"ΑΓΙΕ ΝΙΚΟΛΑ ΠΑΡΑΚΑΛΩ ΣΕ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ

π.α. ανδριόπουλος
Το τραγούδι των Μάνου Χατζιδάκι και Νίκου Γκάτσου Με την Ελλάδα καραβοκύρη και με τη γνωστή επωδό "Άγιε Νικόλα παρακαλώ σε στα πέλαγα όλα λουλούδια στρώσε", μάλλον δεν είναι γνωστό στους πολλούς ότι περιλαμβάνεται στην περίφημη Μυθολογία των δύο δημιουργών, που εκδόθηκε στα 1965 και τραγουδήθηκε από τον θρυλικό, θα λέγαμε σήμερα, Γιώργο Ρωμανό.
Κάποια στιγμή, πολύ αργότερα, ο Χατζιδάκις, όταν έκανε την Μυθολογία με τη Νένα Βενετσάνου αφαίρεσε - όπως έλεγε - τα τέσσερα τραγούδια που ήταν απαραίτητα για να "γεμίσει" ο δίσκος, και ερμήνευε σε συναυλίες μόνο τα οκτώ.
Όμως, ανάμεσα στα τέσσερα ήταν και το Με την Ελλάδα καραβοκύρη, που τελικά παίζεται πιο πολύ ακόμα, απ' όσο ολόκληρη η Μυθολογία. Το τραγούδι αυτό (όπως και το Αερικό) "αυτονομήθηκε" και έκανε τη δική του ...καριέρα. Μέχρι που τραγουδιέται χωρίς την απαιτούμενη συστολή...
Ο Χατζιδάκις το συμπεριέλαβε και στη "Λαϊκή Αγορά/30 Τραγούδια 1959-1975", όπου το τραγούδησε ο Βασίλης Λέκκας.
Οι στίχοι του Ν. Γκάτσου έχουν ως εξής: 
Με τη φουρτούνα
και το σιρόκο
ήρθε μια σκούνα
απ' το Μαρόκο.

Με τον αγέρα
και με τ' αγιάζι
πάει μια μπρατσέρα
για τη Βεγγάζη.

Άγιε Νικόλα
παρακαλώ σε
στα πέλαγα όλα
λουλούδια στρώσε.

Με τον ασίκη
τον μπουρλοτιέρη
ήρθ' ένα μπρίκι
από τ' Αλγέρι.

Με την Ελλάδα
καραβοκύρη
πάει μια φρεγάδα 
για το Μισίρι.
Οι στίχοι του Γκάτσου μυρίζουν θαλασσινή Ελλάδα, η οποία …απλώνεται στο Μαρόκο, τη Βεγγάζη και το Μισίρι. Η ευχή προς τον Άγιο Νικόλαο, τον προστάτη των ναυτικών και των θαλασσών, αυτονόητη: «στα πέλαγα όλα, λουλούδια στρώσε». Ένας από τους ωραιότερους στίχους του Γκάτσου.
Το τραγούδι έχει πάμπολλες ερμηνείες. Εδώ προτείνουμε αρχικά την Φλέρυ Νταντωνάκη από τον δίσκο Ο κύκλος του CNS - Ο Καπετάν Μιχάλης - Οι Γείτονες του Φεγγαριού.

Στη συνέχεια, προτείνουμε την ερμηνεία της Μαρίας Φαραντούρη, η οποία το έχει τραγουδήσει σε διάφορες συναυλίες και περιέχεται στον δίσκο της "Η Μαρία Φαραντούρη τραγουδά Μάνο Χατζιδάκι". Η εκτέλεση που παραθέτουμε είναι από την συναυλία-αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο, με αφορμή τα 100 χρόνια από την γέννηση του, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Το Μουσικό σύνολο διευθύνει ο Μίλτος Λογιάδης. Μαζί με τη Μαρία Φαραντούρη, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης. 

Κι ακόμα μια εξαιρετική ερμηνεία του μεγάλου Γιώργου Μούτσιου από τον δίσκο "Χατζιδάκις με αγάπη". 

Τέλος, μια διασκευή του τραγουδιού για πιάνο και ακορντεόν, με τους Μίλτο Λογιάδη και Χρήστο Ζερμπίνο, από την δουλειά τους πάνω σε 17 τραγούδια του Μ. Χατζιδάκι «Από τα πλήκτρα στην καρδιά».

Ο ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΕΦΕΡΗ ΚΑΙ ΤΟ ΛΑΘΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΣΤΗΝ "ΑΡΝΗΣΗ"

Σήμερα που συμπληρώνονται 41 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου ποιητή μας Γιώργου Σεφέρη σκέφτηκα ένα μικρό αφιέρωμα στην ολοζώντανη πάντοτε μνήμη του. 
Αρχικά τι έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις για τον Σεφέρη, με τον οποίο δεν συνεργάστηκε ποτέ. Την εκτίμησή του, όμως, στον ποιητή, την αποτυπώνει ο Χατζιδάκις στο περίφημο βιβλίο του Ο καθρέφτης και το μαχαίρι. 

Στις φωτογραφίες που αποτελούν την προσωπική του μυθολογία υπάρχει κι αυτή του Σεφέρη και είναι αυτή - η κλασική - που αναδημοσιεύουμε εδώ. Στο τέλος του βιβλίου όπου ο Χατζιδάκις υπομνηματίζει τις φωτογραφίες του, γράφει για τον ποιητή (σ. 258-59): 

«Ο Γιώργος Σεφέρης. Η Γερτρούδη Στάιν είχε πρωτομιλήσει για μένα στον Σεφέρη. Όταν επέστρεψε απ’ το Λονδίνο στην Αθήνα, θέλησε να με γνωρίσει, και τη συνάντηση ανέλαβε ο Κατσίμπαλης. Ένα δείπνο στο σπίτι της Αγγελικής Χατζημιχάλη. Μα ξέσπασε ο εμφύλιος -ήταν Δεκέμβριος του ’45 και η συνάντηση δεν έγινε. Βρέθηκα με τους ηττημένους και υποχωρούσα προς την Καστοριά μαζί με το στρατό του ΕΛΑΣ. Έτσι καθώς υποχωρούσαμε, διάβαζα με απορία το Μυθιστόρημα. Τέλος, τον γνώρισα το 1947. Θέλησα να μου εξηγήσει όλα τα σχετικά με την Έρημη χώρα. -Τι θέλετε να μάθετε; μου λέει. -Ποια είναι, τον ρωτώ. Μου απαντά: -Ο τόπος μας. Προσπαθείστε να τον γνωρίσετε. Δεν έχω άλλο να σας πω… Το επεισόδιο αυτό έγινε αφορμή να απομακρυνθώ τελείως απ’ το μεσοπόλεμο, να γνωρίσω όλες τις λεπτομέρειες του τόπου μου, να γίνω φίλος με τον Νίκο Χατζημιχάλη, το γιο της Αγγελικής, να διαβάσω τα απομνημονεύματα του Στρατηγού Μακρυγιάννη και να εκτιμήσω βαθιά τον Σεφέρη, χωρίς ποτέ να γίνουμε φίλοι». 

Αυτά έγραφε ο Χατζιδάκις. 

Ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε, ως γνωστόν, Σεφέρη και δη Τα Επιφάνια. Τα τέσσερα τραγούδια των "Επιφανίων" συνέθεσε ο Θεοδωράκης στο Παρίσι το1960 και το Φεβρουάριο του 1962 ηχογραφήθηκαν με την φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση και το αξεπέραστο δίδυμο των μπουζουκιών Κώστα Παπαδόπουλου-Λάκη Καρνέζη. 

Όμως, Τα Επιφάνια τραγούδησε και ο χατζιδακικός Γιώργος Μούτσιος, σ' ένα δισκάκι  45 στροφών. Η ενορχήστρωση του Κώστα Κλάββα, αλλά και η ερμηνεία του Μούτσιου είναι "χατζιδακική" θα λέγαμε. Σε αντίθεση με την πιο λαϊκή του Μ. Θεοδωράκη και του Γ. Μπιθικώτση.

   

Το ενδιαφέρον στοιχείο στο βιντεάκι που παραθέτουμε εδώ, είναι ότι στο πασίγνωστο τραγούδι Άρνηση (Στο περιγιάλι το κρυφό), ο Μούτσιος παραμένει Σεφερικός! Εξηγούμαι: 

Στην τρίτη στροφή του ποιήματος ο ποιητής βάζει άνω τελεία στο "πήραμε τη ζωή μας" και ακολουθεί η λέξη "λάθος". 

Mε τι καρδιά, με τι πνοή, 

τι πόθους και τι πάθος, 

πήραμε τη ζωή μας· λάθος! 

κι αλλάξαμε ζωή. 

Έτσι το ήθελε ο ποιητής κι έτσι το διαβάζει ο ίδιος σε μια  ανέκδοτη ηχογράφηση (Woodberry Poetry Room, 1952) που μπορείτε να ακούσετε εδώ. 

Ο Σεφέρης είχε τονίσει στον Θεοδωράκη να μη γίνει λάθος γιατί το νόημα αλλάζει, όμως στην ηχογράφηση με τον Μπιθικώτση γίνεται το λάθος στη λέξη "λάθος" κι ακούγονται όλες μαζί οι λέξεις, δίνοντας διαφορετικό αν μη και αντίθετο νόημα στο ποίημα απ' αυτό που ήθελε ο ποιητής. Η εκτέλεση του Γιώργου Μούτσιου παρότι είναι η σωστή, ελάχιστα ακούστηκε... 

Π. Α. Ανδριόπουλος

ΚΑΛΟ ΤΑΞΙΔΙ ΚΥΡΙΕ ΓΙΩΡΓΟ

Έφυγε σήμερα ο πιο γοητευτικός "κακός" του ελληνικού κινηματογράφου, αλλά και ένας από τους σημαντικότερους χατζιδακικούς ερμηνευτές. 

Το Καταραμένο Φίδι, Ο Κύκλος με την Κιμωλία, Οι Όρνιθες, ο Κύκλος του CNS, μας σφράγισαν με τη φωνή του. 
O ίδιος είχε πει για τη σχέση του με τον Χατζιδάκι: ‎"Σε δύο ανθρώπους θέλω να σταθώ: στη δασκάλα μου στη Βιέννη, η οποία μου έμαθε πώς θα ήθελα να τραγουδήσω, και στον Μάνο Χατζιδάκι, που μου έμαθε πώς έπρεπε να τραγουδήσω."  

Σήμερα, στο ξόδι του, δεν μπορώ παρά να μας αφιερώσω το εκπληκτικό ερωτικό τραγούδι Ω, καλή μου ξανθιά, από τους Όρνιθες. Η ερμηνεία του παραμένει, νομίζω, αξεπέραστη. 

Καλό ταξίδι κύριε Γιώργο Μούτσιο. 

Σ' ευχαριστούμε πολύ για τη συγκίνηση που εξακολουθείς να μας προσφέρεις απλόχερα.

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις 
Απόδοση και στίχοι: Βασίλης Ρώτας 
Ερμηνεύει o Γιώργος Μούτσιος. Από το δίσκο "Όρνιθες", 1960

Ω! καλή μου ξανθιά, 
συντροφιά μου γλυκιά, 
που μαζί σου λαλώ,
κάθε ωραίο σκοπό, 
ήρθες, ήρθες, εφάνης 
με σουραύλι να υφάνεις 
ύμνους, κελαηδισμούς, 
ήχους εαρινούς. 
Εμπρός, αρχίνα, 
πες τους γλυκά τους αναπαίστους.