ΜΑΡΚΕΛΛΟΣ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ: ΜΠΑ-ΡΟΚ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΖΩΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Το πρώτο μου κείμενο για τον Μάρκελλο Χρυσικόπουλο το έγραψα εδώ, στην Ιδιωτική Οδό, πριν σχεδόν δέκα χρόνια. 
Προχθές, σαν τον έβλεπα στο πόντιουμ να διευθύνει την δική του "Βασίλισσα των Ξωτικών" στην Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής, με πλέρια τη "χαρά του μπαροκόσκυλου" (δική του έκφραση), θυμήθηκα την πρώτη προσωπογραφία για τον Μάρκελλο. Έγραφα: 
"Ο φίλος μου Μάρκελλος Χρυσικόπουλος, γιός του Στάθη Χρυσικόπουλου και της Έρσης Σωτηροπούλου, είναι από τα νέα πρόσωπα της μυθολογίας μου.
Δεινός τσεμπαλίστας – χωρίς υπερβολή – έχει συμβάλλει καθοριστικά τα τελευταία χρόνια στην ανάδειξη της μουσικής μπαρόκ στην Ελλάδα. Είτε με το σύνολό του Latinitas Νostra, είτε με τις σπουδαίες συνεργασίες του με τον μαέστρο Γιώργο Πέτρου και την Ορχήστρα Πατρών, είτε με πολλές άλλες ευκαιρίες που δεν είναι δυνατόν να απαριθμήσω εδώ. Είναι και δάσκαλος. Διδάσκει στο Δημοτικό Ωδείο Πατρών και σε διάφορα σεμινάρια για την μπαρόκ μουσική ανά την Ελλάδα. Και μ’ αρέσει γιατί είναι αυστηρός δάσκαλος, παρ’ ότι νέος στην ηλικία. Ζητάει απ’ τους μαθητές του το μέγιστο, χωρίς να τους χαρίζεται στο παραμικρό.

Έχω συμμετάσχει, ως ακροατής, σε πολλές συναυλίες του. Μια φορά στη Ρόδο, το 2006, συμπράξαμε κιόλας σε μια …εναλλακτική συναυλία. Εκείνος με το σύνολό του κι εγώ με τον Λυκούργο Αγγελόπουλο.
Πάντα και παντού με το ίδιο πάθος. Μουσικός ως το μεδούλι, στάζει μουσική από παντού. Πάντα βάζει στόχους υψηλότατους. Και οι απαιτήσεις από τον εαυτό του… παράλογες! Επ’ ουδενί θέλει να προδώσει την ερωμένη του. Θα ήταν σα να απατούσε τον εαυτό του.

Αλλά, πέρα από αληθινός μουσικός είναι κι ένας απίθανος τύπος! Ουσιαστικά ανατρεπτικός, αρέσκεται στο περιθώριο – εξ’ ου και με πήγε προ καιρού σ’ ένα αραβικό καφενείο στο Βοτανικό για τάβλι! – στα όμορφα κορίτσια, στην ταχύτητα της μηχανής του, στα βιβλία περί μυστικισμού. Είναι συλλέκτης σπάνιων βιβλίων, φωτό και κάθε τι που ενέχει ανατρεπτικότητα.
Όταν κάποτε διάβασε στην Ιδιωτική Οδό σχόλια αναγνωστών εναντίον μου, μού είπε ότι με ζηλεύει και θα ήθελε να μου μοιάσει!!
Έλα όμως που κι εγώ το ίδιο λέω για κείνον! Να μπορούσα να παίξω ένα lamento του Μοντεβέρντι ή έναν από τους …τζαζ μπαρόκ αυτοσχεδιασμούς του."

Τώρα ο Μάρκελλος μεγάλωσε...
Κι εγώ μαζί του...
Μα πιστεύω πως παραμένουμε κι οι δυο - κατά το δυνατόν - ανατρεπτικοί κι ελεύθεροι. 
Ο Μάρκελλος λόγω του μεγάλου ταλέντου και της εξαιρετικής δουλειάς του είναι - κατ' ανάγκην - και συστημικός. Δεν μπορεί να μη συμπράξει με τους επίσημους φορείς, που μπορούν και να αναδείξουν τη δουλειά του. 
Παραμένει, όμως, πάντα ένας μποέμ, που θα ήθελε να ζει στους περιθωριακούς της Νέας Υόρκης, μα θα κατοικούσε στην Μαγιόρκα ή το Μόντε Κάρλο.
Μάρκελλος Χρυσικόπουλος, λοιπόν, για παθιασμένο μπαρόκ νυν και αιέν! 

Ο ΑΣΜΑΤΙΚΟΣ ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΔΕΙΠΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΚΕΛΛΟΥ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Σίγουρα είναι σημαντικό γεγονός οι «Ημέρες Λατρευτικής Μουσικής» που διοργανώνονται από την Εθνική Λυρική Σκηνή υπό τον τίτλο «Ανθρώπινα και Θεία Πάθη». Μιλάμε για ένα κύκλο έργων και παραστάσεων διά χειρός Μάρκελλου Χρυσικόπουλου και Γιώργου Κουμεντάκη, καλλιτεχνικού διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Κύκλος που εγκαινιάζει τη στέγη της ΕΛΣ – ήτοι το Κέντρο Πολιτισμού «Σταύρος Νιάρχος» - και θα δίνει, όπως ανακοινώθηκε, σταθερό ραντεβού κάθε χρόνο την περίοδο του Πάσχα. 

Ο εορτασμός του Πάσχα από την Λυρική Σκηνή με παραστάσεις και παραγωγές επιπέδου, αποτελεί συμβολή στην πνευματική και καλλιτεχνική μας ζωή. Συμβολή αποτελεί και η φετινή θεματολογία, που φέρνει ακέραια την σφραγίδα του «αιρετικού» Μάρκελλου Χρυσικόπουλου: «Άσμα Ασμάτων» (Communio), «Δια Χριστόν σαλοί», «Παραφράσεις ιερών κειμένων» κ.α. 

Παρακολούθησα το «Άσμα Ασμάτων» του Μάρκελλου (μουσική διεύθυνση – ιδέα), σε σκηνοθεσία Κατερίνας Ευαγγελάτου. Ο Μάρκελλος συνέλαβε το βαθύτερο νόημα του ερωτικού «Άσματος» της Παλαιάς Διαθήκης και το συνέδεσε με την Ευχαριστία! Το φινάλε της παράστασης είναι ένα απόσπασμα από τον Κατηχητικό Λόγο του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, που διαβάζουμε την Κυριακή του Πάσχα. Οπότε έστησε έναν …ερωτικό «Μυστικό Δείπνο», όπου όλα συνετελέσθησαν τέλεια! 

Η αρχή της παράστασης με τους Μακαρισμούς από την Επί του όρους ομιλία, ήταν μια ξεκάθαρη θεολογική θέση ότι «Ουκ έστιν η βασιλεία του Θεού βρώσις και πόσις, αλλά δικαιοσύνη και άσκησις συν αγιασμώ». Και αυτά από τους …κοσμικούς Λυρικής, γιατί οι «εκκλησιαστικοί» ασχολούνται – φευ! - με κυνήγι μαγισσών ή με αστείες ηθικολογίες. 

Στο τέλος της παράστασης είπα στον Μάρκελλο: «Εξαιρετική δουλειά, αλλά …συντηρητική για την περίπτωσή σου». Με δεδομένη την ανατρεπτικότητά του, ο ιδιοφυής καλλιτέχνης, δεν πήγε ως το κόκκαλο: «Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα εν εμοί μένει καγώ εν αυτώ». Τον Χριστό τον τρώμε και τον πίνουμε και αυτό είναι το δείπνο της Βασιλείας. Αυτός είναι ο απόλυτος νυμφίος των καρδιών μας. 

Συνακόλουθα, στο ζευγάρι του «Άσματος» υπήρχε η ερωτική ατμόσφαιρα, αλλά όχι η «ιερή μανία» που θα περίμενα από τον Μάρκελλο. Ο «Μυστικός Δείπνος» είναι «Βάκχες»! Έκσταση, μυστήριο, θάμβος: «Αμήν αμήν λέγω υμίν, εάν μη φάγητε την σάρκα τού υιού τού ανθρώπου και πίητε αυτού το αίμα, ουκ έχετε ζωήν εν εαυτοίς.». Ας μη ξεχνάμε ότι αυτό είναι το απόλυτο σκάνδαλο: «Eμάχοντο ουν προς αλλήλους οι Ιουδαίοι λέγοντες• πώς δύναται ούτος ημίν δούναι την σάρκα φαγείν;» 

Και τώρα σκέπτομαι ότι αυτή η «ιερή μανία» σίγουρα θα μπορούσε κάπως να προσεγγιστεί, αν χρησιμοποιούνταν το πρωτότυπο κείμενο του «Άσματος» και όχι μια μετάφραση του, όπως συνήθως γίνεται. Το πρωτότυπο θα ήταν πολύ πιο ταιριαστό στην μπαρόκ μουσική του Μάρκελλου. 

Ένας δείπνος, ευχαριστιακός και ερωτικός, όπου απολαμβάνουμε τον Λόγο «ταις υψηλαίς φρεσί»!

«Ξενίας δεσποτικῆς καὶ ἀθανάτου τραπέζης, ἐν ὑπερώῳ τόπῳ, ταῖς ὑψηλαῖς φρεσί, πιστοί, δεῦτε ἀπολαύσωμεν, ἐπαναβεβηκότα Λόγον ἐκ τοῦ λόγου μαθόντες, ὃν μεγαλύνομεν».

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΔΕΜΕΡΤΖΗ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ ΑΠΟΨΕ ΣΤΟ ΩΔΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Σήμερα Δευτέρα 21 Δεκεμβρίου 2015 στις 8 το βράδυ, στην αίθουσα "Άρης Γαρουφαλής" του Ωδείου Αθηνών, μια Χριστουγεννιάτικη Συναυλία με τον σολίστ και καθηγητή στο βιολί Γιώργο Δεμερτζή και τους μαθητές του. 

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει:   

- "Ο Χειμώνας" του Βιβάλντι από τις Τέσσερις Εποχές (το μόνο έργο στο οποίο ο Γ. Δεμερτζής παίζει το σόλο βιολί, αλλιώς παίζει δεύτερη βιόλα).

- "Το κοντσέρτο των Χριστουγέννων" του Κορέλλι με σολίστ τους Θεανώ Παπαδάκη και Σταμάτη Παναγόπουλο. 

- Το κοντσέρτο για δύο βιολιά του Μπάχ με σολίστ τους Παύλο Παπαευθυμίου και Κατερίνα Κόρδη. 

- Το κοντσέρτο για τρία βιολιά του Βιβάλντι με σολίστ τους Ευγένειο Ζημπάι, Κατερίνα Κόρδη και Δημήτρη Αντωνακάκη. 

Συμμετέχουν, επίσης, στο οργανικό σύνολο οι: 

Μαρία -Νεφέλη Μπαλάφα και Μαρία Μιχαηλίδου βιολί, Φώτης Πατσέας και Ίλια Τηλιακού βιολοντσέλο. 

Στό τσέμπαλο ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος. 

Η αφίσα της συναυλίας είναι πρωτότυπο έργο του Γιώργου Κόρδη. 

ΤΟΥ ΜΑΡΚΕΛΛΟΥ ΠΟΥ ΤΟΝ ΓΙΟΡΤΑΖΩ ΣΗΜΕΡΑ

Μια φορά στη Ρόδο – το 2006 θαρρώ - συμπράξαμε σε μια …εναλλακτική συναυλία. Εκείνος με το μπαρόκ σύνολό του Latinitas Νostra κι εγώ με τον Λυκούργο Αγγελόπουλο. 

Έκτοτε παραμένω πιστός οπαδός του. Εγώ που δεν γίνομαι οπαδός κανενός, γίνομαι όλο και περισσότερο του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου. 

Τον θυμάμαι εξαιρέτως σήμερα που γιορτάζει επί τη μνήμη της Αγίας Μαρκέλλης της Χιοπολίτιδος. Εκείνος επιμένει πως γιορτάζει του Αγίου Μάρκελλου Επισκόπου Σικελίας (9 Φεβρουαρίου). 

Μα εμένα μου αρέσει να τον γιορτάζω της Αγίας Μαρκέλλας, της 18χρόνης κόρης και παρθένας, που την σκότωσε ο ειδωλολάτρης πατέρας της, επειδή δεν μπορούσε να ανεχθεί ότι η θυγατέρα του είχε νυμφευθεί τον Χριστό. Ο πατέρας της την αποκεφάλισε και έριξε το κεφάλι στη θάλασσα, το οποίο βγήκε – κατά την παράδοση - στην παραλία της Κώμης. Ο βράχος αυτός αναβλύζει έως τις μέρες μας αγίασμα. Ενώ ο Άγιος Νικόδημος σημειώνει ότι «εις πολλούς, οπού προστρέχουσι τω Nαώ της χάριν ιατρείας, φαίνεται κατ’ όναρ η Aγία, φορεμένη ένδυμα καλογραίας, και νομίζεται, ότι έρχεται μεν από το εκεί πέλαγος, εμβαίνει δε εις τον Nαόν της.» 

Ο Μάρκελλος αρέσκεται στο περιθώριο, εξ’ ου και με πήγε πριν κάμποσο καιρό σ’ ένα αραβικό καφενείο στο Βοτανικό για τάβλι! Κάπου κοντά στην εκκλησία της Αγίας Μαρκέλλας, που πανηγυρίζει σήμερα και είναι ο μοναδικός ναός της αγίας στην Αττική. Νομίζω ότι καταλαβαίνει τώρα ο Μάρκελλος γιατί τον γιορτάζω της Αγίας Μαρκέλλας. 

Πέρα από το γεγονός ότι ο Μάρκελλος στάζει μουσική από παντού, πάντοτε με ελκύει η ανατρεπτικότητά του, την οποία επέβαλε, θα έλεγα, στον χώρο, με πολλή φυσικότητα. Κι αυτό είναι νίκη περιφανής. Να κάνεις την ιδιοτροπία σου σεβαστή, τουλάχιστον… 

Πρόσφατα ανέβασε το ορατόριο "Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής" του Αλεσάντρο Στραντέλα υπό τον τίτλο "Σαλώμη", σε μια ερωτική εκδοχή, ίνα πληρωθεί το του υμνογράφου: «δι' έρωτα σατανικόν, καί οίστρον θηλυμανίας». 

Γιατί αναμφισβήτητα ο Μάρκελλος έχει μια …σκοτεινή πλευρά, η οποία φωτίζει – ευτυχώς! – την εργασία του στη μουσική. 

Του εύχομαι να ποτίζει το …σκοτεινό τρυγόνι του, προς δόξαν του μπαρόκ και του ιδίου, εις τους αιώνας των αιώνων! 

Π.Α.Α.

LAMENTO BAROCCO ΤΟΥ ΜΑΡΚΕΛΛΟΥ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ROMINA BASSO: ΣΚΛΗΡΟ ΡΟΚ!

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Την περασμένη Παρασκευή, 16 Ιανουαρίου [2009], κατέστην κοινωνός μιας σπάνιας μουσικής εμπειρίας στο Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β&Μ Θεοχαράκη: Lamento Barocco από τέσσερις εξαιρετικούς μουσικούς. 

Μάρκελλος Χρυσικόπουλος στο τσέμπαλο και την γενική επιμέλεια, Θοδωρής Κίτσος – θεόρβη, Ανδρέας Λινός – βιόλα ντα γκάμπα και η ιταλίδα mezzosoprano Romina Basso. 

Στη συναυλία πήγα κυρίως ένεκα του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου, τον οποίο εκτιμώ βαθιά ως μουσικό και πνεύμα σπινθηροβόλο. Με παρασύρει στο πάθος του για το μπαρόκ και σε ανατρεπτικές σκέψεις και δράσεις που ζωογονούν το πνεύμα μου. Παρακολουθώ στενά το έργο του την τελευταία τριετία και δεν θα έχανα μια πρωτότυπη συναυλία με θρήνους! 

Ο ίδιος μας καλεί στη μέθεξη μέσα από το σημείωμά του στο πρόγραμμα της βραδιάς: «Το μπαρόκ – ένας άλλος κήπος της Εδέμ όπου βασιλεύει ως μήλο το δέλεαρ του σημαίνοντος. Lamento – το ιδανικό άλλοθι ώστε πολιτικώς ορθοί συνθέτες να γράψουν πολιτικώς απρεπή έργα. Κάψτε τα όλα, η μουσική αρχίζει…». 

Και αρχίζει η μουσική και… καιγόμαστε! Lamenti των Luigi Rossi, Giacomo Carissimi, Claudio Monteverdi και της συνθέτριας Barbara Strozzi. Μπαρόκ όργανα στην κόψη του ξυραφιού, σα να νύττονταν απ' αγγέλους, και μια φωνή που σε αφήνει ενεό, μας πήραν και μας …σήκωσαν εκ των γηΐνων και απατηλών σ’ ένα κόσμο που δεν… σηκώνει τίποτε άλλο από ομορφιά. 

Η Romina Basso ήταν μια παρουσία κατακλυσμιαία! Μια μέτζο με υπέροχες χαμηλές νότες, ολοστρόγγυλες σαν καρπούς του κήπου της Εδέμ, με μια φωτεινότητα φωνής αφάνταστη και μια εκφραστικότητα που σε αφήνει απορημένο με το τι τελικά μπορεί να είναι ο άνθρωπος!… Οι μουσικοί, με τον Μάρκελλο Χρυσικόπουλο προεξάρχοντα, ζωγράφιζαν με περισσή τέχνη ένα θρηνητικό πίνακα που όμως ανέδυε από παντού ελπίδα και κάλλος! 

Δεν θα πω άλλα γιατί θα αδικήσω το βίωμά μου. Ο κόσμος που γέμισε την αίθουσα κρατούσε την ανάσα του την ώρα της συναυλίας. Και ξέσπασε στο τέλος σε ακατάπαυστα χειροκροτήματα, εκφράζοντας τον απόλυτα δικαιολογημένο ενθουσιασμό του γι’ αυτήν την πρωτόφαντη εμπειρία. Μια συναυλία τότε έχει νόημα όταν φεύγεις απ’ αυτήν και σε συνέχει. 

Από την Παρασκευή ηχούν στ’ αυτιά μου τα Lamenti του Μάρκελλου και της Romina. Σαν αναγεννησιακό ζευγάρι ακούγονται τα ονόματά τους! Αν σκεφτεί κανείς, κάτι που τόνισε ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος, ότι αυτές οι μουσικές γράφονταν κάτω από και για πολύ συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες και γεγονότα, τότε αναλογίζεται γιατί το μπαρόκ είναι όντως διαχρονικό. Και γίνεται άκρως ελκυστικό, έως εκστατικό, όταν παρουσιάζεται από μουσικούς που πιστεύουν σ’ αυτό και ξέρουν πώς να το απολαύσουν πρώτα οι ίδιοι.

Αυτά έγραφα πριν πέντε χρόνια. 

Χθες βράδυ, 30 Οκτωβρίου 2014, στην Αίθουσα "Δημήτρης Μητρόπουλος" του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, η συναυλία εκείνη επαναλήφθηκε αλλά ...αναλήφθηκε, δηλαδή απογειώθηκε. Ένα μπαρόκ απολύτως ροκ! Ό,τι έγραφα για τη συναυλία του 2009 ισχύει στο ακέραιο και για την χθεσινή, με την διαφορά ότι η ...τρέλα του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου έχει επιδεινωθεί και την συμμερίζεται και η Romina Basso. Γιατί πώς αλλιώς θα τραγουδούσε στα ελληνικά τα "ό,τι να 'ναι" μέρη του θρήνου - παρωδία της συνθέτριας Barbara Strozzi. 

Το ευτύχημα είναι ότι αυτή η ...φευγάτη, αλλά υψηλοτάτου επιπέδου, δουλειά με τους θρήνους κυκλοφόρησε και σε δίσκο.
«Αληθινή Μαρία Κάλλας του Μπαρόκ»... χαρακτηρίστηκε πρόσφατα από το έγκριτο βρετανικό έντυπο BBC Music Magazine η Ρομίνα Μπάσσο,  που αναμφισβήτητα λάμπει στο διεθνές στερέωμα της προκλασικής μουσικής, τα τελευταία χρόνια. Το ζεστό και σκούρο ηχόχρωμα, η εντυπωσιακή εκφραστικότητα και η εξαιρετική μουσικότητα της ιταλίδας μεσοφώνου συνθέτουν το προφίλ μίας έντονης καλλιτεχνικής προσωπικότητας, η οποία υπηρετεί με έξοχο τρόπο το ρεπερτόριο συνθετών του 16ου και 17ου αιώνα, και όχι μόνο.
Αλλά περί του δίσκου "Lamento" σε άλλη ανάρτηση.

"Η ΜΑΓΔΑ" ΤΩΝ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ - ΓΚΑΤΣΟΥ ΑΠΟ "ΤΑ ΠΑΡΑΛΟΓΑ"

Στον ανατροπέα 

Μάρκελλο Χρυσικόπουλο 

για τα ονομαστήριά του 

"Τα Παράλογα είναι ένας κύκλος λαϊκών τραγουδιών για σιωπηλή και κατ’ ιδίαν ακρόαση. Το θέμα των τραγουδιών είναι η αθάνατη Ελλάδα σ' όλη την ένδοξη διαδρομή της και γι' αυτό απαιτείται απ' τους ακροατές προσήλωση, θρησκευτικότης και ει δυνατόν νηστεία - χωρίς να σημαίνη αυτό ότι Τα Παράλογα πρέπει να ακούγονται μόνο τη Μεγάλη Παρασκευή. Τα Παράλογα αποτείνονται σε μια σιωπηλή κατηγορία ανθρώπων που δύσκολα συναντά κανείς στον Ελλαδικό χώρο. Κι εδώ είναι η τόλμη αυτής της εργασίας. Περιττό να προσθέσω, ότι η συμμετοχή τόσων εθνικών κεφαλαίων στην ερμηνεία του έργου, καθιστά τον δίσκο γνήσια εθνικόφρονα χωρίς αμφισβήτηση για το ήθος και για τους στόχους του. Μουσικά, το έργο ανήκει στις νεώτερες αντιλήψεις μου περί τραγουδιού και μουσικής."

Αυτά έγραφε ο Μάνος Χατζιδάκις στο οπισθόφυλλο του βινυλίου που κυκλοφόρησε πριν 28 χρόνια, το 1976. Μια σπουδαία δουλειά του δίδυμου Χατζιδάκις – Γκάτσος. Η ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας ήταν του Μάνου Χατζιδάκι. Η διεύθυνση χορωδίας της αξέχαστης Έλλης Νικολαΐδη. Ο δίσκος έχει και μια αποκλειστικότητα: ο Μίκης Θεοδωράκης ερμηνεύει την Ελλαδογραφία - ποτέ πριν ή μετά δεν τραγούδησε σύνθεση άλλου συνθέτη. Στον δίσκο τραγουδούν: η Μαρία Φαραντούρη, η Μελίνα Μερκούρη, ο Διονύσης Σαββόπουλος και ο νεοεμφανιζόμενος -τότε- Ηλίας Λιούγκος. Το εξώφυλλο του δίσκου είναι του Αλέξη Κυριτσόπουλου. 

Το δημοφιλέστερο τραγούδι του δίσκου είναι Ο εφιάλτης της Περσεφόνης, που ερμήνευσε μοναδικά η Μαρία Φαραντούρη, η οποία τραγούδησε συνολικά πέντε τραγούδια. Ανάμεσά τους και Η Μάγδα. Ένα εξαίσιο ποίημα του Γκάτσου μελοποιημένο ανάλογα από τον Χατζιδάκι. 

Αυτό το μάλλον άγνωστο στους πολλούς τραγούδι σας παρουσιάζουμε σήμερα. Για να το νιώσετε «απαιτείται προσήλωση, θρησκευτικότης και ει δυνατόν νηστεία», όπως θα ‘λεγε κι ο Χατζιδάκις.

Π.Α.Α. 

Οι φωτογράφοι σκυθρωποί 

άνεργοι τώρα οι μαστρωποί 

κι η Μάγδα μες στα μαγαζιά της 

δείχνει στον κόσμο τα βυζιά της. 

Έγινε η πόλη σαν κουρέλι 

κανείς δεν ξέρει πια τι θέλει 

κι όπου το μάτι να γυρίσεις 

τη δυστυχία θ' αντικρύσεις. 

Επαναστάτες με σφυριά 

σπάσαν την πόρτα τη βαριά 

και προχωράν στους άδειους δρόμους 

με το πουκάμισο στους ώμους. 

Όλοι κρατάνε την ανάσα 

για τα φλουριά πού 'χουν στην κάσα 

κι η Μάγδα πρώτη μες στις πρώτες 

κλείνει την πόρτα στους προδότες. 

Εκείνη κρίνει τους μισούς 

τους άλλους κρίνει ο Ιησούς 

και τους μιλά μ' απελπισία 

για τη Δευτέρα Παρουσία. 

Αίμα η καρδιά της Μάγδας στάζει 
μα ο νικημένος δεν προστάζει 

και μόνη μες στην κάμαρά της 

θάβει για πάντα τα όνειρά της.

ΜΑΡΚΕΛΛΟΣ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ: Ο ΕΜΠΕΙΡΟΣ ΣΧΟΙΝΟΒΑΤΗΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Αν πριν είκοσι χρόνια έλεγες σε έλληνες μουσικούς για τους Ρωμιούς συνθέτες της Πόλης, θα σε κοιτούσαν περίεργα, τουλάχιστον... Το είδος ήταν παντελώς άγνωστο. 

Ο πρώτος δίσκος αφιερωμένος στο έργο των Ρωμιών συνθετών της Πόλης που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα, ήταν εκείνος του συγκροτήματος Βόσπορος, μόλις το 1998, με μουσικό υλικό παιγμένο από διακεκριμένους Τούρκους δεξιοτέχνες.  Οι Ρωμιοί συνθέτες που ανθολογούνται στον δίσκο αυτό έδρασαν από το 18ο αιώνα, περίοδος μεγάλης ακμής της οθωμανικής κλασικής μουσικής, έως τις αρχές του 20 ου αιώνα. Άρα, το είδος στην Ελλάδα είναι ...εισαγόμενο, θα λέγαμε. Με δεδομένη και την έξαρση του νεο-οθωμανισμού, που επηρεάζει και τις τέχνες, η διάδοση δεν ήταν δύσκολη. Μόνο που οι Τούρκοι ίσως παίζουν καλύτερα τις συνθέσεις των Ρωμιών, από τους πολλούς και αξιόλογους Ελλαδίτες μουσικούς, που παίζουν πια μετά μένους αυτή τη μουσική. Η δημιουργία δε ορχηστρών για την απόδοση αυτής της μουσικής στην Ελλάδα, τι άλλο είναι παρά μίμηση των τουρκικών τοιούτων; 

Δεν τα λέω για κακό τα παραπάνω. Επισημαίνω απλώς κάποια ιστορικά δεδομένα για να ξέρουμε πού βρισκόμαστε και πού ...ονειροβατούμε. 

Προσωπικά δεν τρελαίνομαι να ακούω τα ελληνικά παραδοσιακά σχήματα να παίζουν Ρωμιούς συνθέτες. Προτιμώ τα τούρκικα. Έχουν μεγαλύτερο πάθος. 

Όμως αυτή η μουσική μπορεί στην Ελλάδα να έχει μια σπουδαία τύχη, σαν αυτή που της επεφύλαξε ο εκκεντρικός τσεμπαλίστας Μάρκελλος Χρυσικόπουλος, στην προχθεσινή συναυλία του συγκροτήματος Latinitas Nostra, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. 

Ο Μάρκελλος και ο Ανδρέας Λινός συνέλαβαν την ιδέα να "παντρέψουν" δύση και ανατολή, μπαρόκ και Πολίτικη μουσική, μ' ένα ελκυστικό στόρυ των αρχών του 17ου αιώνα, βασισμένο σ' ένα κείμενο ενός νεαρού άγγλου κατασκευαστεί οργάνων που ταξιδεύει στην Κωνσταντινούπολη, και σε κείμενα άλλων άγγλων περιηγητών. 

Ήταν τόσο ευφάνταστο το σενάριο ώστε δικαιολογούσε απόλυτα και τη συνύπαρξη. Ο Τόμας Ντάλλαμ ως πρέσβυς καλής θελήσεως, συνοδεύοντας ένα εκκλησιαστικό όργανό του δώρο της βασίλισσας Ελισάβετ στον τούρκο σουλτάνο Μωάμεθ Γ΄, φθάνει στην Πόλη και περιγράφει... 

Έτσι κι ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος έστησε το δικό του εκκλησιαστικό όργανο στο κέντρο της σκηνής της Δ' Αίθουσας της Πειραιώς 260, μαζεύοντας ολόγυρα τους ...αυλικούς του. Ένας ...αυτιστικός κύκλος που δεν διασαλεύθηκε παρά μόνο με το τέλος της μουσικής παράστασης. 

Μέσα σ' αυτόν τον κύκλο εκτυλίχθηκε το ταξίδι. Από το Λονδίνο με προορισμό της Κωνσταντινούπολη, με τη συλλογή Lachrimae του κατ' εξοχήν συνθέτη της ελισαβετιανής μελαγχολίας Τζων Ντάουλαντ να εναλλάσσεται με συνθέσεις του Νικολάκη και του Ζαχαρία Χανεντέ. Και η εναλλαγή να είναι τόσο φυσική που ν' απορείς. Στην τονικότητα που άφηνε το μπαρόκ σύνολο, πάταγαν οι παραδοσιακοί μουσικοί, με προεξάρχοντα τον έμπειρο Ευγένιο Βούλγαρη, και κένταγαν το μακάμι. Ένα ατελείωτο ποτάμι μονοτονίας: μπαρόκ και κοσμικής οθωμανικής μουσικής. Ο Σπύρος Σακκάς με την αφήγησή του μας πήρε απ' το χέρι και μας ταξίδεψε από το Λονδίνο μέχρι τα χαρέμια του σουλτάνου, διηγούμενος ακόμα και τις ανατριχιαστικές περί ευνούχων λεπτομέρειες - τη επινεύσει του ανατρεπτικού Μάρκελλου, υποπτεύομαι - για να ξεπροβάλλει αίφνης ο κοντρατενόρος Νίκος Σπανός και να μας χαρίσει μια έξοχη ερμηνεία στο τραγούδι του Ντάουλαντ «Τρέξτε, δάκρυά μου». 

Ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος και πάλι απέδειξε ότι σχοινοβατεί (κατά τον άγιο Ζενέ) τέλεια μεταξύ δύσης και ανατολής, φυσικότητας και διαστροφής, παλιάς (μπαρόκ) και άλλης (οθωμανική) μουσικής. Ίσως και για χορευτής θα έκανε!

ΜΑΡΚΕΛΛΟΣ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ: Η ΧΑΡΑ ΤΟΥ ΜΠΑΡΟΚΟΣΚΥΛΟΥ

Τι είναι ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος; 

Η ΧΑΡΑ ΤΟΥ ΜΠΑΡΟΚΟΣΚΥΛΟΥ! 

Τώρα τι σημαίνει αυτό; Όποιος καταλαβαίνει καταλαβαίνει. Ο Μάρκελλος δεν επιδέχεται αναλυσιολογία. 

Σε μια συνέντευξή του, λοιπόν, στην εφημερίδα του Ελληνικού Φεστιβάλ, με αφορμή την παράσταση που ανεβάζει αύριο, 23 Ιουνίου, στην Πειραιώς 260, με τους Latinitas Nostra, λέει για το κοινό του: "Το κοινό μας είναι οι μανιακοί της φιοριτούρας, τα μπαροκόσκυλα, οι φίλες των μαμάδων μας, οι τυχάρπαστοι των συναυλιών, οι εκκεντρικοί φιλόμουσοι, les honnetes curiex... Μας αρέσει το κοινό να το παίρνουμε ερωτικά από το χέρι. Δεν μας αρέσει ούτε το κοινό που προηγείται ένα βήμα σαν περήφανος σκύλος ούτε το κοινό που ζητάει να το πάρεις κλωτσηδόν...". 

Ολόκληρη τη συνέντευξη του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου διαβάστε εδώ. 

Ως πιστό μπαροκόσκυλο θα πάω κι εγώ ν' ακούσω και να δω Έναν Άγγλο ταξιδευτή στο Λεβάντε ή πώς ο μπαροκοΜάρκελλος διαλέγεται πρωτότυπα με την Ανατολή του 16ου αιώνα. Και είναι καταπληκτικό αυτό που δηλώνει: "Ψάχνοντας πράγματα στο δυτικό μπαρόκ, κατανόησα πράγματα για την ελληνικότητά μου"! Ο νοών νοείτω... 

Παρακολουθείστε το ανατρεπτικό teaser της παράστασης. Γιατί ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος γεννήθηκε για την ανατροπή. 

Π.Α.Α. 

Τα σχετικά με την παράσταση διαβάστε εδώ.

Ο ΜΑΡΚΕΛΛΟΣ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΟΙ EX SILENTIO ΚΑΙ Ο MICHAEL CHANCE ΣΤΟΝ "ΠΑΡΝΑΣΣΟ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Χτες βράδυ στην αίθουσα του ιστορικού Φιλολογικού Συλλόγου "Παρνασσός" ο διάσημος κόντρα τενόρος Michael Chance δεν τραγούδησε, όπως πολυαναμενόταν. Κρυολόγησε και η φωνή του σιώπησε αναγκαστικά. 

Ο τσεμπαλίστας Μάρκελλος Χρυσικόπουλος, εκ των ιδρυτών του μπαρόκ σχήματος Ex Silentio, που θα συνόδευε τον Chance, ...δικαιολόγησε μ' έναν εξαίσιο τρόπο τη μη αναβολή της συναυλίας. Δίχως να ζητά την κατανόηση ή τη ...συμπόνοια του κοινού. 

Προκρίθηκε η λύση μιας εναλλακτικής, ας πούμε, συναυλίας με το μπαρόκ πάντα εδώ και τον Michael Chance σε ρόλο αφηγητή! 

Και η συνταγή πέτυχε απολύτως! 

Οι Ex Silentio, ήτοι ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος στο τσέμπαλο, ο Δημήτρης Κούντουρας στο φλάουτο με ράμφος και ο Ιάσων Ιωάννου στο μπαρόκ τσέλο, έπαιξαν μαγικά συνθέσεις των Henry Purcell, George Frideric Handel, Niccolo Porpora και Ανωνύμου τινός άγγλου του 17ου αι., ενώ ο Michael Chance απήγγειλε σονέτα του William Shakespeare και ποιήματα των John Donne (1572-1631) και John Dryden (1631-1700). Μουσική και ποίηση της ίδιας εποχής. Μόνο στο τελευταίο ποίημα του Dryden που είναι και μια ωδή στον Purcell συνυπήρξαν λόγος και μουσική. Στην υπόλοιπη συναυλία ήσαν αυτόνομα μεγέθη και πολύ σωστά. 

Αδιαφιλονίκητος πρωταγωνιστής της βραδιάς ο τσεμπαλίστας Μάρκελλος Χρυσικόπουλος, ο οποίος έχει συμβάλλει τα μέγιστα, με το ταλέντο και την μουσικότητά του, στην άνθηση του μπαρόκ στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.

Ο Μάρκελλος έπαιξε επιτέλους ως σολίστ, ενώ τον έχουμε συνηθίσει μόνο να συνοδεύει, όπως κατά κόρον χρησιμοποιείται το τσέμπαλο στο μπαρόκ. Ήταν μεθυστικός! Οι σουϊτες και σονάτες των Purcell και Handel ερμηνευμένες απ' αυτόν μοιάζουν τόσο θετικές σα μεταφυσικές. Είναι ένας σπουδαίος μουσικός που δεν έχει καιρό για χάσιμο. Κάθε εμφάνισή του και μια πρόκληση! 

Απόδειξη η συναυλία της επόμενης Κυριακής (30/12/12) στο "Παλλάς". 

Θέμα της: Ο αββάς που ντυνόταν γυναίκα και άλλες ιστορίες ιερωμένων  ή, αλλιώς, Πίστη και διαστροφή!   Γαλλική μουσική του 18ου αιώνα των: M.R. de Lalande, M.A. Charpentier, Fr. Couperin με τον Μάρκελλο Χρυσικόπουλο στο τσέμπαλο και την μεσόφωνο Θεοδώρα Μπάκα. Κείμενα: Τιμολέων ντε Σουαζύ, Μαρκήσιος ντε Σαντ. Αφήγηση: Αντώνης Καφετζόπουλος. Θα προηγηθεί σχετική ομιλία του λέκτορα Φιλοσοφίας & Αισθητικής Δημήτρη Γκινοσάτη. 

Θα είμαστε εκεί.

ΕΝΑ ...ΜΟΥΣΙΚΟ PASTICCIO ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΗ METASTASIO ΜΕ ΣΕΦ ΤΟΝ ΜΑΡΚΕΛΛΟ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟ

Η είδηση που ακολουθεί είναι "εθνικού περιεχομένου". Για όσους καταλαβαίνουν, φυσικά. Οι υπόλοιποι δεν μας ενδιαφέρουν.

Εντός του Μαΐου θα κυκλοφορήσει από την Naïve ο διπλός δίσκος που ηχογράφησε ο φίλος και σπουδαίος μουσικός (τσεμπαλίστας και σπεσιαλίστας στη μουσική μπαρόκ) Μάρκελλος Χρυσικόπουλος, διευθύνοντας την Venice Baroque Orchestra.

Μαζί του συμπράττουν διεθνούς φήμης καλλιτέχνες: Romina Basso, Franziska Gottwald, Karina Gauvin, Nicholas Phan, Ruth Rosique και ο Νίκος Σπανός. 
Στον διπλό ψηφιακό δίσκο παρουσιάζεται ένα pasticcio πάνω στο λιμπρέτο «Η Ολυμπιάδα» του Metastasio με άριες πολλών διαφορετικών συνθετών που το μελοποίησαν (Vivaldi, Pergolesi, Cherubini, Jommelli κλπ). Πάνω από τις μισές άριες ηχογραφούνται εδώ για πρώτη φορά.

Για μια πρόγευση, παραθέτουμε εδώ ένα video από την προετοιμασία. Προσοχή! Πρόκειται για αμοντάριστο και αμιξάριστο υλικό από το μικρόφωνο μιας μικρής κάμερας. Φαντασθείτε το τελικό αποτέλεσμα! 

Μια γεύση από τον δίσκο μπορείτε να πάρετε και από την ιστοσελίδα της Naïve. 

Η Ευρωπαϊκή περιοδεία αυτής της πρωτότυπης παραγωγής έχει ως εξής:

Λονδίνο, Queen Elizabeth Hall - 28 Μαΐου. 

Ντιζόν, Αμφιθέατρο - 30 Μαΐου. 

Βρυξέλλες, Bozar - 4 Ιουνίου. 

Παρίσι, Théâtre des Champs-Elysées - 6 Ιουνίου.  

Αθήνα, Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο - 8 Ιουνίου. 

Σιένα, Teatro dei rinnovati - 14 Ιουλίου.

Ρώμη, Auditorium Parco della Musica - 26 Οκτωβρίου.

"Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΗΣ ΚΛΕΛΙΑΣ" ΤΟΥ ΓΚΛΟΥΚ ΚΑΤΕΣΤΗ ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΑΞΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΟΥΣΙΚΩΝ

Παρακολούθησα χθες στην Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών την δεύτερη παράσταση της τρίπρακτης και συναρπαστικής όπερας του μεγάλου συνθέτη του μπαρόκ  Κριστόφ Βίλιμπαλντ φον Γκλουκ Ο θρίαμβος της Κλέλιας,  σε λιμπρέτο του Πιέτρο Μεταστάσιο.

Πρόκειται για έναν ακόμη προσωπικό θρίαμβο του πιανίστα και μαέστρου Γιώργου Πέτρου, ο οποίος καλλιέργησε με πολλή δουλειά και υψηλή αισθητική το μπαρόκ στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, και το έκανε εξαγώγιμο είδος! Ηχογράφησε τις όπερες που κατά καιρούς ανέβασε και αυτές οι ηχογραφήσεις τού χάρισαν διεθνή βραβεία, φέρνοντας την Ελλάδα στο προσκήνιο του διεθνούς καλλιτεχνικού στερεώματος και μάλιστα στη μουσική του μπαρόκ, όπου δεν υπήρχε καμία παράδοση προγενέστερη.

Το ανέβασμα της όπερας Ο θρίαμβος της Κλέλιας ήταν η πρώτη παγκόσμια αναβίωση του έργου μετά την πρεμιέρα του (1763 γραμμένη για τα εγκαίνια του Τεάτρο Κομουνάλε της Μπολόνια). Το έργο παρουσιάστηκε μέσα από μια νέα κριτική έκδοση από το χειρόγραφο της Μπολόνια, που έγινε ειδικά για τις ανάγκες αυτής της παραγωγής.

Ο Γιώργος Πέτρου φρόντισε και πραγματοποίησε, επίσης, την πρώτη παγκόσμια ηχογράφηση του έργου για την γερμανική εταιρεία MDG που κυκλοφορεί διεθνώς από τον Ιανουάριο του 2012.

Δηλαδή έκανε μια ολοκληρωμένη δουλειά!

Ο θρίαμβος της Κλέλιας, μια πολεμική περιπέτεια εμπνευσμένη από τις θρυλικές σελίδες της ρωμαϊκής ιστορίας, αποτελεί έναν ύμνο στον γυναικείο ηρωισμό και την αγάπη. Η όλη παραγωγή της όπερας στο Μέγαρο ήταν απλά εξαιρετική!!

Έξι μόνο σολίστ και μια θαυμάσια Καμεράτα υπό τον Γιώργο Πέτρου έκαναν το θαύμα! Να παρακολουθείς με αμείωτο ενδιαφέρον το έργο επί τρεις ώρες (χωρίς τα διαλείμματα). Να απολαμβάνεις τη φρεσκάδα και την έμπνευση της μουσικής και της σκηνοθεσίας.

«Όταν πρωτοπήρα στα χέρια μου το χειρόγραφο σοκαρίστηκα γιατί είχε πάρα πολλές δεξιοτεχνικές απαιτήσεις. Δεν θέλαμε να καταλήξουμε σε κάτι το οποίο να είναι συμβιβασμός. Θέλαμε περισσότερο να θέσουμε ερωτήσεις, παρά να δώσουμε απαντήσεις», δήλωσε ο σκηνοθέτης της παράστασης Νάιτζελ Λάουρι, ο οποίος υπέγραψε μια λιτή μα πολύ ουσιαστική σκηνοθεσία.

Στο ίδιο μήκος κύματος και τα σκηνικά και τα κοστούμια που επιμελήθηκε ο Πάρις Μέξης, καθώς και οι φωτισμοί του Γιώργου Τέλλου. Ευρηματικά και ταιριαστά κάθε φορά τα video-animation του Σταμάτη Αραπάκη.

Τι να πει κανείς για τους έξι ερμηνευτές; Ήταν όλοι τους υπέροχοι! Τον ομώνυμο ρόλο ερμήνευσε η γαλλίδα σοπράνο Ελέν Λεκόρ, τον Οράτιο ενσάρκωσε ιδανικά η αγαπημένη μέτζο σοπράνο Μαίρη Έλεν Νέζη, την Λαρίσα η τουρκάλα σοπράνο Μπουρτσού Ουγιούρ, τον σκοτεινό Ταρκίνιο η μέτζο σοπράνο Ειρήνη Καράγιαννη αποδίδοντας όλο το βάθος της αβύσσου του, τον Πορσίννα ο φέρελπις τενόρος Βασίλης Καβάγιας και τον Μάννιο η μέτζο Άρτεμις Μπόγρη.

Στέκομαι ιδιαίτερα στον φίλο Μάρκελλο Χρυσικόπουλο, μόνιμο συνεργάτη του Γιώργου Πέτρου και τανάπαλιν, ο οποίος έκανε τη μουσική προετοιμασία (μαζί με την ξεχωριστή μουσικό Μάτα Κατσούλη) και έπαιξε και τσέμπαλο με το γνωστό πάθος!

Για την "θεά" Μαίρη Έλεν Νέζη ο λόγος μου υπολείπεται... Πάντα με συγκινεί και με συναρπάζει στον υπερθετικό βαθμό!

Εύχομαι όλοι αυτοί οι εξαίρετοι μουσικοί, που γνωρίζω τη διαδρομή τους από πολλών ετών, να συνεχίσουν με αμείωτη ένταση αυτή τη σοβαρότατη εργασία τους προς δόξαν της μουσικής ποιητικής!

ΜΙΑ ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΗ "ΣΤΕΨΗ ΤΗΣ ΠΟΠΠΑΙΑΣ" ΣΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ

Η περίφημη Στέψη της Ποππαίας του Μοντεβέρντι, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, 6 και 7 Ιουλίου 2011, στην Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση, στην Κεντρική Σκηνή, στις 9 το βράδυ.

To κύκνειο άσμα του Monteverdi παρουσιάζει μοναδικό ενδιαφέρον, τόσο από μουσικής πλευράς όσο και δραματουργικά: περιλαμβάνει χαρακτήρες δόλιους, εγκληματικούς και άμετρα φιλόδοξους, που επιβάλλονται πάνω στους δίκαιους, με μια πλήρη απουσία τελικής κάθαρσης και ηθικού διδάγματος. Έχοντας προεξοφλήσει από τον τίτλο την τελική κατάληξη, ο λιμπρετίστας Busanello, επικεντρώνεται στην διαμόρφωση σκηνών ιδιαίτερης σκληρότητας, που προσεγγίζουν την ωμότητα, και επιβάλλουν την τιμωρία των ηθικών στοιχείων, προαναγγέλλοντας έτσι τον λίγο μεταγενέστερο Σαίξπηρ.

Η μουσική του Monteverdi, όπως αυτή έχει διασωθεί σε δύο αρκετά ελλιπή, μεταγενέστερα, χειρόγραφα, ακολουθεί το κείμενο με μεγάλη ακρίβεια, επιβάλλοντας μια επιθετική ερμηνεία με πολλά αυτοσχεδιαστικά στοιχεία, γεγονός που τοποθετεί τους Latinitas Nostra ακριβώς στο στοιχείο τους.
Είναι προφανής η πρόθεση των Monteverdi / Busanello να αναφερθούν στη σύγχρονή τους εποχή, παρόλο που η πλοκή τοποθετείται ιστορικά στην Αρχαία Ρώμη. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός έργου διαχρονικού που θα μπορούσε άνετα να περιγράφει οποιαδήποτε παρηκμασμένη εποχή της ανθρώπινης ιστορίας, από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας.

Η σκηνοθεσία της Αποστολίας Παπαδαμάκη τοποθετεί τη δράση στην σύγχρονη εποχή, αποκωδικοποιεί το λιμπρέτο, κάνοντας το κατανοητό στον αμύητο στο θέατρο της Αναγέννησης θεατή, φέρνοντας στην επιφάνεια όλα τα ηδονικά και τα βίαια στοιχεία που υπάρχουν μέσα του.
Για την παραγωγή - την οποία έχει αναλάβει η δοκιμασμένη στον χώρο της κλασικής μουσικής Εταιρεία Συναυλιών Φόρμιγξ - επιλέχθηκε ένα καστ από διεθνείς και Έλληνες τραγουδιστές, με εξαίρετες φωνητικές ικανότητες και εντυπωσιακή σκηνική παρουσία. Περισσότερα μπορείτε να δείτε στην ιστοσελίδα της Ποππαίας εδώ.


Προσωπικά, χαίρομαι γιατί τη μουσική διεύθυνση της παράστασης έχει ο φίλος Μάρκελλος Χρυσικόπουλος, του οποίου δείτε εδώ παλαιότερο εγκώμιό μας. Φυσικά ο Μάρκελλος παίζει και τσέμπαλο.
Επίσης, χαίρομαι γιατί συμμετέχουν αγαπημένοι καλλιτέχνες και φίλοι: Γιώργος Πέτρου, Σίμος Παπάνας, Ιωάννα Φόρτη, Τάσος Αποστόλου, Γιάννης Φίλιας κ.α. Την σχέση του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου με την σπουδαία Romina Basso, είχαμε προβάλει εδώ.
Δυστυχώς θα λείπω στην Αυστρία και δεν θα δω την πολυαναμενόμενη παράσταση. Εύχομαι μεγάλη επιτυχία! Και πάντα ανάλογες ...τολμηρές παραστάσεις (η παράσταση απευθύνεται σε ενήλικες!). Κατά Μάρκελλον Χρυσικόπουλον!

Για μια άλλη Στέψη της Ποππαίας, πριν τρία χρόνια στην Αρχαία Κόρινθο, την οποία επίσης ...σκάρωσαν οι Μάρκελλος Χρυσικόπουλος, Γιώργος Πέτρου κ.α. δείτε την σχετική ανάρτηση της Ιδιωτικής Οδού.

ΜΑΡΚΕΛΛΟΣ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ: "Το Μπαρόκ πάντα αγαπούσε τα κόλπα"

Για την Κασσάνδρα του Benedetto Marcello

Tου Μάρκελλου Χρυσικόπουλου

Για αρκετά χρόνια, ή ίσως και τώρα ακόμη σύμφωνα με τις απαισιόδοξες εκ των εκτιμήσεων, η διαφορά του κλασικού μουσικού ή αν θέλετε ενός μουσικού του κλασικού ρεπερτορίου, με την τυποποιημένη έννοια του όρου, απέναντι σε έναν μουσικό του ρεύματος της ιστορικά ενημερωμένης ερμηνείας έγκειται εν πολλοίς στην αδιαφορία του πρώτου να αντιληφθεί μία απτή μουσική πραγματικότητα πέραν αυτής που δημιουργεί ο ίδιος με την εκάστοτε νέα εκτέλεση ή, άλλως ειπείν, στην προθυμία του δεύτερου να αποδώσει τα του Καίσαρος σε οποιονδήποτε και μάλιστα εντόκως και κάτω από το τραπέζι. Τοποθετώντας τους αποψινούς συντελεστές συλλήβδην στην τελευταία κατηγορία σημειώνω πως η «απτή» πραγματικότητα για την οποία μίλησα αλλοιώνεται αναγκαστικά από την διττότητα του έργου, δεδομένου του βαθμού στον οποίον η μελοποίησή του από τον Benedetto Marcello επαναπροσδιορίζει κάποιες από τις αρχικές προθέσεις του ποιήματος του Antonio Conti.

Η «Κασσάνδρα» του Conti, άμεση συνέχεια της ευτυχούς συνεργασίας του με τον Marcello στην καντάτα «Τιμόθεος», κινείται σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του ίδιου (Prose e Poesie, 1739) σε μία δραματική κατεύθυνση χωρίζοντας – και στις δύο περιπτώσεις – την αφήγηση από τον σχολιασμό (Testo/Cassandra), εισάγοντας δευτερεύοντα dramatis personae (Πρίαμος, Αχιλλέας, Ανδρομάχη, Έκτορας) και προβάλλοντας όχι μόνο την διαφορετικότητα των «ρόλων» (όπως συμβαίνει στο επεισόδιο της διαφωνίας των Θεών) αλλά και αντιπαραθέτοντας το ύφος ή καλύτερα το ήθος, για να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία της εποχής, ολόκληρων σκηνών όπως είναι η παραπάνω με την ακόλουθη σκηνή του θανάτου του Έκτορα.

Από την πλευρά του ο Marcello αναιρεί κάθε προσφερόμενη ευκαιρία προβολής της δραματικής διάστασης του ποιήματος χρησιμοποιώντας για όλη την καντάτα μία φωνή – με πιθανή εξαίρεση την σελίδα του Πρίαμου – και σύμφωνα με αρκετές πηγές ένα μόνο τσέμπαλο ως όργανο συνοδείας. Αμφότερες οι επιλογές είναι από θεμιτές έως και αναμενόμενες δεδομένου πως αφενός ο Marcello προόριζε την «Κασσάνδρα» για την μαθήτρια και ερωμένη του (μετέπειτα par mésalliance σύζυγό του) Rosana Scalfi που αν κρίνουμε από μαρτυρίες αλλά και από τις απαιτήσεις της ίδιας της παρτιτούρας διέθετε σίγουρα εξαιρετικές ικανότητες (η έκταση της φωνής ξεπερνάει τις 3 οκτάβες) και αφετέρου ότι το τσέμπαλο είχε ήδη αρχίσει να μονοπωλεί ως σολιστικό αλλά και ως όργανο συνοδείας τις μουσικές συνευρέσεις των dilletanti – αξίζει να σημειωθεί πως ο «Τιμόθεος» και η «Κασσάνδρα» εγκαινιάζουν μία τρόπον τινά αυτόνομη μόδα μεγάλων αφηγηματικών έργων, συνήθως με αρχαιοελληνική θεματολογία, για φωνή και συνοδεία πληκτροφόρου (ας θυμηθούμε για παράδειγμα την «Αριάδνη» του Χάυντν).

Από την δική μου την πλευρά αποφάσισα να εμπλουτίσω το μουσικό δυναμικό τονίζοντας ξανά τα δραματικά και θεατρικά στοιχεία της «Κασσάνδρας» και αυτό παρότι κυριολεκτικά διαθέτω και την κατάλληλη ερωμένη και το απαιτούμενο τσέμπαλο. Η πρώτη ευκαιρία μεταρρύθμισης παρέχεται από τον θρήνο του Πρίαμου, μέρος στο οποίο η φωνή είναι γραμμένη σε κλειδί μπάσσου. Αν και υπάρχουν αρκετοί καλοί λόγοι ούτως ώστε αυτό να ερμηνευθεί απλώς σαν μία σημειογραφική ιδιοτυπία με αποκλειστικά συμβολικό χαρακτήρα, εγώ δεν θα απέκλεια την χρησιμοποίηση μίας ακόμη φωνής – χαμηλής ανδρικής – όχι μόνο ως νόμιμη δυνατότητα αλλά ακόμη και ως πιθανή αρχική πρόθεση του ίδιου του Marcello, αφού εξάλλου ο συνδυασμός άλτο/εμβόλιμος μπάσσος είχε ήδη χρησιμοποιηθεί εκτενώς στον «Τιμόθεο». Επέκτεινα την ιδέα στον αποχαιρετισμό της Ανδρομάχης με τον Έκτορα θέλοντας να υποστηρίξω αυτό το ψήγμα διαλόγου και πιστεύοντας πως η συμβολή έξι όλων κι όλων λέξεων εκ μέρους του Έκτορα αρκεί για να δικαιολογήσει μία τέτοια πρωτοβουλία δεδομένης της θέσης που κατέχει ο θάνατός του στην οικονομία του έργου, ενώ στο ίδιο ακριβώς πνεύμα, οι τρεις λέξεις που απευθύνει ο Αχιλλέας στον Πάτροκλο πριν τον χωρισμό τους, παραμένουν μέρος του γενικότερου αφηγηματικού λόγου.

Όσον αφορά στον εμπλουτισμό του συνεχούς βάσιμου, αυτός οργανώθηκε με ακόμη λιγότερους ενδοιασμούς, επιτασσόμενος από την εκμετάλλευση του σκηνικού χώρου εκ μέρους μας, κάτι που εμπίπτει άλλωστε και στις ευρύτερες αναζητήσεις του συνόλου μας Latinitas Nostra. Γεγονός είναι πως ο ίδιος ο Marcello διακόπτει την, μουσική τουλάχιστον, ροή ιδιαίτερα συχνά, ολοκληρώνοντας και ανανεώνοντας το μουσικό υλικό σχεδόν σε κάθε φράση της Κασσάνδρας. Ίσως οι επιπλέον δυνατότητες διαφοροποίησης της συνοδείας που δοκιμάσαμε να διασκεδάσουν την πρώτη εντύπωση μίας τετμημένης έκθεσης αποσπώντας την προσοχή του ακροατή από τον κατακερματισμό της ροής ή ίσως και να εντείνουν τελικά την εικόνα ασυνέχειας της μουσικού ειρμού προσδίδοντας στις επιμέρους φράσεις επιπλέον αυτοτέλεια και διακριτότητα.

Μολονότι ο Conti αναφέρει την «Κασσάνδρα» του Λυκόφρωνα ως αφετηρία έμπνευσης, τοποθετώντας άρα τον λόγο της αποκλειστικά σε προφητικό επίπεδο, δεν υπάρχει επί της ουσίας κανένα στοιχείο που να μας παραπέμπει χρονικά πριν την άλωση της Τροίας ούτε κάποια ειδυλλιακή σκηνή η οποία να επωάζει την καταστροφή που θα ακολουθήσει. Θελήσαμε να εισάγουμε αυτήν την συνιστώσα ευμάρειας στην καντάτα καταφεύγοντας διακριτικά στην τεχνολογία ελπίζοντας οτι αυτή η «νέα» χρονική προοπτική που επιβάλλουμε ούτε θα προδώσει το έργο ούτε θα αναιρέσει την αρχική του, αμιγώς «ακουστική», ταυτότητα.

Προσπαθήσαμε όπως πάντα με τους Latinitas Nostra να βρούμε κοινό έδαφος ανάμεσα στο σοφό αμερικάνικο γνωμικό «when it works don’t try to fix it» και την μεσογειακή απέχθειά μας για τους μισθοσυντήρητους της μουσικής δεοντολογίας. Εν ολίγοις μία δυναμική ισορροπία μεταξύ αυτού που «δουλεύει» και αυτού που «γράφει». Ελπίζω με αφορμή την «Κασσάνδρα» η ισορροπία αυτή να κατακτήθηκε όχι μόνο παρά τις μικτές τεχνικές της αποψινής παράστασης αλλά συνάμα και χάρη σε αυτές. Το Μπαρόκ πάντα αγαπούσε τα κόλπα.

Η ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ ΤΟΥ BENEDETTO MARCELLO (1727) ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ 2010

Απόψε στο θέατρο "Θησείον" στην Αθήνα για την Κασσάνδρα του Benedetto Marcello (1686-1739).

Mια συμπαραγωγή: Οι όπερες των ζητιάνων, η Εταιρεία Συναυλιών Φόρμιγξ, σε συνεργασία με το συγκρότημα πρώιμης και μπαρόκ μουσικής Latinitas Nostra και τη θεατρική ομάδα Vasisstas.

O φίλος και αξιότατος μουσικός, ιεροφάντης του μπαρόκ Μάρκελλος Χρυσικόπουλος έκανε πάλι το θαύμα του!

Ανέβασε ένα μονόλογο, αυτόν της Κασσάνδρας, και μας καθήλωσε πάλι με μπαρόκ μουσική.

Η Ιωάννα Φόρτη που ενσάρκωσε τον ομώνυμο ρόλο, αν και ισταμένη για μία ώρα και δέκα λεπτά, μας μετέδωσε τον προφητικό παλμό της, διηγούμενη την επερχόμενη καταστροφή της Τροίας με δραματικό λυρισμό και εκφραστικό δυναμισμό.

Η σκηνοθεσία της Αργυρούς Χιώτη ουσιαστική και διακριτική συνάμα, ώστε να μην αποσπάται η προσοχή του θεατή από την μουσική ποιητική. Ευρηματική και ταιριαστή η παράθεση του ποιήματος Τα τείχη του Καβάφη.

Ένα δύσκολο από την μπαρόκ φύση του έργο - και δη μονόλογος - παρουσιάστηκε με τρόπο συναρπαστικό, αφού ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος με ιερή μανία και δεξιοτεχνία επεξεργάζεται το μουσικό υλικό κατά τέτοιο τρόπο ώστε να φαντάζει σημερινό.

Χάρηκα πολύ για την παρουσία νέων ανθρώπων, άλλωστε νέοι ήταν και οι συντελεστές της παράστασης, αλλά και κάποιων που με εξέπληξαν ευχάριστα, όπως της γνωστής τραγουδίστριας Δήμητρας Γαλάνη.

Εκεί ήταν και δύο εμπειρότατοι δάσκαλοι του λυρικού τραγουδιού και σπουδαίοι μονωδοί, η Δέσποινα Καλαφάτη και ο Θάνος Πετράκης.

Και οι τρεις παραστάσεις της Κασσάνδρας sold out και μάλιστα με κοινό σε ...μαξιλαράκια.

Έτσι, το μπαρόκ των αρχών του 18ου αιώνα κατακτά ένα κοινό διόλου ευκαταφρόνητο στις αρχές του 21ου αιώνα.

Σίγουρα αυτό οφείλεται στην δυναμική αυτής της μουσικής, αλλά νομίζω ότι χωρίς τους άξιους μουσικούς δεν θα νιώθαμε τη διαχρονικότητά της.

φωτό: Paul Thanopoulos