυτης ρευστότητας. Η μεταπτωτική πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από την εν λόγω ποιότητα εν είδει αμαρτητικού γονιδίου της ανθρωπότητας και της ιστορίας της στο πλαίσιο του διενεργούμενου μυστηρίου της ανομίας (Β΄ Θεσ. 2:7) με εγκέφαλο τον «άρχοντα του κόσμου τούτου».

Το πρόβλημα με τον αρχέκακο είναι πως θεωρεί ότι οδηγεί τις εξελίξεις, ενώ στην ουσία από πίσω κρύβεται ο μόνος κυρίαρχος της ιστορίας, ο Θεός, ο μεγάλος αυτός «μυστικός» και πατέρας όλων μας.

Αυτόν τον Θεό κληθήκαμε (εκ του ιδίου) να παραδώσουμε στον πενόμενο πνευματικά Ευρωπαίο, αλλά τον χάσαμε πρώτα οι ίδιοι. Διπλά φτωχοί και γυμνοί, λοιπόν, χωρίς ούτε την υλική πρόοδο – στην οποία επιδόθηκαν επιτυχώς άλλοι λαοί με πιο εκκοσμικευμένη φιλοσοφία – εισήλθαμε σε μια πρωτόγνωρη περίοδο κρίσης – στην ουσία κοινωνικοπολιτικής μετάλλαξης και προσαρμογής της νοοτροπίας μας στην ευρωπαϊκή αντίστοιχη και στη μεταμοντέρνα ιστορική φάση της ολοένα και πιότερο δυτικόμορφης ανθρωπότητας.

Οι εκάστοτε πολιτικοί πειραματισμοί της ανθρωπότητας απέτυχαν, ο κομμουνισμός κατακρημνίσθηκε ιστορικά, το ίδιο πλέον και ο καπιταλισμός. Η πείνα και ο πόλεμος προβάλλουν ανέκαθεν ως οι μεγαλύτερες αμαρτίες του ανθρώπου. Η έλλειψη διάθεσης να τραφεί το παιδάκι δίπλα μας, ο άστεγος, ο κάθε μορφής πλησίον, η δαιμονική οικονομική λογική και πρακτική της ανθρωπότητας, η οποία προκρίνει το θάψιμο των παραγομένων αγαθών στις χωματερές και μαζί τους και των ανθρώπινων όντων που λιμοκτονούν και δεν έχουν τη στοιχειώδη ιατρική περίθαλψη, απλώς μαρτυρούν τον έντεχνα κρυμμένο εωσφόρο, τον «άρχοντα του κόσμου τούτου» (Ιω. 12:31).

Στα καθ’ ημάς για λίγο. Ο παραλογισμός σε όλο του το μεγαλείο. Τεμπέλης, ανίκανος, άχρηστος, διεφθαρμένος ο Έλληνας. Ποιοι άραγε έκλεισαν ως έντεχνα κεκρυμμένη πολιτική επιλογή τις βιομηχανίες στην Ελλάδα προ ετών; Ποιοι μας δάνειζαν εν γνώσει και δη πονηρά; Ποιοι μας έχουν ανέκαθεν πελάτες; Ποιοι οδήγησαν την αγροτική παραγωγή μας στο μηδέν; Τώρα οι ίδιοι έρχονται και απαιτούν, υβρίζουν, εμπαίζουν, συκοφαντούν. Φαίνεται θέατρο παραλόγου αλλά είναι στο κατά παραχώρηση σχέδιο του Θεού. Στο ίδιο σχέδιο που ήταν και ο Ιούδας. Μέσα, όμως, από αυτά και από όλα συλλήβδην τα ιστορικά τεκταινόμενα θα γεννηθεί στο τέλος η Βασιλεία του Θεού. Φυσικά, πρέπει να προηγηθεί το βδέλυγμα της ερημώσεως (Ματθ. 24:15). Δε θα αργήσει να έρθει, όπως διαισθανόμαστε και δείχνουν τα πράγματα. Το ζητούμενο για μας (πρέπει να) είναι η απορρέουσα χαρά από την επίσπευση της έλευσης του νέου κόσμου μετά την ανάσταση των νεκρών και τη Δεύτερη Παρουσία του Κυρίου.

Ο απάνθρωπος χαρακτήρας της ως άνω πολιτικής των σκοτεινών κέντρων παγκόσμιας ποδηγέτησης και καθυπόταξης των λαών φαίνεται ξεκάθαρα από την απαξίωση – εξαφάνιση του ανθρώπινου όντος, του προσώπου. Ο άνθρωπος οράται ως αριθμός. Προκειμένου να βγουν τα νούμερα της οικονομίας στα χαρτιά – τουτέστιν της χάρτινης οικονομίας – θυσιάζεται η πραγματική καθημερινή ύπαρξη. Στα καθ’ ημάς και πάλι: άραγε να μην προέβλεψαν οι πολιτικοί μας ότι με την τρομοκρατία και την πολιτική αλητείας και εγκληματικότητας στην οποία μας έσυραν με πρόφαση την κρίση οδηγούν την Ελλάδα στην πληθυσμιακή συρρίκνωση; Πόσοι τολμούν άραγε να παντρευτούν πλέον; Σε ποια ηλικία και με ποια προοπτική και διάθεση; Πόσα παιδιά θα κάνει ένα μετακρισιακό ζευγάρι; Αν αυτό δεν είναι ο διάβολος που έσπρωξε τον Ηρώδη στη σφαγή των νηπίων επανερχόμενος με μεταμοντέρνο κοστούμι, τότε τι είναι;

Ο χριστιανός ερμηνεύει με πνευματικά κριτήρια την ιστορία σε αντίθεση με τον θετικισμό και τη φυσιοκρατική θεώρηση των εταίρων μας. Οπότε η περίπτωση του Ιωνά με τη Νινευί ας μας προβληματίσει και ας μας υποδείξει τον τρόπο υπέρβασης της κρίσης – κάθε κρίσης, ως και της μέλλουσας – που δεν είναι άλλος από τον μονόδρομο της μετάνοιας.

Χάθηκε η λεβεντιά του Έλληνα, ο ηρωισμός του ο παροιμιώδης (ο ιστορικά αποδεδειγμένος και όχι ο κατασκευασμένος εξωραϊσμός για λόγους εθνικών σκοπιμοτήτων), το φιλότιμο. Περίσσεψε η εθνική μειοδοσία, η μιζέρια, η ανασφάλεια, η απιστία του στον Χριστό και η διάψευση της παγανιστικότροπης πίστης στον εαυτό του και στα λοιπά ευτελή του είδωλα. Γυμνός, γελοιοποιηθείς διεθνώς, με την αποφορά του τρόμου και της πτωματικής έλλειψης ελπίδας και προσανατολισμού, ανέστιος, μακριά από το σπίτι της εθνικής και θρησκευτικής του παράδοσης, οδεύει με μαθηματική ακρίβεια στην αυτοκαταστροφή. Ο μόνος που μπορεί να την αναστείλει είναι ο Θεός. Ο ελεήμων και φιλάνθρωπος.

Άραγε ουτοπία η επέμβαση του Θεού και η προσδοκία της βοήθειάς του; Διαβάζοντας στον σύγχρονο άγιο πνευματικό της Μονής Δαδίου γέροντα Αμβρόσιο Λάζαρη (+2006) (εκδ. Ακρίτας 2011, τ. Β΄) μια προφητεία του σε κάποιον σχετικά με την κρίση δέκα χρόνια πριν αυτή γίνει πραγματικότητα, αντιλαμβάνεται ο καθένας πως ο προγνωρίζων το μέλλον έχει επίσης τη δύναμη να το καθορίζει, όποτε και όπως εκείνος κρίνει και θέλει. Το φάρμακο της κρίσης το επέτρεψε, όμως, για μια σειρά από λόγους, οι οποίοι εκτείνονται από την επιστροφή στη στοιχειώδη σοβαρότητα μέχρι και την αιώνια υπαρξιακή μας αποκατάσταση.

Ο κατέχων και το κατέχον (Β΄ Θεσ. 2:6) φεύγουν σιγά σιγά από τη μέση και γι’ αυτό άρχισε ο ανηλεής πόλεμος κατά της χώρας μας, η οποία πληρώνει ουσιαστικά τον μεγάλο έρωτά της για ένα κόμμα που σχεδόν μονοπώλησε την εξουσία στα μεταπολιτευτικά χρόνια και που εξέφρασε τη νοοτροπία της αρχοντοχωριάτικης και ραγιαδίστικης προοδευτικοσυμπλεγματικής νεοελληνικής αθεΐας, της τυφλής πίστης στους ενθαδικούς σωτήρες, στα αυτοκρατορικά νεοελληνικά τζάκια εξουσίας, στη δικομματική ψευδαισθητική επιλογή. Σε κάθε περίπτωση, η ελπίδα αυτή τώρα κατέρρευσε, όπως καθαιρεί ο Θεός όλα τα είδωλα κάποια στιγμή. Και δε μένει άλλη διέξοδος από την ανάθεσή της στη μόνη ελπίδα, την Παναγία. Την πάσαν ελπίδα μου εις σε ανατίθημι…

Θα πει τώρα κάποιος: δηλαδή μας τιμώρησε ο Θεός; Όχι, απλά μας άφησε να γευτούμε τους καρπούς της φθοράς και της αυτοπαράδοσής μας στον υλισμό. Γίναμε σάρκες και απολαμβάνουμε τον πνευματικά καθαρτήριο οικονομικό κατακλυσμό, όπως τότε βαπτίστηκε στα νερά του φυσικού κατακλυσμού και καθάρθηκε η παραδομένη στη σαρκολατρία ανθρωπότητα επί Νώε.

Ο μονόδρομος της εμπιστοσύνης στον Θεό εκφράζεται μέσα από μια εκπληκτική εικόνα στην Ιερά Μονή Χρυσίνου Καλαμπάκας. Εκεί ο Χριστός αποκαλείται «η μόνη Ελπίς». Επιτέλους! Ας πάψουμε να μεμψιμοιρούμε και να μοιρολατρούμε. Ο Έλληνας έχει Θεό ισχυρό και πρέπει να επιστρέψει με την καρδιά του σε αυτόν, όπως ο άσωτος της παραβολής. Ούτως ή άλλως τρέφεται με τα δανει(α)κά χαρούπια που του πετάνε οι Ευρωπαίοι εταίροι. Εμείς, όμως, οι χριστιανοί Έλληνες, δεν μπορούμε παρά να κραταιούμεθα σιγοψέλνοντας κατά τη λειτουργική τάξη των ημερών: Η ελπίς μου ο Πατήρ, καταφυγή μου ο Υιός, σκέπη μου το Πνεύμα το Άγιον. Τριάς Αγία, δόξα Σοι!!!

Κ.Ν.

21/3/2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ (Με το βλέμμα ενός μετανάστη)

Πίνακας Νίκου Μόσχου

Η οικονομική κρίση που μαστίζει την υφήλιο και που βιώνεται με πολύ άσχημο τρόπο στην πατρίδα μας, την Ελλάδα αποτελεί ένα γεγονός που όπως φαίνεται θα μας απασχολήσει για αρκετά χρόνια.

Όλοι τώρα αναρωτιόμαστε ποια είναι τα αίτια αυτής της κρίσης. Γιατί φτάσαμε σ’ αυτό το σημείο! Και λίγο-πολύ όλοι παριστάνουμε τους ντέντεκτιβ που προσπαθούν να ανακαλύψουν που πήγαν τα χρήματα. Και ανάλογα με τις πεποιθήσεις και τη στάση ζωής του καθενός αποφαινόμεθα υποδεικνύοντας ως άρπαγες του παγκόσμιου αλλά και του ελληνικού πλούτου, διάφορους ανθρώπους που πάντα βέβαια ανήκουν σε περιβάλλοντα που είναι έξω από το δικό μας. Δηλαδή, πάντα φταίχτες είναι οι άλλοι!

Θα αναρωτηθείτε εύλογα: «Θα πρέπει να φταίω εγώ δηλαδή, για την οικονομική κατάντια στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα;».

Εσύ αδελφέ μου, που χρόνια τώρα είσαι μετανάστης, ίσως όχι τόσο. Όμως δεν είσαι και εντελώς απαλλαγμένος από ευθύνες!

Το δράμα είναι ότι εμείς οι Έλληνες μετανάστες βιώνουμε διπλά την οικονομική κρίση. Από τη μια ζούμε την παγκόσμια κρίση. Δεν μας αφήνει όμως ανέπαφους και η κρίση στην ιδιαίτερη πατρίδα μας, την Ελλάδα. Και σε καμιά περίπτωση δεν μπορούμε να βγάλουμε την «ουρά» μας απ’ έξω. Θέλαμε πάντα να έχουμε λόγο στα δρώμενα της Ελλάδας. Μας άρεσε προεκλογικά να απευθύνονται σε μας οι διάφοροι πολιτικοί και να μας λένε ότι πρωταγωνιστές των εξελίξεων είμαστε εμείς. Μας κολάκευε να μας αποκαλούν «κυρίαρχο λαό».

Τώρα αντιδρούμε. Γιατί; Δεν είμαστε εμείς εκείνοι που διαγκωνιζόμασταν να βρούμε προεκλογικά θέσεις στα διάφορα «κομματικά» αεροπλάνα, προκειμένου να κατέβουμε στην πατρίδα και να διαδραματίσουμε τον πρωταγωνιστικό μας ρόλο; Τώρα, γιατί μας στεναχωρεί το γεγονός ότι στην αντιμετώπιση της κρίσης καλούμαστε πάλι εμείς να είμαστε πρωταγωνιστές. Ο «κυρίαρχος λαός»! Μας ενδιαφέρει η λαϊκή κυριαρχία μόνο όταν δεν έχει να διαχειριστεί προβληματικές καταστάσεις; Όχι αδελφοί μου. Όλοι αυτοί που λέμε ότι φταίνε για την κατάσταση που επικρατεί παγκοσμίως και στην πατρίδα μας είναι σάρκα από τη σάρκα μας. Είναι συνάνθρωποί μας που εμείς, με τον ένα ή άλλο τρόπο, τους δώσαμε το δικαίωμα να διαχειρίζονται τα της ζωής μας. Μακάρι να μπορούσαμε να υποχρεώσουμε όλους εκείνους που έχουν κακοδιαχειριστεί ή έχουν καταχραστεί το δημόσιο πλούτο, να τον γύριζαν πίσω. Όμως εκ των πραγμάτων αυτό είναι δύσκολο.

Από πολλούς μπαίνει το ερώτημα, αν θα μπορούσαν τα πράγματα να είναι διαφορετικά. Ή ναι απαντήσουμε ή όχι θα πρέπει να είναι επαρκώς αιτιολογημένο. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να σκεφτούμε είναι αν υπήρχαν οι προϋποθέσεις για να είναι διαφορετικά τα πράγματα.

Αν παρατηρήσουμε θα προσέξουμε ότι η κρίση αυτή μαστίζει περισσότερο το δυτικό κόσμο ο οποίος, σχεδόν στο σύνολό του, είναι χριστιανικός. Τι σχέση έχει αυτό, θα πουν κάποιοι. Και όμως. Αν όλοι είχαμε πάρει στα σοβαρά την ιδιότητά μας ως χριστιανοί, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Το ίδιο ισχύει και για την πατρίδα μας, την Ελλάδα. Χριστιανοί είμαστε και οι Έλληνες και μάλιστα Ορθόδοξοι, στην συντριπτική μας πλειοψηφία. Χριστιανοί Ορθόδοξοι, που έχουμε ξεχάσει αυτή την ιδιότητά μας. Γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσε να ερμηνευθεί το γεγονός ότι, όλοι αγωνιζόμαστε για την συσσώρευση πλούτου αγνοώντας το ψαλμικό: «Του Κυρίου η γη και το πλήρωμα αυτής»! Όλοι φροντίζουμε να έχουμε μεγάλα αποθέματα, χρησιμοποιώντας ως δικαιολογία συνήθως την αποκατάσταση των παιδιών μας ή τη φροντίδα της υγείας μας ή των γηρατειών μας.

Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει ότι είμαστε απλοί διαχειριστές των υλικών αγαθών. Συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε ιδιοκτήτες. Τα θέλουμε όλα δικά μας και δεν μας ενδιαφέρει όσο κι αν υποφέρει ο διπλανός μας.

Ο Υλισμός μας οδηγεί στο “εγώ”. Μόνο η Χριστιανική διδασκαλία, χωρίς να καταργεί την προσωπικότητα (εικόνα του Θεού) μπορεί να μας οδηγήσει στο “εμείς”, στη συνεργασία των προσωπικοτήτων, αδελφών εν Χριστώ.

Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν ότι της οικονομικής κρίσης προηγήθηκε η πνευματική κρίση. Διώχθηκε και πολεμήθηκε η Εκκλησία έως απαξιώσεως, για να καμφθεί και να μην πείθει ο λόγος της ο πνευματικός. Όχι βέβαια ότι και η Εκκλησία και κυρίως ο κλήρος, δεν έχει τις ευθύνες της. Αν η Εκκλησία, όπως λέει ο καθηγητής Πέτρος Βασιλειάδης, σε παγκόσμιο επίπεδο λειτουργούσε με βάση τη διδασκαλία του Χριστού δεν θα υπήρχε σήμερα το άδικο κεφαλαιοκρατικό σύστημα που κατασπατάλησε τα υλικά αγαθά της κτιστής δημιουργίας παραδίδοντάς τα στα αδηφάγα θησαυροφυλάκια των ισχυρών της γης, αφού ο θεσμός της ατομικής ιδιοκτησίας, πάνω στην οποία κατά βάση στηρίζεται, αντιστρατεύεται βασικές Χριστιανικές αρχές, όπως αυτήν που προαναφέραμε, ότι «Του Κυρίου η γη και το πλήρωμα αυτής».

«Πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν, οι δε εκζητούντες τον Κύριον ουκ ελαττωθήσονται παντός αγαθού». Γι’ αυτό στην παρούσα φάση ας προστρέξουμε, ας εκζητήσουμε τον Κύριο.

Τώρα που «καίγεται» το σπίτι μας, ας κοιτάξουμε πώς να σβήσουμε τη φωτιά. Αν ασχοληθούμε μόνο με το να βρούμε ποιος είναι ο εμπρηστής ενώ η φωτιά φουντώνει, μόνο αποκαΐδια θα αντικρίσουμε στο τέλος.

Γι’ αυτό λοιπόν ας ΑΝΤΙΣΤΑΘΟΥΜΕ επιδεικνύοντας ΑΥΤΟΣΥΓΚΡΑΤΗΣΗ, ΥΠΟΜΟΝΗ και ΠΡΟΣΕΥΧΗ, αν δεν έχουμε βέβαια ξεχάσει εντελώς να προσευχόμαστε!

Αρχιμανδρίτης Γεράσιμος Φραγκουλάκης

Αννόβερο-Γερμανίας

ΤΑ ΣΥΣΣΙΤΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΚΑΙ Η ΣΚΕΤΗ ΣΟΥΠΑ ΤΟΥ ΜΠΑΚΑΛΗ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΓΕΝΙΑΣ

Kαι για την 28η Oκτωβρίου, μια σούπα του μπακάλη

Της Αθηνάς Kακούρη

Καθημερινή

Tον καιρό της Kατοχής τρώγαμε μοιρασμένο με το δελτίο, κάτι που λεγόταν σούπα του μπακάλη. Tην αποτελούσαν μικρά κομματάκια, αγνώστου προελεύσεως, άλλα κίτρινα, άλλα πορτοκαλιά, άλλα ασπριδερά, άλλα αχνοπράσινα σε μέγεθος σπόρου φάβας σπασμένου στα τρία. Στην κατσαρόλα γινόταν ένας χυλός χρώματος ροζέ. Πεινασμένους μας εύρισκε, πεινασμένους μας άφηνε και η σάχλα της δεν περιγράφεται.

Tα τελευταία χρόνια λοιπόν έχω την αίσθηση πως κάθε λίγο με μπουκώνουν μια τέτοια σούπα του μπακάλη ως θέαμα - ακρόαμα επετειακό.

Tι εννοώ: πριν από λίγες βδομάδες μού πρότειναν να λάβω μέρος σε μια εκπομπή αφιερωμένη στο ’40.

Θέλουμε, μου είπε η νεαροτάτη δημοσιογράφος, να μας μιλήσετε για τις αρχαιότητές μας που λεηλάτησαν οι Γερμανοί.

Mα δεν τις λεηλάτησαν! Kαι μάλιστα εκεί υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία να διηγηθείτε – το πώς δηλαδή οι τότε υπεύθυνοι φρόντισαν εγκαίρως, πριν καν μας επιτεθούν οι Iταλοί να κρύψουν τα πολυτιμότερα εκθέματα, έτσι ώστε να τα ασφαλίσουν από πιθανό βομβαρδισμό αλλά και να εμποδίσουν την ενδεχόμενη διαρπαγή τους. Eν τούτοις...

A! με έκοψε απογοητευμένη A, εγώ έχω ακούσει τα αντίθετα. Nα μας πείτε τότε για την πείνα και τα παιδάκια που πέθαιναν στον δρόμο.

H πείνα είναι ένα μεγάλο θέμα που πρέπει να εξεταστεί συνολικά – τι την προκάλεσε, το φοβερό της μέγεθος, τις δυνάμεις που κινητοποιήθηκαν... Kαι μάλιστα, ειδικά τώρα που έχουμε τέτοια ανάγκη ελπίδας και παραδείγματος, θα ήταν χρήσιμο να θυμίσουμε την προνοητικότητα του Aρχιεπισκόπου Δαμασκηνού και το πώς οργάνωσε σε κάθε ενορία συσσίτια, όπου μάλιστα εκατοντάδες γυναίκες της γειτονιάς, πεινασμένες οι ίδιες δούλεψαν για να σωθούν οι ακόμη πιο πεινασμένοι.

Aλλά πέραν αυτού, παιδάκι μου, ξέρεις η 28η Oκτωβρίου είναι η μέρα για να μνημονεύουμε τον Στρατό – εκείνους που σχεδίασαν την άμυνα κι εκείνους που, τις κρισιμότατες πρώτες στιγμές, δεν ακολούθησαν απλώς τα όσα τους επέβαλε το καθήκον τους, αλλά όλοι τους, απ’ τον στρατιώτη μέχρι τον ανώτερο αξιωματικό, με εκπληκτικό σθένος και φαντασία και ορμή και αυτοθυσία, αναποδογύρισαν την επίθεση των Iταλών. Σ’ αυτούς ανήκει η αθάνατη δόξα και η τιμή και η επέτειος. Aυτούς πρέπει να μνημονεύουμε, γιατί εκτός όλων των άλλων με το παράδειγμά τους μας δείχνουν με τι τρόπο ξεπερνιούνται οι κρίσεις και κερδίζεται το μέλλον.

Προφανώς δεν άκουγε λέξη απ’ όσα της έλεγα.

Kαι τα παιδάκια που πέθαναν στην Kατοχή; Γι’ αυτά δεν πρέπει να λέμε τίποτα; με κάρφωσε με τη μομφή της.

Eκεί πάνω η σαχλότατη γεύση της σούπας του μπακάλη ήρθε και ξεχείλισε το στόμα μου. Tης έβαλα τις φωνές.

Aλλά δεν είχα δίκιο. Tο δύστυχο το κοριτσάκι διδάχθηκε ποτέ να αγαπά και να σέβεται; Nα μελετά και να κατανοεί; Nα ξεχωρίζει και να συνδυάζει πριν κρίνει; Nα μεταχειρίζεται, κοντολογίς το μυαλό της και να έχει την καρδιά της ανοιχτή; Oχι καθόλου. Yπάρχουν πλήθος πράγματα περί των οποίων γνωρίζει μόνον ότι είναι in, και ένα εξίσου μεγάλο πλήθος που έχει διδαχθεί να καταδικάζει εκ προοιμίου. Mε τη σούπα του μπακάλη έχει μεγαλώσει, αυτήν που σερβίρουν τα MME χρόνος μπαίνει χρόνος βγαίνει, και αναπόφευκτα αυτήν σερβίρει και η ίδια με τη θλιβερή ψευδαίσθηση ότι επιτελεί έργον σπουδαίον.

Aν έχει ακούσει για τον Eλύτη πάντως δεν θα είναι σχετικά με το Aσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Aλβανίας, αμφιβάλλω αν αναγνωρίζει τα ονόματα Aγγελος Bλάχος ή Γιάννης Mπεράτης οπότε το Mνήμα της Γριάς και το Πλατύ Ποτάμι μάλλον για τοπωνύμια θα τα πάρει, και σίγουρα δεν θα έχει καν υποψιαστεί πως άλλος ένας από τους κορυφαίους νεοέλληνες λογοτέχνες, ο Aγγελος Tερζάκης, θεώρησε κι αυτός χρέος του να αφιερώσει ένα σημαντικό μέρος του δημιουργικού χρόνου του για να μελετήσει και να παραδώσει στις επερχόμενες γενεές την Eποποιία του 1940-41.

Tώρα όμως βρισκόμαστε πάλι πίσω σ’ ένα ’40 που από ορισμένες απόψεις είναι πολύ χειρότερο απ’ το 1940, γιατί την επίθεση των Iταλών την αντιμετώπισε μια γενεά μεγαλωμένη με το μητρός τε και πατρός τε και τα Yπέρ πίστεως και πατρίδος και το Mαύρη είν’ η νύχτα στα βουνά και το Παραμύθι χωρίς όνομα και με άλλα τέτοια παλαιομοδίτικα. Πούθε θα αντλήσει το απαραίτητο σθένος η σημερινή γενεά, που χάρη στα MME, και φευ όχι μόνον, έχει τραφεί με σκέτη σούπα του μπακάλη;

Ο ΑΝΘΥΠΟΛΟΧΑΓΟΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ ΣΤΟ ΑΛΒΑΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Σε λίγες μέρες, στις 2 Νοεμβρίου 2011, συμπληρώνονται 100 χρόνια ακριβώς από τη γέννηση του νομπελίστα ποιητή μας Οδυσσέα Ελύτη.

Το 2011 είναι έτος Ελύτη και δεν είναι λίγες οι εκδηλώσεις που γίνονται προς τιμήν του ποιητή, οι οποίες ουσιαστικά καλύπτουν τη δική μας ανάγκη για επαφή με το έργο του. Πολλές πτυχές του έργου του αναλύονται και παρουσιάζονται στο ευρύ κοινό, αποδεικνύοντας τη διαχρονικότητά του και το καίριο και αληθινό της ποίησής του.

Συνήθως λησμονούμε, όμως, - κάποιοι και αγνοούν – ότι ο Ελύτης πολέμησε στο Αλβανικό Έπος 1940-41, στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Προσβλήθηκε από τύφο και τελικά διασώθηκε “από θαύμα”, όπως ο ίδιος ομολογεί. Ας δούμε συνοπτικά πώς ο ίδιος περιγράφει την εμπειρία του στο μέτωπο και σε ποια ποιητικά του έργα αποτυπώθηκε αυτή η συγκλονιστική για τον ποιητή εμπειρία.

Στις 28 Οκτωβρίου 1940 ο Ελύτης κατατάσσεται ως ανθυπολοχαγός στη Διοίκηση του Στρατηγείου του Α’ Σώματος Στρατού. Στις 26 Φεβρουαρίου 1941 μεταφέρεται με βαρύ κοιλιακό τύφο στο νοσοκομείο Ιωαννίνων κι έπειτα από περιπετειώδη πορεία καταλήγει στην Αθήνα.

Αλβανία, κακουχίες στα λασπωμένα χιόνια των βουνών, οιμωγές θανάτου, πείνα, υποχώρηση, αρρώστιες, γερμανική εισβολή, κατοχή, θυσίες, περηφάνεια, αντίσταση, προδοσία...

Από μια συνέντευξη του Οδυσέα Ελύτη στο φοιτητικό περιοδικό "Πανσπουδαστική" με τίτλο "Έζησα το θαύμα της Αλβανίας" το 1965, διαβάζουμε:

Προσωπικά εσείς, σαν έφεδρος ανθυπολοχαγός, τι κάνατε στον αγώνα; τον ρωτούν.

Τι να έκανα εγώ, ένα χαλασμένο παιδί της Αθήνας. Με κόπο ανυπολόγιστο, κατάφερα να είμαι απλώς συνεπής προς την αποστολή μου. Αλλά είδα στο πρόσωπο των στρατιωτών μου τη λάμψη που είναι ικανός ο Ελληνισμός ν' αναδύσει όταν πιστεύει στο δίκιο του. Και γνώρισα από πολύ κοντά την αψηφισιά του θανάτου, την ακατάβλητη θέληση της ζωής που έγινε τελικά και δική μου. 

Στο μέτωπο, αρρώστησα από βαρύτατο τύφο. Τα νερά που πίναμε, όπου βρίσκαμε, ανάμεσα στα πτώματα των μουλαριών, ήτανε μολυσμένα. Χωρίς να γνωρίζω τι έχω, χρειάστηκε να κάνω τρία μερόνυχτα με τα πόδια κα με ζώο σε βατόδρομο και να διακομισθώ στο Νοσοκομείο Ιωαννίνων.

Έμεινα εκεί σαράντα μέρες με σαράντα πυρετό, ακίνητος, με πάγο στην κοιλιά. Με είχανε αποφασίσει αλλά εγώ δεν είχα αποφασίσει τον εαυτό μου. Θυμάμαι, ότι αρνήθηκα να με μεταφέρουν στο μικρό θάλαμο των ετοιμοθανάτων, όπως κάποιο άλλο βράδυ αρνήθηκα πεισματικά να κοινωνήσω και να εξομολογηθώ στον παπά που μου φέρανε, όταν η κρίση της αρρώστιας έφτασε στο κατακόρυφο. Μόλις αρχίζανε οι βομβαρδισμοί, ανοίγανε το διπλανό μου παράθυρο -μη σπάσουν τα τζάμια και τιναχτούν επάνω μου- και φεύγανε όλοι στα καταφύγια. Έτσι πέρασα όλες τις τρομερές πρώτες μέρες της γερμανικής επιθέσεως. Κατάμονος, σ' έναν έρημο θάλαμο, και γεμάτος πληγές από την απόλυτη ακινησία.

Και την ημέρα που κρίθηκε ότι είχα γλυτώσει και άρχισε να υποχωρεί ο πυρετός, ήρθε η διαταγή να εκκενωθεί το Νοσοκομείο. Με βάλανε όπως-όπως σ' ένα φορείο, που το χώσανε σ' ένα φορτηγό αυτοκίνητο.

Η φάλαγγα από τα Γιάννενα ως το Αγρίνιο πυροβολήθηκε οχτώ φορές από τα "στούκας". Οι φαντάροι τρέχανε στα χωράφια, όμως εγώ ήταν αδύνατον να σταθώ όρθιος έστω και για μια στιγμή. Τελικά στο Αγρίνιο, με παρατήσανε σ' ένα πεζούλι και φύγανε. Μια καλή κοπέλλα, εθελοτής νοσοκόμος με άλλη αποστολή, με βοήθησε κα μ' έσυρε ως το υπόγειο μιας καπναποθήκης, όπου σωριάστηκα κι έμεινα τρεις μέρες (...) Οι γιατροί στην Αθήνα τρίβανε τα μάτια τους. Σύμφωνα με την Επιστήμη, θα έπρεπε με την πρώτη παραμικρή μετακίνηση να πάθω εντερορραγία και να τελειώσω (...) αν "έζησα το θαύμα" σώθηκα και από ένα θαύμα.

Η συμμετοχή του Ελύτη στον ελληνοϊταλικό πόλεμο το χειμώνα του 1940-41 έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ποιητική και ιδεολογική του διαμόρφωση και σήμανε την αρχή μιας νέας περιόδου στην πνευματική του πορεία. Η εμπειρία του πολέμου ώθησε τον Ελύτη να στραφεί πιο άμεσα προς την ιστορία και το συλλογικό αίσθημα στο έργο του. Όπως σημειώνει ο ίδιος στην Αυτοπροσωπογραφία του:

Η Αλβανία, για τη σωματική μου υπόσταση ήταν μια περιπέτεια αβάσταχτη, αλλά για την ψυχική μου όμως ιστορία, μια τομή βαθιά. (…) έγινε αιτία ο πόλεμος να συνειδητοποιήσω τι είναι ο αγώνας, ο ομαδικός πλέον και όχι ο προσωπικός. Θέλω να πω τι σημαίνει να μάχεσαι ενταγμένος σε μιαν ομάδα, που έχει ορισμένα ιδανικά, και να μάχεσαι κι εσύ γι’ αυτά.

Ο Ελύτης έγραψε τρία εκτεταμένα ποιήματα με θέμα τον Αλβανικό πόλεμο, την άνοιξη του 1941 μόλις επέστρεψε από το μέτωπο: την Αλβανιάδα, τη Βαρβαρία και το Άσμα Ηρωικό και Πένθιμο για τον Χαμένο Ανθυπολοχαγό της Αλβανίας.

Η «Αλβανιάδα», έργο ημιτελές σε τρία μέρη, δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 1962 (μόνο ένα μέρος – τα υπόλοιπα καταστράφηκαν) στο φοιτητικό περιοδικό «Πανσπουδαστική», με εκτενή συνέντευξη του ποιητή και σχέδια του Γιάννη Μόραλη. Ας δούμε ένα σχετικό απόσπασμα από εκείνη τη συνέντευξη:

Πώς συμβαίνει να μην έχει εκδοθεί ακόμη η «Αλβανιάδα»; Μήπως έχουν δημοσιευθεί αποσπάσματα σε κανένα περιοδικό;

- Οχι, το ποίημα αυτό δεν δημοσιεύθηκε ποτέ. Μεταδόθηκε όμως τον Οκτώβριο του 1956 από το Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών, με απαγγελία Θάνου Κωτσόπουλου και Μήτσου Λυγίζου, ραδιοσκηνοθεσία Νίκου Γκάτσου και μουσική Μάνου Χατζιδάκι. Δεν είχε, απ' όσο ξέρω, καμιάν απήχηση, μολονότι η ραδιοφωνική παρουσίαση βοηθούσε στην ανάδειξη της ιδιότυπης τεχνικής του. Ισως να έφταιγα εγώ, ίσως το θέμα. Γεγονός είναι ότι μου έλειψε από κει και πέρα η διάθεση να συνεχίσω ένα έργο με τόσο μεγάλες διαστάσεις. Καλά ή κακά δεν είμαι από τους ποιητές που μπορούν να γράφουν ερήμην του κοινού. Μου χρειάζεται ο «αντίκτυπος». Κάτι περισσότερο: μου χρειάζεται αυτό που λέμε «αόρατη παραγγελία», η συναίσθηση ότι μια ομάδα ανθρώπων, έστω και μικρή, περιμένει κάτι από μένα. Προχώρησα αρκετά στο δεύτερο μέρος, κ' ύστερα, ξαφνικά, σταμάτησα. Με τράβηξε το «Αξιον Εστί» που είχε αρχίσει να ωριμάζει μέσα μου και που έμελλε να ηχήσει αλλοιώς. Ωστόσο, μια που αυτό το πρώτο μέρος εξακολουθεί, προσωπικά, να με ικανοποιεί απολύτως κ' έχει εξάλλου πάρει κατά κάποιο τρόπο το βάφτισμα της δημοσιότητας, ευχαρίστως σας το παραχωρώ.

Η Βαρβαρία, δεν δημοσιεύτηκε ποτέ και έχει καταστραφεί. Από τον Ήλιο τον Πρώτο, τρία κομμάτια έμειναν έξω από τη έκδοση των ποιημάτων της συλλογής τo 1943 και ενσωματώθηκαν στην Καλοσύνη στις Λυκοποριές, που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 1947 στο περιοδικό Τετράδιο. Το πρώτο σχέδιο για το Άξιον Εστι τοποθετείται στο 1950 και το ποίημα δημοσιεύεται το 1959.

Ο Ελύτης συνέθεσε την ελεγεία του για τον ανθυπολοχαγό με σκοπό να τιμήσει τους συμπολεμιστές του στην Αλβανία. Σημειώνει στην Αυτοπροσωπογραφία του: «Λίγοι ξέρουνε ότι το κύριο βάρος του πολέμου το σήκωναν οι ανθυπολοχαγοί. Και συμβολικά αυτό θέλησα να δείξω ηρωοποιώντας έναν ανθυπολοχαγό, με το Άσμα που έγραψα». Κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν πως έγραψε το ποίημα αυτό για το φίλο του ποιητή Γιώργο Σαραντάρη, ο οποίος επίσης πολέμησε στην Αλβανία και πέθανε αφού μεταφέρθηκε στην Αθήνα βαριά άρρωστος.

Σε μια επιστολή του στον Kimon Friar, ο Ελύτης αναφέρθηκε στον έλληνα ήρωα, ενσαρκωμένο στο πρόσωπο του ανθυπολοχαγού, με τα παρακάτω λόγια: "Χίλιες φορές τον είχανε σκοτώσει και χίλιες φορές είχε ξαναναστηθεί ανάμεσά μας. Αυτό ήταν χωρίς αμφιβολία το μέτρο και η αξία ενός πολιτισμού βασισμένου στην αγάπη της ζωής και όχι του θανάτου. Στην ελευθερία που ξαναγεννούσε τη ζωή μέσα απ’ τα ερείπια του θανάτου".

Στην ερώτηση δημοσιογράφου: Τι είναι εκείνο που σας συγκίνησε στο Επος του Σαράντα; ο Ελύτης απάντησε:

- Πώς να σας το πω: ήταν ό,τι διάβαζα στην πράξη, και μ' ένα σφίξιμο στην καρδιά μην τύχει και δακρύσω, αυτά που με ανία και δυσφορία διάβαζα ώς τότε στα βιβλία και για την ιστορία της χώρας μου. Ηταν μια βίαιη φορά προς τα εμπρός του λαού που είχε κάποτε ηττηθεί, όχι εξ αιτίας του, στη Μικρασία, και που τώρα θα έπαιρνε την εκδίκησή του. Ετσι το έβλεπα εγώ. Σαν άχτι μακροχρόνιο που έβγαινε και ξεθύμαινε. Δεν έπαιζε ρόλο που ο εχθρός ήταν διαφορετικός. Ο εχθρός ήτανε η Τυραννία, ήτανε η μορφή του Αδικου, που την είχαμε υποστεί κάτω από διαφορετικές μορφές επί αιώνες και είχε γίνει μοίρα μας. Αυτή η εξέγερση εναντίον της Μοίρας, χωρίς υπολογισμό, μες στα όλα, αυτή η «όμορφη αφροσύνη», όπως λέω κάπου αλλού, ήτανε που ανέβαζε το γεγονός σε μιαν άλλη σφαίρα, ποιητική. Μέσα μου έγινε μια αναπαρθένευση των τριμμένων εννοιών. Οι λέξεις ξεφουσκώνανε και ξαναγεμίζανε με καθαρή ουσία. Με τη βοήθεια της ουσίας αυτής βρήκα το θάρρος να ξαναπροφέρω λόγια που ώς τότε φοβόμουνα επειδή τα συναντούσα μόνο στα χείλη των κούφιων πολιτικών και των πατριδοκαπήλων.

Το Άξιον Εστι αποτελεί τη μετουσίωση της εμπειρίας του Ελύτη στην Αλβανία, σε μια ύψιστη ποιητική, που δεν έχει σχέση με συνθήματα ή παχιά λόγια.

Η Πορεία προς το μέτωπο είναι τόσο αληθινή σα μεταφυσική! Γράφει ο ποιητής:

Νύχτα πάνω στη νύχτα βαδίζαμε ασταμάτητα, ένας πίσω απ’ τον άλλο, ίδια τυφλοί. Με κόπο ξεκολλώντας το ποδάρι από τη λάσπη, όπου, φορές, εκαταβούλιαζε ίσαμε το γόνατο. Επειδή το πιο συχνά ψιχάλιζε στους δρόμους έξω, καθώς μες στην ψυχή μας. Και τις λίγες φορές όπου κάναμε στάση να ξεκουραστούμε, μήτε που αλλάζαμε κουβέντα, μονάχα σοβαροί και αμίλητοι, φέγγοντας μ’ ένα μικρό δαδί, μία μία εμοιραζόμασταν τη σταφίδα.

Ή φορές πάλι, αν ήταν βολετό, λύναμε βιαστικά τα ρούχα και ξυνόμασταν με λύσσα ώρες πολλές, όσο να τρέξουν τα αίματα. Τι μας είχε ανέβει η ψείρα ως το λαιμό, κι ήταν αυτό πιο κι απ’ την κούραση ανυπόφερτο. Τέλος, κάποτε ακουγότανε στα σκοτεινά η σφυρίχτρα, σημάδι ότι κινούσαμε, και πάλι σαν τα ζα τραβούσαμε μπροστά να κερδίσουμε δρόμο, πριχού ξημερώσει και μας βάλουνε στόχο τ’ αεροπλάνα. Επειδή ο Θεός δεν κάτεχε από στόχους ή τέτοια, κι όπως το ‘χε συνήθειο του, στην ίδια πάντοτε ώρα ξημέρωνε το φως…

Το Άξιον Εστι έχει θεολογική δομή (Η Γένεση - Ανάγνωσμα - Προφητικόν - Τα Πάθη - Το Δοξαστικό) μα στην ουσία του συνιστά μια ανθρωπολογική προφητεία - και τούτη η προφητεία είναι πειστική: των φονιάδων το αίμα με φως ξεπληρώνω.

Στην πρόσφατη διάλεξή της στη Γεννάδειο (19.10.2011) για τον Ελύτη η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου αποκάλυψε ότι ετοιμάζεται μια μελέτη που θα περιλαμβάνει λεπτομερειακά την πορεία του ποιητή στην Αλβανία. Την περιμένουμε με ενδιαφέρον για να δούμε αυτή την άγνωστη στους πολλούς πλευρά της ζωής του Ελύτη.

Σε τούτες τις δύσκολες μέρες που περνάμε νομίζω πως ο λόγος του ποιητή είναι επίκαιρος παρά ποτέ. Μη, παρακαλώ σας, μη, μη λησμονάτε τη χώρα μου!

Ενδεικτικές πηγές:
- "Έζησα το θαύμα της Αλβανίας"

- Άννα Ρόζενμπεργκ, Άσμα Ηρωικό και Πένθιμο για τον Χαμένο Ανθυπολοχαγό της Αλβανίας και Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας: Μια παράλληλη ανάγνωση 

ΕΝΑ ΒΑΡΥΣΗΜΑΝΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΠΑΔΕΡΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΧΕΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗΣ

Μπορούν όλοι να μετέχουν στην αλληλεγγύη; Και αν ναι –πόσον είναι έτοιμα τα κράτη-μέλη της ΕΕ να συνεισφέρουν για την Ελλάδα και για άλλους;

Η κάπως διαφορετική ματιά για μια χώρα που κλυδωνίζεται από την κρίση και για τη σημασία της για την Ευρώπη

Μόνο ένα cent για την Ελλάδα

Είναι η Ελλάδα ένα βαρέλι χωρίς πάτο ή είναι η ρίζα της Ευρώπης; Ακόμη και η ίδια η λέξη «Ευρώπη» δεν θα υπήρχε χωρίς την Ελλάδα. Πού απομένει η ανάμνηση, πού είναι οι εποχές της ελπίδας; Ένας Έλληνας βλέπει τη χώρα του και κοιτάζει την Ευρώπη.

του Αλεξάνδρου Κ. Παπαδερού, άρθρο δημοσιευθέν στο περιοδικό για τις Ενορίες της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Βυρτεμβέργης – «Evangelisches Gemeindeblatt für Württemberg», τεύχος 29 του 2011, σελ. 7-9.

Μετάφραση (για την Ιδιωτική Οδό) Αρχιμ. Μελέτιου Κουράκλη

Καθώς κοιτούσα από την Ορθόδοξο Ακαδημία της Κρήτης προς το αντικρινό γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο, άπλωνα νοητά το βλέμμα προς την Ευρώπη και προσπαθούσα να διατυπώσω αυτές τις γραμμές, θυμόμουν αναρίθμητους Γερμανούς, που εξέφραζαν ποικιλοτρόπως τη χαρά τους εδώ στην Ακαδημία για το ότι είχαν τη δυνατότητα να γνωρίσουν και να βιώσουν την Κρήτη, «το λίκνο του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Συχνά είχαμε επικαλεσθεί τη βοήθεια της ετυμολογίας, για να μάθουμε τί πραγματικά σημαίνει η ελληνική λέξη ΕΥΡΩΠΗ: δηλαδή μια γυναίκα με φαρδύ, ωραίο πρόσωπο ή με ευρύ, σφαιρικό βλέμμα, ή και τα δύο.

Ενίοτε προχωρούσαμε τη συζήτηση και αναρωτιόμασταν, αν μπορούν να αναγνωρισθούν τέτοιες ιδιότητες στη σημερινή Ευρώπη: Δηλαδή, αν η Ευρώπη σήμερα έχει ένα πρόσωπο, που χαίρεται κανείς να το βλέπει και το οποίο μπορεί εκείνη να δείχνει δίχως ντροπή, ή ένα βλέμμα, που, πέραν από τον οικείο χώρο και τα παρόντα, εκτείνεται στο εύρος του χώρου και στο βάθος του χρόνου. Τέτοιες συζητήσεις τις ολοκληρώναμε συνήθως με την υπόμνηση του γεγονότος, ότι αυτό που σήμερα ονομάζεται Ευρώπη έχει προκύψει από τα οράματα (Visionen) εκείνων των οξυδερκών οραματιστών, που είχαν βιώσει την αθλιότητα των Μεραρχιών (Divisionen) και γι’ αυτό ήταν αποφασισμένοι να μην επιτρέψουν ποτέ πλέον να καθορίσουν αυτές το μέλλον της Ευρώπης.

Όταν κατόπιν συγκέντρωσα τις σκέψεις μου, προκειμένου να γράψω για την τωρινή οικονομική κρίση στην Ελλάδα, άκουσα πάλι στο ραδιόφωνο τις ατέλειωτες διαμάχες για νέα φορολογικά μέτρα, για αυξημένη ανεργία, για πικρόχολα σχόλια δυτικών ΜΜΕ, για πακέτα εξοικονόμησης και οικονομικών συμβουλών, που μας παρέχονται ή μας επιβάλλονται. Με κατέλαβε τότε ξαφνικά ένας περιπετειώδης πειρασμός· και δεν μπορούσα να πω, αν το εννοούσα στα σοβαρά ή αν ήθελα να έλθω στα λογικά μου με το μαστίγιο του αυτοσαρκασμού. Όμως δεν μπορούσα να συγκρατήσω την αλλόκοτη ιδέα, να μην την εκφράσω: Ας παρακαλέσουμε λοιπόν, εμείς οι Έλληνες, τους Υπουργούς Οικονομικών των ευρωπαϊκών δημοκρατιών για μια εφ’ άπαξ επιβολή ενός φόρου:

Όλοι οι πολίτες της Ευρώπης να πληρώσουν ένα, μόνον ένα cent για κάθε ελληνική λέξη, που καθημερινά φέρνουν στη σκέψη τους ή στη γλώσσα τους – δηλ. κατά τους διαλόγους (Dialoge) στον οίκο τους (Oikos), στα σχολεία τους (Schulen), στην αγορά (Agora) της πόλης (Polis) τους, στους διαλόγους τους για την οικολογία (Ökologie) και το κλίμα (Klima), για αθλητικούς ανταγωνισμούς (athletische Antagonismen), για παιδαγωγικές και διδακτικές μεθόδους (pädagogische, didaktische Methoden), για προβλήματα (Probleme) με το αυτοκίνητό τους (Auto), για τα ηλεκτρικά (elektrische), μηχανικά (mechanische) ή μουσικά (musikalische) συστήματά του (Systeme), για προγράμματα (Programme) διακοπών στην Ελλάδα (Hellas), για την ειδυλλιακή γεωγραφική (idylische geographische) θέση της, για την ιδεώδη αρχαιολογική, αισθητική, κλιματική, γαστρονομική, ερωτική, ποιητική ατμόσφαιρά της (ideale archäologische, ästhetische, klimatische, gastronomische, erotische, poetische Atmosphäre)!

 

Κάτι παραπάνω, άφηνα να εννοηθεί, θα έπρεπε να πληρώσουν:

Οι φιλόσοφοι (Philosophen) για τον ελληνικό κόσμο των συστημάτων, των ιδεών, των κοσμοθεωριών, (Systeme, Ideen, Kosmotheorien), οι αρχαιολόγοι, οι ιστορικοί, οι φιλόλογοι, οι παλαιοντολόγοι (Archäologen, Historiker, Philologen, Paläontologen) για τις χαρές που απολαμβάνουν στην επαφή τους με το ελληνικό μάρμαρο (hellenischer marmor) και με τα παλάτια (Palästen), με την πολεμική και ηρωική μυθολογία και ιστοριογραφία, με το έπος, την κωμωδία, την τραγωδία, το θέατρο, (polemische, heroische Mythologie, Historiographie, Epos, Komödie, Tragödie, Theater).

Οι φυσικοί (Physiker) με τον κόσμο τους (Kosmos), οι αστροφυσικοί (Astrophysiker) με τον μακρόκοσμό τους (Makrokosmos), οι βιολόγοι (Biologen) με τον δικό τους μικρόκοσμο (Mikrokosmos), οι αναισθησιολόγοι (Anästhesisten), οι χειρούργοι (Chirurgen), οι ορθοπεδικοί (Orthopäden), οι παθολόγοι (Pathologen), οι ιδιοκτήτες φαρμακείων (Apotheken), κλινικών (Kliniken) και πολυκλινικών (Polykliniken) με την κληρονομιά του Ιπποκράτη (Hippokrates),

Οι πολιτικοί (Politiker), προ πάντων κατά την επαφή τους με την τυραννία (Tyrannei), την ολιγαρχία (Oligarchie), την αριστοκρατία (Aristokratie), τη Δημοκρατία (Demokratie), τους κανόνες (Kanones) του Δικαίου…

Και φυσικά οι θεολόγοι (Theologen), μοναχοί (Mönche), πρεσβύτεροι (Presbyter), μητροπολίτες (Metropoliten), πατριάρχες (Patriarchen), πάπες (Päpste), σύνοδοι (Synoden), που είναι λειτουργοί (Liturgen) του μυστηρίου (Mysteriums) της σωτηρίας (Soteria), της ιάσεως, για το οποίο δίδουν τη μαρτυρία τους (Martyria) μέσω του κηρύγματος (Kerygma), υπηρετούν τον οικουμενικό διάλογο (ökumenischer Dialog), και όσον αφορά στις αποκαλυπτικές φοβίες (apokalyptische Phobien) υπενθυμίζουν τον ορθό καιρό (Kairos) της εσχατολογικής (eschatologische) προσμονής,

Και οι...οι...

Μήπως μια τέτοια εφ' άπαξ συλλογή δεν θα συγκέντρωνε αρκετά χρήματα, για να γεμίσουν τα κενά της ελληνικής οικονομίας (Ökonomie); Φανταστικό (Phantastisch)!

Ας επιστρέψουμε στην πραγματική προβληματική. Μολονότι όλοι γνωρίζουν τη μετοχή ξένων οικονομικών δυνάμεων στην ευθύνη για διάφορα σκανδαλώδη φαινόμενα διαφθοράς στη χώρα μας και παρόλο που γνωρίζουν επίσης την καταστροφική δράση των φορολογικών παραδείσων, οι οποίοι εδώ και καιρό θα έπρεπε να είχαν καταδικαστεί για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, νουνεχείς Έλληνες αποφεύγουν να στηλιτεύσουν εκείνους τους Γερμανούς (και όχι μόνον αυτούς!), οι οποίοι στη δική μας δοκιμασία αναγνωρίζουν και στηλιτεύουν μόνον τα δικά μας ελαττώματα. Αναπόφευκτη βέβαια είναι η αντίδραση ελληνικών ΜΜΕ στην κριτική που την αισθάνονται ως άδικη ή ως διόλου εποικοδομητική.

Αυτό που πληγώνει πιο βαθιά τους Έλληνες σήμερα είναι η λήθη και οι υπερβολικές αξιώσεις. Ολοφάνερα ξεχνούν πολλοί, ότι η Ελλάδα υπήρξε για αιώνες ο προμαχώνας ολόκληρης της Ευρώπης, και τούτο όχι χωρίς αναρίθμητα θύματα. Άλλοι λένε σ’ εμάς ότι τα σύνορα της Ελλάδας αποτελούν βέβαια σύνορα της Ευρώπης, αλλ’ ότι, παρά ταύτα, η χώρα μας οφείλει από μόνη της να εκπληρώνει για την Ευρώπη το έργο που κάποτε επιτελούσε ο μυθικός Τάλως για την Κρήτη: δηλ. να προστατεύει τη νήσο από ανεπιθύμητους ξένους. Η χώρα έχει πλέον παταφορτωθεί πέρα και πάνω από τις δυνάμεις και τις δυνατότητές της και δεν είναι σε θέση να συγκρατήσει το ρεύμα της παράνομης μετανάστευσης. Ο ανέκαθεν φιλόξενος λαός μας στέκει αβοήθητος μπροστά σε αναρίθμητους ανθρώπους που υποφέρουν.

Επιπλέον, παρά την οικονομική υποστήριξη, ο Έλληνας φοβάται το ακόμη χειρότερο. Κάποιες γερμανικές φωνές ηχούν ως μια επίκληση στον Γκαίτε, να εξουσιοδοτήσει και να εμπνεύσει κάποιον, να ξαναγράψει ποιητικά τη δική του "Ιφιγένεια εν Ταύροις" και στη θέση του νεαρού αθώου κοριτσιού να αφήσει μόνη της την Ελλάδα στο δρόμο του θανάτου, προκειμένου ούριος άνεμος να ωθήσει το πλοίο της Ευρώπης, χωρίς περιττό βάρος, πιο γρήγορα, στον επιθυμητό προορισμό! Άλλοι τολμούν να κοροϊδεύουν ιδέες και μνημεία, μπροστά στα οποία ολόκληρη η ανθρωπότητα έστεκε μέχρι τώρα με ευγνωμοσύνη και γεμάτη σεβασμό. Ο ελληνορθόδοξος Μητροπολίτης Γερμανίας Αυγουστίνος έχει σίγουρα δίκιο, όταν εύχεται και αξιώνει να μην αφήσουμε να εκφυλισθεί η οικονομική κρίση σε πολιτιστική κρίση.

Δομές που παγκοσμίως απαξιώνουν τον άνθρωπο, οικονομικά συστήματα και μέτρα, πολιτικές αποφάσεις, ιδίως στη χώρα μας κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, δικαιολογούν εμάς τους Έλληνες να παρηγορούμεθα με την προσευχή: "Θεέ, δίνε μας υπομονή, αλλά αμέσως!". Όμως: εις πείσμα όλων των δυσκολιών και των απαισιόδοξων προγνώσεων, ο λαός μας επιδεικνύει αξιοθαύμαστη δύναμη απαντοχής. Αυτή πρέπει κατά μεγάλο μέρος να αποδοθεί στη συνειδητοποίηση τόσο του χάους στο ίδιο μας το σπίτι (στην πατρίδα μας), όσο και στην προσωπική μας ευθύνη για την τωρινή κρίση.

Η συνειδητοποίηση οδηγεί στην περισυλλογή. Και αυτή πάλι συναντά την εμπειρία, μια παλαιόθεν και μέσω διαχρονικών παθημάτων επιβεβαιωμένη εμπειρία, σύμφωνα με την οποίαν από τα βάθη του "χαίνοντος κενού", δηλ. του Χάους (Chaos), ξεπηδάει η Γη (Gaia): η σταθερή, ακλόνητη, στερεά, καθαρή, διαυγής μορφή. Αυτή ενδυναμώνει την ελπίδα και αναπτερώνει τον Έρωτα (Eros), την Αγάπη, με όλες τις δημιουργικές της δυνάμεις. Ήδη στον "Ιερό Γάμο", που εόρτασε ο Ζευς με την Ευρώπη στην Κρήτη, αναγνωρίζει κανείς ότι στη φλογερή αγάπη ανάμεσα στο Θείο και στο Ανθρώπινο οφείλουμε ό,τι Μεγάλο και Υψηλόν έχει παραχθεί, όπως τον Μινωϊκό πολιτισμό, το πραγματικό λίκνο της Ευρώπης.

Ήδη αυτή η προοπτική σκιάζεται από την αυξανόμενη ανησυχία, ότι ο Ευρωπαίος άνθρωπος υποκλίνεται τόσο βαθειά μπροστά στην παντοδυναμία της οικονομίας, ώστε ελάχιστα αναγνωρίζει πλέον τη δυναμική (Dynamik) της θεανθρώπινης κοινωνίας, και γι' αυτό ελάχιστη ελπίδα στηρίζει επίσης στην ολοένα αυξανόμενη αδυναμία της χριστιανικής πίστης.

Τέτοιοι στοχασμοί θέτουν εκ νέου το ερώτημα, για ποια εικόνα της Ευρώπης πραγματικά ομιλούμε, ποιο όραμα καθοδηγεί τους λαούς και προς ποια Ευρωπαϊκή Ένωση; Τι από αυτό, που κατά τον Καρλ Γιάσπερς είναι η Ευρώπη (βλ. κατωτέρω), αποτελεί ακόμη για εμάς τους Ευρωπαίους πηγή ζωής και οδοδείκτη προόδου;

Ποια ισχύ έχει για την Ευρωπαϊκή Ένωση το αξίωμα του Αριστοτέλους, σύμφωνα με το οποίο το Όλον είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των συστατικών του στοιχείων; Τί είναι το Επιπλέον στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης;

Πώς θα αντιμετώπιζε κανείς το ελληνικό πρόβλημα, αν το Επιπλέον (το Εν, το οποίο χρειάζεται σήμερα η Ευρώπη (βλ. Λουκά 10,42: ἑνός ἐστιν χρεία), κατείχε καποια θέση στη σχετική αναλογία μεταξύ της Εκκλησίας και της Κοινότητας των Ευρωπαϊκών λαών; Δηλαδή:

- «…καθάπερ γὰρ τὸ σῶμα ἕν ἐστι καὶ μέλη ἔχει πολλά, πάντα δὲ τὰ μέλη τοῦ σώματος τοῦ ἑνός, πολλά ὄντα, ἕν ἐστι σῶμα»·

- «οὐ δύναται δὲ ὀφθαλμός εἰπεῖν τῇ χειρί· χρείαν σου οὐκ ἔχω»·

- «καὶ εἴτε πάσχει ἕν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη, εἴτε δοξάζεται ἕν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη» (Α΄ Κορ. ΙΒ, 12, 21, 26).

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός  
πρ. Γενικός Διευθυντής Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης

Τί είναι η Ευρώπη ;

"Η Ευρώπη είναι η Βίβλος και η Αρχαιότητα, η Ευρώπη είναι ο Όμηρος, ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής, ο Ευριπίδης, είναι ο Φειδίας, είναι ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης και ο Πλωτίνος, είναι ο Βιργίλιος και ο Οράτιος, είναι ο Δάντης, ο Σαίξπηρ, ο Γκαίτε, είναι ο Θερβάντες και ο Ρακίνας και ο Μολιέρος, είναι ο Λεονάρντο, ο Ραφαήλ, ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Ρέμπραντ, ο Βελάσκεθ, είναι ο Μπαχ, ο Μότσαρτ, ο Μπετόβεν, είναι ο Αυγουστίνος, ο Άνσελμος, ο Θωμάς, ο Νικόλαος Κουζάνος, ο Σπινόζα, ο Πασκάλ, ο Καντ, ο Έγελος, είναι ο Κικέρων, ο Έρασμος, ο Βολταίρος. Η Ευρώπη είναι σε καθεδρικούς ναούς και ανάκτορα και ερείπια, είναι η Ιερουσαλήμ, η Αθήνα, η Ρώμη, το Παρίσι, η Οξφόρδη, η Γενεύη, η Βαϊμάρη. Η Ευρώπη είναι η Δημοκρατία των Αθηνών, της ρωμαϊκής res publica, των Ελβετών και Ολλανδών, των Αγγλοσαξώνων. Δεν θα βρίσκαμε τέλος, αν θέλαμε να απαριθμήσουμε ό,τι είναι ακριβό στις καρδιές μας, έναν ανεκτίμητο πλούτο του πνεύματος, της αληθείας, της πίστεως. Τέτοια ονόματα συνηγορούν υπέρ όποιου έχε ζήσει αυτό που τα ονόματα αυτά χαρακτηρίζουν, το ιστορικά μοναδικό...".

Karl Jaspers

Απόσπασμα από το έργο του Vom europäischen Geist (Περί του ευρωπαϊκού πνεύματος), Μόναχο 1947.

ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΚΑΙ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ: ΑΥΣΤΗΡΩΣ ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΟΙ!...

Kάλλιον αφτιασίδωτη υποτέλεια

Tου Χρήστου Γιανναρά

Προειδοποίηση ευχετική, για την αποφυγή χιλιοειπωμένων εξηγήσεων (και παρεξηγήσεων): H σημερινή επιφυλλίδα είναι αυστηρώς ακατάλληλη για ιδεολόγους εθνικιστές – οπαδούς του «ελληνοχριστιανισμού» του κοραϊσμού, του «εκσυγχρονισμού» ή όποιους άλλους. Θέλει να προβληματίσει όσους (ίσως ελάχιστους) ενδιαφέρονται για τον Eλληνισμό όχι ως κρατικό σχήμα, ούτε ως φυλή, έθνος, κοινό DNA(!) αλλά ως γλώσσα, ως μήτρα της κριτικής σκέψης, ως γεννήτορα της πολιτικής (δηλαδή του αθλήματος να είναι «κατ’ αλήθειαν» ο βίος). Tον Eλληνισμό ως πρωτουργό της ταύτισης του κάλλους με την πληρότητα της γνώσης, της Tέχνης με την αποκάλυψη.

Tο σενάριο το αυστηρώς ακατάλληλο για ιδεολόγους (άσκηση προβληματισμού και όχι ακόμα πρόταση πράξης) συνοψίζεται στην παιγνιώδη υπόδειξη που είχε κάποτε τολμήσει ο Mάνος Xατζιδάκις: «Nα φέρουμε τους Eυρωπαίους να μας κυβερνήσουν, ώστε να μπορέσουμε εμείς να ασχοληθούμε με τα ουσιώδη». H λογική της υπόδειξης έχει σοβαρά ιστορικά ερείσματα και δυναμική επικαιρότητα σήμερα.

Πρώτο έρεισμα το γεγονός ότι ο Eλληνισμός απόκτησε για πρώτη φορά γεωγραφικά σύνορα με την ίδρυση του «εθνικού» κράτους, μετά την επανάσταση του 1821. (Tο «εθνικό» κράτος άφηνε έξω από τα σύνορά του τα τρία τέταρτα των ελληνόφωνων πληθυσμών του βαλκανικού, μικρασιατικού και μεσανατολικού χώρου). Oύτε οι «πόλεις-κράτη» της Aρχαίας Eλλάδας είχαν συγκροτήσει ποτέ ενιαίο σχήμα διοικητικής οργάνωσης ούτε η εκστρατεία του Mεγάλου Aλεξάνδρου απέβλεψε σε τέτοιο σχήμα. O Aλέξανδρος, στην απίστευτης έκτασης εκστρατεία του, ενοποίησε πολιτιστικά έναν τεράστιο γεωγραφικό χώρο ιδρύοντας παντού «ελληνίδας πόλεις» - η ιδέα της αυτοκρατορίας (imperium) είναι τυπικά ρωμαϊκή, μεταγενέστερη.

Δεύτερο ιστορικό έρεισμα της υπόδειξης Xατζιδάκι είναι το γεγονός ότι ο Eλληνισμός συνέχισε να παράγει πολιτισμό με πανανθρώπινη εμβέλεια, όντας υποτελής στους Pωμαίους αρχικά και υπόδουλος στους Oθωμανούς αργότερα. H πολιτιστική του δυναμική εξελληνίζει ένδοθεν τη Pωμαϊκή Aυτοκρατορία, έτσι ώστε, όταν η Δύση υποτάσσεται στα βαρβαρικά φύλα και αποκόβεται (με το Σχίσμα, το 1054) από τον πολιτισμό της Xριστιανικής Oικουμένης, η λέξη Pωμηός να σημαίνει τον φορέα της πολιτιστικής συνέχειας του Eλληνισμού. Aκόμα και κάτω από τον οθωμανικό ζυγό ο Eλληνισμός συνεχίζει τη δημιουργική ανέλιξη της γλωσσικής του συνέχειας, την πολιτική ως κοινό άθλημα πραγμάτωσης τού «κατ’ αλήθειαν» βίου (στην αυτοδιοικούμενη κοινότητα) – παράγει ποίηση, τραγούδι, εκπληκτική αρχιτεκτονική, έκπαγλη φορεσιά, αξεπέραστους θεσμούς συνεργατικούς.

O Eλληνισμός τελειώνει ιστορικά με την ίδρυση του «εθνικού» κράτους. Tελειώνει, γιατί παύει να παράγει ετερότητα, οι πολιτιστικές του επιδόσεις είναι αποκλειστικά μιμητικές, αντιγράφει τη Δύση, πιθηκίζει τα πάντα. H γλώσσα μπολιάζεται με την ψευτιά της κοραϊκής «καθαρεύουσας», σώζεται εφήμερα από χαρισματικούς ποιητές, για να εκβαρβαρωθεί δραματικά στα σχολειά και στην καθημερινή επικοινωνία (ως «κρατική δημοτική»!) τα τελευταία τριάντα χρόνια. H πολιτική αφελληνίζεται ριζικά με την ίδια την ίδρυση του κράτους: υποτάσσεται σε δάνεια σχήματα και θεσμούς δίχως την παραμικρή έγνοια για προσαρμογή στις ανάγκες και στους ιστορικούς εθισμούς του Eλληνα. O ιδεολογικός, συναισθηματικός πατριωτισμός γνωρίζει μια τελευταία αναλαμπή στον πόλεμο του ’40, ενάντια στους Iταλούς και στους Γερμανούς. Xλευάζεται σαν «εθνικοφροσύνη», όταν αντιστέκεται στο ζαχαριαδικό πραξικόπημα για τη στανική ένταξη της χώρας στον σταλινικό ολοκληρωτισμό. Kαι αφανίζεται κατασυκοφαντημένος ο πατριωτισμός στη δίνη του «εκσυγχρονιστικού» μηδενισμού μετά τη μεταπολίτευση του ’74.

Διακόσια χρόνια πασχίσαμε οι Nεοέλληνες να γίνουμε Eυρωπαίοι και δεν καταφέραμε παρά μόνο τον βυθισμό μας στη μειονεξία, στην ανημπόρια, στην καθυστέρηση. Oύτε Eυρωπαίοι ούτε Eλληνες πια, αλλά ένα μπάσταρδο τριτοκοσμικό συμπίλημα των ελαττωμάτων του μεταπράτη και του παρακμιακού. Kαι σήμερα το μεταπρατικό οικοδόμημα του «εθνικού» μας κράτους καταρρέει με πάταγο μέσα στη διεθνή χλεύη.

Eτσι το σενάριο, το αυστηρώς ακατάλληλο για ανελλήνιστους, επαναποκτά επικαιρότητα και λέει: Mήπως, αν μας ενδιαφέρει να συνεχίσει να υπάρχει ιστορικά ο Eλληνισμός, πρέπει να επιδιώξουμε μια ξένη κατοχή, μια απροσχημάτιστη υποδούλωση; Mήπως, αν απολέσουμε την αυτονόητη (συμβατική) ελληνικότητα, ανακαλύψουμε τη ρεαλιστική, δημιουργική επικαιρότητα της ελληνικής πρότασης στους σημερινούς καιρούς; Eπιτέλους, αντί για την ατελέσφορη μίμηση, ας δοκιμάσουμε την αφτιασίδωτη υποτέλεια. O Kοραής ονειρευόταν Γάλλους και Γραικούς «εις εν έθνος, Γραικογάλλων»! Eμείς ας συμβιβαστούμε με σιαμαίο τον οποιοδήποτε θαυμάζουμε Eυρωπαίο

Γιατί να πουλάμε εξευτελιστικά, κομμάτι - κομμάτι, αυτή την πατρίδα, την κοινωνική μας περιουσία: ηλεκτροδότηση, υδροδότηση, οδικό δίκτυο, τρένα, λιμάνια, αεροδρόμια, δημόσια κτίσματα, δημόσια γη; Aς παραδώσουμε ευθέως στη μαφία των τοκογλύφων που μας «επιτροπεύει» αυτό το κράτος, το ολοφάνερα ξένο, εχθρικό, αντίπαλο του πολίτη, υποχείριο της εντόπιας μαφίας των κομματανθρώπων. Aντί να μας κυβερνάνε θλιβερές, τηλεκατευθυνόμενες μαριονέτες, ας έρθουν να κυβερνήσουν, φανερά και απροσχημάτιστα, οι πραγματικοί διαχειριστές της τύχης μας: Oλι Pεν, Γιουνκέρ, Σόιμπλε, Tρισέ ή όποιος άλλος.

Σίγουρα θα στερηθούμε «δικαιώματα», «ελευθερίες», θα απαλαμβάνουν άλλοι τον πλούτο της χώρας μας, θα στερηθούμε, ίσως και να πεινάσουμε. Aλλά τότε, δίχως κρατικές επιφάσεις και συναισθηματικές ψευδαισθήσεις, θα κριθεί στην πράξη αν η ελληνική πρόταση «νοήματος» της ύπαρξης και της συνύπαρξης, η ετερότητα του πολιτισμού των Eλλήνων, έχει τον δυναμισμό και τη γονιμότητα ενεργητικής μετοχής στο ιστορικό γίγνεσθαι σήμερα. Aν ναι, ο Eλληνισμός θα καρπίσει και πάλι πολιτισμό με πανανθρώπινη εμβέλεια. Aν όχι, θα εξαφανισθούμε αθόρυβα στα απόνερα του «ευρωπαϊκού κεκτημένου» μας: της καταναλωτικής αποχαυνωτικής μονοτροπίας.

Tο «εθνικό» κράτος θα επιβίωνε μόνο υπηρετώντας την οικουμενική ελληνικότητα.

ΣΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΑΣ

Νικόλαος Γύζης, Η Δόξα

Ομιλία στην επέτειο της Εθνεγερσίας της 25^ης Μαρτίου 1821

Κώστα Νούση

Θεολόγου - Φιλολόγου

«Δεύτε και καταβάντες συγχέωμεν αυτών εκεί την γλώσσαν» (Γεν. ια΄ 7). Με αυτήν τη διήγηση της σύγχυσης της γλώσσας των ανθρώπων ερμηνεύουν τα βιβλικά κείμενα τη δημιουργία των εθνών στη γη ως ένα μεταπτωτικό φαινόμενο που προήλθε από το φοβερό πάθος της φιλαυτίας και της εωσφορικής ανθρώπινης ματαιοδοξίας. Είναι σαφές πως η διάσπαση της πρωτόγονης ομόγλωσσης ανθρώπινης κοινότητας αποτελεί στοιχείο παρακμιακής έκπτωσης και ηθικής αλλοτρίωσης του ανθρωπείου γένους καθιστώντας αναπόφευκτη την πολυεπίπεδη διαίρεσή του σε μια πληθώρα κοσμικών σχημάτων, ένα εκ των οποίων και τα έθνη. Ποτέ η Ορθόδοξη Εκκλησία στην αδιάσπαστη συνέχειά της με την παραπάνω βιβλική διήγηση της Γένεσης και την ιστορική πορεία του κόσμου και του περιουσίου λαού του Θεού - που έφτασε σε σημείο κορύφωσης με τη σημερινή εορτή του Ευαγγελισμού - ποτέ λοιπόν δε θεοποίησε τα πολυποίκιλα διασπαστικά ενδοκοσμικά σχήματα αλλά προσπαθεί διαχρονικά να τα ευλογήσει εγκεντρίζοντάς τα στο σώμα της Εκκλησίας που είναι αυτή αύτη η σάρκα του Χριστού και Θεού στο μονόδρομο προς την εσχατολογική Βασιλεία του Θεού, στην οποία και θα αρθεί πάσα διάκριση και ανισότητα και πάντες γενήσονται «εν» εν Χριστώ Ιησού.

Κάτω από αυτό το θεολογικό ερμηνευτικό πρίσμα η Ορθοδοξία ενίοτε φαίνεται να «αντιφάσκει» τρόπον τινά προς τη βαθύτερη ουσία της, που είναι η αδιάκριτη αγάπη ακόμα και προς τους εχθρούς, και να καταφάσκει τη διαβλητότητα των ανθρώπινων επιλογών. Όμως η ανθρώπινη ιστορία δεν υφίσταται ως κάποιο είδος εξωραϊστικώς περιγραφικής και αφηγηματικής αγγελολογίας, όπως την φαντασιώνονται ή θα την ήθελαν μερικοί γραφικοί ηθικολόγοι, όθεν και αν προέρχονται, πολλώ δε μάλλον δεν εντοπίζεται σε κάποια ουτοπική χαμένη ατλαντίδα ηρώων ημιθεϊκών διαστάσεων αλλά αντιθέτως γράφεται από καθημερινούς και εμπαθείς τις περισσότερες φορές ανθρώπους οι οποίοι πρωταγωνιστούν σε γεγονότα τραγικά και οδυνηρά μέσα από αιματηρούς αγώνες, αστοχίες, πτώσεις αλλά και πράξεις ηρωισμού, ηθικής ανάτασης και πνευματικής έξαρσης. Αυτά τα γεγονότα έρχεται η Εκκλησία αφενός μεν να συγχωρήσει και θεραπεύσει τα πρώτα, αφετέρου δε να ευλογήσει και εξαγιάσει τα τελευταία. Έτσι στην 25^η Μάρτη του 1821, όπως παραδίδει ο «μύθος» της ραγιάδικης επανάστασης των Ρωμηών, έχουμε τη γενέθλια ημέρα της ελληνικής κατά του οθωμανικού ζυγού εθνεγερσίας. Μια μέρα στην οποία η διαχρονικά υφιστάμενη ψυχή του Γένους επέλεξε συμβολικά να συμπυκνώσει όλες τις προγενέστερες επαναστατικές πράξεις των υπόδουλων προγόνων μας και κυρίως τις σύγχρονες τότε πολλαπλές εκρήξεις αποτίναξης του τουρκικού ζυγού σε μύρια όσα διαφορετικά χωροχρονικά σημεία σε ελλαδικό (νυν) αλλά και ευρύτερα ελληνικό έδαφος. Αποτελεί ιστορικό αστεϊσμό ή επιστημονική ανεπάρκεια – να μην πω εσκεμμένη και ανήθικη εγκληματικότητα – να προσπαθούν κάποιοι να εντοπίσουν τη μέρα αυτήν τον Παλαιών Πατρών Γερμανό κάπου αλλού και όχι στην αγία Λαύρα ή να ψάχνουν να βρουν πού ακριβώς στεγαζόταν το Κρυφό σχολειό και να ψάλλουν διθυραμβικά τις ιδεοληψίες τους ως ιστορικά αδιάψευστα τεκμήρια που καταρρίπτουν τις παρελθοντικές «πλάνες» με μια νηπιώδη αφέλεια αυτοϊκανοποίησης από την εν είδει αρχιμήδειας υπ’ αυτών ανακάλυψη της δήθεν ιστορικής ακρίβειας. Πρόκειται σίγουρα για φανερούς ή κρυφούς, εν γνώσει ή εν αγνοία αποδομητές της εθνικής μας υπόστασης με υποδόριο ή και κραυγαλέο ανθελληνισμό εδώ και πολλά χρόνια, λυσσαλέως δε τα πιο πρόσφατα.

Λαϊκή λιθογραφία, Το μαρτύριο του Πατριάρχου Γρηγορίου Ε', η απόκρυψη του σκηνώματός του και η φανέρωσή του

Είναι οι πάλαι ποτέ γνωστοί συμπλεγματοφόροι των ιδίων μειονεκτικών υποσυνείδητων ή ενσυνείδητων αγκυλωτικών αισθημάτων κατωτερότητας έναντι των δυτικών εταίρων μας που πρωτοφάνηκαν απ’ τα χρόνια ακόμα της ίδρυσης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους μετά τον επταετή θρύλο του ΄21 και σήμερα από ακαδημαϊκής ή άλλης καθέδρας δογματίζουν αιρετικώ τω τρόπω καθυβρίζοντες και αμαυρώνοντες την ελληνική ιστορική αλήθεια και μνήμη.
Πρόκειται για μια γενιά που εκκολάφθηκε από τη δυτική προπαγάνδα, τη Διαφωτιστική ιδεολογία και το μακραίωνο εγκλωβισμό μας στον οθωμανικό και ισλαμικό σκοταδισμό. Είναι αυτοί που γράφουν σχολικά βιβλία με εμετικές εξισώσεις και αποσιωπήσεις, εκείνοι που σε τηλεοπτικές εκπομπές κηλιδώνουν γίγαντες της ιστορίας μας, οι ίδιοι που δεν μπορούν να χωρέσουν στο φτωχό τους μυαλό – κυρίως όμως στη μικρόψυχη διάτρητη επιστημοσύνη τους – πως ενδέχεται ο αφορισμός της επανάστασης από τον μετ’ ολίγον ιεροεθνομάρτυρα Γρηγόριο Ε΄ να ήταν εικονικός και ότι Εκκλησία και Γένος ταυτιζόμενα στην ελληνική συνείδηση γέννησαν κατά την ιστορική φυσιολογία το Ελληνικό Έθνος, εκ του οποίου πήγασε και το νεότερο ημέτερον κρατικό μόρφωμα.

Γιαβόπουλος Όθων, Οι ηρωίδες της Ελλάδας

Η ζωή όμως ευτυχώς δεν ακολουθεί τα προκρούστεια και αναχρονιστικά ερμηνευτικά σχήματα της εκάστοτε ιστορικίζουσας μόδας και σχολής και έτσι απαθανάτισε το έπος και την εθνικοαπελευθερωτική συνιστώσα του μέσα σε μια πληθώρα ιστορικών μνημείων σαρκωμένων στην καθολική αλήθεια των πραγμάτων και όχι στην ιδεοληψία μιας ακαδημαϊκής ολιγαρχίας. Σίγουρα ενυπήρχαν στον ξεσηκωμό η κοινωνική διάσταση και οι μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Οπωσδήποτε τα πάθη τσαλάκωσαν προς στιγμήν το κλέος του 1821. Είναι αναμφίβολο ότι η τελική έκβαση οφείλει αρκετά στις διεθνείς πολιτικές συγκυρίες, στα συμφέροντα και στην αρωγή των μεγάλων Δυνάμεων. Όμως αυτό σε καμιά περίπτωση δε μας αποστερεί μια πιο λαγαρή ιστορική θέαση των πραγμάτων: πρόκειται για τον εθνικό μας ξεσηκωμό για την Πίστη και την Πατρίδα, για τη Λευτεριά. Το ιδιόσημο γεγονός της παλιγγενεσίας του νεότερου ελληνισμού που προσέλαβε διαχρονικές συμβολικές διαστάσεις συνδεόμενο αναγωγικά με την πανανθρώπινη απελευθέρωση από τα δεσμά της αμαρτίας και του θανάτου που σήμανε ο Ευαγγελισμός του Αρχαγγέλου στην Υπεραγία Θεοτόκο. Αυτό φυσικά δεν έγινε τυχαία. Διότι ο ελληνικός «μύθος» είναι στη μεταχριστιανική του έκδοση αναπόσπαστα δεμένος με την ορθόδοξη πίστη, όπως φαίνεται ευδιάκριτα στα άρθρα των Εθνοσυνελεύσεων του Αγώνα, όπου ορίζονται ως Έλληνες «όσοι αυτόχθονες της Ελληνικής Επικράτειας πιστεύουσιν εις Χριστόν και όσοι από τους υπό τον Οθωμανικόν ζυγόν πιστεύοντες εις Χριστόν ήλθαν και θα έλθωσιν εις την Ελληνικήν Επικράτειαν» (Σύνταγμα Τροιζήνας, 1827, άρθρο 6).

Η Εκκλησία προσεύχεται οπωσδήποτε για την ένωση των πάντων κατά την αρχιερατική επιθυμία του Κυρίου – εξάλλου άπαντες είμαστε κατά σάρκα αδέρφια και όμαιμοι συγγενείς από τον Αδάμ σύμφωνα με την ορθόδοξη διδασκαλία - αλλά δεν μπορούσε να μην «ευλογήσει» τα όπλα εναντίον της αποπνικτικής εκείνης δουλείας. Δεν μπορεί να μην παραδεχτεί ότι στο «σχήμα» αυτού του κόσμου, για τον οποίο περιμένουμε ως χριστιανοί με αδιάσειστη βεβαιότητα ένα γρήγορο τέλος και μια ανακαίνιση και μεταμόρφωσή του, τα έθνη και οι πατρίδες είναι απαραίτητα συστατικά επιβίωσης των λαών και ζείδωρα στοιχεία ταυτότητας και ύπαρξής τους. Και μεις οι περισσότεροι Έλληνες σήμερα αισθανόμαστε την ελληνικότητά μας ως οικουμενικότητα και το αντίστροφο σύμφωνα με τη μακραίωνη παράδοσή μας, διατηρούμε τον υγιή πατριωτισμό που μας κληροδότησαν κάποιοι «γραφικοί και θρησκόληπτοι» σαν τον Μακρυγιάννη ως ιδιοϋπόστατο χαρακτηριστικό της εθνικής μας ετερότητας και ασφαλιστική δικλείδα απέναντι στο χαοτικό διεθνικό ισοπεδωτισμό - που, πέρα από τη φυσική ιστορική εξέλιξή του, τεχνηέντως μεθοδεύεται από συγκεκριμένα think tanks και αδιόρατα σκοτεινά κέντρα εξουσίας - και βλέπουμε στους αγώνες του ΄21 την επανάληψη των κατορθωμάτων του Μαραθώνα, της Σαλαμίνας, των Θερμοπυλών, του Μεγαλέξανδρου, μνημείων του ενός και αυτού λαού με νέους κάθε φορά πρωταγωνιστές, όπως εν προκειμένω τον Κολοκοτρώνη, τον Διάκο, τον Καραϊσκάκη, τον Γεωργάκη Ολύμπιο, τον Παπαφλέσσα και όλους ων τα ονόματα ευγνωμόνως και αενάως μνημονεύομεν εις ζωήν αιώνιον.

Νικολά Γκος, Η μάχη της Ακρόπολης (1827)

Διερχόμαστε την ώρα τούτη κρίση και πολλοί λένε πως εισήλθαμε σε μια πρωτόγνωρη κατάσταση πολέμου, καινοφανούς, ξενίζοντος και ενοχλητικού μάλλον λόγω της εκ της ευμάρειας χρονίζουσας μαλθακότητάς μας. Είναι εύκολο να βρίσκουν στην αναμπουμπούλα που επικρατεί χαρά αλλότριοι και εγχώριοι προβατόσχημοι λύκοι που απειλούν την εθνική μας ακεραιότητα και ταυτότητα παντοιοτρόπως. Ας ανατρέξουμε στην ιστορία μας και δη σε αυτήν του 1821, για να επαναυτοπροσδιοριστούμε, αντλώντας εξ εκείνης της εποχής στοιχεία της εθνικής μας ταυτοπροσωπίας και περηφάνειας. Ας θυμηθούμε ενδεικτικά το γέρο του Μοριά που έλπιζε στην Παναγία με περισσή ευλάβεια και πίστη και θεωρούσε πως ο Θεός υπέγραψε τη λευτεριά μας και δεν παίρνει πίσω την υπογραφή του. Αν και εμείς σήμερα οι επίγονοι των ηρώων εκείνων συνδυάσουμε την επανακατάφαση στις ψυχικές γονιδιακές μας κληρονομικές ηρωικές καταβολές με την πίστη στον Θεό, μπορούμε βάσιμα να προσδοκάμε στην υπαρκτική μετάπλαση της κραυγής Ζήτω το Έθνος με το δοκιμασμένο ελληνικό τρόπο, ώστε να μην αποτελεί, ως είθισται, μία απλώς και ψιλώς προφερόμενη ανούσια και γραφικά επαναλαμβανόμενη ευχή.

(Η ομιλία θα εκφωνηθεί στον ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Λιβαδίου Ελασσόνας).

"Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΝΘΗΣ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Μια πρώτη ανάγνωση
Λίγο μετά τον πόλεμο, είδα σε μια εφημερίδα -κίτρινη την θυμάμαι, σαν όλες τις εφημερίδες- μια είδηση χαμένη στις πολλές, απ' την κατεστραμμένη Γερμανία. Έγραφε για μια γυναίκα που ο πόλεμος της είχε αρπάξει όλους τους δικούς της και για να επιζήσει έρημη καθώς ήταν, πουλούσε ερώτα μες στο ερειπωμένο υγρό λιμάνι του Αμβούργου. Και ένα βράδυ, όπως τριγύριζε στους σκοτεινούς δρόμους του λιμανιού, γνωρίζει ένα στρατιώτη, νέο παιδί και άρρωστο σχεδόν, που επέστρεφε απ' την αιχμαλωσία. Πηγαίνουν για έρωτα σ' ένα φτηνό ξενοδοχείο και πάνω στο κρεβάτι, από ένα φυλαχτό που είχε κρεμασμένο στο λαιμό του, τον ανεγνώρισε - ήταν ο γιος της. Τρέχει έξαλλος αυτός και πνίγεται στα κρύα νερά του λιμανιού. Κι εκείνη, που το μυαλό της σάλεψε, απόμεινε τρελή ν' αποζητάει το γιο της στο λιμάνι. Εδώ τελειώνει η είδηση.

Πώς ήρθε τ' όνομα της Μελισσάνθης μέσα μου ξαφνικά; Μια γυάλινη ηρωίδα του μεσοπολέμου, να παίρνει έτσι αυθαίρετα την όψη μια τρελής μητέρας, ερωμένης και αδελφής, μέσα στα ερείπια μιας κατεστραμμένης πόλης; Η ιστορία αυτή άφησε μέσα μου μια ταραχή ως τώρα, που τελείωσα την εποχή της Μελισσάνθης, χωρίς να ξέρω αν τέλειωσα και με το πρόσωπό της.

Δεύτερη ανάγνωση
Χρονικό ενός καιρού, οι πρώτες μέρες της απελευθέρωσης, με ανεξίτηλες αυτοβιογραφικές εικόνες. Σαν το ρολόι στο καπηλειό με τους δύο φίλους που ζητάν δραματικά και επίμονα να σταματήσουν τον Χρόνο ή εκείνο τον φίλο που τον χάσαμε σχεδόν παιδί -τον λέγαν Έκτορα Οικονομίδη και ήταν είκοσι χρονών όταν τον τύφλωσαν και τον θανάτωσαν οι Γερμανοί στο Χαϊδάρι, αφού βέβαια τον πρόδωσαν οι «εθνικόφρονες» εκείνου του καιρού. Και εικόνες άπειρες από κατεστραμμένα σπίτια σαν χέρια αιχμηρά που να ζητάν ελεημοσύνη από τον ουρανό. Και μάνες να γυρεύουν τα παιδιά τους πάνω από τις καμένες στέγες μ' ένα πλήθος που να κραυγάζει έξαλλα και αλλοπρόσαλλα συνθήματα. Μες στον αλαλαγμό, ρωτούσαμε και ψάχναμε να βρούμε την Μελισσάνθη, σύμβολο ιδανικών αλλοτινών καιρών. Μα η Μελισσάνθη δεν βρισκόταν πουθενά. Γιατί αν την βρίσκαμε, ίσως να μην επέτρεπε τους φόνους του Τζων Κέννεντυ και του Λουθήρου Κινγκ. Δεν θα 'φηνε να γίνει το Βιετνάμ χώρα της βίας και της χαμένης ανθρωπιάς, την Χιλή να αιμορραγεί στη Δύση του Ήλιου και την Αργεντινή να χορεύει τανγκό με τον ρυθμό των πολυβόλων. Οι νέοι της Αμερικής του '60 ανακάλυψαν τον Ντέμιαν και τα νεκρά παιδιά του Μάλερ κι εκείνο το ερωτικό παιδί από την Βενετία. Όμως η πτώση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, εξακολουθεί να παρασέρνει τον κόσμο μας στον τελικό του αφανισμό. Και η Μελισσάνθη, αφού τραγούδησε μια τελευταία φορά την τραγική Λιλή Μαρλέν, χάθηκε στα σκοτάδια των καιρών. Οριστικά.

Και μια τρίτη ανάγνωση
Η Μελισσάνθη απόμεινε τρελή ν' αποζητάει μοιρολογώντας τον πνιγμένο γιό της. Πώς βρέθηκε εκείνες τις μέρες στην Αθήνα; -δεν έγινε γνωστό . Όλοι ρωτούσαν, ψάχναν να την βρουν, μαζί μ' αυτούς κι εγώ, γνωρίζοντας πως ίσως να βρισκόταν κάπου εκεί ανάμεσά μας. Μάθαμε τέλος πως συνάντησε τυχαία διαδηλωτές, πως την καταδιώξανε, την ποδοπάτησαν και της σπάσανε τα κόκαλα. Έτσι στη γη πεσμένη και νεκρή, την βρήκανε περαστικοί και δίχως προσευχή ή ακολουθία θρησκευτική, την θάψαν βιαστικά για να πρόλαβουνε τη βραδινή παρέλαση και λαμπαδοφορία. Για την απελευθέρωση. Μια απελευθέρωση που έκρυβε μέσα της έναν θανατερό συμβιβασμό, την βία και την ενοχή, την προδοσία και την χωρίς γιατρειά τραυματισμένη ελευθερία. Μια απελευθέρωση που δεν πρόλαβε να γίνει λαϊκή. Την κατάγραψαν μ' ευκολία εθνική, και την γιορτάζουν στα Δημαρχεία και τις Νομαρχίες.

"Σου σπάσανε τα κόκκαλα τ' ασθενικά παιδιά μας", αναστροφή του Σολωμικού "Απ' τα κόκκαλα βγαλμένη των ελλήνων τα ιερά".

Πού βρίσκεται η αλήθεια της νεοελληνικής μας ελευθερίας; Βέβαια και στους δύο αυτούς στίχους. Αδιάκοπα, διαδοχικά και παραναοϊκά.
Η εποχή της Μελισσάνθης τελείωσε. Σήμερα ζω για πάντα τον χαμό της. Κι ο κόσμος μας δεν πάει να γίνει καλύτερος. Με όλα όμως αυτά, δεν θέλω να δώσω ιστορικές διαστάσεις στην Μελισσάνθη και στην εποχή της. Επιθυμώ να καταγράψω μονό, την προσωπική μου περιπέτεια και συμμετοχή στην πρόσφατη ιστορία του κόσμου, έτσι καθώς την έζησα μεσ' από το σπίτι μου και μέσα από την πόλη που εξακολουθώ να ζω.

Μάνος Χατζιδάκις
9 Δεκεμβρίου 1980

Πρόλογος στο έργο του Η εποχή της Μελισσάνθης

ΠΑΤΡΙΔΑ "ΠΕΔΙΟ ΒΟΛΗΣ ΦΘΗΝΟ"

«Από πείσμα και τρέλα θα ζω σε τούτη τη χώρα!»
Του Γιώργου Μάλφα, θεολόγου (malfasg@gmail.com)

Εβδομήντα χρόνια μετά…
Γιορτάζεις την Εθνική Αντίσταση του Λαού μας, τραγουδάς «γυναίκες Ηπειρώτισσες», υψώνεις αμήχανα σημαίες, χορεύεις από κεκτημένη συνήθεια στις πλατείες… Φέτος όμως, δυσκολεύεσαι να πεις το «ΟΧΙ». Δεν είσαι σίγουρος, αμφιβάλλεις. Φοβάσαι τους συνειρμούς, τις πιθανές παρεξηγήσεις. Τρέμεις τις συνέπειες…
Χρόνια τώρα, επαναλάμβανες τελετουργικά μονότονα το «ΟΧΙ» του παππού σου. Καμάρωνες τη θυσία του, θριαμβολογούσες αδαπάνητα για τα κατορθώματα και τους ηρωισμούς της γενιάς του. Στις δεκαετίες όμως που ακολούθησαν κατασπατάλησες νωχελικά την ελευθερία που σου χάρισε! Έφτιαξες τη ζωή σου… Το δικό σου, επιτέλους, σπίτι, και το δικό σου εξοχικό. Έκανες ταξίδια μακρινά και πολυδάπανα, σε προορισμούς εξωτικούς. Αγόρασες πρώτο και μετά δεύτερο αυτοκίνητο. Χρεώθηκες ασυλλόγιστα δάνεια, δόσεις και κάρτες που αφειδώς σου πρόσφεραν οι τράπεζες. Μπούχτισες τα παιδιά σου φροντιστήρια και ιδιαίτερα, να σπουδάσουν προσοδοφόρα επαγγέλματα, να γίνουν υψηλόβαθμα «στελέχη διοίκησης επιχειρήσεων». Εκμεταλλεύτηκες, με όλους τους δυνατούς τρόπους, τους μετανάστες που είχαν την ανάγκη σου, για να μαζέψουν τις ελιές σου, να χτίσουν και να καθαρίσουν το σπίτι σου, να… φυλάξουν τα παιδιά σου. Έπαιξες στο Χρηματιστήριο το κληρονομημένο βιος των γονιών σου και αγόρασες «αέρα» που σου πούλησαν οι αετονύχηδες της ελεύθερης αγοράς. Συναλλάχθηκες μ’ αυτό το άθλιο κράτος κάτω απ’ το τραπέζι κάμποσες φορές, δεν θυμάσαι και συ πόσες… για τη στρατιωτική θητεία του γιου σου, το διακανονισμό της εφορίας, το αυθαίρετο δίπλα στη θάλασσα, το διορισμό στην επίζηλη δημοσιοϋπαλληλία, τη λίστα αναμονής σε κάποιο νοσοκομείο. Διασκέδασες την πλήξη σου βόσκοντας αμέριμνα στα λιβάδια της τηλεόρασης, κάνοντας φωτοσύνθεση με την προπαγάνδα και το γούστο των αχρείων της κάθε εξουσίας. Ατίμασες την ψήφο σου ξανά και ξανά για μια «εξυπηρέτηση», εκδούλευση των φαύλων της κομματοκρατίας, των επαγγελματιών και των κληρονόμων της πολιτικής.
Φέτος όμως, τα πράγματα δεν είναι όπως παλιά. Η γιορτή δεν είναι πια γιορτή. Μεγάλα λόγια δεν βγαίνουν απ’ το στόμα. Φειδωλή και ντροπαλή η εθνική σου αξιοπρέπεια προσποιείται, καμώνεται πως γιορτάζει κάτω απ’ το αυστηρό βλέμμα της επιτήρησης. Στενάχωρα όλα. Μέσα μας, γύρω μας, παντού. «Το αδιέξοδο της χώρας στις ψυχές των κατοίκων της». Πατρίδα υποτελής και υπόχρεη. Πατρίδα «πεδίο βολής φθηνό». Πατρίδα έρμαιο της απληστίας των τοκογλύφων, των ισχυρών του χρήματος, των δανειστών που γυρεύουν πίσω τα λεφτά τους. Σε υποτιμούν σήμερα άμοιρη πατρίδα μου για να σε αγοράσουν τζάμπα αύριο.
Πεθαίνω σαν χώρα! Ακούς την κραυγή; Βλέπεις και συ το κακό που μας βρήκε; «Όποιος δεν έχει δει ανθρώπους να πεθαίνουν σφυροκοπημένοι από αόρατο χέρι στους δρόμους, δεν μπορεί να καταλάβει τι σημαίνει και τι είναι ο θάνατος μιας χώρας…».
Πατρίδα, κατοχή και αντίσταση: κι αν οι λέξεις άδειασαν με τα χρόνια, δεν φταίνε οι λέξεις, οι ζωές μας άδειασαν! Πριν λιποψυχήσουν οι λέξεις, λιποψυχεί το φρόνημα των ανθρώπων, η θέληση των λαών να παραμείνουν αδούλωτοι. Όχι παιχνίδια με τις λέξεις! Ποιος δικαιούται να μιλάει στη γιορτή σήμερα για πατρίδα, για κατοχή και αντίσταση; Οι πατριδοκάπηλοι που κάθε φορά, την κρίσιμη στιγμή, συνθηκολογούσαν με τον κατακτητή; Ή μήπως, οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ που εγκατέλειπαν την πατρίδα και το λαό την ώρα της μάχης, για να επιστρέψουν κατόπιν ως εθνοσωτήρες και ελευθερωτές;

«Ποιος είναι, λοιπόν, πατριώτης;»
Ο Άρης Βελουχιώτης, το τραγικό αυτό σύμβολο της Αντίστασης του Λαού μας, έχει κάτι να σου πει: «Ποιος είναι ο πατριώτης; Αυτοί ή εμείς; Το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα και τρέχει νάβρει κέρδη σ’ όποια χώρα υπάρχουνε τέτοια. Γι’ αυτό δε νοιάζεται κι ούτε συγκινείται με την ύπαρξη των συνόρων και του κράτους. Ενώ εμείς, το μόνο που διαθέτουμε, είναι οι καλύβες μας και τα πεζούλια μας. Αυτά, αντίθετα από το κεφάλαιο που τρέχει, όπου βρει κέρδη, δεν μπορούν να κινηθούν και παραμένουνε μέσα στη χώρα που κατοικούμε. Ποιος, λοιπόν, μπορεί να ενδιαφερθεί καλύτερα για την πατρίδα του; Αυτοί που ξεπορτίζουνε τα κεφάλαιά τους από τη χώρα ή εμείς που παραμένουμε με τα πεζούλια μας εδώ;»
Εδώ θα παραμείνουμε, δε θα φύγει κανείς, κυνηγημένε απ’ όλους Καπετάνιε! Εδώ, να φυλάμε τα πεζούλια που μας άφησες! Θα μοιραστούμε αν χρειαστεί ακόμη και τη φτώχια μας, την ανάγκη, την οργή μας, μα δεν θα εγκαταλείψουμε. Γι’ αυτό…

«Τα καράβια μου καίω / δεν θα πάω πουθενά… Κι ας μη μου ’χεις χαρίσει ποτέ / ένα χάδι ως τώρα / πάντα εδώ θα γυρνώ από πείσμα και τρέλα θα ζω / σε τούτη τη χώρα / ώσπου να βρω νερό γιατί ανήκω εδώ.
Σταυρωμένη πατρίδα / μες στα μάτια σου είδα / της ανάστασης φως».
(Τα καράβια μου καίω, Ν. Πορτοκάλογλου)

Πάτρα, Οκτώβριος 2010

Λιθογραφία, Τάσσος

Κάποιοι να ενδιαφερθούν για τον πολιτισμό

Του Κώστα Λογαρά
Από το ΒΗΜΑ Ιδεών

Είναι τόσες οι ελλείψεις στον χώρο του πολιτισμού αλλά και οι χρόνιες καθυστερήσεις στα πολιτιστικά πράγματα που όσα και να ευχηθεί κανείς θα μένουν απ΄ έξω πολύ περισσότερα. Γι΄ αυτό προτιμώ να μιλήσω για τις ανάγκες του πολιτισμού εντελώς ορθολογικά και ιεραρχώντας τες να διατυπώσω προσδοκίες που θα μπορούσαν να ξεφύγουν από το επίπεδο της ουτοπίας αλλά και να περάσουν σε ένα πρώτο στάδιο υλοποίησης.

Θα ήθελα λοιπόν να ξεκινήσει μια ουσιαστική προσπάθεια για αναβάθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος. Αυτό αποτελεί τη βάση κάθε πολιτιστικής ανάπτυξης, αν ποτέ υπάρξει. Η πολιτιστική πραγματικότητα ενός λαού- είτε υποβαθμισμένη είτε υψηλού επιπέδου- είναι απολύτως συναφής με την ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος. Γι΄ αυτό και η βελτίωσή του θα σημάνει αυτομάτως τη διάχυση του πολιτισμού στις πλατύτερες μάζες. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να γίνουν οι φορείς της διοχέτευσης του πολιτιστικού αγαθού. Η αγάπη για το βιβλίο, το θέατρο, τη μουσική, τον κινηματογράφο, την τέχνη σε κάθε της έκφανση περνάει μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα. Η αισθητική και πολιτιστική εκπαίδευση της νέας γενιάς μπορεί να ριζώσει λοιπόν μόνο με την αναβάθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος και των εκπαιδευτικών- προπαντός αυτών.

Επίσης περιμένω τη νομοθετική ρύθμιση για την τηλεόραση και τα ΜΜΕ. Η ανάγκη να ξεκαθαρίσει το τηλεοπτικό τοπίο είναι επιτακτική. Αν δεν διευθετηθεί αυτή η εκκρεμότητα, πολύ φοβάμαι ότι η ευτέλεια θα βαθαίνει συνεχώς, η δε αισθητική και γλωσσική έκπτωση θα γίνεται πιο έντονη. Ο υπουργός εκείνος που υπερασπίστηκε την «ελεύθερη» ραδιοφωνία το 1989 πρέπει επιτέλους είκοσι χρόνια αργότερα ως πρωθυπουργός να ρυθμίσει τη σαθρή αυτή κατάσταση καλύπτοντας το νομοθετικό κενό που υφίσταται έκτοτε. Στις άμεσες προτεραιότητες για τον πολιτισμό υπολογίζω ακόμη τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών. Και εννοώ την ποιότητα ζωής στον δημόσιο χώρο: περιβαλλοντικούς σχεδιασμούς, αναπλάσεις του πολεοδομικού ιστού με συνετή χρήση των κοινοτικών κονδυλίων, δρόμους καθαρούς, έλεγχο του κυκλοφοριακού προβλήματος ώστε να γίνει πιο βιώσιμη η ζωή και παράλληλα να δημιουργηθούν πόλεις-κελύφη που να συσφίγγουν τη σχέση του πολίτη με το αστικό περιβάλλον. Είναι ο μόνος τρόπος να νιώσει ο πολίτης πως τον σέβεται ο χώρος του και να αποκαταστήσει τις σχέσεις του με τον κοινωνικό του περίγυρο.

Αν δεν ζει κανείς σε ένα περιβάλλον ανθρώπινο και φιλικό, ε, τότε ούτε οι ποικίλες αίθουσες της τέχνης ούτε το Μέγαρο Μουσικής ή τα διάφορα μουσεία είναι αρκετά από μόνα τους, θαρρώ, να διδάξουν την ομορφιά του πολιτισμού και να καλλιεργήσουν την ψυχή και το μυαλό. Ο ζωντανός πολιτισμός είναι έξω και καθημερινός: στον δρόμο και στις σχέσεις των ανθρώπων. (Σταματώ εδώ και δεν θα αναφέρω- αν και θα ΄θελα να ξαναθυμίσω-τον ανολοκλήρωτο θεσμό του «Πολιτιστικού Δικτύου Πόλεων», μια ιδέα του Θάνου Μικρούτσικου ως υπουργού Πολιτισμού το ΄93. Που, αν ποτέ μπορούσε να υλοποιηθεί, θα έμπαζε με τρόπο ουσιαστικό στον πολιτιστικό χάρτη πολλές απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.)

Μια άλλη προσδοκία- ή μάλλον αγωνία μου- αφορά τον πολιτικό κόσμο. Αναμένω την ευαισθητοποίησή του σε θέματα πολιτισμού. Μακάρι να ενταχθεί ο πολιτισμός στα άμεσα ενδιαφέροντά τους και να συνειδητοποιήσει ο πολιτικός κόσμος, στο σύνολό του, την αξία του πολιτιστικού αγαθού. Να κατανοήσει την αδήριτη αναγκαιότητά του. Ωστε η συμμετοχή του να έχει δραστικό αποτέλεσμα. Οπως λ.χ. ενδιαφέρονται για τα ποδοσφαιρικά πράγματα και φροντίζουν να διεκπεραιώνονται έργα ή να ψηφίζονται νόμοι που αφορούν τον ποδοσφαιρικό

κόσμο (και σωστά), ανάλογο ενδιαφέρον θα περίμενα να επιδείξουν για την πολιτιστική δημιουργία και τους πολιτιστικούς θεσμούς. Εννοώ τη διευθέτηση οικονομικών εκκρεμοτήτων και την εκπλήρωση ανειλημμένων υποχρεώσεων. Τα εντελώς αυτονόητα στον πολιτισμό, τα εκ των ων ουκ άνευ, έχουν καταντήσει ευχές ανεκπλήρωτες. Θέλω να πιστεύω ότι πλέον θα αποκατασταθεί η αξιοπρέπεια τόσο του υπουργείου όσο και των συμβαλλομένων καθ΄ οιονδήποτε τρόπο με αυτό. Αλλιώς οι όποιες σκέψεις ή προτάσεις για τον πολιτισμό καθίστανται αυτομάτως ανεδαφικές.

Καταλήγοντας, είναι φανερό ότι οι προσδοκίες μου έχουν σχέση με πράγματα καθημερινά, με ανάγκες θεμελιώδεις. Ολες οι ευχές μου είναι ρεαλιστικές και υλοποιήσιμες. Απαιτείται μόνο πολιτική βούληση για να γίνουν πράξη. (Α, και οργάνωση, και προγραμματισμός, και μεθόδευση, και στενή παρακολούθηση για την υλοποίησή τους. Να τι ξέχασα να πω.)