Η ΣΤΑΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΑΝΑΠΟΔΑ ΚΑΙ ΣΤΑΥΡΟΣΧΗΜΑ ΣΕ ΕΡΓΑ ΤΟΥ 16ου ΑΙΩΝΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Σε μία φορητή εικόνα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθηνών αποδίδεται η σκηνή του μαρτυρικού θανάτου του Αγίου Αποστόλου Ανδρέα, που σταυρώθηκε ανάποδα, με το κεφάλι προς τα κάτω. Μια μεταβυζαντινή εικόνα του β΄μισού του 16ου αι., έργο του Μιχαήλ Δαμασκηνού, ενός από τους σημαντικότερους Κρητικούς ζωγράφους. 

Ο ζωγράφος «αφηγείται» το επεισόδιο της Σταύρωσης του Αγίου Ανδρέα με τρόπο που θυμίζει την βενετσιάνικη τέχνη της εποχής του. Υπάρχουν όμως στην εικόνα και στοιχεία της βυζαντινής τέχνης. Το έργο απεικονίζει μεταξύ δύο ελιών κατά τον άξονα της εικόνας μπηγμένο στο έδαφος και στημένο ανάποδα τον σταυρό, όπου κρέμεται με το κεφάλι κάτω ο πρωτόκλητος Ανδρέας, δεμένος με σχοινιά από χέρια και πόδια στο ξύλο. Τρεις περνούν άλλα σχοινιά και στερεώνουν τον σταυρό στα δέντρα, ο ένας αριστερά με τη βοήθεια στρατιώτη με κράνος, άλλος με μακρυές περισκελίδες και σκούφο σκαρφαλωμένος σε κλαδί ψηλά, τρίτος δεξιά μελαμψός, με κοντό χιτώνα και κρεμασμένο από τη μέση σπαθί. Ρωμαίος αξιωματικός προστάζει νεαρό στο απέναντι δέντρο επάνω, ακουμπισμένος με σταυρωμένα πόδια στον κορμό ελιάς δεξιά. Δύο στρατιώτες μοιρασμένοι πιο πίσω, με αναγεννησιακές στολές και δόρατα που φέρουν πέλεκυ, φαίνεται να προσέχουν ό,τι γίνεται αριστερά τους, δημιουργώντας διαγώνιους άξονες που προκαλούν ισορροπία στην όλη σύνθεση. Γύρω από τα δέντρα μικρά διακοσμητικά φυτά στο έδαφος. 

Ο Μιχαήλ Δαμασκηνός γεννήθηκε στον βενετοκρατούμενο Χάνδακα, το σημερινό Ηράκλειο, γύρω στα 1530/35 και πέθανε στα 1592/93. Έζησε στην Κρήτη και την Ιταλία και άφησε πλούσιο καλλιτεχνικό έργο. Την περίοδο 1577-1582 εργάστηκε στη Βενετία, όπου και ήλθε σε επαφή με τα σύγχρονα ρεύματα της τέχνης. Στα έργα του συνυπάρχουν η βυζαντινή αγιογραφία και οι επιρροές από τη δυτική ζωγραφική. 

Βλέποντας αυτόν τον πίνακα του Μιχαήλ Δαμασκηνού, αναγόμαστε σε έναν άλλο με την Σταύρωση του Αγίου Ανδρέα, αυτόν του ιταλού ζωγράφου Carlo Braccesco (1478-1501). Μισό αιώνα πριν. 

Εδώ ο Απόστολος σταυρώνεται κανονικά, όχι ανάποδα, και μάλιστα σε δέντρο. Η σταύρωση είναι ανάλογη του Χριστού, δηλ. δεν είναι σε χιαστί σταυρό. 

Στο κέντρο της σύνθεσης δεσπόζει ο εσταυρωμένος Απόστολος, αριστερά ευγενείς και στρατιώτες με αναγεννησιακές φορεσιές και στολές και δεξιά λαός γονυπετής και όρθιος που προσβλέπει με δέος στον Πρωτόκλητο. Κάποιοι τον δείχνουν κιόλας. Το φόντο είναι παραλιακό, μιας και ο μαθητής του Χριστού μαρτύρησε κατά την παράδοση στην παραλία της Πάτρας, όπου και ο ναός του. Ανάμεσα στους στρατιώτες κι ένας μελαμψός, όπως και στον πίνακα του Δαμασκηνού. Εδώ όλοι είναι παρατηρητές, μιας και η σταύρωση έχει συντελεστεί. Σταυρωτές και πιστοί ατενίζουν ταυτόχρονα τον Πρωτόκλητο, ο οποίος μιμούμενος τον Δασκαλό του, υφίσταται σταυρικό θάνατο. 

Τον 16ο αιώνα το μαρτύριο του Αποστόλου Ανδρέα εξακολουθεί να εμπνέει Δύση και Ανατολή και να μας δίνει έργα τέχνης απαράμιλλα, με ποικίλους συμβολισμούς.

Apostolo glorioso: Ένα σπουδαίο μοτέτο του Guillaume Du Fay για τον Άγιο Ανδρέα της Πάτρας

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Όταν συνεργάστηκα με τον Θάνο Μικρούτσικο για την διοργάνωση «Πάτρα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2006», σε μια από τις μουσικές συζητήσεις μας του είπα για το Apostolo glorioso, δηλαδή το μοτέτο του Guillaume Du Fay (περίπου 1397-1424) για τον Άγιο Ανδρέα της Πάτρας. Με άκουσε έκπληκτος και μου ζήτησε την καλύτερη δυνατή τεκμηρίωση. 

Έτσι, βρέθηκα στην Μουσική Βιβλιοθήκη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών να συνομιλώ με τον τότε διευθυντή της Βιβλιοθήκης, τον σπουδαίο εκείνο Christoph Stroux, ο οποίος μας έδωσε πολύτιμες πληροφορίες. 

Δυστυχώς, ο Μικρούτσικος παραιτήθηκε, η Πολιτιστική ατύχησε και το Apostolo glorioso που θα έπρεπε να είναι ο «ύμνος» της Πάτρας, έμεινε στα αζήτητα. 

Η μουσικολόγος Καίτη Ρωμανού σε μία μελέτη της μας παρουσίασε τα "βυζαντινά μοτέτα" του Guillaume Du Fay. 

Το Vasilissa ergo gaude και το Apostolo glorioso συνδέονται με την οικογένεια Malatesta. 

Ο Du Fay έγραψε το Vasilissa ergo gaude το 1420 στο Ρίμινι της Ιταλίας, όντας στην υπηρεσία της οικογένειας. Μας λέει η Καίτη Ρωμανού: «Η οικογένεια Malatesta συνδέθηκε με την Ελλάδα με έναν από τους γάμους, συχνούς τα χρόνια εκείνα, που αποσκοπώντας στην ένωση των εκκλησιών, επέβαλλαν την ένωση ορθόδοξων και καθολικών νεαρών αριστοκρατών. Το μοτέτο γράφτηκε για τον γάμο της Cleofe Malatesta με τον Θεόδωρο Β΄ Παλαιολόγο, Δεσπότη του Μορέα και αδελφό του τελευταίου βυζαντινού αυτοκράτορα, Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου.» 

Πρέπει να σημειωθεί πως η Πάτρα ήταν υπό τους Φράγκους από το 1205. Το 1429 απελευθερώθηκε κατά την επιτυχημένη σε όλη την Πελοπόννησο εκστρατεία του Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου. 

Το Apostolo glorioso / Cum tua doctrina / Andreas Christi famulus σχετίζεται με τον αδελφό της Κλεόπης, Pandolfo Malatesta,ο οποίος έγινε επίσκοπος Πάτρας στις 10 Μαΐου του 1424 και θεωρείται πολύ πιθανό ο Du Fay να τον συνόδευσε στην Πάτρα για τις τελετές και να έγραψε εκεί το μοτέτο. Για την ενθρόνιση, λοιπόν, του τελευταίου λατίνου Αρχιεπισκόπου των Πατρών έπρεπε να γίνει μια τελετή στο ναό του Αγίου Ανδρέα στην παραλία. Ο ναός αναδεικνύεται σαφέστατα στο κείμενο, στο οποίο αναφέρεται το Άγιο Σπήλαιο και η ελιά, στην οποία, κατά την παράδοση, σταυρώθηκε ο Άγιος Ανδρέας. 

Για την χρονολόγηση του μοτέτου, ο Christoph Stroux μου είχε πει χαρακτηριστικά και τα είχα σημειώσει: «Δημιουργήθηκε σύγχυση όταν ο Heinrich Besseler σε ένα άρθρο του το 1952 συνέδεσε το μοτέτο με μια επιγραφή, στην οποία ο Pantolfo Malatesta ανακοινώνει ότι το 1426 ανακαίνισε την εκκλησία του Αγίου στην παραλία. Ο Besseler νόμιζε ότι η επιγραφή, η οποία βρισκόταν από περίπου το 1810-1943 στο κάστρο των Πατρών, προερχόταν από την εκκλησία του Αγίου Ανδρέα στην παραλία και τη χρησιμοποίησε για την χρονολόγηση του μοτέτου, Όμως, όλοι οι ιστορικοί των Πατρών συμφωνούν ότι η επιγραφή προερχόταν από άλλη εκκλησία του Αγίου Ανδρέα, η οποία υπήρχε κατά το Μεσαίωνα και έως και τον 17ο αιώνα στον λόφο, έξω από τα τείχη του κάστρου και μετά καταστράφηκε από τους Τούρκους. Πρέπει, λοιπόν, η επιγραφή, η οποία έχει χαθεί αλλά έχει εκδοθεί επανειλημμένως, να μην συνδυαστεί με το μοτέτο». 

Επομένως το Apostolo Glorioso είναι του 1424. Σε κάθε περίπτωση συνδέεται άμεσα με την Πάτρα και τον πολιούχο της. 

Το κείμενο που αναφέρεται στον Άγιο και την σύνδεσή του με την πόλη, είναι ένα ανώνυμο σονέτο. Το μοτέτο είναι πεντάφωνο, δίγλωσσο (στα ιταλικά και στα λατινικά) και ισορρυθμικό – μετά την εισαγωγή (introitus). 

Πρόκειται για ένα μικρό φωνητικό διαμάντι μόλις τρίλεπτης διάρκειας. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια το κείμενο και την μετάφραση, την παρτιτούρα καθώς και δύο σύγχρονες ερμηνείες του έργου. Μία από αυτές είναι του συνόλου Capella Romana που διευθύνει ο πατρινής καταγωγής μουσικολόγος και καθηγητής Αλέξανδρος Λίγκας. 

Apostolo glorioso 

Cantus 1, Contratenor 1 

Apostolo glorioso, da dio electo / A evangelegiare al populo greco / La sua 

incarnacion, che v’era ceco, / Et cusi festi senza alcun suspecto, 

Et eligisti a Patrasso per tuo lecto, / Et per sepulcro questo sancto speco: / Prego te, 

preghi me retrove teco, / Per li tuoi merci, nel devin conspecto. 

Cantus 2, Contratenor 2 

Cum tua doctrina convertisti a Christo / Tuto el paese, et cum la passione et morte / Che qui portasti in croce in su lo olivo. Ma e prolasso in errore et facto tristo, / Si che rempetraglie gracia si forte / Che recognoscano a dio vero et vivo. 

Tenor 

Andreas, Christi famulus. 

Cantus 1, Contratenor 1 

Δοξασμένε απόστολε, που εξελέγης από τον Θεό / Να ευαγγελιστείς στον 

ελληνικό λαό / Την ενσάρκωσή του, που ήταν τυφλός σ’ αυτό, / Και αυτό το 

έκανες χωρίς καμία αμφιβολία, 

Και επέλεξες την Πάτρα ως κλίνη σου / Και αυτήν την ιερή σπηλιά για τάφο σου: 

/ Σε παρακαλώ να προσεύχεσαι να σε ξαναβρώ, / Με την χάρη σου στην θεία παρουσία. 

Cantus 2, Contratenor 2 

Με το δόγμα σου προσηλύτισες στον Χριστό / Όλη τη χώρα, και με το πάθος και 

με τον θάνατο / Που υπέφερες στον σταυρό στον ελαιώνα. 

Αλλά υποτροπίασε σφάλλοντας και στενοχωρήθηκε. / Είθε να λάβει χάρη τόσο 

ισχυρή, / Ώστε να αναγνωρίσουν τον αληθινό και ζώντα θεό. 

Tenor 

Ανδρέα, μαθητή του Χριστού.

 

Η ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΠΡΟΕΞΑΡΧΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ (ΒΙΝΤΕΟ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 1986)

Στο διαδικτυακό κανάλι enodais, που διαχειρίζεται και επιμελείται ο πρωτοψάλτης Γεώργιος Ντόβολος, Άρχων Μαϊστωρ της Μ.τ.Χ.Ε., δημοσιεύθηκε ένα εξαιρετικά σπάνιο και πολύτιμο οπτικοακουστικό ντοκουμέντο από την εορτή του Αγίου Ανδρέου Πατρών το έτος 1986. 

Της πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας στον Ναό του Πολιούχου προέστη ο αοίδιμος Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος Βαλληνδράς. 

Πρόκειται ίσως για το παλαιότερο μέχρι σήμερα, ολοκληρωμένο υλικό της εορτής που διασώζεται και έχει ανέβει στο διαδίκτυο. Η μετάδοση πραγματοποιήθηκε από την ΕΡΤ και περιλαμβάνει τη Θεία Λειτουργία, τη Δοξολογία αλλά και την περιφορά της εικόνας και της τιμίας Κάρας του Πρωτοκλήτου Αποστόλου.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στην εμμελή απαγγελία του Ευαγγελίου, κατά την Δοξολογία, από τον Μητροπολίτη Νικόδημο, ο οποίος το απέδωσε με τον δικό του μοναδικό τρόπο. 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, το σχετικό βίντεο, το οποίο προέρχεται από το προσωπικό αρχείο του αείμνηστου πρωτοψάλτου του Ναού Αθανασίου Παπαναγιώτου και ανήκει πλέον στο Σύλλογο Ιεροψαλτών Πατρών και περιχώρων.

ΟΙ ΒΑΣΙΛΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΟΥΧΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ ΑΓΙΟ ΑΝΔΡΕΑ 1956-1966 (ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Οι Βασιλείς Παύλος και Φρειδερίκη και η Πριγκίπισσα Σοφία αποβιβάζονται από το αντιτορπιλικό του Βασιλικού Ναυτικού «Πολεμιστής» στο λιμάνι της Πάτρας, προκειμένου να παραστούν στις εκδηλώσεις για τον εορτασμό του πολιούχου της Πάτρας Αγίου Ανδρέα στις 30 Νοεμβρίου του 1956. 

Ο Βασιλιάς Παύλος επιθεωρεί το παρατεταγμένο στρατιωτικό άγημα, το οποίο αποδίδει τιμές. 

Στη συνέχεια τα μέλη της βασιλικής οικογένειας κατευθύνονται οδικώς προς τον ναό του Αγίου Ανδρέα εν μέσω των επευφημιών του συγκεντρωμένου πλήθους. 

Μετά την  δοξολογία εξέρχονται του ναού του πολιούχου, επιβιβάζονται σε αυτοκίνητο και αναχωρούν. Περιμένουν την λιτανεία της εικόνας και των λειψάνων του Αγίου Ανδρέα που γίνεται στους κεντρικούς δρόμους της Πάτρας, στο Δημαρχείο, όπου αναπέμπεται δέηση από τον Μητροπολίτη Πατρών Θεόκλητο, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος. 

   

Στις 30 Νοεμβρίου 1959 ο Βασιλιάς Παύλος και η Βασίλισσα Φρειδερίκη συνοδευόμενοι από τον Διάδοχο Κωνσταντίνο και τις Πριγκίπισσες Σοφία και Ειρήνη, δηλαδή ολόκληρη η βασιλική οικογένεια, μετέβησαν στην Πάτρα για να παραστούν στους εορτασμούς του Αγίου Ανδρέα. 

Η πανήγυρις του πολιούχου λάμβανε χώρα στον παλαιό ναό, αφού ο νέος ακόμα κτιζόταν. Θυμίζουμε ότι αυτοπροσώπως ο Βασιλεύς Γεώργιος Α΄ έβαλε τον θεμέλιο λίθο την 1η Ιουνίου 1908. Ήταν 1959 κι ακόμα δεν είχε αποπερατωθεί. 

Τους βασιλείς υποδέχθηκαν ο τότε Μητροπολίτης Πατρών Κωνσταντίνος και ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Παναγιώτης Κανελλόπουλος (ο οποίος γεννήθηκε τη χρονιά, 1902, που έγινε ο διεθνής διαγωνισμός για την εκπόνηση του Αρχιτεκτονικού σχεδίου του νέου ναού και τελικά ανατέθηκε στον Γάλλο αρχιτέκτονα Αιμίλιο Ρομπέρ). 

Οι Βασιλείς και ο Διάδοχος Κωνσταντίνος παρακολουθούν τη Λιτανεία
του Αγίου Ανδρέα έξω από το Δημαρχείο της Πάτρας 

Ο παλαιός και ο νέος ναός του Αγίου Ανδρέου το 1955

Πάτρα, 30 Νοεμβρίου 1966

Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος αποβιβάζεται στο αεροδρόμιο του Αράξου, όπου τον υποδέχονται ο Πρωθυπουργός Στέφανος Στεφανόπουλος, ο Υπουργός Υγιεινής Αθανάσιος Γιαννόπουλος, ο Αυλάρχης Θεοδόσιος Παπαθανασιάδης και άλλοι επίσημοι. 

Αμέσως μετά την αποβίβασή του, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος επιθεωρεί άγημα ανδρών της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας, το οποίο αποδίδει τιμές. 

Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος προσέρχεται στον ιερό ναό του Αγίου Ανδρέα στην Πάτρα, όπου τυγχάνει θερμής υποδοχής από το συγκεντρωμένο πλήθος. 

Εισερχόμενος στον ναό, ο Βασιλιάς ασπάζεται το ιερό Ευαγγέλιο, το οποίο κρατά ο Μητροπολίτης Πατρών Κωνσταντίνος. 

Πιστοί ασπάζονται την κάρα του Αγίου Ανδρέα, η οποία είναι στην παλαιά λειψανοθήκη της, όπως ακριβώς επέστρεψε από την Ρώμη στις 26 Σεπτεμβρίου 1964. Στην τελετή παράδοσης της Αγίας Κάρας την Βασιλική οικογένεια εκπροσώπησε η προγκίπισσα Ειρήνη. 

Ο Αρχηγός της ΕΡΕ Παναγιώτης Κανελλόπουλος ανάβει κερί και ασπάζεται την κάρα του Αγίου Ανδρέα. 

Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος ανταλλάσσει χειραψία με τον Π. Κανελλόπουλο και ασπάζεται την κάρα του Αγίου Ανδρέα. 

Στη συνέχεια, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος, ο Στ. Στεφανόπουλος, ο Π. Κανελλόπουλος, ο Α. Γιαννόπουλος, ο Υπουργός άνευ Χαρτοφυλακίου Αναστάσιος Δρούλιας, ο Υφυπουργός Εθνικής Αμύνης Δημήτριος Παπαδημητρίου, ο Θ. Παπαθανασιάδης, άλλοι επίσημοι και πλήθος πιστών παρακολουθούν τη δοξολογία, στην οποία χοροστατεί ο Μητροπολίτης Κωνσταντίνος. Πλήθος πιστών ασπάζονται την κάρα του Αγίου Ανδρέα. 

Μετά την ολοκλήρωση της δοξολογίας, ακολουθεί η λιτάνευση της κάρας και της εικόνας του Αγίου Ανδρέα στους κεντρικούς δρόμους της Πάτρας, η οποία διακόπτεται εξαιτίας καταρρακτώδους βροχής. 

Πρέπει να ήταν η τελευταία βασιλική παρουσία στην πανήγυρι του πολιούχου της Πάτρας. 

"Ο ΠΡΩΤΟΚΛΗΤΟΣ ΜΑΘΗΤΗΣ..." ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος μας άφησε πολύτιμη παρακαταθήκη τις – ιστορικές πλέον - ηχογραφήσεις που πραγματοποίησε στο μεγάλο πρόγραμμα ηχογραφήσεων Εκκλησιαστικής Μουσική, το οποίο συνέλαβε, υλοποίησε και εξέδωσε ο φιλόλογος Μανόλης Χατζηγιακουμής. 

Από τους πρώτους ψηφιακούς δίσκους του Δεσπότη ήταν ο υπ.αρ. 4 της Σειράς Σύμμεικτα Εκκλησιαστικής Μουσικής (1999), με Ιδιόμελα και Δοξαστικά, Δύναμις και Μεγάλα Προκείμενα, τα οποία έψαλλε βιωματικά κατά τις Ακολουθίες. 

Τα Ιδιόμελα εορτών του Ενιαυτού, που περιλαμβάνονται στο cd αυτό, βασίζονται στο μουσικό κείμενο της «Μουσικής Κυψέλης» του Στεφάνου λαμπαδαρίου (Κων/πολη 1883), αλλά τα έχει επεξεργαστεί ο μακαριστός Νικόδημος, ο οποίος, ως γνωστόν, ήταν και μελοποιός. 

Ο Μανόλης Χατζηγιακουμής παρατηρεί πως «τα Ιδιόμελα αυτά, αν και ανήκουν σε διαφορετικές εορτές, έχουν μεταξύ τους συνθετική και ερμηνευτική ομοιογένεια σαν να πρόκειται για ενιαίο σύστημα. Tο ύφος σ’ αυτά είναι παντού εκφραστικό, χαρίεν και ευφρόσυνο, ενώ η εκτέλεση συλλαβική, έγχρονη, ρυθμική, με ιδιαίτερη έμφαση στον τονισμό των θέσεων, σχεδόν ορχηστική και πυρρίχεια. Στη συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει να θεωρηθεί βέβαιο ότι ο ερμηνευτικός και εκτελεστικός τρόπος έχει επηρεάσει καθοριστικά και τη συνθετική επεξεργασία. Έτσι, όλοι οι επιμέρους καλλωπισμοί των μελών υποτάσσονται στην έγχρονη και ρυθμική ερμηνευτική αντίληψη. H ομάδα αυτή των μελών, όπως έχουν καλλωπισθεί και όπως ψάλλονται, δείχνει πόσο ζωντανή είναι ακόμη σήμερα η εκκλησιαστική ψαλτική τέχνη και παράδοση». 

Παραθέτουμε σήμερα το ιδιόμελον της Λιτής της εορτής του Αγίου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου, «Ο πρωτόκλητος μαθητής...» σε ήχο α’, το οποίο έψαλλε ο Δεσπότης στον Πανηγυρικό Εσπερινό του Αγίου.

Κατά την Ακολουθία του Εσπερινού χοροστατούσε άλλος Αρχιερεύς και εκείνος από την θέση του, ως συγχοροστατών, έψαλλε με παλμό και ενθουσιασμό το ιδιόμελο την ώρα που έπρεπε να γίνει η αρτοκλασία. Συνήθως, μετά, έλεγε και το δικό του οκτάηχον «Θεοτόκε Παρθένε...». Αυτή ήταν η δική του παρουσία στον Μέγα Εσπερινό της εορτής του πολιούχου. Ήταν αρκετή για να «στοιχειώσει» την Ακολουθία.

Το cd όπου περιλαμβάνεται το ιδιόμελο αυτό έχει μια ιδιαίτερη σημασία για μένα, καθώς ήμουν υπεύθυνος για την σήμανση των ισοκρατημάτων, συμμετείχα ως ισοκράτης και είχα την τύχη να απολαύσω όλη την σχετική διαδικασία της ηχογράφησης. 

Ο ΜΟΛΔΑΒΙΑΣ ΔΑΝΙΗΛ (ΝΥΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ) ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Τον Οκτώβριο του 1996, ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος, ανταποκρινόμενος στο αίτημα του τότε Μητροπολίτου Μολδαβίας Δανιήλ, του σημερινού Πατριάρχου Ρουμανίας, μετέφερε την Κάρα του Αποστόλου Ανδρέου στο Ιάσιο, προς προσκύνησιν υπό των πιστών, οι οποίοι μόλις είχαν εξέλθει του Κομμουνιστικού καθεστώτος και αναζητούσαν έντονα ερείσματα πίστης. 

Η μεταφορά της Κάρας του Πρωτοκλήτου συνέπιπτε με την μεγάλη πανήγυρη της πόλης του Ιασίου, ήτοι την μνήμη της Οσίας Παρασκευής της Επιβατηνής (14 Οκτωβρίου). Της πανηγύρεως προέστη ο Πατρών Νικόδημος, συλλειτουργούντων του Μολδαβίας Δανιήλ και πολλών ιεραρχών της Εκκλησίας της Ρουμανίας. 

Ο μακαριστός Δεσπότης με συμπεριέλαβε στην συνοδεία του κι έτσι καλύψαμε το μεγάλο εκκλησιαστικό γεγονός για την Ρουμανία, με τον Τηλεοπτικό Σταθμό της Μητροπόλεως Πατρών ΛΥΧΝΟΣ (Κάμερα: Γιώργος Αρβανίτης). 

Ο μακαριστός Πατρών Νικόδημος προσκάλεσε τον Μολδαβίας Δανιήλ να επισκεφθεί την Πάτρα και να συμμετάσχει στην πανήγυρη του Πολιούχου Αγίου Ανδρέου, τον οποίο και οι Ρουμάνοι θεωρούν φωτιστή τους και τον ευλαβούνται και τον τιμούν ιδιαιτέρως. 

Ο Μολδαβίας Δανιήλ απέστειλε στις 27 Νοεμβρίου 1997 επιστολή προς τον Πατρών Νικόδημο και τον ευχαριστούσε για την αδελφική πρόσκληση, στην οποία λόγω «σημαντικών υποχρεώσεων» δεν μπορούσε να ανταποκριθεί, γι’ αυτό και θα έστελνε ως αντιπρόσωπό του τον Επίσκοπο Χουσίου κ. Ιωακείμ. 

Σε αυτή την επιστολή ο Μολδαβίας έγραφε, μεταξύ άλλων, στον Πατρών Νικόδημο: 

«Σεβασμιώτατε, οι πνευματικοί δεσμοί της Πάτρας και του Ιασίου αγιάσθηκαν και ευλογήθηκαν με την επίσκεψη της Τιμίας Κάρας του Αγίου Αποστόλου Ανδρέου στο Ιάσιο, τον Οκτώβριο του 1996. Γεγονός το οποίο γράφηκε με χρυσά γράμματα στην εκκλησιαστική ιστορία της χώρας μας, αλλά πέρασε και στο Ορθόδοξο ημερολόγιο σαν εορτή, μετά από απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ρουμανίας. 

Η επίσκεψη της υμετέρας Σεβασμιότητος στο Ιάσιο και αυτό το έτος, μαζί με την Α.Θ.Π. τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο έδωσε χαρά στον κλήρο και τον λαό της επαρχίας μας. Στη Ρουμανία όπως και στην Ελλάδα, Σεβασμιώτατε, είσθε γνωστός και άξιος ιεράρχης του Υψίστου, είσθε όμως και ένας ευλογημένος φίλος του Ρουμανικού λαού, ο οποίος συνεχίζετε και κάνετε πράξη την ενότητα της Ορθοδόξου πίστεως και ειδικότερα την αδελφοποίηση των δύο λαών, του Ελληνικού και του Ρουμανικού». 

Στον πρόναο του παλαιού Μητροπολιτικού Καθεδρικού Ναού του Ιασίου, υπάρχει ένα ψηφιδωτό που θυμίζει αυτή την ιστορική επίσκεψη του Μητροπολίτη Νικοδήμου, κομιστή της Κάρας του Πρωτοκλήτου. Αποτελεί και την μοναδική παράσταση αεροπλάνου στην εικονογραφία της εκκλησίας. Μάλιστα ο καλλιτέχνης καταγράφει το αεροσκάφος: της Ολυμπιακής Αεροπορίας!

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, αυτούσια την επιστολή του Μολδαβίας Δανιήλ, νυν Πατριάρχου Ρουμανίας, προς τον Πατρών Νικόδημο, καθώς και φωτογραφικά στιγμιότυπα από εκείνη την ιστορική επίσκεψη.      

Κληρικοί και λαϊκοί της Πατρινής αντιπροσωπείας με τον τότε Επίσκοπο Γαλατσίου Κασσιανό 

Λουκάς Αδαμόπουλος : ''Ο των Πατρέων πολιούχος Ανδρέας''

''Ο των Πατρέων πολιούχος Ανδρέας'' 

Σύνθεση: Λουκάς Αδαμόπουλος 

Τραγουδούν: 

Μαρία Παπαδοπούλου, πτυχιούχος παιδαγωγικού Πάτρας 

Αλεξία Ζαφειράκη, φοιτήτρια Μαθηματικού Πάτρας 

Ιουλία Παπαδοπούλου, πτυχιούχος μουσικών σπουδών ΕΚΠΑ

Κοντάκιον 

Τὸν τῆς ἀνδρείας ἐπώνυμον θεηγόρον, καὶ μαθητῶν τὸν πρωτόκλητον τοῦ Σωτῆρος, Πέτρου τὸν σύγγονον εὐφημήσωμεν· ὅτι ὡς πάλαι τούτῳ, καὶ νῦν ἡμῖν ἐκέκραγεν· Εὑρήκαμεν δεῦτε τὸν ποθούμενον.

 

ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΙΕΡΕΩΣ Η ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ ΤΩΝ ΚΑΘΟΛΙΚΩΝ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ

Σήμερα, Πέμπτη 30 Νοεμβρίου 2023, στην Πάτρα, την πόλη του Αγίου Ανδρέου, πανηγύρισε και ο Ναός των Ρωμαιοκαθολικών της Πάτρας, στο κέντρο της πόλης. 

Της πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας προέστη ο Αρχιεπίσκοπος των Καθολικών της Αθήνας, Σεβασμιώτατος Θεόδωρος Κοντίδης. 

Στο τέλος της Θ. Λειτουργίας, ο εφημέριος του Ναού του Αγίου Ανδρέου, ευχαρίστησε τον Αρχιεπίσκοπο Θεόδωρο και τους άλλους ιερείς που προσήλθαν για να τιμήσουν τη μνήμη του Αποστόλου.

Ευχαρίστησε, όμως, ιδιαιτέρως και έναν ορθόδοξο ιερέα, ο οποίος παρέστη συμπροσευχόμενος, από του ιερού βήματος, με τα ακόλουθα λόγια: 

«Ευχαριστώ τον πανοσιολογιώτατο π. Ιερώνυμο Αρβανίτη, ο οποίος με την παρουσία του εδώ, είμαι σίγουρος, εκφράζει την οικουμενικότητα της κλήσης του Αποστόλου Ανδρέα «Βρήκαμε το Μεσσία». Αυτό το κάλεσμα διατρανώνει η ενότητα μας σήμερα, η ενότητα την οποία εκφράζει η παρουσία του π. Ιερώνυμου». 

Ο ορθόδοξος ιερέας προφανώς είχε την άδεια του οικείου επισκόπου, του μητροπολίτου Πατρών Χρυσοστόμου, για να παραστεί στην πανήγυρη των Καθολικών της Πάτρας και αυτό είναι κάτι το πρωτοφανές μα και αξιέπαινο, καθώς για πρώτη φορά τα τελευταία, πολλά χρόνια παρίσταται ορθόδοξος κληρικός στο Ναό των Καθολικών και μάλιστα την ημέρα του Αγίου Ανδρέου. 

Αξίζει να σημειωθεί πως ο ορθόδοξος ιερέας αντήλλαξε και τον ασπασμό της αγάπης με ρωμαιοκαθολικό ιερέα την ώρα του «Αγαπήσωμεν αλλήλους». 

Ας ελπίσουμε τέτοιες πράξεις, που προάγουν την ενότητα, να συνεχιστούν και στο μέλλον. 

Π.Α.Α.

Ο ΠΡΩΤΟΚΛΗΤΟΣ ΤΟΥ RAFFAELLO ΣΤΗΝ ΛΙΜΝΗ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΑΡΕΤ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο μεγάλος ζωγράφος Ραφαήλ (1483-1520), από την γέννηση του οποίου συμπληρώνονται φέτος 540 χρόνια, μας έχει δώσει «Το θαύμα στη λίμνη της Γεννησαρέτ» (1515), συνδυάζοντάς το με την κλήση των πρώτων μαθητών, σύμφωνα με τις διηγήσεις των Ευαγγελίων. 

Το έργο αυτό, που σύμφωνα με τους ειδικούς θεωρείται φιλοτεχνημένο από το χέρι του Ραφαήλ, όπως και όλα τα προπαρασκευαστικά σχέδια για την Καπέλα Σιξτίνα, φυλάσσεται στο Μουσείο Victoria and Albert. 

Οι μορφές του Πέτρου και του Ανδρέα είναι κεντρικές στη σύνθεση. Ειδικά ο Πρωτόκλητος βρίσκεται στο κέντρο του έργου και πραγματικά δεσπόζει. 

Πέτρος και Ανδρέας εμφανίζονται συνεπαρμένοι από το αντίκρυσμα και την αναγνώριση του Μεσσία. Ο Απόστολος Πέτρος έχει τα χέρια του σε στάση ικεσίας, ενώ τα χέρια του Ανδρέα είναι σαν έτοιμα να ...αγκαλιάσουν τον Μεσσία, ουσιαστικά είναι έτοιμος να δεχτεί την κλήση του Ιησού, ο οποίος βρίσκεται στο αριστερό μέρος της σύνθεσης. Τα σώματα των ψαράδων – Αποστόλων είναι ρωμαλέα και με αναγεννησιακές αναλογίες. Ιησούς και οι δύο Απόστολοι φέρουν φωτοστέφανο. 

Στα δεξιά της σύνθεσης οι άλλοι ψαράδες (και υποψήφιοι Απόστολοι) τοποθετημένοι σε άλλη βάρκα, μαζεύουν τα δίχτυα και δείχνουν να αγνοούν τη σκηνή που ξετυλίγεται πάνω στη βάρκα του Ιησού. 

Το πανέμορφο τοπίο στο φόντο, τοποθετημένο στις όχθες της λίμνης και με έντονο νατουραλιστικό χαρακτήρα, αντιστοιχεί στον τόπο που είχε μόλις κηρύξει ο Ιησούς και όπου ήταν ακόμα συγκεντρωμένο το πλήθος, σύμφωνα με την ευαγγελική διήγηση. 

Σύμφωνα με την διήγηση του Λουκά ο Χριστός είχε καθίσει στο πλοιάριο και από κει δίδασκε τα πλήθη. Και είπε στον Πέτρο: «Πήγαινε στα βαθειά και ρίξτε τα δίχτυα σας για ψάρεμα». Και ο Σίμων αποκρίθηκε: «Διδάσκαλε, όλη τη νύχτα κοπιάσαμε, χωρίς να πιάσουμε τίποτα. Αλλά επειδή το λες εσύ, θα ρίξω το δίχτυ». Όταν το έκαναν, έπιασαν πολλά ψάρια, και το δίχτυ τους άρχισε να σχίζεται. Και έκαναν νεύματα στους συντρόφους τους, που ήσαν στο άλλο πλοίο, να έρθουν να τους βοηθήσουν. Και ήρθαν. Και γέμισαν και τα δύο πλοιάρια, σε σημείο που κινδύνευαν να βυθιστούν. Όταν ο Σίμων Πέτρος είδε τι έγινε, έπεσε στα γόνατα του Ιησού και είπε: «Φύγε απ’ εδώ Κύριε, γιατί είμαι άνθρωπος αμαρτωλός». Αυτό το είπε γιατί έμεινε πολύ έκπληκτος, και αυτός και όλοι όσοι ήταν μαζί του, με τα ψάρια που έπιασαν, επίσης και ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, οι γιοι του Ζεβεδαίου, οι οποίοι ήσαν συνεταίροι του Σίμωνα. Και είπε ο Ιησούς στο Σίμωνα: «Μη φοβάσαι. Από τώρα και στο εξής θα ψαρεύεις ανθρώπους». Και όταν έφεραν τα πλοία στην ξηρά, τα άφησαν όλα και τον ακολούθησαν.

Στην διήγηση αυτή, όπου περιγράφεται και η θαυμαστή αλιεία, ο Ανδρέας δεν αναφέρεται. Φαίνεται, όμως, πως ο Ραφαήλ έχοντας υπ’ όψιν του και τις σχετικές διηγήσεις των άλλων δύο συνοπτικών Ευαγγελιστών, συνδυάζει τα πρόσωπα. Γι’ αυτό και ο Ανδρέας, ως Πρωτόκλητος, κατέχει κεντρική θέση στη σύνθεση. 

Να σημειωθεί πως η λεπτομέρεια του έργου που περιγράφει το τεράστιο φορτίο ψαριών που βρίσκονται πάνω στη βάρκα, υπογραμμίζει την αφηγηματική σχολαστικότητα του Ραφαήλ. 

Ένα έργο του μεγάλου ζωγράφου της Αναγέννησης, με ένταση και βάθος. Με τον Πρωτόκλητο σε πρώτο πλάνο να υπερτονίζει: «Ευρήκαμεν τον Μεσσίαν»!

ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΙΣ ΙΕΡΟΥ ΘΗΣΑΥΡΟΥ

Περιπλάνησις Ιερού Θησαυρού 

Συγγραφέας: Χριστιάνα Μπογδανοπούλου - Βουτσινά 

Εκδόσεις: το δόντι (Πάτρα, Ιανουάριος 2023, σελ. 180) 

Στις σελίδες του βιβλίου αναδεικνύεται η μακραίωνη ιστορία των Πατρών, εστιάζοντας στα σύγχρονα ιστορικά γεγονότα με αφορμή την επανακομιδή των λειψάνων του Πρωτοκλήτου Αποστόλου Ανδρέα, Πολιούχου της πόλεως των Πατρών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πορεία των λειψάνων από τον 4ο αιώνα μ.Χ. έως και την οριστική επανακομιδή στην Πάτρα, το 1964. Σημαντικοί φορείς και πρόσωπα εργάσθηκαν μεθοδικά, έως ότου ολοκληρωθεί ο στόχος της επαναφοράς των λειψάνων του Αποστόλου στην πόλη της διδασκαλίας και του μαρτυρίου Του, με κατέχοντα τον κύριο ρόλο στις διαπραγματεύσεις τον Ηλία Μπογδανόπουλο.

Ο αείμνηστος Ηλίας Μπογδανόπουλος (1911-1978) υπήρξε έγκριτος νομικός, αλλά και δόκιμος υμνογράφος και μελοποιός. Έγραφε εκκλησιαστικούς ύμνους και άσματα εθνικού περιεχομένου, τα οποία τόνιζε ο ίδιος μουσικά. Του απονεμήθηκε, λοιπόν, από τον μακαριστό Πατριάρχη Δημήτριο το οφφίκιο του Άρχοντος Υμνογράφου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. Είναι ο πρώτος Πατρινός που τιμήθηκε με Πατριαρχικό οφφίκιο, στα 1973. Η χειροθεσία και απονομή του τίτλου είχε γίνει από τον τότε Μητροπολίτη Κίτρους Βαρνάβα Τζωρτζάτο, Πατρινό την καταγωγή. Το υμνογραφικό του έργο άρχισε με αφορμή το γεγονός της Επανακομιδής, από τη Ρώμη (1964), της Τιμίας Κάρας του Πολιούχου των Πατρέων Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου. Υπήρξε ο κύριος διεκπεραιωτής της σχετικής αλληλογραφίας του Δήμου Πατρέων με το Βατικανό. Έτσι, οδηγήθηκε στην σύνθεση της πρώτης του ασματικής ακολουθίας («Ιερά Ακολουθία Εσπερινού, Όρθρου και Χαιρετισμών εις την Ανακομιδήν της Τιμίας Κάρας του Αποστόλου Ανδρέου»). Από τότε επεδόθη «παρέργως μεν αλλά μετά ζήλου και λίαν ευδοκίμως» στη σύνθεση και μελοποίηση ύμνων, οι οποίοι διακρίνονται από παλμό, έξαρση, ευρηματικότητα και πρωτοτυπία. Αγάπησε μετά πάθους το Πατριαρχικό ύφος και υπήρξε αυτοδίδακτος και εγκρατής γνώστης της μουσικής. Η συνεχής παρακολούθηση και ακρόαση επί δύο δεκαετίες του πρωτοψάλτου στον Ι. Ναό Παντανάσσης Πατρών, Νικολάου Μαυροπούλου, Δομεστίκου του Πατριαρχικού Ναού και μαθητού του Ιακώβου Ναυπλιώτου του μεγαλοπρεπούς, συνέβαλε κατά πολύ στο ψαλτικόν ιδίωμα του Ηλία Μπογδανοπούλου. Ο Ηλίας Μπογδανόπουλος είχε μεταβεί στην Αμερική το 1946, ως υπότροφος της UNRRA, επισκεπτόμενος αναμορφωτικά ιδρύματα (ως νομικός που ήταν) και στο Σικάγο ηχογράφησε τον Παρακλητικό Κανόνα στην Υπεραγία Θεοτόκο σε δίσκο γραμμοφώνου. Στις μέρες μας το έργο του γίνεται αντικείμενο μελέτης σε πανεπιστημιακά τμήματα Μουσικολογίας. 

Η Χριστιάνα Μπογδανοπούλου - Βουτσινά έχει γεννηθεί στην Πάτρα. Σπούδασε κλασική μουσική, λαμβάνοντας πτυχία ανωτέρων θεωρητικών, ακορντεόν και τσέμπαλου, καθώς και δίπλωμα στο πιάνο και στη βυζαντινή μουσική. Εργάσθηκε ως καθηγήτριας μουσικής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αλλά και στον ιδιωτικό τομέα, ως καθηγήτρια πιάνου, ακορντεόν και θεωρητικών. Στις επαγγελματικές της δραστηριότητες περιλαμβάνεται πλήθος συναυλιών σε έργα κλασικής μουσικής και Ελλήνων συνθετών, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, ηχογραφήσεις και δισκογραφήσεις σε έργα Ελλήνων συνθετών, αλλά και διδασκαλία σε σεμινάρια. Παράλληλα η Χριστιάνα Μπογδανοπούλου Βουτσινά σπούδασε στο ΕΑΠ – Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο λαμβάνοντας πτυχίο στον «Ελληνικό Πολιτισμό» και μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης στον τομέα «Σπουδές στην Ορθόδοξη Θεολογία». 

Αναλυτικά τα περιεχόμενα του βιβλίου έχουν ως εξής: 

Προλογικά σημειώματα:

- Νίκος Γ. Μοσχονάς, Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. 

- Γεώργιος Νεκτάριος Λόης, Ph. D Καθηγητής Πανεπιστημίου Singidunum Βελιγραδίου, Σύμβουλος Καθηγητής ΕΑΠ. 

- π. Γεώργιος Ντάγκας, Εφημέριος Καθολικού Ι. Ναού Αγίου Ανδρέου Πατρών 2012-2020. 

- Εύη Πάππας, καθηγήτρια πιάνου. 

Σύντομο σημείωμα της συγγραφέως 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 

1α. Ποιος ήταν ο Απόστολος Ανδρέας 

1β. Ο Απόστολος Ανδρέας στην Πάτρα και η ίδρυση της χριστιανικής εκκλησίας 

1γ. Μαρτύριο και θάνατος στην πόλη των Πατρών 

1δ. Περί του σταυρικού θανάτου 

1ε. Ενταφιασμός του Αποστόλου και η πρώτη χριστιανική εκκλησία στην Πάτρα 

1στ. Πώς ο Απόστολος Ανδρέας ανακηρύσσεται προστάτης της πόλεως των Πατρέων 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο 

2α. Οι περιπέτειες των ιερών λειψάνων 

2β. Η σημασία της τιμής των ιερών λειψάνων στη χριστιανική εκκλησία 

2γ. Οι περιπέτειες της Τίμιας Κάρας του Αποστόλου Ανδρέα 

2δ. Νέες περιπέτειες του ιερού λειψάνου 

2ε. Η Τιμία Κάρα στην περίοδο της Οθωμανοκρατούμενης Ελλάδας 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο 

Η επανακομιδή της Τιμίας Κάρας, στην πρόσφατη ιστορία της πόλης, επί τη συμβολή του Ηλία Μπογδανόπουλου 

3α. Ωριμάζουν οι συνθήκες περί αιτήματος επιστροφής της κάρας του Πρωτοκλήτου 

3β. Ηλίας Μπογδανόπουλος (1912-1978) 

3γ. Ηλίας Μπογδανόπουλος - Σταθμοί στις σύγχρονες προσπάθειες της επανακομιδής της Τιμίας Κάρας του Αποστόλου των Πατρών 

3δ. Τελετές προετοιμασίας και άφιξης της κάρας στην Πάτρα 

3ε. Ηλίας Μπογδανόπουλος - Ο επίλογος 

Βιβλιογραφία 

Panagiotis Andriopoulos: FROM THE EMBRACE OF PETER & PAUL TO THE EMBRACE OF ANDREW & PETER. THE DESIRE FOR UNITY

Από την παράδοση του λειψάνου της Αγίας Ειρήνης στην Μητρόπολη Πατρών (2002) 

Mε τίτλο “For the Unity of the One Church of Christ” το Κέντρο Οικουμενικών, Ιεραποστολικών και Περιβαλλοντικών Μελετών «Μητρ. Παντελεήμων Παπαγεωργίου» (CEMES), σε συνεργασία με τον εκδοτικό οίκο Synaxis Press της Ορθοδόξου Ιεράς Μονής των Αγίων Πάντων του Καναδά, εκδίδει σε αγγλική μετάφραση όλες Ανοιχτές Δημόσιες Διαλέξεις του μεταπτυχιακού του προγράμματος «Ορθόδοξη Οικουμενική Θεολογία» (MOET) του 2021-22. 

Και η αγγλική έκδοση αυτού του βιβλίου είναι αφιερωμένη στην Α.Θ.Π. τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο για τα 30 χρόνια ευκλεούς πατριαρχίας του στο θρόνο της Νέας Ρώμης. 

Στην έκδοση αυτή, την οποία επιμελήθηκαν ο σχολάζων αρχιεπίσκοπος Οτάββας, και ηγούμενος της Ιεράς Μονής των Αγίων Πάντων του Καναδά, Λάζαρος Puhalo, ο Πρόεδρος επί τιμή του CEMES Ομότ. Καθ. Πέτρος Βασιλειάδης, ο Πρόεδρος του CEMES καθ. Νικόλαος Δημητριάδης και η Δρ.Θ. Αικατερίνη Δροσιά, περιέχονται πάνω από 40 εισηγήσεις και σχολιασμοί από ακαδημαϊκούς θεολόγους, κληρικούς και λαϊκούς, Ορθοδόξων, Αρχαίων Ανατολικών Ορθοδόξων, Ρωμαιοκαθολικών, και Ελληνορρύθμων Καθολικών Εκκλησιών από 15 χώρες και 4 ηπείρους. 

Όπως τονίζεται στο πρόλογο του βιβλίου, στόχος αυτής της προσπάθειας είναι η προώθηση του οικουμενικού διαλόγου, ιδίως με την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, με βάση το νόημα της προσευχής του Χριστού: «ίνα πάντες εν ώσιν» (ut unum sint). Με δεδομένο το γεγονός, ότι παρά την επιτυχή έκβαση του επισήμου θεολογικού διαλόγου, δεν έχουν γίνει ακόμη σημαντικά βήματα προς την πλήρη ευχαριστιακή ενότητα, λόγω ορισμένων προκαταλήψεων και παρερμηνειών, στις σελίδες αυτού του βιβλίου επιχειρείται η ανάλυση των κανονικών, εκκλησιολογικών, ιστορικών, θεολογικών, ψυχολογικών, γεωπολιτικών και λοιπών προβλημάτων, ώστε να αρθεί κάθε εμπόδιο, στο μέτρο του δυνατού, που στέκεται μέχρι σήμερα ενάντια στην εντολή του Κυρίου μας «για την ενότητα της μιάς Εκκλησίας του Χριστού». 

Λόγω των τραγικών γεγονότων της ρωσικής στρατιωτικής εισβολής στην Ουκρανία, που συνέπεσε κατά τη διάρκεια των εισηγήσεων του ανωτέρω προγράμματος του CEMES, και ιδιαίτερα της προσπάθειας της εκκλησιαστικής ηγεσίας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας να δικαιολογήσει θεολογικά τον αδελφοκτόνο αυτό πόλεμο, καθώς και την αντικανονική εισπήδησή της στην κανονική δικαιοδοσία άλλων αυτοκέφαλων Ορθόδοξων Εκκλησιών, πρώτα με την ίδρυση – με συνοδική μάλιστα απόφαση – εξαρχίας στην Αφρική, αλλά και απειλώντας να ιδρύσει παρόμοιες αντικανονικές εκκλησιαστικές δομές σε εκείνες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες που αναγνώρισαν την ουκρανική αυτοκεφαλία, η έκδοση περιέχει στο τέλος και ορισμένα κεφάλαια τα οποία άπτονται και αυτού του επίκαιρου και εκκλησιαστικά δυσάρεστου προβλήματος. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια το κείμενο του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου από την εν λόγω έκδοση, με τίτλο: FROM THE EMBRACE OF PETER & PAUL TO THE EMBRACE OF ANDREW & PETER.THE DESIRE FOR UNITY. 

ΟΙ ΚΟΥΜΠΟΥΡΟΦΟΡΟΙ ΔΕΝ ΤΑΙΡΙΑΖΟΥΝ ΣΤΟΝ ΠΡΩΤΟΚΛΗΤΟ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η Πάτρα τίμησε σήμερα τον πολιούχο της Άγιο Ανδρέα αλλά, λόγω των καιρικών συνθηκών, η περιφορά της Τιμίας Κάρας έγινε εντός του Ι. Ναού. 

Την Κάρα του Πρωτοκλήτου δεν λιτάνευαν ιερείς, όπως ξέραμε μέχρι σήμερα, αλλά κάποιοι νέοι φουστανελοφόροι και κουμπουροφόροι! 

Η εικόνα αυτή είναι πρωτοφανής στον εορτασμό του πολιούχου! Όχι μόνο φουστανελοφόροι, αλλά και κουμπουροφόροι! 

Τι δουλειά έχουν στον καιρό μας τα όπλα στους ναούς; Κατήντησε ο ναός του Πρωτοκλήτου «θεατρικό σκετς», όπου τα κουμπούρια είναι αναπόσπαστο αξεσουάρ της φουστανέλας που προφανώς …ενθουσιάζει κάποιους, δεν ξέρω ποιους; 

Θλίψη για τον ξεπεσμό… 

Ένα είναι σίγουρο. Τα κουμπούρια δεν μπορούν να έχουν ούτε διακοσμητική θέση όταν ψάλλουμε στον Απόστολο: «…τὸν Δεσπότην τῶν ὅλων Ἀνδρέα ἱκέτευε, εἰρήνην τῇ οἰκουμένῃ δωρήσασθαι».

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΟ ΑΜΑΛΦΙ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος στις 6 Οκτωβρίου 1995, πραγματοποίησε ιδιωτική επίσκεψη στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Αποστόλου Ανδρέου στο Αμάλφι της Ιταλίας. 

Στην κρύπτη του Καθεδρικού Ναού της Αμάλφης φυλάσσεται τμήμα των λειψάνων του Πρωτοκλήτου, που μετακομίστηκε εκεί από την Κωνσταντινούπολη, το 1208, μετά την άλωσή της από τους Σταυροφόρους. 

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι αντικείμενο μεγάλου σεβασμού αποτελεί η ελαιώδης ουσία που μαρτυρείται ότι ρέει εκ των λειψάνων (για πρώτη φορά στις 29 Νοεμβρίου 1304) και η οποία αποκαλείται «la Manna di Sant’Andrea» (το μάννα του Αγίου Ανδρέα). 

Η λειψανοθήκη του Αγίου Ανδρέου βρίσκεται θαμμένη κάτω από το ιερό βήμα της κρύπτης του Ναού της Αμάλφης, σε άγνωστο βάθος. Πάνω από αυτό έχει ανοιχτεί φρεάτιο [pozzetto], καλυμμένο από πλάκες αργύρου, από τις οποίες κρέμεται η φιάλη συλλογής του μάννα. 

Στην φωτογραφία που δημοσιεύουμε εδώ, ο μακαριστός Νικόδημος Βαλληνδράς, Μητροπολίτης Πατρών, προσκυνά τον κατά την λατινική παράδοση τάφο του Αποστόλου και δίνει στη συνοδεία του να ασπαστεί τις ασημένιες πλάκες που καλύπτουν το φρεάτιο. 

H φωτογραφία περιέχεται στο φωτογραφικό επίμετρο του βιβλίου του π. ANDREA COLAVOLPE, Amalfi e il suo Apostolo [Η Αμάλφη και ο Απόστολός της], εκδόσεις De Luca, Σαλέρνο 2001. 

Ο Καθεδρικός Ναός του Αποστόλου Ανδρέου στο Αμάλφι 

Από τον εορτασμό της μνήμης του Πρωτοκλήτου στο Αμάλφι της Ιταλίας