Ο ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΟΛΕΜΟΥΜΕΝΟΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου Ιωάννης (1931-2023) τιμάται μετά θάνατον από πολλούς θεολόγους, οι οποίοι ακόμα και …διαγκωνίζονται για το ποιος ήταν πιο κοντά του ή πιο «πιστός» μαθητής του. 

Δυστυχώς, όλοι αυτοί οι σημερινοί «Ζηζιουλικοί», ήταν παντελώς απόντες τον καιρό της σκληρής πολεμικής εναντίον του μακαριστού Περγάμου από πολλούς και διαφόρους. 

Την τελευταία δεκαπενταετία, με την έξαρση του διαδικτύου, ο μακαριστός Περγάμου μπήκε στο στόχαστρο Ιεραρχών, κληρικών, θεολόγων και πολλών φανατικών, οι οποίοι «κακόδοξο» τον ανέβαζαν και «αιρετικό» τον κατέβαζαν. 

Ο Γέροντας δέχθηκε σφοδρές επιθέσεις, δοκίμασε μεγάλες πίκρες, ένιωσε κατάμονος μπροστά σε αυτό τον ορυμαγδό, έκανε υπομονή και έδωσε με την στάση του μαθήματα αρχοντιάς και αξιοπρέπειας.

Πολλοί από τους σημερινούς «υμνητές» του αναφέρονται στον «Ζηζιούλα» και όχι στον Περγάμου Ιωάννη, τον μέγα ιεράρχη του Οικουμενικού Θρόνου. Δυστυχώς, αρκετοί από αυτούς που δοξάζουν σήμερα τον μεγάλο θεολόγο του καιρού μας, θέλουν να λησμονούν ότι ο Περγάμου Ιωάννης ήταν ταυτισμένος με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η θεολογία του απηχούσε την θεολογία και την εκκλησιολογία της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. Γι’ αυτό άλλωστε και κατηγορήθηκε ότι εισάγει, μαζί με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, «νέα, αιρετική» εκκλησιολογία. 

Πολλοί από τους δοξάζοντας σήμερα τον Περγάμου Ιωάννη θεολόγοι, είναι απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο σε σχέση με την Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας, ξεχνώντας ότι και στο Ουκρανικό ζήτημα ο αρχιτέκτονας ήταν ο Περγάμου Ιωάννης, ο οποίος, μάλιστα, παρά το προχωρημένο της ηλικίας του ταξίδεψε σε άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες για να εξηγήσει τις θέσεις του Οικουμενικού Θρόνου πάνω στο θέμα αυτό. 

Ο Περγάμου Ιωάννης δεν διακατεχόταν από αντιδυτική υστερία, όπως, δυστυχώς, συμβαίνει σήμερα με θεολόγους εν Ελλάδι, εν Σερβία και αλλαχού, οι οποίοι «ομνύουν» στο έργο του. Αντιθέτως, ήξερε πολύ καλά να διαλεχθεί με την Δύση, χωρίς προκαταλήψεις, στερεότυπα και ιδεοληψίες. 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, κείμενα που δημοσιεύτηκαν στους ιστοτόπους μας (Ιδιωτική Οδός και Φως Φαναρίου), και μας θυμίζουν τον πόλεμο που δέχθηκε ο μακαριστός Περγάμου από ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος (όπως ο Ναυπάκτου Ιερόθεος και ο Πειραιώς Σεραφείμ), από «εκκλησιαστικά» πρακτορεία, από κάθε λογής …παράκεντρα, που θέλησαν να τον παρουσιάσουν οιονεί ως νέο «Άρειο». Και φυσικά όλα αυτά έγιναν με την ανοχή των …όψιμων θιασωτών της θεολογίας του. 

Τα κείμενα είναι άκρως ενδεικτικά και αντιπροσωπευτικά των όσων βίωσε ο Περγάμου Ιωάννης στα τελευταία χρόνια της ζωής του. 

Για μας ισχύουν στο ακέραιο τα όσα είπε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος για τον μακαριστό Ιεράρχη, όταν ήταν ακόμα εν ζωή: 

«Ο Μητροπολίτης Περγάμου "αποτελεί τον στιβαρόν θεολογικόν βραχίονα της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, η οποία ενεπιστεύθη εις τον αγλαόν επίσκοπον και θεολόγον της τον χειρισμόν και την διεκπεραίωσιν υψίστης σημασίας εκκλησιαστικών υποθέσεων εις όλον το πλέγμα των ευθυνών και των δράσεών της, ανέθεσεν εις αυτόν δυσκόλους αποστολάς, προεδρείας και διαπραγματεύσεις. Ο Ιερώτατος Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης αναγνωρίζεται ως ο επιτελέσας ένα πραγματικόν πνευματικόν άθλον κορυφαίος ορθόδοξος θεολόγος, ο οποίος εχάρισεν ουχί μόνον εις την Ορθοδοξίαν αλλά εις σύμπαντα τον χριστιανικόν κόσμον μίαν εντυπωσιακήν θεολογικήν σύνθεσιν, επί της βάσεως της ευχαριστιακής εκκλησιολογίας. Το γεγονός ότι ο εικοστός αιών εχαρακτηρίσθη ως «ο αιών της Εκκλησιολογίας» οφείλεται μεγάλως εις την συμβολήν του".

Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο συγγραφέας του εμβληματικού «Πεθαίνω σαν Χώρα» Δημήτρης Δημητριάδης είχε την ανάγκη να απαντήσει στην πρόσφατη συνέντευξη του καθηγητή Χρήστου Γιανναρά στον Δημήτρη Δανίκα, κι έτσι μίλησε στο «ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ» και τον Δ. Δανίκα, «εφ’ όλης της ύλης». 

Ένα από τα κρίσιμα θέματα στα οποία αναφέρεται ο Δημήτρης Δημητριάδης είναι η συνάντηση Ελληνισμού και Χριστιανισμού. Πιστεύει ακράδαντα ότι δεν υπάρχει συνέχεια του Ελληνισμού επειδή μεσολαβεί ο χριστιανισμός. Θεωρεί ότι «ο χριστιανισμός είναι μια εκδοχή του πλατωνισμού, μια εκδοχή όμως, η οποία έχει την προέλευσή της, τις ρίζες της, στον Εβραϊσμό. Ο Εβραϊσμός όμως δεν έχει καμία σχέση με τον Ελληνισμό». Ο Δημητριάδης ουσιαστικά αναπαράγει – δυστυχώς – την ιδεολογία των αρχαιοπλήκτων και δωδεκαθεϊστών περί «καταστροφής του Ελληνισμού από τον Χριστιανισμό». 

Βέβαια, αυτή η τάση έχει προκύψει, νομίζω, από μια αμυντική, θα λέγαμε, στάση, απέναντι στις Χριστοδούλειες ιαχές περί «Ελληνορθοδοξίας», που κυριάρχησαν στο μεγαλύτερο μέρος των πιστών, περισσότερο ή λιγότερο. Η «Ελληνορθοδοξία» του αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, την οποία αναπαράγουν τα κακέκτυπά του, είναι μια ανιστόρητη, επίσης, ιδεολογία, που έχει ως σκοπό να εξισώσει «Χριστό και Ελλάδα», αγνοώντας τον οικουμενικό χαρακτήρα του Χριστιανισμού, αλλά και του Ελληνισμού, στο μέτρο της ενδοκοσμικότητας. 

Η απάντηση στον Δημήτρη Δημητριάδη έρχεται από τον Κωστή Παπαγιώργη. Τον στοχαστή, τον συγγραφέα, τον μεταφραστή, τον ανατρεπτικό και «αιρετικό» Παπαγιώργη, τόσο στη ζωή του όσο και στην σκέψη και την γραφή. 

Ο Κωστής Παπαγιώργης, το 2003, έγραψε ένα διθυραμβικό σχόλιο στο «Αθηνόραμα» για το βιβλίο του μακαριστού Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννου «Ελληνισμός και χριστιανισμός, η συνάντηση των δύο κόσμων», που εκδόθηκε εκείνη τη χρονιά από την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Το κείμενο του Παπαγιώργη συμπεριλαμβάνεται στον 2ο τόμο της σειράς «Κωστή Παπαγιώργη, Τα βιβλία των άλλων II, Έλληνες στοχαστές» (εκδόσεις Καστανιώτης, 2024). 

Στην εισαγωγή του βιβλίου, ο φιλόπονος επιμελητής Δημήτρης Καράμπελας, σημειώνει ότι ο Περγάμου Ιωάννης ανήκει στους συγγραφείς «που ο Παπαγιώργης εκτιμούσε και διάβαζε συστηματικά». 

Ας δούμε, λοιπόν, τι έγραψε ο Κωστής Παπαγιώργης για το βιβλίο του Ιωάννη Ζηζιούλα: 

«Να ένα βιβλίο που θα έπρεπε να γίνει μπεστ σέλερ διαρκείας! Κατά πρώτο λόγο το θεωρούμε ακριβό φάρμακο της άγνοιας και της βλακείας που μας δέρνουν αχόρταγα ως πεπαιδευμένους και ως εν γένει ορθοδόξους. Το ζήτημα είναι σαφές: πώς ο πανίσχυρος ελληνικός κόσμος προσέτρεξε την εποχή της παρακμής του στο ιουδαϊκό πνεύμα και τελικά «έκλεψε» τον χριστιανισμό από το εξίσου πανίσχυρο ιουδαϊκό ιερατείο; 

Μητροπολίτης Περγάμου, ο Ζηζιούλας επιδεικνύει μια σπάνια λιτότητα στο κείμενό του· ερευνώντας την κρίσιμη εποχή – δύο τρεις αιώνες προ Χριστού και μετά Χριστόν – παρουσιάζει με εκτυφλωτική απλότητα τις ιστορικές τροπές, τις δεσπόζουσες τάσεις, τις εκατέρωθεν κινήσεις τέλος πάντων, που επέτρεψαν στη νέα θρησκεία να μεστώσει και τελικά να κυριαρχήσει σε ένα μεγάλο τμήμα της ανθρωπότητας. Ο εξελληνισμός του χριστιανισμού και ο εκχριστιανισμός του ελληνισμού είναι ένα ουσιώδες μάθημα για κάθε αναγνώστη, ο οποίος, εκών άκων, ζει και ψευτοζεί μέσα σε έναν κόσμο που αν δεν εγκύψει στη ρίζα του, χάνει την επαφή του με το παρόν». 

Ο Παπαγιώργης εκθειάζει το βιβλίο του Περγάμου, καθώς θεωρεί ότι θα έπρεπε να γίνει «μπεστ σέλερ διαρκείας». Τονίζει τις αρετές του συγγραφέα Ζηζιούλα, που διαπραγματεύεται ένα τόσο σημαντικό θέμα, με «σπάνια λιτότητα» και «εκτυφλωτική απλότητα». Όντως, ο Περγάμου Ιωάννης δεν ήταν φλύαρος ούτε σπερμολόγος. Ήταν «του ολίγου και του ακριβούς» (Ελύτης). 

Αίφνης, θυμάμαι ένα απόσπασμα από το «Πεθαίνω σαν Χώρα» του Δημήτρη Δημητριάδη: 

«ΤΙ ΑΛΛΟ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ, τουλάχιστον για κείνους που υφίστανται την απάτη και το μαγνητισμό της ύλης συνειδητά, παρά το πολυπόθητο και σπανιότατα κατορθωτό πέρασμα της ψυχής από την αφασία της γλώσσας στο παλλόμενο, γεώδες, αχειρότμητο και αλάξευτο βασίλειο των λέξεων, εν ζωή;… Η αθανασία είναι λέξεις. Η βασιλεία των ουρανών είναι μια ψυχή ομιλούσα αχαλίνωτα…».

Και σκέφτομαι τον ύμνο: "Λίθος ἀχειρότμητος ὄρους, ἐξ ἀλαξεύτου σου Παρθένε, ἀκρογωνιαῖος ἐτμήθη, Χριστὸς συνάψας τάς διεστώσας φύσεις". 

Πώς, άραγε, ο «αντιχριστιανός» Δημητριάδης χρησιμοποιεί σπάνιες λέξεις «αχειρότμητο και αλάξευτο», που συναντάμε σε θεολογικούς ύμνους της Εκκλησίας; Κι αν «η βασιλεία των ουρανών είναι μια ψυχή…», τότε...

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗ

Εις μνήμην Μητροπολίτου Περγάμου και Ακαδημαϊκού Ιωάννου (Ζηζιούλα) 

Καθηγητού της Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας, διδάκτορος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών 

Σταύρου Γιαγκάζογλου 

Αν. Καθηγητή Τμήματος Θεολογίας ΕΚΠΑ 

Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Λαοδικείας, εκπρόσωπε του Παναγιωτάτου και Οικουμενικού Πατριάρχου μας, 

Σεβασμιώτατοι, 

Θεοφιλέστατοι, 

Εντιμώτατοι, 

Ελλογιμώτατοι, 

Σεβαστοί πατέρες, 

Αδελφοί και αδελφές εν Κυρίω, 

Εκ μέρους του Πρυτάνεως του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και του Κοσμήτορος της Θεολογικής Σχολής, της οποίας ο Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου Ιωάννης υπήρξε απόφοιτος (1955) αλλά και διδάκτωρ (1965), θα επιχειρήσω να καταθέσω λίγες σκέψεις για το έργο και τη θεολογική κληρονομιά του επί σαράντα και πλέον έτη σεβαστού και πεφιλημένου διδασκάλου μου στους ανοικτούς ορίζοντες και δρόμους της ορθόδοξης θεολογίας. 

Ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης ανάλωσε εαυτόν μέχρι τέλους στη διακονία της Θεολογίας και της Εκκλησίας, συνδυάζοντας βαθύτατα και αρμονικά τις δύο εκφράσεις της ζωής και πορείας του ως θεολόγου και κατόπιν ως επισκόπου. Σε όλη τη ζωή του είτε ως λαϊκός είτε ως επίσκοπος ο Περγάμου Ιωάννης υπήρξε θεολόγος της Εκκλησίας και εργάστηκε άοκνα στους κόλπους του Οικουμενικού μας Πατριαρχείου για την ενότητα και την εμπνευσμένη θεολογική μαρτυρία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο. 

Πάνω από διακόσιες είναι οι δημοσιευμένες μελέτες και τα είκοσι περίπου βιβλία του Μητροπολίτη Περγάμου στην ελληνική, αγγλική, γαλλική και γερμανική γλώσσα, δίχως τα διάφορα κείμενα διμερών θεολογικών διαλόγων και ανακοινωθέντων στα οποία εργάσθηκε ως συντάκτης. Τα έργα του έχουν ήδη μεταφραστεί και σε πολλές άλλες γλώσσες του κόσμου. Ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας), δεν υπήρξε μόνον ο κύριος εκπρόσωπος και εισηγητής της ευχαριστιακής εκκλησιολογίας στη νεοελληνική θεολογία, αλλά και ο πλέον συνεπής και δημιουργικός θεολόγος της γενιάς του '60 με οικουμενική ακτινοβολία και παγκόσμια επίδραση, επεκτείνοντας τη θεολογική ανανέωση του 20ού στον 21ο αιώνα. Η γόνιμη επιρροή που άσκησε σε ορθόδοξους αλλά και σε ρωμαιοκαθολικούς και σε προτεστάντες θεολόγους είναι πρωτόγνωρα σημαντική, καθώς ένας αρκετά σημαντικός αριθμός διδακτορικών και διπλωματικών εργασιών έχουν εκπονηθεί σε πάρα πολλά πανεπιστήμια ανά τον κόσμο, ενώ το έργο του έχει συζητηθεί γόνιμα σε συνέδρια και σε συλλογικούς τόμους. Με το δημιουργικό έργο του ο Ιωάννης Ζηζιούλας εμβάθυνε τον διάλογο της ορθόδοξης θεολογίας με τη δυτική θεολογία, αλλά και με τη σύγχρονη σκέψη και φιλοσοφία, αναπτύσσοντας περαιτέρω τη συμβολή του με επίκεντρο τη σημασία του προσώπου και της ελευθερίας ως κοινωνία και ετερότητα. Με το άγγελμα του θανάτου του ήδη ξεκίνησαν πολλαπλές αναφορές στον διορθόδοξο και στον διαχριστιανικό κόσμο. 

Στο κατεξοχήν εκκλησιολογικό έργο του, που έχει ως αφετηρία τη διατριβή του για την «ενότητα της Εκκλησίας εν τη Θεία Ευχαριστία και τω επισκόπω» και το οποίο συμπληρώθηκε περαιτέρω με μια σειρά σημαντικών μελετημάτων, η δομή, τα λειτουργήματα, οι θεσμοί και η όλη περί Εκκλησίας θεολογία προσεγγίζονται υπό το πρίσμα και την εμπειρία της ευχαριστιακής κοινότητας υπό τον επίσκοπο, δηλαδή στο πλαίσιο της τοπικής Εκκλησίας εν συνδέσμω με τις άλλες κατά τόπους Εκκλησίες ανά την οικουμένη. Η υπό τον επίσκοπο θεία Ευχαριστία ως φανέρωση και οικοδομή του Σώματος του Χριστού στην ιστορία καθ’ οδόν προς τα έσχατα της Βασιλείας συνιστά τη βάση όχι μόνο της καθολικότητας κάθε τοπικής Εκκλησίας, αλλά και της ενότητας των τοπικών Εκκλησιών σε ένα σώμα μέσω του συνοδικού θεσμού. Μελετώντας τις πηγές της χριστιανικής θεολογίας κατά τους πρώτους αιώνες ο Ιωάννης Ζηζιούλας δεν έμεινε απλώς στην ιστορική και τυπολογική θεώρηση της ενότητας της Εκκλησίας με κέντρο την Ευχαριστία και τον επίσκοπο, αλλά προχώρησε από την εκκλησιολογία στη συστηματική επέκτασή της σε όλες τις πτυχές της ορθόδοξης θεολογίας καθώς και στις φιλοσοφικές, ανθρωπολογικές και υπαρξιακές προεκτάσεις της βιβλικής και πατερικής παράδοσης. Επιχειρώντας να φωτίσει το αρχέγονο οντολογικό πρόβλημα της σχέσης του «ενός και των πολλών», ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας) αξιοποίησε τη θεολογική σημασία του προσώπου στη σκέψη των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας, προβαίνοντας σε μία καίρια δημιουργική πρόσληψη και επέκτασή του από την περί Αγίας Τριάδος θεολογία και Χριστολογία στη θεολογική ανθρωπολογία, στην εκκλησιολογία, καθώς και στις σύγχρονες ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες. 

Το 1967 ο Ιωάννης Ζηζιούλας, σε μία περίοδο που δεν είχε ξεσπάσει το οικολογικό πρόβλημα, δημοσίευσε ένα δοκίμιο με τίτλο «Η ευχαριστιακή θεώρηση του κόσμου και ο σύγχρονος άνθρωπος». Στο ανέλπιστα προφητικό αυτό κείμενο καλύπτονται σχεδόν όλες οι βασικές πτυχές της ορθόδοξης θεώρησης του οικολογικού προβλήματος. Ο Μητροπολίτης Περγάμου ερμήνευσε ευχαριστιακά το περί δημιουργίας του κόσμου δόγμα της Εκκλησίας και ανέδειξε τη ζωτική σημασία του για την αντιμετώπιση του σύγχρονου οικολογικού προβλήματος. Το λειτουργικό ήθος της ορθόδοξης Παράδοσης συγκεφαλαιώνει μία ιδιάζουσα θεώρηση του κόσμου και της δημιουργίας του Θεού ως τελικού νοήματος και λόγου υπάρξεώς της. Η ορθόδοξη Λειτουργία συνιστά μία κατ’ εξοχήν ευχαριστιακή πράξη αναφοράς του κόσμου και της ζωής από τον άνθρωπο στον Θεό. Είναι μια πρόσληψη του υλικού κόσμου από τον άνθρωπο, που δεν τον χρησιμοποιεί για την ικανοποίηση της ατομικής του αυτοτέλειας και επιβίωσης αλλά τον αναφέρει στον Δημιουργό του. Η έμπρακτη αυτή σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, αναδεικνύει την προσωπική χρήση της δημιουργίας, το νόημα και το τέλος της υλικής πραγματικότητας. Ο άνθρωπος μεταφέρει στην ευχαριστιακή πράξη τον ίδιο τον εαυτό του, την έμπρακτη σχέση του με το φυσικό περιβάλλον, τις σχέσεις του με τους άλλους ανθρώπους. Τα τίμια δώρα, ο άρτος και ο οίνος, ως τα υλικά στοιχεία που συνοψίζουν τη ζωή, καθαγιάζονται και μεταβάλλονται εν Αγίω Πνεύματι σε σώμα και αίμα Χριστού. Σε αυτό το υλικό σώμα της ανθρώπινης φύσης του Χριστού ενσωματώνονται και τα υπόλοιπα υλικά δώρα του κόσμου που προσκομίζουν οι πιστοί στην Εκκλησία. Τα πάντα στην Ευχαριστία περνούν μέσω της ύλης του κόσμου, ο οποίος συνιστά τον τόπο αλλά και τον τρόπο συνάντησης Θεού και ανθρώπου. Η ίδια η Ευχαριστία προσφέρεται «υπέρ της του κόσμου ζωής». Είναι μια κοσμική λειτουργία. Η ευχαριστιακή πράξη της αναφοράς του κόσμου στον Θεό, αποκαλύπτει την προσωπική σχέση του ανθρώπου με την κτίση. Ως πρόσωπο, αλλά και μικρόκοσμος, που συγκεφαλαιώνει στην ύπαρξή του την ολότητα της κτίσεως, ο άνθρωπος μπορεί να απελευθερώσει την ύλη από τους περιορισμούς της, από φορέα θανάτου και φθοράς να την αθανατίσει μέσα από τη σχέση και κοινωνία με τον Θεό. Καθώς επισημαίνει ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης, «όλα αυτά είναι μια πίστη και μια πράξη, που δεν είναι δυνατόν να επιβληθεί σε κανένα... όλα αυτά συνιστούν όχι απλώς έναν τύπο, αλλά ένα ήθος, το οποίο πάρα πολύ χρειάζεται ο σημερινός κόσμος. Γιατί ο κόσμος σήμερα δεν χρειάζεται ηθική, αλλά ήθος. Όχι ένα προγραμματισμό, αλλά μια στάση και μια νοοτροπία. Όχι μια νομοθεσία, αλλά ένα πολιτισμό». 

Στη θεολογική σκέψη του ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας) επιχείρησε την ερμηνευτική και υπαρξιακή προσέγγιση των δογμάτων, σύμφωνα με την προτροπή και επισήμανση του δασκάλου του, του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ, για την ανάγκη μιας νεοπατερικής σύνθεσης με αφετηρία την ευχαριστιακή εκκλησιολογία και τη θεολογική σημασία του προσώπου. Η εκκλησιολογία δεν είναι απλώς ένα κεφάλαιο της Δογματικής, αλλά ο τόπος και ο τρόπος που καλλιεργείται η πίστη και το δόγμα. Το ζήτημα της ερμηνευτικής είναι καίριο τόσο για τα δόγματα όσο και για την ίδια την Αγία Γραφή και τη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας. Δίχως ερμηνεία τα δόγματα και η λατρεία απολιθώνονται και γίνονται αρχαιολογικά θρησκευτικά σύμβολα, τα οποία δεν συμ-βάλλουν στη βιωματική προσπέλαση και υπαρξιακή μετοχή του ανθρώπου στην αλήθεια για τον Θεό, τον άνθρωπο και τον κόσμο. Πέρα από το γεγονός ότι τα ίδια τα δόγματα αποτελούν ερμηνεία της Αγίας Γραφής, η ερμηνευτική τους ανάδειξη στον σύγχρονο άνθρωπο επιβάλλεται να κομίζει το έντονα σωτηριολογικό και υπαρξιακό μήνυμά τους. Δεν υπάρχει δόγμα της Εκκλησίας δίχως σωτηριολογικό για τον άνθρωπο περιεχόμενο. Το εκκλησιολογικό υπόβαθρο της πίστης δεν σημαίνει ότι η Εκκλησία συνιστά απλώς ένα «θεσμό», αλλά κυρίως και κατ’ εξοχήν έναν «τρόπο υπάρξεως». Η Εκκλησία βιώνει και εκφράζει έναν τρόπο σχέσεως του ανθρώπου με τον Θεό, τον συνάνθρωπο, την ιστορία και τον κόσμο. Τα δόγματα βεβαιώνουν τελικώς τη σημασία που έχει η θεολογία για το είναι του ανθρώπου και του κόσμου. Συνεπώς, το κύρος και η αποδοχή των δογμάτων δεν αντλείται από έναν δογματισμό νομικής υφής, αλλά από το υπαρξιακό και οντολογικό τους περιεχόμενο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας) συνέβαλε γόνιμα και δημιουργικά στα καίρια ζητήματα της εκκλησιολογίας, απελευθερώνοντάς την από μία σχολαία και τυπικά θεσμική αντίληψη και συνδέοντας τη θεολογία ολόκληρη με τα υπαρξιακά προβλήματα του ανθρώπου. Επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον του στη σχέση Ελληνισμού και Χριστιανισμού, θεωρεί τη συνάντηση αυτή ως πηγή και μέσο για την ερμηνευτική κατανόηση της χριστιανικής πίστης, αλλά και ως ένα ιστορικό παράδειγμα ενσάρκωσης του Ευαγγελίου στον πολιτισμό που κυριαρχούσε επί αιώνες στη μεσογειακή λεκάνη. Το όλο θεολογικό οικοδόμημα της ελληνικής Ορθοδοξίας προήλθε από τη δημιουργική σύνθεση των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας, σύνθεση μεταξύ του οντολογικού ερωτήματος και του κοσμολογικού ενδιαφέροντος της ελληνικής σκέψης με τον βαθύτατα ιστορικό και συνάμα εσχατολογικό προσανατολισμό της βιβλικής παράδοσης. Εδώ κυριαρχεί η βιβλική και πατερική σημασία της ελευθερίας και του προσώπου έναντι της απρόσωπης αναγκαιότητας και αιωνιότητας του κόσμου. 

Μία από τις πλέον βασικές συνέπειες της οντολογικής και ερμηνευτικής μεθόδου της θεολογίας στο έργο του Ιωάννη Ζηζιούλα υπήρξε η σημασία της θεολογικής έννοιας του προσώπου. Στις μελέτες του καταδεικνύεται ότι η έννοια του προσώπου ως υποστάσεως, δηλαδή, ως απόλυτης και πρωταρχικής οντολογικής κατηγορίας, γεννήθηκε στον χώρο της ελληνικής πατερικής σκέψης και μάλιστα ως αποτέλεσμα της σύνθεσης του αρχαιοελληνικού ενδιαφέροντος για την οντολογία με την κοινωνική-κοινοτική και ιστορική προσέγγιση της αλήθειας από το βιβλικό πνεύμα, στο πλαίσιο του έργου των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας –ιδιαίτερα των Καππαδοκών– για τη διατύπωση του δόγματος της Αγίας Τριάδος. Κατά τον Ιωάννη Ζηζιούλα, στο έργο των Καππαδοκών συντελέσθηκε μια αληθινή φιλοσοφική επανάσταση με τον ταυτισμό δύο όρων, οι οποίοι ήταν προηγουμένως ασυμβίβαστοι στη φιλοσοφία. Πρόκειται για τους όρους «πρόσωπον» και «υπόστασις». Ο ταυτισμός αυτός, που έγινε από τους Καππαδόκες Πατέρες για να αποφευχθεί ο Σαββελιανισμός στην περί Αγίας Τριάδος διδασκαλία, σήμαινε για πρώτη φορά ότι μια κατηγορία που δηλώνει βασικά «σχέση» αποκτά περιεχόμενο και νόημα «υποστάσεως», γίνεται δηλαδή πρωταρχική οντολογική κατηγορία. Κατά τον Περγάμου Ιωάννη οι Καππαδόκες πατέρες πραγματοποιούν μία μετάβαση από την έννοια του προσώπου ως προσωπείου, σε εκείνην του προσώπου ως υποστάσεως, ως απόλυτης, μοναδικής, πλήρους, ανεπανάληπτης και αναντικατάστατης ταυτότητας. 

Η σημασία του ανθρώπου ως μοναδικού, ανόμοιου και αναντικατάστατου προσώπου, η οποία πήγασε από τη θεολογία των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας διαμόρφωσε τον απόλυτο σεβασμό στην αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου και οδήγησε σταδιακά στη διακήρυξη για τον σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου στον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό μας. Η αξιοποίηση της έννοιας του προσώπου ως πρωταρχικής θεολογικής κατηγορίας επιτρέπει στον Ιωάννη Ζηζιούλα να παρέμβει κριτικά και διαλεκτικά στον νεώτερο δυτικό περσοναλισμό και να συμπληρώσει τις αδυναμίες και τα αδιέξοδά του. Καταδεικνύει έτσι τη δυνατότητα και δυναμική της σύγχρονης θεολογίας να διαλέγεται γόνιμα και δημιουργικά με τη φιλοσοφία, την τέχνη και γενικότερα με τις επιστήμες του ανθρώπου. Τούτο επιμαρτυρεί και το γεγονός ότι οι παραπάνω θέσεις του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη αποτελούν αντικείμενο συζήτησης και σε χώρους πέρα από τη θεολογία, ακόμη και στις θετικές επιστήμες. 

Ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας) εστίασε τη θεολογική προβληματική του στην έννοια της αλήθειας ως πραγματικότητας του εσχατολογικού μέλλοντος και της ερχόμενης Βασιλείας του Θεού. Στην πατερική σκέψη η αλήθεια συναρτάται με την οντολογία, με την ιστορία και την εσχατολογία, καθώς και με την έννοια της κοινωνίας, δηλαδή, της σχέσης και της κοινότητας. Ο άνθρωπος καθίσταται εκκλησιολογική υπόσταση και πρόσωπο μέσα στην εν Χριστώ ζωή της Εκκλησίας. Στην εποχή της ύστερης νεωτερικότητας, η εκκλησιολογική αυτή έννοια της αλήθειας του προσώπου ως κοινωνίας και σχέσης μέσα στον χώρο και στον χρόνο διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για ένα γόνιμο διάλογο με τη φιλοσοφία, την τέχνη και τις φυσικές επιστήμες. Συνάμα, αν η αλήθεια είναι θέμα σχέσεως, όχι μόνο χώρου και χρόνου, αλλά κυρίως και κατ’ εξοχήν κοινωνίας των προσώπων, τότε η θεολογία έχει σαφώς καίριες προεκτάσεις στον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό, εφόσον διαλέγεται γόνιμα μαζί του. 

Στηριζόμενος στην ευχαριστιακή εμπειρία και θεολογία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης επιχείρησε την επαναφορά και προβολή της εσχατολογικής διάστασης στο κέντρο της θεολογικής σκέψης. Η σχέση ιστορίας και εσχατολογίας είναι οργανική αλλά τα έσχατα δεν πρέπει να θεωρούνται ούτε ως κατάληξη μιας δυναμικής του ιστορικού γίγνεσθαι, με την αριστοτελική έννοια της εντελέχειας, ούτε ακόμη ως επαναφορά στην αρχική ιδεατή κατάσταση κατά πλατωνικό τρόπο. Πρόκειται μάλλον για μία διαλεκτική σχέση ιστορίας και εσχατολογίας, κατά την οποία τα έσχατα με την παρουσία του Χριστού εισβάλλουν στην ιστορία, χωρίς να μετατρέπονται σε ιστορία. Η διαλεκτική αυτή σχέση βιώνεται και συνειδητοποιείται κατ’ εξοχήν στη Θεία Ευχαριστία και εισάγει στη θεολογική και φιλοσοφική γλώσσα και σκέψη την έννοια μιας «εικονολογικής οντολογίας». Τούτο σημαίνει ότι η τελική αλήθεια των όντων, είναι παρούσα πραγματικά στην ιστορία αλλά μόνο με τη μορφή του Σταυρού και της «μυστηριακής» παρουσίας. Αυτό που ήδη τώρα βιώνεται «εν εσόπτρω και εν αινίγματι», στα έσχατα θα είναι πλήρης και αδιάπτωτη κατάσταση. Τη σύνδεση αλήθειας και εσχάτων ο Μητροπολίτης Περγάμου στηρίζει, πέραν της Θείας Ευχαριστίας, κυρίως, στη θεολογία του αγίου Μαξίμου του Ομολογητή, για τον οποίο η αλήθεια είναι κατάσταση των μελλόντων. 

Τα τελευταία χρόνια και μάλιστα κατά την περίοδο της πανδημίας ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας) επιχείρησε να ανασυνθέσει ολόκληρο το θεολογικό έργο του με άξονα την εσχατολογική οντολογία του αγίου Μαξίμου Ομολογητή, θεωρώντας ότι αληθινά πραγματικό είναι αυτό που θα είναι πραγματικό στα έσχατα. Το σημαντικό αυτό έργο δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί, όπως θα ήθελε ο ίδιος, ωστόσο μεγάλο μέρος του έχει ήδη συγγραφεί και μπορεί να εκδοθεί με τον ήδη προαναγγελθέντα τίτλο «Αναμιμνήσκοντας το Μέλλον: Μια εσχατολογική οντολογία» («Remembering the Future: An Eschatological Ontology»). 

Η εσχατολογική αυτή ερμηνευτική δεν είναι θεωρητική ενατένιση, αλλά προκύπτει από την εν Χριστώ πίστη και τη λειτουργική βίωσή της στη Θεία Ευχαριστία εν Αγίω Πνεύματι. Κατά την τελευταία περίοδο του έμπονου βίου του ο Περγάμου Ιωάννης αναφερόταν συχνά στην καίρια σημασία των αναστάσιμων εμφανίσεων του Χριστού στην κοινότητα των μαθητών του ως βάση και θεμέλιο της εσχατολογικής εμπειρίας και πρόγευσης της Βασιλείας, την οποία εμπειρία προλαμβάνει και βιώνει μυστηριακά η Εκκλησία ως Σώμα Χριστού καθ’ οδόν προς τα έσχατα. 

Σήμερα προπέμπουμε στη Βασιλεία του Θεού έναν μεγάλο θεολόγο της Εκκλησίας την οποία εξελάμβανε ως κοινωνία εσχάτων. Στο σημαντικό έργο του είχαμε το προνόμιο να μαθητεύσουμε μαζί με πολλούς άλλους. Η θεολογική παρακαταθήκη και κληρονομιά του Μητροπολίτη Γέροντος Περγάμου μπορεί να αξιοποιηθεί και να εμπνεύσει όχι μόνο τη δική μας γενιά αλλά και τις επερχόμενες. 

Σεβασμιώτατε και πεφιλημένε διδάσκαλε, «τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν», σε ευχαριστούμε για όλα, αναπαύσου εν Χώρα ζώντων και εν σκηναίς δικαίων, «ἐπ’ ἐλπίδι ἀναστάσεως ζωῆς αἰωνίου»!

ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗ

Ο Δρ Παντελής Καλαϊτζίδης με τον Περγάμου Ιωάννη (2011) 

Παντελής Καλαϊτζίδης, Δρ. Θ. 

Διευθυντής Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου 

Ο «Καιρός» του μακαριστού Μητροπολίτη Περγάμου κυρού Ιωάννη Δ. Ζηζιούλα 

Επικήδειος, Καθεδρικός Ναός Αθηνών 

Σάββατο, 4-2-2023 

Σεβασμιώτατε Άγιε Λαοδικείας κ. Θεοδώρητε, εκπρόσωπε της ΑΘΠ του Οικουμενικού Πατριάρχη,

Σεβασμιώτατοι και Θεοφιλέστατοι, 

Σεβαστοί πατέρες, 

κ.κ. Εκπρόσωποι των πολιτικών αρχών, 

Κυρίες και κύριοι καθηγητές, 

Λαέ του Θεού, 

«Ο χρόνος νοηματίζεται από τον καιρό, και ο καιρός δεν είναι παρά μία στάση, ένας σταθμός, για να μπορέσουμε να εποπτεύσουμε το παρελθόν και να ατενίσουμε το μέλλον. Χωρίς τον καιρό ο χρόνος ρέει ανοημάτιστος, καταποντίζεται στον θάνατο, τίποτε από όσα συμβαίνουν σ’ αυτόν δεν επιβιώνει. Μέσα σε όλη την κτίση μόνον ο άνθρωπος μετατρέπει τον χρόνο σε καιρό. Είναι το προνόμιο και η ευθύνη της ελευθερίας που του δόθηκε από τον Δημιουργό, να εισάγει μέσα στον χρόνο, έστω και για λίγο (όπως συμβαίνει κατ’ εξοχήν στην Θεία Λειτουργία) την παρουσία και την γεύση των Εσχάτων, αυτών που δεν θα χαθούν μαζί με τόσα και τόσα άχρηστα που κουβαλάμε στην ζωή αυτή». 

Με τα λόγια αυτά ο μακαριστός πλέον Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου Ιωάννης Δ. Ζηζιούλας ξεκινούσε την αντιφώνησή του στον Ακαδημαϊκό Έπαινο και τις τιμές που του αποδόθηκαν κατά την υποδοχή του ως Εταίρου και Επιτίμου Μέλους της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, το διήμερο 28-30 Οκτωβρίου 2011. Επιτρέψτε μου με τα λόγια αυτά, που μας θυμίζουν τη σημασία του «καιρού» και το πώς αυτός νοηματοδοτεί τον χρόνο, να ξεκινήσω και εγώ με τη σειρά μου εκ μέρους της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, τον παρόντα λόγο απόδοσης τιμής, σεβασμού και αγάπης προς τον εκλιπόντα ιεράρχη του σεπτού Οικουμενικού Πατριαρχείου, τον μέγιστο των Ορθοδόξων θεολόγων της εποχής μας σύμφωνα με πολλές έγκυρες γνώμες. 

Τρεις είναι οι κυρίως θεματικές και οι άξονες που ορίζουν το έργο του μακαριστού ιεράρχη: Πρόσωπο, Ευχαριστία και Εσχατολογία ή Βασιλεία του Θεού. Είναι μάλλον σε όλους γνωστό ότι ο Μητροπολίτης Περγάμου, όχι άδικα, έχει αποκληθεί ως ο κατεξοχήν θεολόγος του προσώπου στην ορθόδοξη θεολογία, αλλά και στην καθόλου χριστιανική θεολογία. Είναι αυτός που ερμηνεύοντας με γόνιμο και πρωτότυπο τρόπο την πατερική παράδοση έδωσε στη σύγχρονη χριστιανική θεολογία μια περιεκτική πρόταση για το πρόσωπο, καθώς κατάφερε να θεμελιώσει σε οντολογική προοπτική μια θεολογική προσωπολογία η οποία με αφετηρία τον προσωπικό τρόπο υπάρξεως του Τριαδικού Θεού πραγματώνεται ιστορικά στο πρόσωπο του Χριστού, και προσφέρεται στο εκκλησιαστικό γεγονός, ως πρόγευση της εσχατολογικής εκπλήρωσης στη Βασιλεία. Για τον Περγάμου το πρόσωπο είναι ό,τι πολυτιμότερο θα μπορούσε να προσφέρει η πατερική θεολογία στην σύγχρονη αναζήτηση του ανθρώπου για την αυθεντική ύπαρξη. 

Είναι επίσης γνωστό ότι ο τόπος όπου ο άνθρωπος μπορεί να προγευθεί έστω και προληπτικά τον προσωπικό τρόπο υπάρξεως είναι για τον μακαριστό Μητροπολίτη Περγάμου η Ευχαριστία, όπου ο άνθρωπος ως μέλος της Εκκλησίας και εικόνα του Θεού μετέχει στην ίδια τη ζωή του Τριαδικού Θεού. Ο Περγάμου από λαϊκός ήδη και από πολύ νωρίς, θα αναδείξει την κεντρικότητα του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας για τη ζωή της αρχαίας Εκκλησίας, αλλά και για τη ζωή του σημερινού κόσμου. Η Ευχαριστία για τον Περγάμου είναι η καρδιά της Εκκλησίας και όχι μια επιμέρους όψη της. 

Πιστός στις θεμελιώδεις θεολογικές κατευθύνσεις του έργου του δασκάλου του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ, και ενήμερος όσο ελάχιστοι στον ελληνικό και τον ευρύτερο ορθόδοξο χώρο για τη διεθνή θεολογική συζήτηση, ο Μητροπολίτης Περγάμου κυρός Ιωάννης θα αποδώσει ιδιαίτερη σημασία και προτεραιότητα στην εσχατολογική προοπτική που εν τέλει θα χαρακτηρίσει σύνολο το έργο του. Πρόσωπο, Ευχαριστία και Βασιλεία του Θεού συνδέονται αναπόσπαστα στη σκέψη του. Για τον Περγάμου η Θεία Ευχαριστία είναι εικόνα της ερχόμενης Βασιλείας, εικόνα των εσχάτων, ενώ η Εκκλησία ως κοινότητα ευχαριστιακή συγκροτεί μια πραγματικότητα που έρχεται απ’ το μέλλον, καθώς η Ευχαριστία είναι πρόγευση των Εσχάτων που εισβάλλουν στην Ιστορία. Γι’ αυτό και η Εκκλησία ορίζεται ως κοινότητα εσχατολογική, που πορεύεται μέσα στην ιστορία και μέσα στον χρόνο, χωρίς να ταυτίζεται με την ιστορία και που βιώνει τη διαλεκτική ένταση ανάμεσα στο «νυν» και το «ούπω», στο «ήδη» και το «όχι ακόμη». 

Η εσχατολογική δε ερμηνεία της Θείας Ευχαριστίας που εισηγείται, σε αντιδιαστολή προς την πρωτολογική/παρελθοντική, αναμνηστική που επικράτησε εξαιτίας δυτικών κυρίως επιδράσεων, σημαίνει σε απλά ελληνικά ότι η ταυτότητα της Εκκλησίας δεν βρίσκεται στο παρελθόν, σ’ αυτό που της δόθηκε ή σ’ αυτό που είναι, αλλά στο μέλλον, σ’ αυτό που θα γίνει στα Έσχατα. Μια τέτοια προοπτική διαστέλλει ριζικά τη θεολογία από κάθε είδους απολυτοποίηση της πρωτολογίας, από την τάση να θεωρούμε δηλαδή πως το γνήσιο και αυθεντικό τοποθετείται πάντα στις απαρχές, σε μια άχρονη ανιστορική φυγή σε ένα μακρινό ιδεατό παρελθόν και πως η σωτηρία δεν είναι παρά η επαναφορά σε μια αρχική ιδεατή κατάσταση. Η άποψη αυτή που δεν είναι τίποτε άλλο παρά μεταμφιεσμένος πλατωνισμός, συνιστά τον μόνιμο πειρασμό της θεολογίας παλιότερα αλλά και πιο πρόσφατα. 

Οι προεκτάσεις των όσων εκτέθηκαν παραπάνω είναι καίριας σημασίας. Ο εσχατολογικός προσανατολισμός της θεολογίας του Μητροπολίτη Περγάμου, προφύλαξε το έργο του από συμπτώματα που αποτελούν μόνιμους πειρασμούς της νεώτερης ελληνικής ορθόδοξης θεολογίας, ακόμη και στις σοβαρότερες εκδοχές της: α) την εξιδανίκευση του παρελθόντος και τον συνακόλουθο συντηρητισμό˙ β) την αγιοποίηση και τη λατρεία του έθνους και του λαού˙ και γ) τον ελληνοκεντρισμό και τον αντιδυτικισμό που στις μέρες μας είναι συνώνυμος του αντιευρωπαϊσμού. Σε αντίθεση με τα παραπάνω, ο μακαριστός Μητροπολίτης Περγάμου δεν θα διστάσει να υποστηρίξει ότι τους πρώτους μετά Χριστόν αιώνες, 

«Η Ορθοδοξία κέρδισε τότε το μέλλον του Ελληνισμού γιατί δεν ήταν επιστροφή, αλλά δημιουργική σύνθεση. Έτσι και σήμερα, για να φέρη στο φως την ελληνική ταυτότητα η Ορθοδοξία δεν πρέπει να είναι απλή επιστροφή στις μορφές του παρελθόντος, ένας νοσταλγικός “έρως ορθοδοξίας” που δεν περνά από τη σημερινή πραγματικότητα. Και η σημερινή πραγματικότητα για την Ελλάδα είναι η Ευρώπη. Ο ελληνισμός πρέπει να αναπλασθή στα βασικά συστατικά στοιχεία του, χωρίς να χάση την ελληνικότητά του, περνώντας μέσα από τη νέα αυτή πραγματικότητα της Ευρώπης». 

Το ερώτημα που αυθόρμητα ανακύπτει είναι γιατί ένας διαπρεπής ιεράρχης, ένας εγκρατής και υποψιασμένος θεολόγος όπως ο Περγάμου, επέμενε τόσο πολύ στη σημασία και την κεντρικότητα της εσχατολογίας για τη ζωή και τη θεολογία της Εκκλησίας, όταν μάλιστα η εσχατολογία αναπόφευκτα οδηγεί σε μετάνοια για το παρελθόν και στην απελευθέρωση του μέλλοντος; Είναι δυνατόν να μην καταλάβαινε ότι η εσχατολογική προοπτική θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε επώδυνες αναθεωρήσεις σε δύσκολα θέματα όπως αυτά της ετερότητας, του φύλου, της ανθρωπολογίας ή του ήθους, όταν επί παραδείγματι ήδη το 1968 έγραφε για το επίμαχο θέμα της χειροτονίας των γυναικών ότι «οι ορθόδοξοι θεολόγοι δεν μπορούσαν να βρουν θεολογικούς λόγους εναντίον μιας τέτοιας χειροτονίας. Ωστόσο, το όλο θέμα είναι τόσο στενά συνδεδεμένο με την παράδοσή τους, ώστε θα δυσκολεύονταν στην πλειοψηφία τους να προσυπογράψουν χωρίς επιφυλάξεις τις σχετικές μάλλον ενθουσιώδεις προτάσεις»; Υπό το φως, λοιπόν, αυτού του εσχατολογικού προσανατολισμού κατανοείται και η θέση που διατύπωσε από το βήμα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, τον Φεβρουάριο του 2001, αναφορικά με τις συνέπειες του εσχατολογικού ήθους της Εκκλησίας, και πιο συγκεκριμένα η άποψή του ότι το μέλλον δεν καθορίζεται από το παρελθόν, αλλά ότι αντιθέτως το μέλλον ελευθερώνει από το παρελθόν, καθώς στη χριστιανική σκέψη ταξιδεύουμε αντίστροφα προς τη φορά του χρόνου: από το μέλλον προς το παρόν και το παρελθόν, και ως εκ τούτου το μέλλον είναι αίτιο και όχι αιτιατό του παρελθόντος, ενώ τα έσχατα είναι αυτά που δίνουν οντότητα στα πρώτα, και η εσχατολογία στην πρωτολογία. Ως φυσική συνέπεια των παραπάνω υποστήριξε ο Περγάμου ότι η «Εκκλησία είναι όχι αυτό που είναι ή που ήταν, αλλά αυτό που θα είναι [στα έσχατα]», όπως και ότι ο αμαρτωλός με τη σειρά του «δεν καθορίζεται οντολογικά από αυτό που ήταν, αλλά από αυτό που θα είναι [στα έσχατα]». Γι’ αυτό και επισήμανε ότι «η εκκοσμίκευση της Εκκλησίας δεν περιλαμβάνει μόνο θεσμικά ζητήματα (σχέσεις Εκκλησίας και κράτους, Εκκλησίας και κοινωνίας, κλπ), αλλά και θέματα ηθικής. [...] Η Εκκλησία δεν μπορεί να υιοθετεί στάσεις της κοινωνίας σε θέματα ηθικής, αλλά να διαχέει μέσα στην κοινωνία το πνεύμα της συγγνώμης και της αγάπης που αφήνει το μέλλον να απελευθερώσει τον άνθρωπο από το παρελθόν. Μια μνησικακούσα Εκκλησία είναι εκκοσμικευμένη Εκκλησία, διότι η μνησικακία είναι χαρακτηριστικό του κόσμου τούτου και της κοσμικής ηθικής». 

Ας μου επιτραπεί να υπομνήσω και να υπογραμμίσω ότι, με τη στάση και την όλη πολιτεία του, με την ανοχή και την υπομονετικότητά του, με την μακροθυμία και την πατρική εμπιστοσύνη του σε εμάς τους νεώτερους, ακόμη και όταν διαφωνούσε με πράξεις, ιδέες ή επιλογές μας ή όταν θεωρούσε πως κάνουμε λάθος, ο μακαριστός ιεράρχης έδωσε έμπρακτα δείγματα αυτού του εσχατολογικής εμπνεύσεως συγχωρητικού και απελευθερωτικού ήθους της Εκκλησίας. Νομιμοποιώντας δε, συν τοις άλλοις, την σοβαρά ασκούμενη κριτική και αποκαθιστώντας στις πραγματικές του διαστάσεις τον ενδοθεολογικό διάλογο που είναι το οξυγόνο και η απαραίτητη προϋπόθεση υγιούς εκκλησιαστικής ζωής, ο Περγάμου απέδειξε ότι οι μεγάλοι θεολόγοι δεν φοβούνται τον διάλογο και την κριτική, αλλά ότι αντιθέτως την επιδιώκουν, γιατί γνωρίζουν ότι η κριτική λειτουργία είναι σύμφυτη με το θεολογείν, και ότι χωρίς αυτήν δεν μπορούμε να περιμένουμε τίποτα άλλο πέρα από μια θεολογία της επανάληψης και των εγκωμίων που τόσο συχνά ανθούν, όπως όλοι γνωρίζουμε, στα εκκλησιαστικά και θεολογικά μας περιβάλλοντα. 

Εν κατακλείδι, η ανάγνωση του έργου του Μητροπολίτη Περγάμου και η μαθητεία στη θεολογική του σκέψη που χαρακτηρίζεται για τον εσχατολογικό της προσανατολισμό, τον ευχαριστιοκεντρικό της χαρακτήρα και την δημιουργική της μετοχή στην οικουμενική θεολογική συζήτηση, βοήθησε εμάς τους εν Ελλάδι και αλλαχού στον ορθόδοξο κόσμο παροικούντες θεολόγους, να μεταβούμε από μια πολιτισμική, σε μία καθαυτό θεολογική ερμηνευτική, και από μία γενικώς και αορίστως «πνευματοκρατική», σε μία χριστοκεντρική και μυστηριοκεντρική προοπτική. Αν τις δύο τελευταίες δεκαετίας η θεολογία στον τόπο μας έκανε κάποια δειλά βήματα προς την κατεύθυνση της υπέρβασης της εσωστρέφειας, του θεολογικού επαρχιωτισμού και απομονωτισμού, καθώς και του ναρκισσευόμενου θεολογικού αντιδυτικισμού, είναι βέβαιο ότι σε μεγάλο βαθμό αυτό οφείλεται και στη δική του παρουσία και τον δικό του λόγο. 

Γέροντα Περγάμου Ιωάννη, 

Σας ευχαριστούμε εκ βάθους καρδίας για όσα προσφέρατε στην Εκκλησία και τη θεολογία· για τους δρόμους που ανοίξατε στη θεολογική έρευνα και στον επιζητούμενο διάλογο της Εκκλησίας με τον κόσμο, με τα γράμματα, με τις τέχνες και τις επιστήμες· γι’ αυτήν την παρήγορη και φιλάνθρωπη εκδοχή της Ορθοδοξίας που ενσαρκώσατε και που την έχουμε τόσο ανάγκη, ιδιαίτερα σήμερα· για το συγχωρητικό/απελευθερωτικό ήθος της Εκκλησίας που μας διδάξατε, και που επιτέλους θα πρέπει κάτι να μας μάθει εμάς τους Έλληνες και ορθόδοξους για τη σχέση μας με τους χριστιανούς των άλλων χριστιανικών παραδόσεων και τους πιστούς των άλλων θρησκειών· γιατί με τα βιβλία, τα άρθρα και τα μαθήματά σας συντροφεύσατε τις θεολογικές μας ανησυχίες και αναζητήσεις και ανοίξατε ένα δρόμο για να πορευθούμε· γιατί ξέρατε να σεβαστείτε τη διαφορετικότητά μας ή και τη διαφωνία μας με συγκεκριμένες απόψεις και θέσεις σας, χωρίς να μας αποκλείσετε ή να μας καταστήσετε αποσυνάγωγους· γιατί εξακολουθήσατε μέχρι τέλους να παράγετε θεολογία και ως θεολόγος πρωτίστως να σκέφτεστε και να συμπεριφέρεστε. 

Καλή ανάπαυση αγαπημένε μας δάσκαλε στην αγκαλιά του Τριαδικού Θεού, τον οποίο τόσο αγαπήσατε και διακονήσατε με την ιερουργία, τον λόγο και την πένα σας. 

Καλή Ανάσταση!

Δείτε εδώ και την ανάρτηση μας

Ακαδημαϊκός Έπαινος Σεβ. Μητροπολίτη Περγάμουκ. Ιωάννη Ζηζιούλακατά την υποδοχή αυτού ως Εταίρου της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλουυπό Παντελή Καλαϊτζίδη. 

ΤΑ "ΑΝΘΙΒΟΛΑ" ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 17 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΣΤΟ "ΕΝ ΠΛΩ"

Δύο άνθρωποι των περιοδικών, ο Σταύρος Γιαγκάζογλου (Ίνδικτος, Αναλόγιον, Θεολογία) και ο Δημήτρης Αγγελής (Νέα Ευθύνη, Φρέαρ), υπό τη σκέπη των εκδόσεων «Εν πλω», διευθύνουν τη νέα ετήσια έκδοση χριστιανικού διαλόγου και πολιτισμού με τίτλο Ανθίβολα. 

Τα Ανθίβολα δεν φιλοδοξούν να προβάλλουν ιδεολογικά κριτήρια ή δεδομένα κοσμοείδωλα, αλλά να καλλιεργήσουν και να θεραπεύσουν την πνευματική δημιουργία και την πληρότητα του νοήματος μέσα από την ανάδειξη της σχέσης και του διαλόγου της χριστιανικής παράδοσης με τον πολιτισμό.

Η χριστιανική σκέψη και εμπειρία ‒και μάλιστα η ορθόδοξη‒ ουδέποτε υπήρξε ιδιωτική ή απλώς ατομική υπόθεση, αλλά αποτέλεσε πάντοτε προσωπική κατάθεση και μαρτυρία στον δημόσιο χώρο. Ως βιβλικός και πατερικός λόγος, ως δρώμενο της Λειτουργίας, ως ποιητική έκφραση και ως τέχνη, η χριστιανική παράδοση σμιλεύτηκε πάντοτε σε διάλογο και σε δημιουργική πρόσληψη του εκάστοτε πολιτισμού. Πέρα από οποιαδήποτε παγιωμένη ιδεολογία και κοσμοαντίληψη, τα Ανθίβολα έρχονται να υπηρετήσουν έναν ανοικτό και απροκατάληπτο διάλογο με την εποχή μας. Στους αντίποδες της κρίσης και του νοηματικού κενού και του αδηφάγου ρεύματος του πολιτιστικού καταναλωτισμού, που φαίνεται να κυριαρχεί σήμερα ως γενικότερο σύμπτωμα, τα Ανθίβολα αποβλέπουν στον ανεξάρτητο στοχασμό και στην κριτική και ερμηνευτική θεώρηση της πραγματικότητας που μας περιβάλλει, χωρίς αποκλεισμούς και προκαταλήψεις. 

Τα Ανθίβολα φιλοδοξούν να συγκεντρώσουν κοντά τους όλες τις ενδιαφέρουσες φωνές που μπορούν να συμβάλλουν σ’ έναν τέτοιο διάλογο. 

Στον πρώτο τόμο (Μάιος 2017) όπου φιλοξενείται μεταξύ άλλων και αφιέρωμα στον φονταμενταλισμό, δημοσιεύονται κείμενα των: Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα), Κυριάκου Χαραλαμπίδη, π. Αντωνίου Πινακούλα, Νατάσας Κεσμέτη, π. Ευάγγελου Γκανά, Νικολάου Ασπρούλη, Γιώργου Βλαντή, Θανάση Ν. Παπαθανασίου, Ντήτριχ Μπονχέφερ, Δημήτριου Ν. Μόσχου, Σταύρου Γιαγκάζογλου, Δημήτρη Αγγελή, Βασίλη Τσιαμπούση, Εύης Βουλγαράκη-Πισίνα, π. Λάμπρου Καμπερίδη, Δημήτρη Μαυρόπουλου, Ισίδωρου Ζουργού, Ιβάν Μπούνιν, Πέτρου Κεφαλιακού, Δημήτρη Β. Τριανταφυλλίδη, Λυντί Νταττά, Ιωσήφ Βιβιλάκη. Το εξώφυλλο είναι του Χρήστου Κεχαγιόγλου, ενώ στο κέντρο του τόμου φιλοξενούνται 24 σχέδια του Αλέκου Κυραρίνη πάνω στην Αποκάλυψη, που φιλοτεχνήθηκαν ειδικά για τα Ανθίβολα. 

Οι εκδόσεις ΕΝ ΠΛΩ παρουσιάζουν την Ετήσια Έκδοση Χριστιανικού Διαλόγου και Πολιτισμού «Ανθίβολα», το Σάββατο 17 Φεβρουαρίου και ώρα 12 το μεσημέρι στον χώρο του βιβλιοπωλείου Εν Πλω, (Χαρ. Τρικούπη 6-10, Εμπορικό Κέντρο Atrium). 

Θα μιλήσουν οι: 

- π. Σταμάτης Σκλήρης, Αγιογράφος-ζωγράφος, Ιατρός και Θεολόγος. 

- Θανάσης Παπαθανασίου, Δρ. Θεολογίας, Αρχισυντάκτης του περιοδικού Σύναξη, Διδάσκων στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών. 

- Δημήτρης Αγγελής, Ποιητής, Δρ. Φιλοσοφίας, Διευθυντής περιοδικού Φρέαρ. 

- Σταύρος Γιαγκάζογλου, εκλεγμένος Επίκουρος Καθηγητής Δογματικής στο Τμήμα Θεολογίας του ΕΚΠΑ. 

- Μουσική συμμετοχή: Χρήστος Μακρόπουλος - Μέλη του συγκροτήματος Encardia

ΑΝΘΙΒΟΛΑ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Ο ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ ΙΕΡΟΘΕΟΣ, Ο ΓΕΡΩΝ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ "Η ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος δημοσίευσε κείμενο με τίτλο: «Ἡ ὀντολογία τοῦ προσώπου»: ἡ συστηµατική παρερµηνεία τῶν ἁγίων Ἀθανασίου, Καππαδοκῶν καί Μαξίµου ἀπό τόν Μητροπολίτη Περγάµου Ἰωάννη Ζηζιούλα. Όπως σημειώνεται σε σχετικό δελτίο τύπου της Μητροπόλεως Ναυπάκτου «στό κείμενο αὐτό ἐπισημαίνονται οἱ παρακινδυνευμένες ἀπόψεις τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Περγάμου κ. Ἰωάννου γιά τήν «ὀντολογία τοῦ προσώπου» καί κυρίως γιά τήν δῆθεν «μία ἐλεύθερη βούληση, αἰώνια, ἀΐδια» τοῦ Πατρός, γιά τό δῆθεν «ἐλεύθερο θέλημα τοῦ Πατρός», καί παρουσιάζονται οἱ συνέπειές τους…. ἡ «ὀντολογία τοῦ προσώπου» ὅπως ἑρμηνεύεται ἀπό τόν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Περγάμου εἶναι ἀντιπατερική καί δυστυχῶς τέτοιες ἀπόψεις ἔχουν εἰσχωρήσει σέ πολλά σύγχρονα θεολογικά καί ἐκκλησιαστικά κείμενα.»

Απλώς επισημαίνουμε ότι στο επίσημο βιογραφικό του Σεβ. Ναυπάκτου διαβάζουμε, μεταξύ άλλων: "Τό βιβλίο του μέ τίτλο «Τό Πρόσωπο στήν Ὀρθόδοξη Παράδοση» βραβεύθηκε ἀπό τήν Ἀκαδημία Ἀθηνῶν ὡς τό καλύτερο θεολογικό βιβλίο τῆς πενταετίας, μέ θερμή εἰσήγηση τῶν Ἀκαδημαϊκῶν κ. Εὐαγγέλου Μητσόπουλου, Μάρκου Σιώτη καί Σεβ. Μητροπολίτου Περγάμου κ. Ἰωάννη. Ἡ βράβευση ἔγινε τό ἔτος 1996 σέ ἐπίσημη ἑορταστική ἐκδήλωση τῆς ὁλομελείας τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν."

Άρα, είκοσι χρόνια μετά την βράβευση του Σεβ. Ναυπάκτου για το βιβλίο του «Το Πρόσωπο στην Ορθόδοξη Παράδοση», τη εισηγήσει και του ακαδημαϊκού Μητροπολίτου Περγάμου, ο τελευταίος – κατά τον Μητροπολίτη Ναυπάκτου - βρίσκεται σε «πλάνη», για ένα θέμα για το οποίο πρότεινε προς βράβευσιν τον Σεβ. Ναυπάκτου. 

Για το "πρόσωπο", μάλιστα, κάποιοι μελετητές τοποθετούν Περγάμου και Ναυπάκτου δίπλα, όπως η Όλγα Στασινοπούλου σε κείμενό της που δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα της Αποστολικής Διακονίας: 

"Σύγχρονοι μελετητές όπως ο Μητροπολίτης Περγάμου και πρώην Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών Ιωάννης Ζηζιούλας, ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγ. Βλασίου Ιερόθεος, οι καθηγητές Χρήστος Γιανναράς, και Στέλιος Ράμφος ο Βασίλειος Γιούλτσης, αναφέρουν τα κύρια γνωρίσματα του ανθρωπίνου προσώπου και την ειδοποιό διαφορά του από το άτομο."

Στο Συνέδριο με θέμα: "Γέροντας Σωφρόνιος, ο Θεολόγος του Ακτίστου Φωτός", που διοργανώθηκε στο Πολεμικό Μουσείο από την Μονή Βατοπαιδίου (19-21 Οκτωβρίου 2007), στην τέταρτη συνεδρία (Σάββατο 20 Οκτωβρίου), ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης ανέπτυξε το θέμα: «Η περί προσώπου αντίληψη του Γέροντος Σωφρονίου σε σχέση με τα σύγχρονα θεολογικά ρεύματα» και αμέσως μετά ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος μίλησε για «Το πρόσωπο ως αλήθεια στη διδασκαλία του Γέροντος Σωφρονίου».

Σύμφωνα, επίσης, με το βιογραφικό του Ναυπάκτου Ιεροθέου: «Μητροπολίτης Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου ἐξελέγη τήν 19η Ἰουλίου τοῦ 1995, χειροτονήθηκε τήν 20ή Ἰουλίου τοῦ 1995 στόν Μητροπολιτικό Ναό Ἀθηνῶν προεξάρχοντος τοῦ Μητροπολίτου Ἰωαννίνων Θεοκλήτου καί συνιερουργούντων τῶν Μητροπολιτῶν Δημητριάδος Χριστοδούλου (μετέπειτα Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος), Πειραιῶς Καλλινίκου, Θηβῶν καί Λεβαδείας Ἱερωνύμου (νῦν Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος), Σερρῶν καί Νιγρίτης Μαξίμου, Μαντινείας καί Κυνουρίας Ἀλεξάνδρου, Κίτρους Ἀγαθονίκου, Περγάμου Ἰωάννου, Ἄρτης Ἰγνατίου καί Βεροίας Παντελεήμονος.» 

Παραθέτουμε στη συνέχεια την απάντηση του Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννη στον Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιερόθεο με ημερομηνία 17 Σεπτεμβρίου 2012. Μάλλον καθίσταται διαχρονική, μετά το νέο κείμενο του Μητροπολίτου Ναυπάκτου.

Σεβασμιώτατον Μητροπολίτην 

Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου 

Κύριον Ἱερόθεον, 

Εἰς Ναύπακτον. 

Ἀθῆναι, 17 Σεπτεμβρίου 2012 

Σεβασμιώτατε, 

Μέ κατάπληξιν διεπίστωσα εἰς κείμενόν Σας ὑπό τόν τίτλον «Ἡ μεταπατερική θεολογία ἀπό ἐκκλησιαστικῆς προοπτικῆς», δημοσιευόμενον εἰς τόν τόμον Πατερική Θεολογία καί μεταπατερική αἵρεση, ἔκδ. Ἱ. Μητροπόλεως Πειραιῶς, Πειραιεύς 2012, κατάφωρον παραποίησιν ἰδικοῦ μου κειμένου, πρός ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ Σας ὃτι εἰς τό κείμενόν μου αὐτό ἐκφράζονται θέσεις «ἀπαράδεκτες ἀπό πλευρᾶς Ὀρθοδόξου θεολογίας» (σ. 199). 

Καί ὡς πρός μέν τήν οὐσίαν τῶν ἰσχυρισμῶν Σας, ἀφοῦ ἀπεφασίσατε νά μᾶς διδάξετε Ὀρθόδοξον θεολογίαν, θά λάβετε τήν δέουσαν ἀπάντησιν. Εἰς τήν ἐπιστολήν αὐτήν περιορίζομαι εἰς τήν ἐπισήμανσιν καί τόν στιγματισμόν τῆς μεθόδου, τήν ὁποίαν χρησιμοποιεῖτε πρός ἀπόδειξιν τῶν ἰσχυρισμῶν Σας. 

Εἰς τό περί οὖ ὁ λόγος κείμενόν μου, τό ὁποῖον ἀπεσπάσατε ἀπό τά Μαθήματα Χριστιανικῆς Δογματικῆς (Σημειώσεις ἀπό τάς Παραδόσεις μου εἰς τό Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης) μέ λανθασμένην παραπομπήν εἰς τίτλον καί σελίδας (ἀλλά αὐτό τό τελευταῖον ἀποτελεῖ συγγνωστήν προχειρότητα καί, ἲσως, τυπογραφικόν λάθος), καί εἰς τό ὁποῖον ὁμιλῶ περί τῆς ἐλευθέρας παρά τοῦ Πατρός γεννήσεως τοῦ Υἱοῦ καί ἐκπορεύσεως τοῦ Πνεύματος, προσθέτετε μετά ἀπό ἀποσιωπητικά τήν φράσιν: «Ἡ ἒννοια τῆς βουλήσεως ἒχει ἀκριβῶς τήν ἒννοιαν τῆς ἐπιλογῆς»! 

Ἀλλά τήν τελευταίαν αὐτήν φράσιν ποῦ τήν εὑρήκατε; Τήν ἐπήρατε ἀπό τήν ἑπομένην σελίδα, εἰς την ὁποίαν ἀναφέρομαι εἰς τάς ἀπόψεις τῶν Ἀρειανῶν (ὂχι τάς ἰδικάς μου) καί εἰς τόν τρόπον, μέ τόν ὁποῖον ἀσκεῖ τήν ἐλευθερίαν ὂχι ὁ Θεός, ἀλλά ὁ ἄνθρωπος (ὡς ἐπιλογήν). Διαθέτω μάλιστα ἐκεῖ περισσοτέρας τῶν τριῶν σελίδων, διά νά ἐξηγήσω ὃτι εἰς τόν Θεόν ἡ ἐλευθερία δέν ἀσκεῖται ὡς ἐπιλογή, καί τονίζω ὅτι «κακόδοξη ἀντίληψη εἶναι ὃταν ἡ θέληση τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀπόφαση ἐπιλογῆς» (σ. 114), δεδομένου μάλιστα ὃτι μία τοιαύτη ἀντίληψις θά ὁδηγοῦσε εἰς τό συμπέρασμα ὃτι ὁ Πατήρ θά μποροῦσε καί νά μήν εἶχε γεννήσει τόν Υἱόν καί ἐκπορεύσει τό Πνεῦμα. Αὐτήν τήν κακοδοξίαν, τήν ὁποίαν καταδικάζω ρητῶς, μέ ἐμφανίζετε διά τῆς μεθόδου τῶν ἀποσιωπητικῶν ὃτι τήν ἀσπάζομαι! Καί ἀφοῦ, ὑποτίθεται, ἀνεγνώσατε τά Μαθήματα Δογματικῆς, δέν εἲδατε ὃτι τό νά «κολλήσετε» τήν φράσιν περί βουλήσεως ὡς ἐπιλογῆς εἰς ὃσα λέγω περί τῆς Ἁγίας Τριάδος προσκρούει εἰς τήν ρητήν ἐκεῖ δήλωσίν μου ὃτι «δέν ἀσκεῖται ἡ ἐλευθερία ἀπό τόν Θεόν ὡς ἐκλογή» (σ. 95); 

Διερωτῶμαι, Σεβασμιώτατε, διατί προέβητε εἰς αὐτήν τήν κατάφωρον παραποίησιν τῶν θέσεών μου. Τό ἐπράξατε ἐκ παραδρομῆς; Ἀλλά δι’ ἕνα ἒμπειρον καί πολυγραφώτατον συγγραφέα, ὡς ἡ Σεβασμιότης Σας, τοῦτο θά ἒθετεν ἐν ἀμφιβόλῳ τήν ἀκρίβειαν καί ἀξιοπιστίαν καί τῶν λοιπῶν δημοσιευμάτων Σας. Τό ἐπράξατε συνειδητῶς καί σκοπίμως; Ἀλλά τοῦτο προτιμῶ οὐδέ κἄν νά τό σκέπτωμαι. 

Σεβασμιώτατε, 

Γνωρίζετε τήν πολεμικήν, ἡ ὁποία ἀσκεῖται τελευταίως ὑπό ὡρισμένων κύκλων ἐναντίον μου καί αὐτοῦ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ἐξ ἀφορμῆς τοῦ γεγονότος ὃτι, ὑπείκων εἰς συνοδικάς ἀποφάσεις ὃλων ἀνεξαιρέτως τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, προεδρεύω ἀπό Ὀρθοδόξου πλευρᾶς τοῦ ἐπισήμου θεολογικοῦ Διαλόγου μετά τῶν Ρωμαιοκαθολικῶν. Ἡ ἐμπάθεια καί αἱ ὓβρεις, πού τήν συνοδεύουν, καθιστοῦν ἀδύνατον καί ἄνευ νοήματος οἱανδήποτε ἀπάντησιν εἰς τήν πολεμικήν αὐτήν. Η ἄμεσος ἢ ἔμμεσος ὃμως συστράτευσις ἑνός ἐπισκόπου τῆς Ἐκκλησίας εἰς τήν πολεμικήν αὐτήν, καί δή καί μέ μεθόδους παραποιήσεως τῶν θέσεών μου, ἀποτελεῖ ἰδιαιτέρως σοβαρόν ζήτημα. Ἐλπίζω νά ἀνελογίσθητε, ὡς ὑπεύθυνος ἱεράρχης τῆς Ἐκκλησίας, ποῦ μᾶς ὁδηγεῖ ἡ κατάστασις αὐτή. «Εἰ γάρ ἀλλήλους δάκνετε καί κατεσθίετε, βλέπετε μή ὑπ’ ἀλλήλων ἀναλωθῆτε» (Γαλ. 5,15). Ἐπειδή γνωρίζω ὃτι μελετᾶτε τόν ἅγιον Μάξιμον, τόν Ὁμολογητήν, ἀδελφικῶς παρακαλῶ νά προσέξετε τό ἑξῆς χωρίον ἀπό τάς «Πεύσεις καί ἀποκρίσεις» του: 

«Ὅστις τόν ἀδελφόν αὐτοῦ τόν ὁμόπιστον ἄθεον καί εἰδωλολάτρην, ἢ αἱρετικόν καί ἄπιστον καλεῖ, οὖτος λέγει ‘’μωρόν’’, καί τῆς γεένης δικαίως ὑπεύθυνος γίνεται» (Πεύσ. ιδ΄ PG 90, 797Α) 

Μετά τῆς ἐν Κυρίῳ ἀγάπης, 

† Ὁ Περγάμου Ἰωάννης 

Υ.Γ. Ἀπηυχόμην πάντοτε τήν δημοσίαν διένεξιν μεταξύ ἱεραρχῶν, ἡ ὁποία βλάπτει σοβαρῶς τήν εἰκόνα τῆς Ἐκκλησίας, καί ἒκαμα τό πᾶν, διά νά ἀποφευχθῇ, ἀλλά ἡ Σεβασμιότης Σας ἢρξατο, δυστυχῶς, χειρῶν ἀδίκων. Κατόπιν τούτου εἶμαι ὑποχρεωμένος διά λόγους στοιχειώδους αὐτοπροστασίας μου νά δημοσιοποιήσω εὐρύτερον τήν παροῦσαν ἐπιστολήν. 

 † Π. Ἰ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟΥΣ "ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΚΑΡΑΜΑΖΟΦ" ΤΟΥ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ ΣΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Διαβάζω σε δελτίο τύπου του Ραδιοφωνικού Σταθμού της Εκκλησίας: 

Το Ραδιόφωνο της Εκκλησίας 89,5 στο πλαίσιο της εκπομπής «Από Τέχνη σε Τέχνη», που μεταδίδεται κάθε Κυριακή 20:00-21:00, επιχειρεί να διαλεχθεί και να παρουσιάσει τα διάφορα είδη τέχνης μέσα από προσωπικές μαρτυρίες σημαντικών ανθρώπων που τα υπηρετούν. 
Αυτή την Κυριακή 3 Ιανουαρίου 2016, με αφορμή την έλευση στην Αθήνα του Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας (που ίδρυσε ο Κωνσταντίν Στανισλάβσκι) και το ανέβασμα της 5ωρης παράστασης του έργου «Αδελφοί Καραμάζωφ» του Ντοστογιέφσκι, σε σκηνοθεσία Κωνσταντίν Μποκομόλοφ, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, θα μεταδώσει σε επανάληψη εκπομπή με καλεσμένο τον Μανώλη Βελιτζανίδη. Η εκπομπή έχει θέμα: «Ο Μανώλης Βελιτζανίδης μιλάει για τους αδελφούς Καραμάζωφ του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι καθώς και για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης Κολιμά με αφορμή το βιβλίο: Ιστορίες από την Κολιμά του Βαρλάμ Σαλάμοφ» και την επιμελείται και την παρουσιάζει ο ιερέας και σκηνοθέτης π. Πέτρος Μινώπετρος.

Αίφνης θυμάμαι ένα κείμενο του Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννη με θέμα: “Ντοστογιέφσκι και ηθική”, στο τεύχος 3 του περιοδικού νέα ευθύνη  (Ιανουάριος – Φεβρουάριος 2011). Παραθέτω εδώ το φινάλε του κειμένου που επιγράφεται Θεολογική αποτίμηση του Ντοστογιέφσκι.

"Ο Ντοστογιέφσκι μάχεται την ηθική για ένα και μόνο λόγο: διότι, όπως και η λογική, στερεί τον άνθρωπο από το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό του, χάρη στο οποίο διαφέρει από τα ζώα, δηλαδή την ελευθερία. Αυτή είναι η “εικόνα του Θεού” στον άνθρωπο και η εικόνα αυτή με τίποτε δεν εξαλείφεται. Ο άνθρωπος πάντοτε θα επιζητεί την ελευθερία, όσες ευεργεσίες και αν του προσφέρει η λογική και η ηθική.

Η ελευθερία δεν είναι για τον Ντοστογιέφσκι αυτό που στη δυτική φιλοσοφία επικράτησε να λέγεται επιλογή μεταξύ του καλού και του κακού. Μια τέτοια επιλογή είναι για τον Ντοστογιέφσκι γελοία, διότι το καλό και το κακό είναι ανάμεικτα στην ανθρώπινη ύπαρξη. Η ελευθερία είναι κάτι οντολογικό, είναι η απόρριψη ή αποδοχή της ίδιας της ύπαρξής μας.

Εάν ο άνθρωπος, ασκώντας την ελευθερία του, απορρίψει την ύπαρξη, δεν έχει άλλη επιλογή από την αυτοκτονία. Αν αντιθέτως, αποδεχθεί την ύπαρξη, τότε δεν έχει άλλη επιλογή από το να την αποδεχθεί όπως αληθινά είναι, δηλαδή ως (παράλογη) οδύνη, ως Σταυρό. Αυτό ακριβώς συνέβη στην Ενανθρώπηση του Κυρίου.

Η αποδοχή του Σταυρού σημαίνει ταύτιση με όλους τους πάσχοντας, ανάληψη ευθύνης για όλο τον πόνο της κτίσεως, ταύτιση μέχρι θανάτου. Μόνον έτσι επέρχεται η λύτρωση από το κακό, όχι με την ηθική και τη λογική, αλλά με την αγάπη που αυτοθυσιάζεται. Δεν πρόκειται περί μαζοχισμού, διότι δεν πρόκειται για αυτοϊκανοποίηση του θυσιαζομένου. Πρόκειται για την διαπίστωση ότι ο μόνος δρόμος για να νικηθεί το κακό και ο ίδιος ο θάνατος είναι να τα υποστεί κανείς εκούσια, και τούτο προς χάρη των άλλων.

σημειώσεις του Ντοστογιέφσκι για το Κεφ. 5 των «Αδελφών Καραμάζοφ»

Έτσι ο Ντοστογιέφσκι, ασφαλώς όχι τυχαία, επιλέγει ως προμετωπίδα του μεγάλου έργου του το ευαγγελικό ρητό: “ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολὺν καρπὸν φέρει”. Ο Σταυρός δεν είναι αυτοσκοπός. Τελικός σκοπός είναι η Ανάσταση. Αλλά δεν φθάνει κανείς εκεί παρά περνώντας από το Σταυρό.

Ο Ντοστογιέφσκι ασκεί με τον τρόπο αυτό την πιο βαθιά και πειστική κριτική στη δυτική παράδοση, που πίστεψε ότι με τον ορθό λόγο, την ορθή πράξη (ηθική) και την αποτελεσματική οργάνωση του κόσμου θα εξαλείψει το κακό. Ολόκληρος ο 20ός αιώνας με τους πολέμους και τη φρίκη της απανθρωπιάς του απέδειξε πόσο δίκαιο είχε ο Ντοστογιέφσκι στην κριτική αυτή. Το μήνυμά του υπήρξε προφητικό και εξακολουθεί να είναι τέτοιο.

Ο Ντοστογιέφσκι είναι, πάνω από όλα, θεολόγος. Αντλεί από τη μοναστική, κυρίως, παράδοση της Εκκλησίας μας αλλά και αποπνέει το άρωμα της ευχαριστιακής κοινωνίας. Αλλά, ας το ομολογήσουμε με λύπη, η σύγχρονη Ορθόδοξη Εκκλησία μας και η θεολογία της δείχνουν να προτιμούν συχνά τη λογική και ηθική του Μεγάλου Ιεροεξεταστή."
Αυτά τα καίρια επεσήμανε ο Μητροπολίτης Περγάμου και ο νοών νοείτω...
Τώρα για το θέατρο, με αφορμή την παράσταση του  Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας «Αδελφοί Καραμάζοφ» του Ντοστογιέφσκι, σε σκηνοθεσία Κωνσταντίν Μποκομόλοφ, στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών από 3 έως 6 Ιανουαρίου. 
Πέρυσι (2015) οι «Αδελφοί Καραμάζοφ» ανέβηκαν στο Θέατρο Τέχνης. 

Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών - Επιδαύρου 2014, παρουσιάστηκε "η εμπειρία μιας ανάγνωσης".  Έξι ηθοποιοί που διάβασαν μαζί, επί οκτώ μήνες, τους Αδελφούς Καραμάζοφ (1880) μοιράστηκαν δημόσια την εμπειρία της συνάντησης με το τελευταίο ντοστογιεφσκικό αριστούργημα. 

Που σημαίνει πως και η θεατρική Ελλάδα κινείται σε Ντοστογιεφσκικούς ρυθμούς. Περιορίζομαι στους Αδελφούς Καραμάζοφ γιατί θα έπρεπε να γράψω πολλά για τις παραστάσεις του μεγάλου Ρώσου που κατακλύζουν τις Αθηναϊκές θεατρικές σκηνές τα τελευταία χρόνια. 

Ένας μυθιστοριογράφος που ποτέ του δεν σκέφτηκε το θεατρικό σανίδι για τα έργα του. Όπως, άλλωστε, και ο Παπαδιαμάντης, του οποίου τα διηγήματα επίσης γνωρίζουν αλλεπάλληλες θεατρικές αναγνώσεις και εκδοχές. 

Κι όμως, ο Ντοστογιέφσκι λειτουργεί ακόμα ως ΠΡΟΚΛΗΣΗ. 

Στην παράσταση του Θεάτρου Μόσχας ο σκηνοθέτης Κονσταντίν Μπογκομόλοφ είναι απόλυτα - θα λέγαμε - ανατρεπτικός. Μεταφέρει τη σκηνή στη σημερινή Ρωσία των ολιγαρχών, σε ένα σκηνικό τοπίο από μαύρο γυαλιστερό δέρμα και μέταλλο, όπου τα πρόσωπα του δράματος αλληλοσπαράσσονται μέσα από οθόνες plasma και υπό τους ήχους pop τραγουδιών. Σ’ αυτό τον αποδομημένο χώρο ο μοναχός Αλιόσα είναι γυναίκα και το σώμα του νεκρού πατέρα Καραμάζοφ κείτεται μέσα σε ένα μηχάνημα σολάριουμ. Στο αλλόκοτο αυτό σύμπαν των "Καραμάζοφ" του Μπογκομόλοφ θα ακουστούν ακόμα παράδοξες μουσικές: από σύγχρονη ρωσική ποπ έως μπαλάντες του Freddie Merkury και του Nick Cave. 

Ο 40χρονος ριζοσπάστης Μπογκομόλοφ προκαλεί, στηλιτεύει, βάζει στο στόχαστρο πολιτική, θρησκεία και ηθική και δε σέβεται τίποτα – εκτός από το λόγο του Ντοστογιέφσκι. «Τα παιχνίδια με το κείμενο του Ντοστογιέφσκι είναι πολύ επικίνδυνα», λέει, δηλώνοντας το θαυμασμό του για την «εκστατικό» λόγο του μεγάλου συγγραφέα, τον ικανό να μεταδίδει ενέργεια και να δημιουργεί πολύπλοκες πραγματικότητες.

Απορώ πως η παράσταση αυτή - ακατάλληλη για ανηλίκους - διέλαθε της προσοχής του καθεστώτος Πούτιν...

Αλλά ας έλθουμε στην εκπομπή του π. Πέτρου Μινώπετρου. 

Καλεσμένος του είναι ο Μανώλης Βελιτζανίδης, παθιασμένος αναγνώστης από παιδί «μέχρι αντικοινωνικότητος», ο οποίος έχει διαβάσει τουλάχιστον δέκα φορές το κάθε βιβλίο του μεγάλου Ρώσου. Εγκιβωτίζοντας στις χρονιές της ζωής του, και «εποχή Ντοστογιέφσκι». Διότι όποτε τον ξαναδιαβάζει, ακόμα και τώρα, αλλιώς τον διαβάζει! Ντοστογιέφσκι και σήμερα, γιατί όπως έχει πει σε παλαιότερη συνέντευξή του ο Μ. Βελιτζανίδης "πρέπει να γυρνούμε ξανά και ξανά στους κλασικούς. Ντοστογιέφσκι γιατί από τότε που ξεκίνησα να είμαι αναγνώστης ήταν ο αγαπημένος μου συγγραφέας. Ντοστογιέφσκι γιατί από τότε που έγινα εκδότης αυτό ήταν τ’ όνειρό μου. Κάποια στιγμή να εκδώσω κι εγώ στην «Ινδικτο» τα κείμενά του." Και το έκανε φυσικά.

Αλλά από την "Ίνδικτο" ο Βελιτζανίδης εξέδωσε και τις "Ιστορίες από την Κολιμά του Βαρλάμ Σαλάμοφ", βιβλίο για το οποίο μιλάει στην εκπομπή του π. Πέτρου Μινώπετρου. Ένα βιβλίο - ντοκουμέντο από τη ζωή των εκτοπισμένων στα σταλινικά γκουλάγκ της Κολιμά. 

Ο Βαρλάμ Σαλάμοφ πέρασε στην Κολιμά δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια όπου εξορίστηκε επειδή διακίνησε το Γράμμα του Λένιν προς το Συνέδριο, όπου θιγόταν η προσωπικότητα του Στάλιν. Ο μάρτυρας της Κολιμά που περιέγραψε μια εποχή στην Κόλαση μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά από την Ελένη Μπακοπούλου. 145 «Ιστορίες από την Κολιμά» (1968 σελίδες!)το στρατόπεδο εργασίας της Σοβιετικής Ενωσης, όπου έζησαν - στο όριο του θανάτου - εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατά τις δεκαετίες 1930-1950.  

Τα υπόλοιπα, αγαπητοί συνοδίτες, στην συχνότητα 89,5 του Ραδιοφώνου της Εκκλησίας. 

Κυριακή 3 Ιανουαρίου 2016, στις 8 το βράδυ. 

ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΟΥΣ ΔΕΛΦΟΥΣ ΜΕ ΘΕΜΑ "ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ" (29-31 ΜΑΪΟΥ 2015)

Από τις 29 έως τις 31 Μαΐου 2015 στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών θα λάβει χώρα αγγλόφωνο διεθνές συνέδριο με θέμα «Οντολογία και Ιστορία», στο οποίο θα εξετασθεί η σημασία του διπόλου αυτού για την φιλοσοφία και την θεολογία - στην οποία το ερώτημα αφορά, ουσιαστικά, στην εσχατολογία. 

Στους προσκεκλημένους ομιλητές συμπεριλαμβάνονται: ο Σεβ. Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας), ο ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας Χρήστος Γιανναράς, ο καθηγητής φιλοσοφίας του Κολλεγίου του Τιμίου Σταυρού, Worcester MA, Αρχιμ. Παντελεήμων Μανουσάκης και ο καθηγητής συστηματικής θεολογίας του Πανεπιστημίου του St Andrews, Alan J. Torrance. 

Το συνέδριο διοργανώνεται από τον δρ. Σωτήρη Μητραλέξη και αφιερώνεται στην μνήμη του π. Matthew Baker, ο οποίος θα παρευρίσκετο στο συνέδριο προς χαράν των πολλών μελετητών που ήθελαν να τον συναντήσουν, αλλά, δυστυχώς, βρήκε τραγικό θάνατο σε αυτοκινητιστικό ατύχημα στην Αμερική, την Κυριακή της Ορθοδοξίας, από το οποίο επέζησαν τα έξι παιδιά του και η πρεσβυτέρα του.

Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στα αγγλικά και είναι ανοικτό μόνον σε όσους έχουν ήδη εγγραφεί σε αυτό. 

Δείτε περισσότερα στην ιστοσελίδα του συνεδρίου εδώ.
Δείτε παλαιότερη ανάρτηση της Ιδιωτικής Οδού εδώ.
Στη συνέχεια δημοσιεύουμε το πλούσιο πρόγραμμα του εξαιρετικά ενδιαφέροντος αυτού συνεδρίου. 

Ontology and History-International Conference at the European Cultural Centre of Delphi 29-31 May 2015

Ο ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΝΕΙ ΤΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΕΙΔΗΣΕΩΝ "ΡΟΜΦΑΙΑ" ΣΕ ΑΠΑΛΕΙΨΗ ΑΝΑΚΡΙΒΩΝ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΩΝ

Διαβάζουμε στο Romfea.gr (Παρασκευή, 24 Απρίλιος 2015) ανάρτηση με τίτλο: Δήλωση του Μητροπολίτη Περγάμου για δημοσιεύμα, η οποία αρχίζει ως εξής: 

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης  Περγάμου κ. Ιωάννης απέστειλε προς το Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων Romfea.gr την ακόλουθη δήλωσή του.
Και στη συνέχεια παραθέτει την δήλωση του Γέροντος Περγάμου. 

Την αλήθεια γύρω από το θέμα μας τη λέει σχετικό, επίσημο ανακοινωθέν του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίο παραθέτουμε στη συνέχεια. 

Η αλήθεια είναι ότι ο "Σεβ. Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου κ. Ἰωάννης ἐζήτησε διά τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἀπό τόν διαχειριστήν τῆς ἱστοσελίδος «Romfea.gr», ὅπως, πρός ἀποφυγήν τῶν δι᾿ αὐτόν συνεπειῶν τοῦ Νόμου...".

Ο διαχειριστής της ιστοσελίδα Romfea, αρκέστηκε στο να παραθέσει τη δήλωση του Μητροπολίτου Περγάμου, χωρίς να μας πει ότι εξαναγκάστηκε προκειμένου να αποφύγει τις συνέπειες του νόμου. 

Ας δούμε τo αποψινό (25-4-2015) επίσημο ανακοινωθέν του Πατριαρχείου. 

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ 

Ἐξ ἀφορμῆς διαφόρων ἀνακριβῶν, ψευδῶν καί παραπλανητικῶν δημοσιευμάτων εἰς τό Διαδίκτυον ἐν σχέσει πρός τάς ἐργασίας τῆς ἐν Chambésy τῆς Γενεύης συνελθούσης Εἰδικῆς Διορθοδόξου Ἐπιτροπῆς πρός ἀναθεώρησιν καί ἐπιμέλειαν τῶν Κειμένων τῆς μελλούσης νά συνέλθῃ, σύν Θεῷ, Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς Σεβ. Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου κ. Ἰωάννης ἐζήτησε διά τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἀπό τόν διαχειριστήν τῆς ἱστοσελίδος «Romfea.gr», ὅπως, πρός ἀποφυγήν τῶν δι᾿ αὐτόν συνεπειῶν τοῦ Νόμου: 

α) Ἀπαλείψῃ διά παντός ἀπό τήν ἱστοσελίδα του τόσον τά σχετικά πρός τό ὡς ἄνω θέμα ἀνακριβῆ δημοσιεύματα τῆς 1ης Ἀπριλίου 2015, ὅσον καί τά συναφῆ πρός αὐτά ἐπώνυμα καί ψευδώνυμα ἄρθρα καί σχόλια, διά τῶν ὁποίων θίγεται καί δυσφημεῖται τόσον τό ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ὅσον καί προσωπικῶς ὁ Πρόεδρος καί ἄλλα μέλη αὐτῆς. 

β) Πρός ἀποκατάστασιν τῆς ἀληθείας δημοσιεύσῃ ἀμέσως χωρίς περικοπάς καί ὑπό τούς ἰδίους ὅρους, ὑπό τούς ὁποίους ἀνήρτησεν εἰς τήν ἱστοσελίδα του τά ὡς ἄνω δημοσιεύματα, τήν κατωτέρω Δήλωσιν τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς. 

Ἡ Δήλωσις τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Γέροντος Περγάμου κ. Ἰωάννου ἔχει ὡς ἑξῆς:

«Εξ αφορμής των ανακριβών δημοσιευμάτων στην ιστοσελίδα σας της 1ης Απριλίου 2015 (ώρα 13:32), σχετικών με τις εργασίες της υπό την προεδρία μου Ειδικής Διορθοδόξου Επιτροπής για την προετοιμασία της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας, καθώς και των επωνύμων και ψευδωνύμων άρθρων και σχολίων, τα οποία παρέμειναν επί μακρόν αναρτημένα στο ιστολόγιό σας, προκαλώντας δυσφήμηση του προσώπου μου και άλλων μελών της ως άνω Επιτροπής και ηθικήν βλάβην του έργου της, σας καλώ προς αποκατάσταση της αληθείας να δημοσιεύσετε αμέσως και διά παντός στο ιστολόγιό σας, καθώς και με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως και στο προηγούμενο δημοσίευμά σας, ότι: 

1. Είναι όλως ανακριβές και παραπλανητικό το δημοσίευμα στην ιστοσελίδα σας ως δήθεν «είδηση που ήθελε την προπαρασκευαστική επιτροπή στην προηγούμενη συνεδρία της να ζητά την κατάθεση τροπολογίας με την οποία η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος θα εκφράζει την αλληλεγγύη της στις “σεξουαλικές μειονότητες”». 

Όχι μόνο καμμιά τέτοια απόφαση της υπό την προεδρίαν μου Ειδικής Επιτροπής δεν υπήρξεν αλλά και κανένα απολύτως από τα μέλη της Επιτροπής δε προέβη σε υποστήριξη, άμεση ή έμμεση, του τρόπου ζωής των “μειονοτήτων” αυτών. 

Η μη άσκηση βίας κατά των αμαρτανόντων απορρέει από την Ευαγγελική αρχή της αγάπης προς κάθε αμαρτωλόν (βλ. μεταξύ πολλών άλλων την περίπτωση του λιθοβολισμού της μοιχαλίδος. Ιωαν. 8,3-11) και από κανένα απολύτως μέλος της Επιτροπής δεν συνδέθηκε με έγκριση ή αποδοχή του τρόπου ζωής των, όπως κακόβουλα εμφανίζεται το θέμα σε άρθρα και σχόλια που αναρτήσατε στην ιστοσελίδα σας. 

Επί του όλου περί ου ο λόγος θέματος τοποθετήθηκε, άλλωστε, με κάθε αυθεντία η ίδια η Επιτροπή με το επίσημο κοινό Ανακοινωθέν της 2ας Απριλίου 2015, το οποίο σας καλώ να δημοσιεύσετε με τα ονόματα των εκπροσώπων των Εκκλησιών που το υπέγραψαν, ως ακολούθως: 

Ἡ Εἰδική Διορθόδοξος Ἐπιτροπή, ἡ συγκροτηθεῖσα κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Συνάξεως τῶν Προκαθημένων τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν τόν Μάρτιον τοῦ 2014, προκειμένου κατ᾿ ἐντολήν αὐτῆς νά ἀναθεωρήσῃ τά συνταχθέντα καί ἐγκριθέντα κείμενα ὑπό τῆς Γ’ Προσυνοδικῆς Διασκέψεως (Γενεύη 1986) καί προσέτι νά ἐπιμεληθῇ τῶν κειμένων ὑπό τῆς Β’ Προσυνοδικῆς (Γενεύη 1982), ὡλοκλήρωσεν εἰς τρεῖς συνεχεῖς συνελεύσεις (29 Σεπτ. – 4 Ὀκτ. 2014, 16-21 Φεβρ. καί 29 Μαρτ. – 3 Ἀπρ. 2015) εἰς τό ἐν Σαμπεζύ Γενεύης Ὀρθόδοξον Κέντρον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τό ἔργον αὐτῆς. Οὕτω, τά ἀναθεωρηθέντα καί τά τυχόντα ἐπιμελείας κείμενα εἶναι ἕτοιμα διά τά περαιτέρω. Αἱ ἐργασίαι τῆς Ἐπιτροπῆς διηξήχθησαν ἐν πνεύματι ἀδελφικῆς ἀγάπης καί ἐποικοδομητικοῦ διαλόγου. 

Ὅλα τά μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς πληροφοροῦν ὑπευθύνως ὅτι ὅσα ἐδημοσιεύθησαν περί δῆθεν ἀποδοχῆς θέσεων ἀντιθέτων πρός τήν διδασκαλίαν τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβῆ καί ἀνυπόστατα. 

† Ὁ Γέρων Περγάμου Ἰωάννης, Πρόεδρος (Οἰκουμενικό Πατριαρχείο) 

† Ὁ Καλῆς Ἐλπίδος Σέργιος (Πατριαρχείο Ἀλεξανδρείας) 

† Ὁ Ἀρκαδίας Βασίλειος (Πατριαρχείο Ἀντιοχείας) 

†Ὁ Κωνσταντίνης Ἀρίσταρχος (Πατριαρχείο Ἱεροσολύμων) 

† Ὁ Βολοκολάμσκ Ἱλαρίων (Πατριαρχείο Μόσχας) 

†Ὁ Μαυροβουνίου Ἀμφιλόχιος (Πατριαρχείο Σερβίας) 

† Ὁ Τιργοβιστίου Νήφων (Πατριαρχείο Ρουμανίας) 

†Ὁ Βάρνης Ἰωάννης (Πατριαρχείο Βουλγαρίας) 

† Ὁ Γκόρι καί Ἀτένι Ἀνδρέας (Πατριαρχείο Γεωργίας) 

† Ὁ Πάφου Γεώργιος (Ἐκκλησία Κύπρου) 

†Ὁ Περιστερίου Χρυσόστομος (Ἐκκλησία Ἑλλάδος) 

† Ὁ Σιεμιατίτσε Γεώργιος (Ἐκκλησία Πολωνίας) 

† Ὁ Κορυτσᾶς Ἰωάννης (Ἐκκλησία Ἀλβανίας) 

†Ὁ Μιχαλουπόλεως Γεώργιος (Ἐκκλησία Τσεχίας καί Σλοβακίας) 

† Ὁ Ἑλβετίας Ἱερεμίας, Γραμματεύς ἐπί τῆς Προπαρασκευῆς τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου. 

2. Είναι ανακριβής και παραπλανητικός ο τίτλος στο ίδιο δημοσίευμα της ιστοσελίδας σας «Περγάμου Ιωάννης: “Σταματήστε τις διαρροές στα ΜΜΕ” », καθώς και η πρόταση εντός του κειμένου «Ο μητροπολίτης Περγάμου κ. Ιωάννης ζήτησε κατά τη διάρκεια της Γ΄συνεδρίας της επιτροπής στο Σαμπεζύ της Γενεύης από όλα τα μέλη της, να μη μιλούν στους εκπροσώπους των ΜΜΕ για τα όσα θέματα τίθενται επί τάπητος». 

Το ακριβές είναι ότι ο προεδρεύων της Επιτροπής ζήτησε από τα μέλη της να μη προβαίνουν σε διαρροές ανακριβών πληροφοριών. Συναφώς υπενθυμίζεται το αυτονόητον, ότι τις εκάστοτε θέσεις κάθε παρομοίου σώματος εκφράζουν αυθεντικώς και επακριβώς μόνον ο Πρόεδρος και τα επίσημα κοινά Ανακοινωθέντα των μελών του, στη δε προκειμένη περίπτωση, κατά την πανορθοδόξως αποφασισθείσα και επί δεκαετίες κρατούσα πρακτική, τα Κείμενα των αποφάσεων κοινοποιούνται μόνον αφού τύχουν της δεούσης επεξεργασίας και εγκρίσεως από την αρμόδια Προσυνοδική Πανορθόδοξη Διάσκεψη. 

3. Κατόπιν τούτων σας καλώ να απαλείψετε διά παντός από την ιστοσελίδα σας όλα τα επώνυμα και ψευδώνυμα σχόλια, τα οποία επί τη βάσει των ανωτέρω ανακριβών πληροφοριών αναρτήθηκαν σε αυτήν και τα οποία αναφέρονται στο πρόσωπό μου ή στο έργο της υπό την προεδρία μου Επιτροπής κατά τρόπο προσβλητικό και δυσφημιστικό. 

4. Τέλος, ζητώ να απέχετε στο μέλλον από κάθε παρόμοια συμπεριφορά η οποία προκαλεί ηθική βλάβη στο έργο της προετοιμασίας της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας και σε όσους έχουν επωμισθεί την ευθύνη της προετοιμασίας της.» 

Αθήνα, 23 Απριλίου 2015

Δείτε στην Ιδιωτική Οδό σχετικές αναρτήσεις:
- Δύο γραφές από την "Ρομφαία" για το Σαμπεζύ.
- Η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση για να γίνεται βορά των κάθε λογής "εκκλησιαστικών" διαδικτυακών μέσων.