ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΟΒΑΣΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΡΙΤΣΟΥ

Κείμενο – φωτογραφίες: Π.Α. Ανδριόπουλος

Σαν σήμερα, Πρωτομαγιά του 1909, γεννήθηκε στη Μονεμβασιά ο Γιάννης Ρίτσος. 

Φέτος, 116 χρόνια από τη γέννησή του... Και 35 από την αναχώρησή του... (11-11-1990). 

Σαν βρέθηκα στο σπίτι του στην Μονεμβασιά, σκεφτόμουν ότι ο ποιητής γεννήθηκε κοντά στην είσοδο της καστροπολιτείας. Με τη θάλασσα αντίκρυ του. Με την βαριά ιστορία να τον περικυκλώνει κυριολεκτικά. Γι΄ αυτό και κείνος την υμνολογούσε: “Κυρά Μονοβασιά μου, πέτρινο καράβι μου. Χιλιάδες οι φλόκοι σου και τα πανιά σου. Κι όλο ασάλευτη μένεις να με αρμενίζεις μες στην οικουμένη.” 

Σήμερα έξω από το σπίτι, το οποίο είναι δυστυχώς θεόκλειστο - αλλά θα γίνει Μουσείο, όπως έχει προγραμματιστεί - βρίσκεται η προτομή του ποιητή. 

Σ’ αυτό το σπίτι ο Γιάννης Ρίτσος έμαθε τα πρώτα του γράμματα, εκεί δοκίμασε σε μικρή ηλικία να γράψει τους πρώτους του στίχους, εκεί πέρασε την πιο ευτυχισμένη περίοδο της ζωής του, όπως αναφέρουν οι βιογράφοι του. 

Την Μονεμβασιά την στοίχειωσε, στα χρόνια μας, ο Ρίτσος. Ήταν που ήταν ένας τόπος από μόνος του απόρθητος! Ήρθε κι ο Ρίτσος κι απόγινε…

Ο βράχος. Τιποτ’ άλλο. Η αγριοσυκιά κι η 

σιδερόπετρα. 

Πάνοπλη Θάλασσα. Καθόλου χώρος για γονυκλισία. 

Έξω απ’ την πύλη του Ελκομένου 

πορφυρό πορφυρό μέσα στο μαύρο. 

Οι γριές με τα καζάνια τους λευκαίνοντας 

το πιο μακρύ φαντό της ιστορίας 

περασμένο σε κρίκους απ’ τις σαράντα τέσσερις βυζαντινές 

καμάρες. 

Ο ήλιος αμείλιχτος φίλος με το δόρυ του 

κατάντικρυ στα τείχη 

και ο θάνατος απόκληρος μέσα σ’ αυτή την τεράστια φωταψία 

όπου οι νεκροί διακόπτουν κάθε τόσο τον ύπνο τους 

με κανονιές και σκουριασμένους φανοστάτες, ανεβοκατεβαίνοντας 

σκαλιά και σκαλιά σκαλισμένα στην πέτρα. 

Τα τσακμάκια τους κροτούν στην κόψη της παλάμης τους, σπιθοβολούν. 

Εγώ – είπε – 

θ’ ανέβω πιο ψηλά, πάνω από τη μαλακή συνέχεια, πατώντας 

στον τρούλο της μεγάλης υποβρύχιας εκκλησίας με τα’ αναμμένα μανουάλια. 

Εγώ με το γαλάζιο κόκαλο, το κόκκινο φτερό και τα κάτασπρα δόντια. 

Γιάννης Ρίτσος, Μονοβασιά 28.9.74

Στη Μονεμβασιά ο Γιάννης Ρίτσος επέστρεψε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στα 1975 εκδίδει τις "Μονεμβασιώτισσες"! 

Τις γνώρισες τις σεβαστές γερόντισσες Άννα, Ευρυδίκη, Ελένη, Μάρθα, Ελευθερία, γνώρισες και τις μοσκοθυγατέρες τους Βενέτα, Ξένια, Ελπίδα, Μάρω, Λεμονίτσα, αυτές που πλέκαν με το βελονάκι πετσετάκια, κουρτινάκια αυτές που κένταγαν με ανεβατό φαρδιά σεντόνια, αυτές που χτενιζόνταν με φεγγάρι στο παράθυρο και τα μαλλιά τους βρέχονταν στ' ακροθαλάσσι. [...] [Από την έκδοση]. 

Τότε έγραψε και τα πρώτα ποιήματα της συλλογής "Μονοβασιά" (1976). 

Η Πρωτομαγιά ήταν η γενέθλιος ημέρα του Ρίτσου μα ο Μάης στάθηκε και η αφορμή για το πιο γνωστό έργο του, τον «Επιτάφιο», που στοιχειώθηκε από την μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη. Ο ίδιος ο Ρίτσος μας λέει: "Θεσσαλονίκη. Μάης τοῦ 1936. Μιὰ μάνα, καταμεσὶς τοῦ δρόμου, μοιρολογάει τὸ σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της καὶ πάνω της, βουΐζουν καὶ σπάζουν τὰ κύματα τῶν διαδηλωτῶν - τῶν ἀπεργῶν καπνεργατῶν. Ἐκείνη συνεχίζει τὸ θρῆνο της." 

Αυτός ο θρήνος έγινε ο «Επιτάφιος» των Ρίτσου – Θεοδωράκη, που μας συν(γ)-κινεί ως τα σήμερα με τη δύναμη της αλήθειας του. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια το βίντεο μιας εκδήλωσης – αφιέρωμα στον ποιητή Γιάννη Ρίτσο, που πραγματοποιήσαμε με το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» στο Κτήμα Λίγας, στα Γιαννιτσά, στην Γιορτή Τρύγου του έτους 2009, για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή.

"ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ Τ' ΟΥΡΑΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ" ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΡΙΤΣΟΥ ΣΕ ΜΟΥΣΙΚΗ ΝΕΣΤΟΡΑ ΤΑΙΗΛΟΡ

Νέστωρ Ταίηλορ 

Από την ποιητική συλλογή του Γιάννη Ρίτσου "Παιχνίδια τ' Ουρανού και του Νερού". 

Μουσική: Νέστωρ Ταίηλορ - Πέντε τραγούδια σε ποίηση Γ. Ρίτσου (1999).

Δάφνη Πανουργιά, φωνή 

Νικόλ Καραλή, πιάνο

(II) Μεγάλος ήταν

Καρέκλα η βάρκα του - ταξίδευε. Πώς κάθονταν 

επάνω στ' ανοιχτό νερό χωρίς να τραμπαλίζεται;  

Πάνω στο γόνα του έγραφε, και τίποτα δεν κοίταζε. 

Γύρω του χτύπαγαν τα κύματα και τα χαρτιά του δε βρεχότανε. 

Μεγάλος είταν σαν τη μοναξιά, μόνο δύο μέτρα πιο γαλάζιος.

(ΙΙΙ) ...έτσι που με τριγύρισαν
Έτσι που με τριγύρισαν
οι περιπαιχτικές μηλίτσες,
δε βλέπω κάτου το γιαλό,
δε βλέπω τα καράβια,
μονάχα μεσ' απ' τα κλαδιά,
παίζει ο γιαλός χίλια γυαλιά,
και με ζαλίζει, μάτια μου,
κι η πιο μικρή ξινομηλιά
μου παίρνει μάτια και λαλιά,
με σφίγγει, με πετροβολά
με τα κοκκινοπράσινα, με τα μαλαματένια της.

(I) "Γαλάζιο Αστέρι" 
Γαλάζιο αστέρι, κόκκινο αστέρι, 

πράσινο αστέρι - το βερυκοκκί, το κίτρινο - 

γαλάζιο, βιολετί, πορτοκαλί- τ'αστέρι θέ μου - 

στρόβιλος-στρόβιλος μενεξελί και ρόδινο - 

χορεύει η νύχτα με τον Πέτρο μες στο δάσος, 

χορεύει το φεγγάρι με τα χέρια σου, 

σπίθες χρυσές,σπίθες γαλάζιες - στρόβιλος. 

Αν δεν πεθάνω απόψε, κλάφτε με.

Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι - Νικόλ Καραλή, πιάνο 

(IV) Πίσω απ' τα χρυσά βουνά 
Πίσω απ΄τα χρυσά βουνά, λιοκαμένο παλικάρι/ κόκκινο σου αγόρασα πουκάμισο, κόκκινα παπούτσια στο παζάρι./ Το άλογο έφυγε στη θάλασσα, ο ήλιος κόπηκε στη μέση - / τώρα τα χρυσά, τώρα τα κόκκινα, ποιος θα τα φορέσει;

(V) Μαύρη & Γαλάζια Νύχτα 

Mίνα Πολυχρόνου, Τραγούδι 

Διασκευή για μικρό σύνολο εγχόρδων και πιάνο από τον συνθέτη 

Μαύρη και γαλάζια νύχτα, μαύρη και γαλάζια νύχτα | με γραμμές πορτοκαλιές. | Άνθισαν κρυφά οι μηλιές, άνθισαν κρυφά οι μηλιές, | μαύρη και γαλάζια νύχτα. | Κι από πάνω το φεγγάρι, κι από πάνω το φεγγάρι, | το χρυσό μηδενικό. | Στο δικό μου μερτικό, μες στ' αλώνι τ' Αλωνάρη, | κι από πάνω το φεγγάρι, το φεγγάρι…

 

Στην διαδικτυακή εκπομπή «Προς Εκκλησιασμόν», της Ενορίας του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού, προσκεκλημένος ο συνθέτης Νέστωρ Ταίηλορ. 

Επιμελείται και παρουσιάζει ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος.

ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΥΠΟ ΤΟ ΣΕΛΗΝΟΦΩΣ ΣΤΟ ΓΕΡΑΚΙ ΛΑΚΩΝΙΑΣ

Ο Δήμος Ευρώτα, η Κοινωφελής Επιχείρηση «Ευρώτειος Πολιτεία», η Κοινότητα Γερακίου και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Γερονθρών, διοργάνωσαν την Δευτέρα 31 Ιουλίου 2023, στην είσοδο του Κάστρου Γερακίου, στη Λακωνία, μια πρωτότυπη «Μουσική παράσταση … υπό το σεληνόφως». 

Στην αρχή της εκδήλωσης ο Λάκωνας ποιητής Δημήτρης Αλεξίου αναφέρθηκε στην προσωπική, ποιητική σχέση του με τον Γιάννη Ρίτσο. 

Στην παράσταση δέσποζαν οι γυναικείες μορφές στο έργο του Μονεμβασιώτη ποιητή Γιάννη Ρίτσου: η γυναίκα στη Σονάτα του Σεληνόφωτος, η μάνα στον Επιτάφιο, η Ελένη. 

Αποσπάσματα διάβασε και δραματοποίησε η ηθοποιός Μαρία Τζανουκάκη. 

Ο Γιάννης Ρίτσος «συνομίλησε», επίσης, με αγαπημένους ποιητές (Λόρκα, Σαπφώ, Γκάτσο, Σαχτούρη, Καμπανέλλη) και συνθέτες (Μπετόβεν, Χατζιδάκι, Θεοδωράκη, Τσιτσάνη, Βαμβακάρη, Παπαϊωάννου, Ξαρχάκο). 

Τραγούδησε η Δάφνη Πανουργιά. 

Έπαιξαν οι μουσικοί: Μαριλίζα Παπαδούρη (βιολοντσέλο), Δημήτρης Παπαγγελίδης (κιθάρα), Νίκος Ανεμοδουριώτης (Μπουζούκι). 

Την ιδέα και την επιμέλεια της παράστασης είχε ο Γιώργος Αντ. Παυλάκος, ο οποίος ήταν και στο πιάνο.

Απαγγελίες και τραγούδι ο μουσικός - εκπαιδευτικός Παναγιώτης Ανδριόπουλος. 

Στην ηχοληψία ήταν ο Θεόδωρος Χρηστάκος. 

Πολύς κόσμος από την περιοχή παρακολούθησε την εκδήλωση και χειροκρότησε θερμά τους συντελεστές. Παρών ήταν και ο Δήμαρχος Ευρώτα, Δήμος Βέργος, καθώς και δημοτικοί παράγοντες.

ΑΠΟΨΕ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΚΑΣΤΡΟ ΓΕΡΑΚΙΟΥ "ΥΠΟ ΤΟ ΣΕΛΗΝΟΦΩΣ"

Μια «μουσική παράσταση...υπό το Σεληνόφως» θα πραγματοποιηθεί σήμερα, Δευτέρα 31 Ιουλίου 2023, και ώρα 21:00, στο Βυζαντινό Κάστρο Γερακίου στη Λακωνία. 

Την εκδήλωση διοργανώνει η Κοινωφελής Επιχείρηση «Ευρώτειος Πολιτεία», η Κοινότητα Γερακίου και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Γερονθρών, στα πλαίσια των εκδηλώσεων για τα «Κάστρεια 2023». 

Κεντρικό θέμα της παράστασης είναι ο Λάκωνας ποιητής Γιάννης Ρίτσος και οι γυναικείες μορφές στα έργα του, όπως η γυναίκα στην Σονάτα του Σεληνόφωτος, η μάνα στον Επιτάφιο και η Ελένη.

Αποσπάσματα από τα ποιήματα θα διαβάσει και θα δραματοποιήσει η ηθοποιός Μαρία Τζανουκάκη. 

Η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά θα ερμηνεύσει τα τραγούδια και θα παίξουν οι μουσικοί: 

Μαριλίζα Παπαδούρη (βιολοντσέλο), Δημήτρης Παπαγγελίδης (κιθάρα), Γιώργος Αντ. Παυλάκος (πιάνο και επιμέλεια της παράστασης), Νίκος Ανεμοδουριώτης (μπουζούκι), Παναγιώτης Ανδριόπουλος (απαγγελίες και τραγούδι). 

Στην ηχοληψία ο Θεόδωρος Χρηστάκος. 

Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη.

ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΚΑΣΤΡΟ ΣΤΟ ΓΕΡΑΚΙ ΛΑΚΩΝΙΑΣ "...ΥΠΟ ΤΟ ΣΕΛΗΝΟΦΩΣ..."

Την Δευτέρα 31 Ιουλίου 2023, στις 9 το βράδυ, στο Βυζαντινό Κάστρο Γερακίου, στη Λακωνία,  και στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Κάστρεια 2023», θα πραγματοποιηθεί μια ξεχωριστή μουσική παράσταση "...Υπό το σεληνόφως...". 

Θα παρουσιαστούν οι Γυναικείες μορφές στο έργο του Γιάννη Ρίτσου, αλλά και συνομιλίες του λάκωνα ποιητή με άλλους σημαντικούς ποιητές. 

Τραγούδι: Δάφνη Πανουργιά 

Βιολοντσέλο: Μαριλίζα Παπαδούρη

Κιθάρα: Δημήτρης Παπαγγελίδης

Πιάνο και επιμέλεια της παράστασης: Γεώργιος Αντ. Παυλάκος. 

Απαγγελία: 

Μαρία Τζανουκάκη, ηθοποιός

Απαγγελίες και τραγούδι: 

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος. 

"ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ" ΚΑΙ "ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ" ΑΠΟ ΤΟ "ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ" (ΒΙΝΤΕΟ)

Μία εκδήλωση – αφιέρωμα στον ποιητή Γιάννη Ρίτσο, στο Κτήμα Λίγας, στα Γιαννιτσά, στην Γιορτή Τρύγου του έτους 2009, Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου. 

Για τον ποιητή μίλησε η τότε Λέκτωρ Φιλολογίας στο Α.Π.Θ. Ιωάννα Ναούμ. 

Καλλιτεχνικό Σύνολο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ 

- Γ. Ρίτσου: Σονάτα του Σεληνόφωτος Τραγούδια από την «Σονάτα» σε μουσική Θάνου Μικρούτσικου. Μέρη από την Σονάτα του Σεληνόφωτος του Μπετόβεν. 

- Μίκη Θεοδωράκη – Γιάννη Ρίτσου: Επιτάφιος 

Τραγούδι: Ιωάννα Κάππου, Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος 

Πιάνο: Τάσος Σπηλιωτόπουλος 

Απαγγελία: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος. 

Στην εκδήλωση προβλήθηκαν βίντεο και ηχητικά ντοκουμέντα του Γιάννη Ρίτσου, που επιμελήθηκε ο Θωμάς Λίγας.

Ο "ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ" ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ

Τον Μάρτιο του 2009 στην εκδήλωση του Συνδέσμου Φιλολόγων Πάτρας για τον Γιάννη Ρίτσο, που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα της Φιλαρμονικής Εταιρείας – Ωδείου Πατρών, παρουσιάσαμε με το Καλλιτεχνικό Σύνολο "Πολύτροπον" τον Επιτάφιο του Ρίτσου στην ανυπέρβλητη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. 

Οι φίλοι μου, Μαριμέλ Χρύση - τραγούδι και Τάσος Σπηλιωτόπουλος - πιάνο, ενστερνίστηκαν την χατζιδακική άποψή μου για μια λυρική εκδοχή του έργου κι έτσι το παίξαμε για φωνή και πιάνο.

Στη μνήμη του Μίκη Θεοδωράκη. 

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ, Ο ΠΑΠΑ – ΝΤΙΝΟΣ ΤΗΣ ΚΕΡΑΤΕΑΣ ΚΑΙ Ο ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Γιάννης Ρίτσος με το πλούσιο ποιητικό του έργο, τα πεζογραφήματα, τα θεατρικά έργα, τις μεταφράσεις, όταν δεν έγραφε ζωγράφιζε. Ζωγράφιζε γιατί θεωρούσε αυτή την ενασχόληση έναν άλλο τρόπο άσκησης της ποίησης, άλλωστε στις σχεδιαστικές του αποτυπώσεις ενυπάρχουν όψεις της ποιητικής του διάστασης. 

«Ζωγράφιζα από μικρό παιδί» εξομολογείται ο ίδιος. «Τα σχολικά μου τετράδια ήταν γεμάτα από εικόνες με ζώα, δέντρα, φυτά και κάθε λογής ομορφιές της φύσης. Τη ζωγραφική πάνω στις πέτρες την ξεκίνησα εξόριστος στην Γυάρο, όπου δεν είχα άλλα μέσα ζωγραφικής, επηρεασμένος από την Βάσω Κατράκη που την έβλεπα να ζωγραφίζει πάνω σε χαλίκια». Έτσι το corpus του εικαστικού Γιάννη Ρίτσου συγκροτείται από έργα στην εξορία στα στρατόπεδα ή σε κατ’ οίκον περιορισμό, από πρόσωπα και τοπία που συνάντησε ταξιδεύοντας, από έργα που φιλοτέχνησε ο ποιητής στη Σάμο και όσα δημιούργησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του, στην Αθήνα το χειμώνα και στο Καρλόβασι το καλοκαίρι. 

Ο Γ. Ρίτσος, χρησιμοποίησε ποικίλες τεχνικές (υδατογραφία, μονοτυπία, σχέδιο με μολύβι ή μελάνι, χαλκογραφία) και ευτελή υλικά (χαρτί, πέτρα, ρίζες, κόκαλα, κοχύλια, πηλό) μετατρέποντας συναισθήματα και μνήμες σε πρωτότυπες εικαστικές δημιουργίες. 

Όπως έλεγε ο ίδιος «Τη ζωγραφική την αντιμετωπίζω σαν έναν άλλο τρόπο άσκησης της ποίησης. Βέβαια, το υλικό των δύο τεχνών είναι διαφορετικό, όμως η έκφρασή τους ξεκινάει από το ίδιο κέντρο… Το συγκλονιστικό στοιχείο της ζωγραφικής είναι η δυνατότητά της να αποτυπώνει και να στερεοποιεί εικόνες που από τη φύση τους είναι ρευστές, για να τις ρευστοποιεί κατόπιν με το δικό της τρόπο. Όπως στην ποίηση η μια λέξη βοηθάει την άλλη και η μείξη τους οδηγεί σε μια ανακάλυψη, έτσι και η ζωγραφική λειτουργεί απρόβλεπτα ξεπερνώντας πολλές φορές κάθε προσχέδιο». 

Ο Γιάννης Τσαρούχης επισήμανε την ανθρωποκεντρική ζωγραφική του Ρίτσου: «Το θέμα του είναι ένα σ’ ό,τι σχεδίασε και ζωγράφισε: η ανθρώπινη μορφή, που παλεύει με την αγριότητα του κόσμου για να αγριέψει και η ίδια στο τέλος και να γίνει τερατώδης και αλύπητη. Μα μέσα απ’ την αγριάδα και τη σκληρότητα, σαν σπίθα μέσα στη στάχτη, υπάρχει ατόφια αγάπη και, σαν περαστική αστραπή, ο έρωτας, πέρα από την εγκράτεια και την απόλαυση. Ο έρως που δημιουργεί τον κόσμο». 

Αν δει κανείς τις μορφές των εξόριστων που ζωγράφισε ο Ρίτσος θα καταλάβει τι εννοεί ο Τσαρούχης. Ο Ρίτσος ζωγράφιζε ακόμα και σε τσιγαρόκουτα. Σ’ ένα τέτοιο σκίτσαρε τον παπα – Ντίνο της Κερατέας. 

Ο παπα – Ντίνος Λέπουρης (1930 - 2014), γέννημα - θρέμμα και εμβληματικός ιερέας της Κερατέας, χειροτονία του Αττικής και Μεγαρίδος Νικοδήμου Γκατζιρούλη, υπηρέτησε στον περικαλλή ναό του Αγίου Δημητρίου, από το 1979 μέχρι την συνταξιοδότηση του, το 2006. 

Ευθύς, αφτιασίδωτος, αγωνιστής, άνθρωπος του λαού, ο παπα – Ντίνος δίδασκε με το ξεχωριστό του ήθος. Κι έβγαλε κάμποσους κληρικούς, παιδιά της ενορίας, που εμπνεύστηκαν από την «σαλότητά» του. 

Ο Ρίτσος, λοιπόν, πήγε στην Κερατέα σε μια εκδήλωση του Συλλόγου Δασκάλων Ανατολικής Αττικής για να τιμηθεί η Εθνική Αντίσταση. Στον τότε κινηματογράφο «Ποσειδών» διάβασε το ποίημά του «Ειρήνη». 

Μετά την εκδήλωση οι διοργανωτές πήγαν τον ποιητή για φαγητό σε μια ταβέρνα κι εκεί ήταν κι ο παπα – Ντίνος, ο οποίος δεν πέρασε απαρατήρητος... Επί τόπου, πάνω στο πακέτο του με τα τσιγάρα, ο Ρίτσος έκανε το σκίτσο του ιερέα, το οποίο και αναδημοσιεύουμε εδώ, από την έκδοση «ΣΟΥΝΙΟ – ΛΑΥΡΙΟ – ΚΕΡΑΤΕΑ. Η τεθλασμένη της μνήμης» του Γιώργου Ιατρού (εκδ. Μ. ΤΟΥΜΠΗΣ Α.Ε. & «ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ»). 

Ο παπα - Ντίνος, πάντα ανήσυχος, τον Φεβρουάριο του 2011, στα 80 χρόνια του και συνταξιούχος πια, έδινε μάχη με τους συμπολίτες του στη Κερατέα ενάντια στη δημιουργία του ΧΥΤΑ-ΧΥΤΥ, με αποκορύφωμα βέβαια την έφοδο των ΜΑΤ στο κέντρο της Κερατέας και τη χρήση δακρυγόνων στα μπαλκόνια των κατοίκων. 

Τότε έγραψε μία σύντομη επιστολή προς τον Μίκη Θεοδωράκη, σαν κάλεσμα για συμπαράσταση στον αγώνα των κατοίκων της Λαυρεωτικής και δη της Κερατέας. 

Αγαπητέ Μίκη, 

Σε θυμάμαι από τότε που πέρναγες στη Κερατέα από την "εξοχή" της Μακρονήσου και σταμάταγες στη βρύση και έπινες νερό και έπαιρνες κουράγιο και σας παρακολουθούσα και σας καμάρωνα, σαν κρατούμενους της τότε εποχής. 

Είμαι ιερέας/θεολόγος, 80 ετών, και σε καλώ από τα μπλόκα και από το βασανισμένο λαό της Κερατέας που κάψανε πρόσφατα τα τάγματα ασφαλείας το χωρίο μου! Ευτυχώς που δε μας ρίξανε ΝΑΠΑΛΜ! Έδειραν γέρους και παιδιά, γυναίκες και κορίτσια! 

Σε καλώ στη Κερατέα να τα πούμε από κοντά! Έλα να κάνουμε ανυπακοή και να καμαρώσεις την αντίσταση του λαού μας! 

Λέγομαι Κωνσταντίνος Λέπουρης, ιερέας παπα-Ντίνος. 

Και ο Μίκης Θεοδωράκης ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση του παπα – Ντίνου και πήγε στην Κερατέα λίγο μετά, τον Απρίλιο, στηρίζοντας με την παρουσία του τον αγώνα των κατοίκων. 

Η περίπτωση του παπα – Ντίνου πραγματικά μοναδική! 

Φέτος τα Χριστούγεννα συμπληρώνονται έξι χρόνια από την κοίμησή του. 

Αιωνία του η μνήμη!

ΑΠΟ ΤΑ "ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ Τ' ΟΥΡΑΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ" ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΡΙΤΣΟΥ ΣΕ ΜΟΥΣΙΚΗ ΝΕΣΤΟΡΑ ΤΑΙΗΛΟΡ ΜΕ ΤΗΝ ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ

Δάφνη Πανουργιά και Νικόλ Καραλή 

Από την ποιητική συλλογή του Γιάννη Ρίτσου "Παιχνίδια τ' Ουρανού και του Νερού"

Μουσική: Νέστωρ Ταίηλορ - Από τα 5 τραγούδια σε ποίηση Γ. Ρίτσου (1999).

Δάφνη Πανουργιά, φωνή 

Νικόλ Καραλή, πιάνο

(II) Μεγάλος ήταν

Καρέκλα η βάρκα του - ταξίδευε. Πώς κάθονταν 

επάνω στ' ανοιχτό νερό χωρίς να τραμπαλίζεται;  

Πάνω στο γόνα του έγραφε, και τίποτα δεν κοίταζε. 

Γύρω του χτύπαγαν τα κύματα και τα χαρτιά του δε βρεχότανε. 

Μεγάλος είταν σαν τη μοναξιά, μόνο δύο μέτρα πιο γαλάζιος.

Ο συνθέτης Νέστωρ Ταίηλορ είναι γεννημένος στην Αυστραλία, με έντονη παρουσία στον χώρο της όπερας, με διεθνούς εμβέλειας συνεργασίες και σημαντικές αναθέσεις. Το συνθετικό του έργο έχει έναν ιδιαίτερα αναγνωρίσιμο μεταρομαντικό προσανατολισμό με έντονα λυρικά στοιχεία, δεξιοτεχνική ενορχήστρωση και δυναμισμό.
Στην εργογραφία του συγκαταλέγονται πλήθος συνθέσεων φωνητικής μουσικής, μουσικής δωματίου καθώς και έργα για πλήρη ορχήστρα. Μία από τις πιο πρόσφατες σημαντικές δημιουργίες του, αποτελεί η όπερα-ορατόριο "Ελένη" (2019, σε ποιητικό κείμενο Fergus Currie, βασισμένο στο ομώνυμο best-seller του Νicholas Gage) που γράφτηκε κατόπιν παραγγελίας από την ΜidΑmerica Productions για το Carnegie Hall (πρεμιέρα τον Μάρτιο του 2021, και σειρά παραστάσεων σε όλον τον κόσμο).

(ΙΙΙ) ...έτσι που με τριγύρισαν
Έτσι που με τριγύρισαν
οι περιπαιχτικές μηλίτσες,
δε βλέπω κάτου το γιαλό,
δε βλέπω τα καράβια,
μονάχα μεσ' απ' τα κλαδιά,
παίζει ο γιαλός χίλια γυαλιά,
και με ζαλίζει, μάτια μου,
κι η πιο μικρή ξινομηλιά
μου παίρνει μάτια και λαλιά,
με σφίγγει, με πετροβολά
με τα κοκκινοπράσινα, με τα μαλαματένια της.

(I) "Γαλάζιο Αστέρι" 
Γαλάζιο αστέρι, κόκκινο αστέρι, 

πράσινο αστέρι - το βερυκοκκί, το κίτρινο - 

γαλάζιο, βιολετί, πορτοκαλί- τ'αστέρι θέ μου - 

στρόβιλος-στρόβιλος μενεξελί και ρόδινο - 

χορεύει η νύχτα με τον Πέτρο μες στο δάσος, 

χορεύει το φεγγάρι με τα χέρια σου, 

σπίθες χρυσές,σπίθες γαλάζιες - στρόβιλος. 

Αν δεν πεθάνω απόψε, κλάφτε με.

(IV) Πίσω απ' τα χρυσά βουνά 
Πίσω απ΄τα χρυσά βουνά, λιοκαμένο παλικάρι/ κόκκινο σου αγόρασα πουκάμισο, κόκκινα παπούτσια στο παζάρι./ Το άλογο έφυγε στη θάλασσα, ο ήλιος κόπηκε στη μέση - / τώρα τα χρυσά, τώρα τα κόκκινα, ποιος θα τα φορέσει;

ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΟΒΑΣΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΡΙΤΣΟΥ

Κείμενο – φωτογραφίες: Π.Α. Ανδριόπουλος

Σαν σήμερα, Πρωτομαγιά του 1909, γεννήθηκε στη Μονεμβασιά ο Γιάννης Ρίτσος. 

Φέτος, 111 χρόνια από τη γέννησή του...

Σαν βρέθηκα στο σπίτι του στην Μονεμβασιά, σκεφτόμουν ότι ο ποιητής γεννήθηκε κοντά στην είσοδο της καστροπολιτείας. Με τη θάλασσα αντίκρυ του. Με την βαριά ιστορία να τον περικυκλώνει κυριολεκτικά. Γι΄ αυτό και κείνος την υμνολογούσε: “Κυρά Μονοβασιά μου, πέτρινο καράβι μου. Χιλιάδες οι φλόκοι σου και τα πανιά σου. Κι όλο ασάλευτη μένεις να με αρμενίζεις μες στην οικουμένη.” 

Σήμερα έξω από το σπίτι, το οποίο είναι δυστυχώς θεόκλειστο, βρίσκεται η προτομή του ποιητή. 

Σ’ αυτό το σπίτι ο Γιάννης Ρίτσος έμαθε τα πρώτα του γράμματα, εκεί δοκίμασε σε μικρή ηλικία να γράψει τους πρώτους του στίχους, εκεί πέρασε την πιο ευτυχισμένη περίοδο της ζωής του, όπως αναφέρουν οι βιογράφοι του. 

Την Μονεμβασιά την στοίχειωσε, στα χρόνια μας, ο Ρίτσος. Ήταν που ήταν ένας τόπος από μόνος του απόρθητος! Ήρθε κι ο Ρίτσος κι απόγινε…

Ο βράχος. Τιποτ’ άλλο. Η αγριοσυκιά κι η 

σιδερόπετρα. 

Πάνοπλη Θάλασσα. Καθόλου χώρος για γονυκλισία. 

Έξω απ’ την πύλη του Ελκομένου 

πορφυρό πορφυρό μέσα στο μαύρο. 

Οι γριές με τα καζάνια τους λευκαίνοντας 

το πιο μακρύ φαντό της ιστορίας 

περασμένο σε κρίκους απ’ τις σαράντα τέσσερις βυζαντινές 

καμάρες. 

Ο ήλιος αμείλιχτος φίλος με το δόρυ του 

κατάντικρυ στα τείχη 

και ο θάνατος απόκληρος μέσα σ’ αυτή την τεράστια φωταψία 

όπου οι νεκροί διακόπτουν κάθε τόσο τον ύπνο τους 

με κανονιές και σκουριασμένους φανοστάτες, ανεβοκατεβαίνοντας 

σκαλιά και σκαλιά σκαλισμένα στην πέτρα. 

Τα τσακμάκια τους κροτούν στην κόψη της παλάμης τους, σπιθοβολούν. 

Εγώ – είπε – 

θ’ ανέβω πιο ψηλά, πάνω από τη μαλακή συνέχεια, πατώντας 

στον τρούλο της μεγάλης υποβρύχιας εκκλησίας με τα’ αναμμένα μανουάλια. 

Εγώ με το γαλάζιο κόκαλο, το κόκκινο φτερό και τα κάτασπρα δόντια. 

Γιάννης Ρίτσος, Μονοβασιά 28.9.74 

Η Πρωτομαγιά ήταν η γενέθλιος ημέρα του Ρίτσου μα ο Μάης στάθηκε και η αφορμή για το πιο γνωστό έργο του, τον «Επιτάφιο», που στοιχειώθηκε από την μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη. Ο ίδιος ο Ρίτσος μας λέει: "Θεσσαλονίκη. Μάης τοῦ 1936. Μιὰ μάνα, καταμεσὶς τοῦ δρόμου, μοιρολογάει τὸ σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της καὶ πάνω της, βουΐζουν καὶ σπάζουν τὰ κύματα τῶν διαδηλωτῶν - τῶν ἀπεργῶν καπνεργατῶν. Ἐκείνη συνεχίζει τὸ θρῆνο της." 

Αυτός ο θρήνος έγινε ο «Επιτάφιος» των Ρίτσου – Θεοδωράκη, που μας συν(γ)-κινεί ως τα σήμερα με τη δύναμη της αλήθειας του. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια το βίντεο μιας εκδήλωσης – αφιέρωμα στον ποιητή Γιάννη Ρίτσο, που πραγματοποιήσαμε με το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» στο Κτήμα Λίγας, στα Γιαννιτσά, στην Γιορτή Τρύγου του έτους 2009, για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή.