ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΝΙΚΟΔΗΜΟ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η μεγάλη εορτή του Ευαγγελισμού «στοιχειώθηκε» στην Πάτρα, από την παρουσία του μακαριστού Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου στον Μητροπολιτικό Ναό, στην γνωστή σε όλους τους πατρινούς Ευαγγελίστρια. 

Ο μακαριστός Μητροπολίτης χοροστατούσε στον πανηγυρικό Εσπερινό, ψάλλοντας κατά τέτοιον τρόπο που να επιβεβαιώνει τον υμνωδό της εορτής «χορευέτω η φύσις». Όλος «χόρευε» ψάλλοντας τα περίφημα προσόμοια του Εσπερινού «Βουλήν προαιώνιον». Το πρώτο στο αργό ειρμολογικό μέλος, το δεύτερο «Φαίνη μοι ως άνθρωπος» σε χορευτικό τρίσημο ρυθμό και το τρίτο «Θεός όπου βούλεται» στο γνωστό σύντομο μέλος. 

Στη συνέχεια διηύθυνε τον χορό ψαλτών – από του Αρχιερατικού Θρόνου – στο περίφημο Δοξαστικό του Εσπερινού «Απεστάλη εξ ουρανού», σε ήχο πλ. β’ και στο μέλος του αειμνήστου Άρχοντος Μουσικοδιδασκάλου της Μ.τ.Χ.Ε. Κωνσταντίνου Πανά, ο οποίος πάντοτε το απολάμβανε και το ηχογραφούσε με το μικρό του κασετόφωνο. Το έντεχνο αυτό μέλος, ηχογράφησε ο μακαριστός Πατρών Νικόδημος στο μεγάλο πρόγραμμα ηχογραφήσεων Εκκλησιαστικής Μουσικής του Μανόλη Χατζηγιακουμή και συμπεριλήφθηκε στον ψηφιακό δίσκο νούμερο 4, της σειράς Σύμμεικτα Εκκλησιαστικής Μουσικής. Είχα την τύχη να συμμετέχω ως ισοκράτης στην συγκεκριμένη ηχογράφηση και να επιμεληθώ τα ισοκρατήματα. Εν έτει 1998. 

Ο Μανόλης Χατζηγιακουμής σημειώνει για το μέλος αυτό: "Ιδιαίτερα εξαίρεται η απόδοση του δοξαστικού του Ευαγγελισμού, ενός σύγχρονου μέλους με πολύ ενδιαφέρουσα δομή και πλούσια συμπλοκή γραμμών και φράσεων, επάνω σε παραδοσιακά πρότυπα. Και στο μέλος αυτό η μακρόχρονη (κατ' έτος) εκτέλεση από τον ίδιο τον Σεβασμιώτατο στην εορτή του Ευαγγελισμού έχει προσδώσει στην ερμηνεία, παρά τη δυσκολία και την έκταση του Δοξαστικού, ευχέρεια και άνεση, έμφαση, κύρος, πειστικότητα". 
Το παραθέτουμε, προς ευωχίαν, εδώ.

Στον ίδιο δίσκο ο Δεσπότης ερμηνεύει και το ιδιόμελο της λιτής του Ευαγγελισμού «Ευαγγελίζεται ο Γαβριήλ» σε ήχο β’, το οποίο απέδιδε μοναδικά κατά την αρτοκλασία στον Εσπερινό της Ευαγγελίστριας. Ευτυχώς αυτές οι δύο ηχογραφήσεις αποτύπωσαν κάτι από το υψηλόν και σοβαρό κλίμα της πανηγύρεως του Μητροπολιτικού Ναού Πατρών, επί Νικοδήμου Βαλληνδρά, το οποίο εξέλιπε πλέον ή παρήλθε ανεπιστρεπτί.
Παραθέτουμε εδώ το ιδιόμελο "Ευαγγελίζεται ο Γαβριήλ" από το προσωπικό μας αρχείο. Πρόκειται για μια ζωντανή ηχογράφηση του 1989.

Στον τόμο Εικοσαέτηρος Αρχιερατεία Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου Α’ 1974-1994, δημοσιεύονται διάφορα υμνογραφήματα του αειμνήστου Μητροπολίτου. Μεταξύ αυτών και Μεγαλυνάρια. Ανάμεσά τους και το του Ευαγγελισμού. 

Το Μεγαλυνάριο της εορτής που συναντούμε στα έντυπα βιβλία έχει ως εξής: 

Νῦν εὐαγγελίζεται Γαβριήλ, τὸ χαῖρε κραυγάζων, μετὰ δέους τῇ Μαριάμ. Ὢ τοῦ ξένου τρόπου! ἐν μήτρᾳ γὰρ ἀχράντῳ, συνείληπται ὁ Πλάστης σῴζων ὃν ἔπλασε. 

Ο Πατρών Νικόδημος κράτησε την πρώτη φράση και άλλαξε την δεύτερη, όπως φαίνεται και από το χειρόγραφό του που δημοσιεύουμε εδώ. 

Αντί του «Ὢ τοῦ ξένου τρόπου…» γράφει: «και ο εν υψίστοις υιός Θεού υπάρχων υιός ανθρώπου γίνεται, ως ηυδόκησε». 

Νικοδήμου Αρχιερέως αιωνία η μνήμη!

Ο μακαριστός Πατρών Νικόδημος λειτουργών στην Ευαγγελίστρια 

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ

Στην κατάμεστη αίθουσα, του ξενοδοχείου MY WAY, όπου η συγκίνηση συνάντησε τον αναστοχασμό, πραγματοποιήθηκε στην Πάτρα η παρουσίαση του νέου βιβλίου «Η ανακοίνωση της αλήθειας στον άρρωστο» (εκδόσεις ΠΟΛΙΣ) του βραβευμένου από την Ακαδημία Αθηνών συγγραφέα Σταύρου Ζουμπουλάκη. 

Η εκδήλωση, η οποία τελούσε υπό την αιγίδα της Ιατρικής Εταιρείας Δυτικής Ελλάδος - Πελοποννήσου, δεν αποτέλεσε απλώς μια βιβλιοπαρουσίαση, αλλά μια ουσιαστική κατάθεση ψυχής και έναν ζωντανό διάλογο πάνω σε κρίσιμα θέματα βιοηθικής και στο ερώτημα "πόση αλήθεια"  αντέχει τελικά ο άνθρωπος που δοκιμάζεται από μια σοβαρή ασθένεια. 

Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης –το ξέρουν όσοι διαβάζουν τα άρθρα και τα δοκίμιά του, είναι ένας άνθρωπος της πίστης –όχι όμως από τους συνηθισμένους. Διευθυντής του περιοδικού Νέα Εστία, πρόεδρος του δραστήριου εκδοτικού ιδρύματος Άρτος Ζωής, και τακτικός αρθρογράφος της Καθημερινής, ο ίδιος έχει καθιερώσει ένα σπάνιο για την Ελλάδα πρότυπο διανοούμενου, σπάνιο, γιατί συνδυάζει την ολοκληρωμένη θεολογική παιδεία και την αγάπη για τη σύγχρονη φιλοσοφία και λογοτεχνία με μια παρεμβατική προοδευτική στάση. 

Για το βιβλίο και τις πολυδιάστατες προεκτάσεις του μίλησαν ο Καθηγητής Ψυχιατρικής-Ψυχογηριατρικής και Υγείας του Εγκεφάλου Πάνος Αλεξόπουλος, ο Παθολόγος και διευθυντής της Παθολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου «ο ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ» Χρήστος Μπίκας και ο Θεόδωρος Κουρέλης, Επιστημονικά Υπεύθυνος Παθολογικής -Ογκολογικής Κλινικής Πατρών «Ολύμπιον, ενώ τον συντονισμό του πάνελ είχε η σύμβουλος επικοινωνίας Ζέττα Ζάχου. 

Στην Πάτρα συχνά έχουμε ημερίδες για τα προβλήματα της, ή για τεχνικά ζητήματα, σπάνια όμως καταπιανόμαστε με θέματα βιοηθικής και υπαρξιακά που αγγίζουν όλες τις ψυχές. Η ιατρική εταιρεία Δυτικής Ελλάδος με τους Καθηγητές Ελένη Γελαστοπούλου και Χρήστο Τριάντο, κάλεσαν έγκριτους επιστήμονες της περιοχής μας να συνομιλήσουν με τον συγγραφέα για το βιβλίο αυτό. 

Οι ομιλητές, κράτησαν με την αλήθεια του λόγου τους και την ειλικρίνειά τους το πολυπληθές ακροατήριο σε εγρήγορση, κυρίως όμως δημιούργησαν σκέψεις για την ευαίσθητη σχέση ασθενούς -γιατρού και τόνισαν την ανάγκη να γεφυρωθεί το χάσμα που δημιουργεί η τεχνοκρατική εξειδίκευση της εποχής μας, υπερτονίζοντας ότι η ιατρική πράξη οφείλει να παραμένει, πάνω από όλα, μια πράξη ανθρωπιάς. Καταλήγοντας, μέσα από τη συζήτηση αναδείχθηκε η πεποίθηση ότι η ανακοίνωση της αλήθειας δεν είναι μια τυπική διαδικαστική πράξη, αλλά μια ύψιστη βιοηθική ευθύνη που πρέπει να αναλαμβάνεται με ταπεινότητα καθώς ο γιατρός οφείλει να αποβάλει το αίσθημα της υπεροχής, να «μπαίνει στα παπούτσια του άλλου» και να επικοινωνεί τη νομοτέλεια της πορείας με ευαισθησία, μεταγγίζοντας την ελπίδα. 

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του βιβλιοπωλείου «Γωνιά του Βιβλίου» και τη φιλοξενία του ξενοδοχείου MY WAY Hotel and Events. 

Χορηγοί επικοινωνίας ήταν ο ΣΚΑΪ ΠΑΤΡΑΣ 89,4 και ο ΜΕΛΩΔΙΑ ΠΑΤΡΑΣ. 

Σχόλιο στο βιβλίο «H ανακοίνωση της αλήθειας στον άρρωστο» του Σταύρου Ζουμπουλάκη 

Του Πάνου Αλεξόπουλου 

Η φροντίδα του πάσχοντος ανθρώπου και η επικοινωνία ασθενούς-ιατρού διέρχονται τις τελευταίες δεκαετίες μια ριζική μετάλλαξη. Δεν αναφέρομαι αποκλειστικά στην εμμονική εστίαση του σχεδιασμού και της λειτουργίας των υπηρεσιών υγείας στην ισορροπία οικονομικού κόστους- οφέλους που οδηγεί στην εντατικοποίηση της εργασίας των επαγγελματιών υγείας. Έχω στο νου μου τις επιστημονικές εξελίξεις και τις κοινωνικές ανατροπές που έλαβαν χώρα τα τελευταία χρόνια. 

Οι επιστημονικές αλλαγές τις τελευταίες δεκαετίες είναι ραγδαίες λόγω της ταχύτητας με την οποία παράγεται η νέα επιστημονική γνώση, που είναι κατά κανόνα και πολύ καλά θεμελιωμένη σε σχέση με το παρελθόν. Θα δώσω ένα παράδειγμα. Περίπου πριν από έναν αιώνα, ο Alois Alzheimer περιέγραψε μια έως εκείνη τη στιγμή άγνωστη κλινική οντότητα που αργότερα πήρε το όνομα του, τη Νόσο Alzheimer. Σε ποια δεδομένα βασίστηκε ο πρωτοπόρος κλινικός νευροεπιστήμονας; Στη μελέτη της κλινικής εξέλιξης και των εγκεφαλικών αλλαγών μιας και μόνο ασθενούς. 100 και λίγο παραπάνω χρόνια αργότερα ζούμε μια αλλαγή του πως αντιλαμβανόμαστε αυτή την κλινική οντότητα. Η αλλαγή αυτή βασίζεται σε κλινικά, βιοχημικά και νευροαπεικονιστικά δεδομένα εκατοντάδων χιλιάδων ασθενών και όχι σε μια μόνο ασθενή. Δεν είναι πια προϋπόθεση για τη διάγνωση της νόσου η παρουσία συμπτωμάτων. Αρκούν οι θετικοί απεικονιστικοί ή βιοχημικοί δείκτες. 

Το διαδίκτυο και οι νέοι τρόποι επικοινωνίας, η ευχέρεια της διασυνοριακής κινητικότητας, τα χρηματοδοτικά εργαλεία της έρευνας, οι σύγχρονες διαγνωστικές μέθοδοι, η καθολική πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας στον ανεπτυγμένο κόσμο και βέβαια η αναλυτική δύναμη των υπολογιστών και οι νέες μέθοδοι ανάλυσης δεδομένων ευνοούν την εξαγωγή ασφαλέστερων σε σχέση με το παρελθόν επιστημονικών συμπερασμάτων και την παραγωγή γνώσης που βασίζεται σε μεγάλο όγκο δεδομένων. Αυτός ο μεγάλος όγκος δεδομένων έχει ανοίξει το δρόμο τα τελευταία χρόνια για την ιατρική ακριβείας. Με τον όρο ιατρική ακριβείας αναφερόμαστε σε μια εξατομικευμένη προσέγγιση της υγειονομικής περίθαλψης που αξιοποιεί γενετικά-, βιολογικά, κλινικά και περιβαλλοντικά δεδομένα ενός ατόμου για τη διαμόρφωση εξατομικευμένων στρατηγικών πρόληψης, διάγνωσης και της θεραπείας ασθενειών. Ήδη βαδίζουμε λοιπόν το μονοπάτι που μας οδηγεί στην διαμόρφωση με μεγάλη βεβαιότητα και ασφάλεια της κατάλληλης, εξατομικευμένης στρατηγικής πρόληψης και θεραπείας βάσει μεγάλου όγκου δεδομένων. Να το περιγράψω λίγο πιο απλοϊκά; Με τη δύναμη των υπολογιστών, εντοπίζουμε και συνδυάζουμε ευέλικτα στρατηγικές που ξέρουμε πως δούλεψαν σε άλλα άτομα/ασθενείς με τα ίδια ή παρόμοια χαρακτηριστικά. Επειδή ο όγκος των δεδομένων είναι μεγάλος και η αναλυτική δύναμη των υπολογιστών υψηλή εξάγονται ασφαλή συμπεράσματα. Τόσο ασφαλή που επιτρέπεται στους ιατρούς να κομίζουν επιστημονικά νέα, διαγνώσεις και προγνώσεις ως άλλος Μωυσής που κατέρχεται από το όρος Σινά… 

Το σημειώνει αυτό με μάλλον ειρωνική και φλεγματική διάθεση ο Σταύρος Ζουμπουλάκης όταν γράφει στο βιβλίο για το οποίο σήμερα μιλάμε πως «Ο ασθενής μας δεν ανακουφιζόταν, μολονότι όλα πήγαιναν καλά. Ζούσε στον ορίζοντα της υποτροπής, αύριο, μεθαύριο, και του τέλους του, στα εφτά ή το πολύ στα δέκα χρόνια, όπως του είχε - προσέξτε το ρήμα- ανακοινώσει από το όρος Σινά η Αμερικανίδα ιατρός». Η ιατρός που δούλευε στο Νοσοκομείο Μount Sinai στη Νέας Υόρκη. Προσφέρουν λοιπόν τα νέα μεγάλα δεδομένα και η νέα ιατρική ακριβείας την ευχέρεια και τη βεβαιότητα να ανακοινώνει ο γιατρός στον ασθενή την πορεία της νόσου του στο χρόνο, να προεξοφλεί τα μελλούμενα της αρρώστιας. Καθίσταται εύληπτη η επίταση του ούτως ή άλλως καταστατικά ασύμμετρου, εξουσιαστικού χαρακτήρα της σχέσης ιατρού-ασθενούς. Ο ιατρός «άρχων της ζωής και του θανάτου» από τη μια πλευρά και «ο άρρωστος [από την άλλη], ο συντετριμμένος, ο φοβισμένος, ο αδύναμος που παραδίδει στα χέρια του γιατρού το ίδιο του το σώμα με την ελπίδα να τον κάνει καλά», όπως με ενάργεια σημειώνει ο συγγραφέας. Και μάλιστα, κάποιες φορές, ελπίζει σπανίως ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, αυτή η βαθιά ασυμμετρία μπορεί να προσφέρει και μια κρυφή, ασυνείδητη, ανομολόγητη χαρά στον ιατρό που εκκινεί από «το αίσθημα υπεροχής του ανθρώπου που μιλάει από θέση εξουσίας». Έχουν λοιπόν σήμερα και ακόμα περισσότερο στο μέλλον οι διαγνώσεις που θέτουμε, οι θεραπείες που επιλέγουμε και τα όσα καλούμαστε, από ιατρικό καθήκον, να ανακοινώσουμε χαρακτήρα αυτο- εκπληρούμενης προφητείας; Και ο ιατρός, συμπεριφερόμενος ως θεός, είναι με τη συνδρομή των μεγάλων δεδομένων και την ισχυρή υπολογιστική δύναμη των μηχανών σε θέση να προβλέψει την περίπου νομοτελειακή εξέλιξη της πορείας της ασθένειας και άρα το ίδιο το μέλλον του αρρώστου; Και η βούληση του ασθενούς να αγωνιστεί για την υγεία του και να συνεργαστεί με τους ιατρούς ή να παραιτηθεί από κάθε προσπάθεια δεν παίζουν κανένα ρόλο; Ή μήπως η βούληση και η στάση του ασθενούς, η ελεύθερη βούληση του ανθρώπου, είναι δυνατό να προεξοφληθούν μέσα από μια προσεκτική ανάλυση τεράστιου διαθέσιμου πλήθους συμπεριφορών ασθενών και ασθενειών; Ο άνθρωπος ως θεός και κύριος της τύχης του… 

Παρόλες αυτές τις εξελίξεις, Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης συνεχίζει πεισματικά στη σχέση ιατρού-ασθενούς να βλέπει «μια συνάντηση μεταξύ ίσων, μια συνάντηση προσώπων σε κάθε περίπτωση και σε κάθε συνθήκη, ακόμη και όταν- ίσως κυρίως τότε- ο άρρωστος είναι ένα ανθρώπινο κουρέλι». Δε θεωρώ πως η προσέγγιση αυτή είναι ρομαντική και ιδεαλιστική ή έχει να κάνει με την ανθρωπιστική επιστημονική σκευή του συγγραφέα. Ο κ. Ζουμπουλάκης έχει πέρα για πέρα δίκιο όχι μόνο για το σήμερα, αλλά και για το αύριο, διότι όλα τα νομίσματα έχουν δυο όψεις. Η σχέση ιατρού-ασθενούς τα τελευταία χρόνια, παρά την ψευδαίσθηση παντοδυναμίας που προσφέρουν οι νέες γνώσεις και τα νέα δεδομένα και την καταστατικώς ασύμμετρη φύση της, είναι, παραδόξως ίσως για τους μη ειδικούς. λιγότερο άνιση σε σχέση με το παρελθόν. Η αρχή της αυτονομίας, που δεν περιέχεται καν στον όρκο του Ιπποκράτη, έχει τις τελευταίες δεκαετίας προβάδισμα έναντι όλων των άλλων βιοηθικών αρχών, όπως της δικαιοσύνης, της ωφελιμότητας και της μη βλάβης, διότι ζούμε σε κοινωνίες που τα ατομικά δικαιώματα και η ατομικότητα έχουν προβάδισμα. Για το Σταύρο Ζουμπουλάκη «κανείς δεν έχει το δικαίωμα να καταργήσει την αυτονομία του αρρώστου ή να τον υποκαταστήσει, να του κλέψει τον πόνο του». 

Σε αυτό λοιπόν το πλαίσιο, η άσκηση της αυτονομίας του αρρώστου προϋποθέτει τη συνάντηση του με τον ιατρό του, προϋποθέτει τη συνάντηση δυο προσώπων που επικοινωνούν, μοιράζονται βιώματα, εμπειρίες και γνώσεις για να καταλήξουν σε αποφάσεις που εναρμονίζονται με τις ανάγκες, τις αξίες, τις επιλογές ζωής του αρρώστου και φυσικά με τα όσα η ιατρική ακριβείας και η ιατρική που βασίζεται σε δεδομένα επιβάλουν. Να γιατί ο συγγραφέας έχει δίκιο όταν μιλάει για ισότητα στη σχέση ιατρού ασθενούς. Λόγω των ραγδαίων επιστημονικών εξελίξεων, μάλιστα, η άσκηση της αυτονομίας του ασθενούς έχει τις τελευταίες δεκαετίες ποιοτικά και ποσοτικά εμβαθυνθεί. Eξηγούμαι. 

Σήμερα λόγω ακριβώς της προόδου στα διαγνωστικά και θεραπευτικά μέσα που έχει στη διάθεση του ο γιατρός, πολλές φορές υπάρχουν εξίσου καλές στρατηγικές για την αντιμετώπιση μιας ασθένειας, ενώ οι ασθενείς αναζητούν πια πληροφορίες για το νόσημα τους και την αντιμετώπιση του σε έγκυρες και λιγότερο έγκυρες πηγές του διαδικτύου, σε βιβλία, σε ομάδες αλληλοβοήθειας. Για παράδειγμα η αντιμετώπιση ενός βαρέως καταθλιπτικού επεισοδίου δίχως αυτοκτονικότητα μπορεί να λάβει χώρα ενδονοσοκομειακά, σε ψυχιατρική κλινική, αλλά και στην Κλινική Ημέρας του τοπικού Κέντρου Ψυχικής Υγείας, δηλαδή ο ασθενής να περνά το απόγευμα και το βράδυ του στο σπίτι του, ακόμα ακόμα και εξωνοσοκομειακά δύναται να θεραπευτεί το επεισόδιο αρκεί να αξιοποιείται η κατάλληλη, εντατική ψυχιατρική και ψυχοθεραπευτική φροντίδα καθώς και η αναγκαία οικογενειακή υποστήριξη. Για να γίνει η επιλογή επομένως ανάμεσα σε αυτές τις τρεις επιστημονικά καλά θεμελιωμένες και κατάλληλες για τον ασθενή μας θεραπευτικές επιλογές, ο ιατρός, αν δεν αντιμετωπίζει την αποστολή του με όρους εργαζόμενου σε υπεραγορά, supermarket, πρέπει με «ανθρωπιά και έγνοια» να ενσκήψει στις δυσκολίες, τα βάσανα, τις ανάγκες, τις δυνατότητες του ασθενούς και τις αξίες του, να κατανοήσει τις ευαισθησίες του και τα θέλω του στη διαχείριση του προβλήματος υγείας του, «να ακούσει ο γιατρός το αφήγημα του αρρώστου» όπως υπογραμμίζει στο βιβλίο ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, να του δώσει τον αναγκαίο χώρο και χρόνο για να αναπτυχθεί μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα τους που στηρίζεται στο ψυχικό συμμερισμό από το γιατρό της κατάστασης του αρρώστου, αλλά και στην ανάγκη που έχει για βοήθεια ο ασθενής. 

Ευχαριστούμε κ. Ζουμπουλάκη για την επιμονή σε αυτό τον όρο έναντι της ακατανόητης στα ελληνικά λέξης «ενσυναίσθηση». Αν αναλογιστούμε και το γεγονός πως ζούμε πια σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες, με συμπολίτες με ποικίλες εθνικές, θρησκευτικές και κοινωνικές καταβολές, γίνεται πασιφανής νομίζω η επιβεβλημένη ανάγκη να «είναι ο ασθενής για τον γιατρό ένα πραγματικό πρόσωπο, με βιογραφία και όχι ένας άγνωστος του οποίου έχει δει απλώς κάποιες εξετάσεις στον υπολογιστή του» και παίρνει αποφάσεις απλώς με τη βοήθεια πρωτοκόλλων και υπολογιστικών εργαλείων. Πως μπορεί, όμως, ο ιατρός ο καλά αρματωμένος με γνώσεις και εργαλεία διάγνωσης και εκτίμησης της πρόγνωσης, άρα και με βεβαιότητες και με την έπαρση που διαμορφώνει η πετυχημένη επαγγελματική διαδρομή, με το φορτωμένο επαγγελματικό πρόγραμμα, με τις υποχρεώσεις τους να κατανοήσει την αναγκαιότητα αλληλοπεριχώρησης και ουσιαστικού σεβασμού στον άρρωστο; Με σαφήνεια ο συγγραφέας βλέπει την ανακοίνωση της αλήθειας στον άρρωστο όχι ως διαδικαστικό, επαγγελματικό ή υπηρεσιακό καθήκον, αλλά ως πράξη ηθικής ευθύνης, και πιστεύει πως η άσκηση της ιατρικής είναι τέχνη, βασισμένη σε μια επιστήμη. 

Σε μια εποχή καταιγιστικής παραγωγής νέας γνώσης και ανακαλύψεων που αποθεώνει την ισχύ και την κυριαρχία, είναι τέχνη να επιμένεις στη μεσότητα, τη μετριοπάθεια και την αγάπη. Eίναι τέχνη που χτίζεται πάνω στην «κοινή μοίρα της ανθρώπινης τρωτότητας» για να χρησιμοποιήσω τα λόγια του συγγραφέα. Τότε μόνο βλέπει ο γιατρός στο πρόσωπο του αρρώστου έναν ίσο του, που αν και δεν είναι επαΐων της ιατρικής, είναι όμως επαϊων του πόνου του και της μοναδικής εμπειρίας της κατάδικής του αρρώστιας. Ο γιατρός και ο άρρωστος είναι ίσοι διότι καλούνται να συνδιαμορφώσουν ως επαϊόντες διαφορετικών πεδίων μια στρατηγική ανακούφισης του πόνου και των δυσκολιών που προκαλεί η αρρώστια στον άνθρωπο, όχι στον κάθε άνθρωπο, αλλά στο συγκεκριμένο άνθρωπο που βρίσκεται απέναντι από το γιατρό και προσμένει βοήθεια και λύσεις. Δίχως συνάντηση προσώπων, αλληλοπεριχώρηση και εμπιστοσύνη, δίχως διαμόρφωση θεραπευτικής συμμαχίας, δύσκολα έχει θεραπευτικό νόημα και θεραπευτικό περιεχόμενο το ρήμα «παλεύεται» που αντέτεινε ο διευθυντής της Αιματολογικής Κλινικής του Ευαγγελισμού Νίκος Χαρχαλάκης στον τρομοκρατημένο από τα Αμερικάνικα νέα για την πρόγνωση της νόσου του ασθενή. «Και εμείς τις ξέρουμε τις στατιστικές […αλλά] κάθε περίπτωση είναι διαφορετική». Το ρήμα ήταν σε παθητική φωνή, «παλεύεται, παλεύεται από όλους μαζί, από του γιατρούς, τους νοσηλευτές, τον άρρωστο και τους δικούς του», σημειώνει ο συγγραφέας. 

Σε λιγότερες από τριάντα σελίδες ο Σταύρος Ζουμπουλάκης επιτυγχάνει με λόγο απλό και ζωντανό, με ανθρωπιά και αμεσότητα να ευαισθητοποίησει την κοινότητα των υγειονομικών σήμερα, στην εποχή της γνώσης, των μεγάλων ταχυτήτων και της αναζήτησης της ισχύος, για τα διακυβεύματα της σχέσης αρρώστου και γιατρού. Μα δεν τα ξέρουν οι γιατροί; Τα ξέρουν. Στις λίγες αυτές σελίδες γοητεύουν η σφαιρικότητα της προσέγγισης ενός ακανθώδους, αλλά καίριου θέματος, η αξιοποίηση κλινικών περιστατικών, η αποφυγή του διδακτισμού, το ζωντάνεμα με σάρκα και οστά πολλών κεφαλαίων βιβλίων βιοηθικής, και το αίσθημα του αναγνώστη πως το γραπτό πατάει σε βιώματα του ίδιου συγγραφέα που μας κάνουν να συνειδητοποιούμε και να εμπεδώνουμε την «κοινή μοίρα της ανθρώπινης τρωτότητας που αποτελεί ακριβώς την πηγή της ανθρωπιάς μας». 

κ. Ζουμπουλάκη, Σας ευχαριστούμε!

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ

Την Πέμπτη 15 Ιανουαρίου και ώρα 19:00, στην αίθουσα «Αφροδίτη» του Ξενοδοχείου MY WAY, πρόκειται να παρουσιαστεί το βιβλίο «Η ανακοίνωση της αλήθειας στον άρρωστο». 

Πρόκειται για μια μια σημαντική μελέτη του κ. Σταύρου Ζουμπουλάκη, Προέδρου της Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ. 

Με τον συγγραφέα θα συζητήσουν οι ιατροί:

- Παναγιώτης Αλεξόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής-Ψυχογηριατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, Διευθυντής της Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής Πατρών. Επισκέπτης Καθηγητής στα Πανεπιστήμια Technical University of Munich και Trinity College Dublin 

- Θεόδωρος Κουρέλης, Επιστημονικά Υπεύθυνος Παθολογικής Ογκολογικής Κλινικής της Γενικής Κλινικής Πατρών «Ολύμπιον» Ι.Κ.Ε 

- Χρήστος Μπίκας, Διευθυντής της Παθολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Πατρών «ο Άγιος Ανδρέας». 

Οργάνωση-Συντονισμός εκδήλωσης Ζέττα Ζάχου, σύμβουλος επικοινωνίας. 

Υπό την αιγίδα της Ιατρικής Εταιρείας Δυτικής Ελλάδος- Πελοποννήσου 

Με την υποστήριξη του βιβλιοπωλείου ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 

Με την ευγενική φροντίδα του ξενοδοχείου MY WAY Hotel and Events 

Χορηγοί επικοινωνίας ΣΚΑΙ ΠΑΤΡΑΣ, ΜΕΛΩΔΙΑ ΠΑΤΡΑΣ

O Σταύρος Ζουμπουλάκης γεννήθηκε το 1953 στη Συκιά Λακωνίας. Σπούδασε νομική και φιλολογία στην Αθήνα, και φιλοσοφία στο Παρίσι. Υπηρέτησε πολλά χρόνια στη Μέση Εκπαίδευση. Από το 1998 ως το 2012 διετέλεσε διευθυντής του περιοδικού «Νέα Εστία». Είναι πρόεδρος,από το 2008, του ΔΣ του «Άρτου Ζωής». Τον Φεβρουάριο 2013 ορίστηκε πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος. Το 2015 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, και το 2019 του τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Το 2017 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο δοκιμίου - κριτικής για το βιβλίο του «Υπό το φως του μυθιστορήματος» (2015) και με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών – Ίδρυμα Πέτρου Χάρη για το βιβλίο του «Ο στεναγμός των πενήτων. Δοκίμια για τον Παπαδιαμάντη» (2016). Το βιβλίο «Η ανακοίνωση της αλήθειας στον άρρωστο» είναι μια σημαντική μελέτη πάνω στην ανθρώπινη τρωτότητα, την πηγή της ανθρωπιάς και του ψυχικού συμμερισμού, το οποίο εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 2025. 

Άλλα έργα του 

• Έντεκα συναντήσεις: Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο. Αθήνα: Πόλις. 2020. 

• Άσπονδοι αδελφοί: Εβραίοι, χριστιανοί, μουσουλμάνοι. Αθήνα: Πατάκης. 2019. 

• Για το Ολοκαύτωμα. Αθήνα: Πόλις. 2018. 

• Στ' αμπέλια. Αθήνα: Πόλις. 2018. 

• Για το σχολείο. Αθήνα: Πόλις. 2017. 

• Αρχή σοφίας και κατακόκκνα όνειρα: Πίστη και έρωτας στον Τ.Κ. Παπατσὠνη. Αθήνα: Πόλις. 2017. 

• Ο στεναγμός των πενήτων: Δοκίμια για τον Παπαδιαμάντη. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. 2016. 

• Χριστιανισμός της χαράς: Η μαρτυρία του πάπα Φραγκίσκου. Αθήνα: Πόλις. 2015. 

• Υπό το φως του μυθιστορήματος. Αθήνα: Πόλις. 2015. 

• Χρυσή Αυγή και Εκκλησία. Αθήνα: Πόλις. 2013. 

• Η αδερφή μου. Αθήνα: Πόλις. 2013. 

• Ποιος θεός και ποιος άνθρωπος; Φιλοσοφικά δοκίμια. Αθήνα: Πόλις. 2013. 

• Ανίερη συγκυβέρνηση. Αθήνα: Πόλις. 2011. 

• Χριστιανοί στον δημόσιο χώρο: Πίστη ή πολιτιστική ταυτότητα;. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας. 2010. 

• Στη σκηνή του κόσμου: Από το Βελιγράδι στην Τεχεράνη. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας. 2007. 

• Ο Θεός στην πόλη. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας. 2002. 

• Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ως άγγελος: Οι θεολογικές προϋποθέσεις της φτερωτής απεικόνισής του. Αθήνα: Δόμος. 1992. 

Μεταφράσεις 

• Weil, Simone (2018). Το πρόσωπο και το ιερό.. Αθήνα: Πόλις. 

• Levinas, Emmanuel (2017). Τέσσερις ταλμουδικές μελέτες. Αθήνα: Πόλις.

Apostolo glorioso: Ένα σπουδαίο μοτέτο του Guillaume Du Fay για τον Άγιο Ανδρέα της Πάτρας

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Όταν συνεργάστηκα με τον Θάνο Μικρούτσικο για την διοργάνωση «Πάτρα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2006», σε μια από τις μουσικές συζητήσεις μας του είπα για το Apostolo glorioso, δηλαδή το μοτέτο του Guillaume Du Fay (περίπου 1397-1424) για τον Άγιο Ανδρέα της Πάτρας. Με άκουσε έκπληκτος και μου ζήτησε την καλύτερη δυνατή τεκμηρίωση. 

Έτσι, βρέθηκα στην Μουσική Βιβλιοθήκη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών να συνομιλώ με τον τότε διευθυντή της Βιβλιοθήκης, τον σπουδαίο εκείνο Christoph Stroux, ο οποίος μας έδωσε πολύτιμες πληροφορίες. 

Δυστυχώς, ο Μικρούτσικος παραιτήθηκε, η Πολιτιστική ατύχησε και το Apostolo glorioso που θα έπρεπε να είναι ο «ύμνος» της Πάτρας, έμεινε στα αζήτητα. 

Η μουσικολόγος Καίτη Ρωμανού σε μία μελέτη της μας παρουσίασε τα "βυζαντινά μοτέτα" του Guillaume Du Fay. 

Το Vasilissa ergo gaude και το Apostolo glorioso συνδέονται με την οικογένεια Malatesta. 

Ο Du Fay έγραψε το Vasilissa ergo gaude το 1420 στο Ρίμινι της Ιταλίας, όντας στην υπηρεσία της οικογένειας. Μας λέει η Καίτη Ρωμανού: «Η οικογένεια Malatesta συνδέθηκε με την Ελλάδα με έναν από τους γάμους, συχνούς τα χρόνια εκείνα, που αποσκοπώντας στην ένωση των εκκλησιών, επέβαλλαν την ένωση ορθόδοξων και καθολικών νεαρών αριστοκρατών. Το μοτέτο γράφτηκε για τον γάμο της Cleofe Malatesta με τον Θεόδωρο Β΄ Παλαιολόγο, Δεσπότη του Μορέα και αδελφό του τελευταίου βυζαντινού αυτοκράτορα, Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου.» 

Πρέπει να σημειωθεί πως η Πάτρα ήταν υπό τους Φράγκους από το 1205. Το 1429 απελευθερώθηκε κατά την επιτυχημένη σε όλη την Πελοπόννησο εκστρατεία του Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου. 

Το Apostolo glorioso / Cum tua doctrina / Andreas Christi famulus σχετίζεται με τον αδελφό της Κλεόπης, Pandolfo Malatesta,ο οποίος έγινε επίσκοπος Πάτρας στις 10 Μαΐου του 1424 και θεωρείται πολύ πιθανό ο Du Fay να τον συνόδευσε στην Πάτρα για τις τελετές και να έγραψε εκεί το μοτέτο. Για την ενθρόνιση, λοιπόν, του τελευταίου λατίνου Αρχιεπισκόπου των Πατρών έπρεπε να γίνει μια τελετή στο ναό του Αγίου Ανδρέα στην παραλία. Ο ναός αναδεικνύεται σαφέστατα στο κείμενο, στο οποίο αναφέρεται το Άγιο Σπήλαιο και η ελιά, στην οποία, κατά την παράδοση, σταυρώθηκε ο Άγιος Ανδρέας. 

Για την χρονολόγηση του μοτέτου, ο Christoph Stroux μου είχε πει χαρακτηριστικά και τα είχα σημειώσει: «Δημιουργήθηκε σύγχυση όταν ο Heinrich Besseler σε ένα άρθρο του το 1952 συνέδεσε το μοτέτο με μια επιγραφή, στην οποία ο Pantolfo Malatesta ανακοινώνει ότι το 1426 ανακαίνισε την εκκλησία του Αγίου στην παραλία. Ο Besseler νόμιζε ότι η επιγραφή, η οποία βρισκόταν από περίπου το 1810-1943 στο κάστρο των Πατρών, προερχόταν από την εκκλησία του Αγίου Ανδρέα στην παραλία και τη χρησιμοποίησε για την χρονολόγηση του μοτέτου, Όμως, όλοι οι ιστορικοί των Πατρών συμφωνούν ότι η επιγραφή προερχόταν από άλλη εκκλησία του Αγίου Ανδρέα, η οποία υπήρχε κατά το Μεσαίωνα και έως και τον 17ο αιώνα στον λόφο, έξω από τα τείχη του κάστρου και μετά καταστράφηκε από τους Τούρκους. Πρέπει, λοιπόν, η επιγραφή, η οποία έχει χαθεί αλλά έχει εκδοθεί επανειλημμένως, να μην συνδυαστεί με το μοτέτο». 

Επομένως το Apostolo Glorioso είναι του 1424. Σε κάθε περίπτωση συνδέεται άμεσα με την Πάτρα και τον πολιούχο της. 

Το κείμενο που αναφέρεται στον Άγιο και την σύνδεσή του με την πόλη, είναι ένα ανώνυμο σονέτο. Το μοτέτο είναι πεντάφωνο, δίγλωσσο (στα ιταλικά και στα λατινικά) και ισορρυθμικό – μετά την εισαγωγή (introitus). 

Πρόκειται για ένα μικρό φωνητικό διαμάντι μόλις τρίλεπτης διάρκειας. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια το κείμενο και την μετάφραση, την παρτιτούρα καθώς και δύο σύγχρονες ερμηνείες του έργου. Μία από αυτές είναι του συνόλου Capella Romana που διευθύνει ο πατρινής καταγωγής μουσικολόγος και καθηγητής Αλέξανδρος Λίγκας. 

Apostolo glorioso 

Cantus 1, Contratenor 1 

Apostolo glorioso, da dio electo / A evangelegiare al populo greco / La sua 

incarnacion, che v’era ceco, / Et cusi festi senza alcun suspecto, 

Et eligisti a Patrasso per tuo lecto, / Et per sepulcro questo sancto speco: / Prego te, 

preghi me retrove teco, / Per li tuoi merci, nel devin conspecto. 

Cantus 2, Contratenor 2 

Cum tua doctrina convertisti a Christo / Tuto el paese, et cum la passione et morte / Che qui portasti in croce in su lo olivo. Ma e prolasso in errore et facto tristo, / Si che rempetraglie gracia si forte / Che recognoscano a dio vero et vivo. 

Tenor 

Andreas, Christi famulus. 

Cantus 1, Contratenor 1 

Δοξασμένε απόστολε, που εξελέγης από τον Θεό / Να ευαγγελιστείς στον 

ελληνικό λαό / Την ενσάρκωσή του, που ήταν τυφλός σ’ αυτό, / Και αυτό το 

έκανες χωρίς καμία αμφιβολία, 

Και επέλεξες την Πάτρα ως κλίνη σου / Και αυτήν την ιερή σπηλιά για τάφο σου: 

/ Σε παρακαλώ να προσεύχεσαι να σε ξαναβρώ, / Με την χάρη σου στην θεία παρουσία. 

Cantus 2, Contratenor 2 

Με το δόγμα σου προσηλύτισες στον Χριστό / Όλη τη χώρα, και με το πάθος και 

με τον θάνατο / Που υπέφερες στον σταυρό στον ελαιώνα. 

Αλλά υποτροπίασε σφάλλοντας και στενοχωρήθηκε. / Είθε να λάβει χάρη τόσο 

ισχυρή, / Ώστε να αναγνωρίσουν τον αληθινό και ζώντα θεό. 

Tenor 

Ανδρέα, μαθητή του Χριστού.

 

Η ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΠΡΟΕΞΑΡΧΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ (ΒΙΝΤΕΟ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 1986)

Στο διαδικτυακό κανάλι enodais, που διαχειρίζεται και επιμελείται ο πρωτοψάλτης Γεώργιος Ντόβολος, Άρχων Μαϊστωρ της Μ.τ.Χ.Ε., δημοσιεύθηκε ένα εξαιρετικά σπάνιο και πολύτιμο οπτικοακουστικό ντοκουμέντο από την εορτή του Αγίου Ανδρέου Πατρών το έτος 1986. 

Της πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας στον Ναό του Πολιούχου προέστη ο αοίδιμος Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος Βαλληνδράς. 

Πρόκειται ίσως για το παλαιότερο μέχρι σήμερα, ολοκληρωμένο υλικό της εορτής που διασώζεται και έχει ανέβει στο διαδίκτυο. Η μετάδοση πραγματοποιήθηκε από την ΕΡΤ και περιλαμβάνει τη Θεία Λειτουργία, τη Δοξολογία αλλά και την περιφορά της εικόνας και της τιμίας Κάρας του Πρωτοκλήτου Αποστόλου.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στην εμμελή απαγγελία του Ευαγγελίου, κατά την Δοξολογία, από τον Μητροπολίτη Νικόδημο, ο οποίος το απέδωσε με τον δικό του μοναδικό τρόπο. 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, το σχετικό βίντεο, το οποίο προέρχεται από το προσωπικό αρχείο του αείμνηστου πρωτοψάλτου του Ναού Αθανασίου Παπαναγιώτου και ανήκει πλέον στο Σύλλογο Ιεροψαλτών Πατρών και περιχώρων.

Μια βραδιά λόγου και μουσικής προς τιμήν του Ηλία Ανδριόπουλου στη Φιλαρμονική Εταιρεία

Η Πελοπόννησος

Σε μια κατάμεστη αίθουσα, η Πάτρα τίμησε τον συνθέτη Ηλία Ανδριόπουλο με μια εκδήλωση όπου λόγος, μνήμη και μουσική ενώθηκαν δημιουργικά. Η Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς», η ΕΣΗΕΠΗΝ και ο Σύνδεσμος «Αχαιών Ακτή» παρουσίασαν το νέο βιβλίο του δημιουργού, μέσα από ομιλίες, αναγνώσεις και μια συγκινητική μουσική στιγμή. 

Μια πανδαισία λόγου και μουσικής ήταν το αποτέλεσμα της εξαιρετικής εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε στην εμβληματική αίθουσα της Φιλαρμονικής Εταιρείας – Ωδείου Πατρών, από τη Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς», την ΕΣΗΕΠΗΝ και το σύνδεσμο Αχαΐας – Κύπρου «Αχαιών Ακτή». 

Η εκδήλωση ήταν τιμητικά αφιερωμένη στον καταξιωμένο συνθέτη και πνευματικό δημιουργό Ηλία Ανδριόπουλο, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του με τίτλο «Σκηνές και Εικόνες μιας Εποχής». 

Για το έργο του τιμώμενου μίλησαν ο εκλεκτός Πατρινός φιλόλογος και ποιητής Διονύσης Καρατζάς και ο θεολόγος μουσικολόγος Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος. 

Η εκδήλωση έκλεισε με τα θερμά λόγια και τις ευχαριστίες του Ηλία Ανδριόπουλου και άψογη απόδοση συνθέσεών του και τραγουδιών από τη συλλογή «Γράμματα στο Μακρυγιάννη» που τραγούδησε όλο το κοινό χειροκροτώντας την εξαίρετη υψίφωνο Δάφνη Πανουργιά και το μουσικολόγο Παν. Ανδριόπουλο που τη συνόδευσε απαγγέλοντας αποσπάσματα από το επιμύθιο του βιβλίου. 

Τους παρευρισκόμενους καλωσόρισε η κ. Βάσω Φιλιππαίου καλλιτεχνική διευθύντρια της Φιλαρμονικής. 

Χαιρετισμούς απηύθυναν ο Πρόεδρος της ΕΣΗΕΠΗΝ Κυριάκος Κορτέσης ο οποίος επεσήμανε το σημαντικό και ουσιαστικό ρόλο των δημοσιογράφων της Περιφέρειας στην ανάδειξη της πνευματικής δημιουργίας και της υπεύθυνης ενημέρωσης και επιμόρφωσης της κοινής γνώμης. 

Από την πλευρά του ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Αχαΐας – Κύπρου – «ΑΧΑΙΩΝ ΑΚΤΗ», Τάσος Στασής συνέδεσε την Κύπρο με τον Κάλβο καθώς εντοπίστηκε από κύπριο ερευνητή η ημερομηνία θανάτου του και ο τόπος ταφής μαζί με τη σύζυγό του στην Αγγλία. Αργότερα με ενέργειες, και του νομπελίστα ποιητή Γιώργου Σεφέρη, μεταφέρθηκαν τα λείψανά του στην Ελλάδα. 

Διονύσης Καρατζάς 

Η μνήμη ως δύναμη αντίστασης 

Στην ομιλία του ο έγκριτος φιλόλογος και ποιητής Διονύσης Καρατζάς τόνισε μεταξύ άλλων: Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου «Σκηνές και Εικόνες μιας Εποχής» ακολούθησα τον συγγραφέα στη διαδρομή ζωής σε χρόνο και χώρο με οδηγό τη μνήμη, διαχωρίζοντάς την από την ανάμνηση. Η ανάμνηση χαρακτηρίζεται από πρόθεση ωραιοποίησης του παρελθόντος και από διάθεση επιστροφής σ’ αυτό. Η μνήμη έχει δυναμικό χαρακτήρα. Με αυτήν ο καλλιεργημένος άνθρωπος επιλέγει τα ωφέλημα και χρήσιμα στοιχεία του παρελθόντος που καθιστούν την παράδοση μήτρα ονείρου και δημιουργικότητας. Δυστυχώς σήμερα, γράφει ο Ανδριόπουλος, «η παγκοσμιοποίηση επιβάλλει καινούργιους κανόνες και τα ακυρώνει όλα. Νομίζω – συνεχίζει – πως βαδίζουμε προς μια παγκόσμια δικτατορία ενός απρόσωπου συστήματος, που μεταβάλλει τους πολίτες και τους λαούς σε άβουλα τρομοκρατημένα ανθρωπάκια. Χειραγωγούμενα από τα σύγχρονα όπλα της τεχνολογίας» (σελ. 23). Για τον σημαντικό ρόλο της μουσικής και του καλλιτέχνη στην κοινωνία ο Ηλίας γράφει ότι η τέχνη κάνει τους ανθρώπους να «ανακαλύπτουν εκείνα που ορίζουν η καρδιά, η φαντασία και το καθαρό συναίσθημα» (σελ.22). Και για τους νέους θεωρεί ότι «είναι απαραίτητο να ονειρεύονται για να ανοίγουν την ψυχή τους στο όραμα που πλάθουν η φαντασία τους και ο στοχασμός τους για το μέλλον. 

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος 

ΓΙΑ ΤΗΝ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΙΛΟΓΙΑ» ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ 

Παρακολουθώ με αγάπη την μουσική πορεία του Ηλία Ανδριόπουλου, εκτιμώντας πάντα την γνήσια ελληνικότητα που ανέδιδε το έργο του και ειδικά την μουσική σπουδή του πάνω στη νεοελληνική ποίηση, επεσήμανε ο Παν. Αντ. Ανδριόπουλος. Αυτή η σπουδή του Ηλία Ανδριόπουλου στη νεοελληνική ποίηση φτάνει, νομίζω, στο απόγειό της με το έργο του «Ωδαί» σε ποίηση Ανδρέα Κάλβου. Ο συνθέτης μας, Ηλίας Ανδριόπουλος, ενώνει τους τρεις μεγάλους ποιητές μας στην «Ελληνική Τριλογία» του: «Προσανατολισμοί» του Ελύτη, «Αργοναύτες» του Σεφέρη και «Ωδές» του Κάλβου.

Ωραίος ως Έλλην, ο Ηλίας Ανδριόπουλος, λοιπόν, απηχώντας την ελληνικότητα του Κάλβου, του Σεφέρη και του Ελύτη, τους μελοποίησε, με λυρική τόλμη. 

Παρουσιάζοντας την εκδήλωση ο δημοσιογράφος Θαν. Μπαμπανέβας τόνισε: Ο Ηλίας Ανδριόπουλος είναι ένας δικός μας, με καταγωγή από τον όμορφο όμορο νομό της Ηλείας καταξιωμένος συνθέτης, διευθυντής ορχήστρας συνεργάτης κορυφαίων ελληνικών και ξένων μουσικών συνόλων, ο οποίος κοσμεί το χώρο του πενταγράμμου, με ρεπερτόριο υψηλής τεχνικής και γραφή μοναδική, ανεξίτηλα χαραγμένη στην ψυχή κάθε Ελληνίδας και κάθε Έλληνα καθώς και κάθε φιλόμουσου συνανθρώπου μας όπου γης. Εντελώς επιγραμματικά και ενδεικτικά θα αναφέρω, γιατί για το τεράστιο έργο του θα μιλήσουν αξιόλογοι ποιητές και μουσικολόγοι, ότι ο Ηλίας Ανδριόπουλος υπήρξε μεταξύ άλλων Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Ορχήστρας Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ(1994-1997), Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ Πάτρας (1997-1999) και πρόεδρος της Στέγης Ελληνικών Χορωδιών (2010-2013). 

Στο τελευταίο του συγγραφικό έργο ο Ηλίας Ανδριόπουλος, μιλάει ανοικτά και καταθέτει τις εύλογες ανησυχίες του για τη ρηχότητα και φτωχοποίηση της γλώσσας και των παραδόσεών μας εν ονόματι μιας κακώς εννοούμενης παγκοσμιοποίησης και στηλιτεύει τις ανίσχυρες αντιδράσεις από την πολιτική ηγεσία, που οδηγούν τους νέους στην αποχαύνωση και την παρακμή. Απουσιάζουν δυστυχώς από τη δημόσια σφαίρα οι συζητήσεις, με ουσία και ανοικτό παράθυρο στο μέλλον και περιχαρακώνεται η ζωή μας στην ευτέλεια και την παθητικοποίηση της κοινωνίας μέσα από κατευθυνόμενη πλύση εγκεφάλου, από διεθνείς πλατφόρμες παραπληροφόρησης. 

Στο κλείσιμο της εκδήλωσης ο Ηλίας Ανδριόπουλος αναφέρθηκε στους δεσμούς φιλίας και άψογης επικοινωνίας με τους πνευματικούς ανθρώπους της Πάτρας και εξήρε την αγαστή συνεργασία που είχε ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ (1997 – 1999) με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο Πολιτισμού Δημήτρη Πεφάνη. 

Την επιμέλεια της εκδήλωσης είχε ο δημοσιογράφος Πρόεδρος του ΤΕΑΣ της ΕΣΗΕΠΗΝ Κώστας Θεοδωρόπουλος και το συντονισμό ο δημοσιογράφος Θαν. Μπαμπανέβας. 

Για την όλη διοργάνωση φρόντισε το μέλος του Συνδέσμου «ΑΧΑΙΩΝ ΑΚΤΗ» Δημήτρης Παπανικολάου του οποίου το εγκώμιο έπλεξε και ο Ηλίας Ανδριόπουλος για τη συνεργασία του ως υπεύθυνου της Δημοτικής Πινακοθήκης στην Πάτρα.

Η ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΗΛΙΑ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ (ΦΩΤΟ)

Ανδρέας Α. Βρής 

ΠΑΤΡΑ. Τιμητική εκδήλωση – μυσταγωγία για τον συνθέτη Ηλία Ανδριόπουλο 

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εκδήλωση με θέμα «Από τον Ελύτη στον Κάλβο», συνδιοργάνωσαν η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου – Ηπείρου – Νήσων, η Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς» και ο Σύνδεσμος Αχαΐας – Κύπρου «Αχαιών Ακτή» το βράδυ της Παρασκευής 21/11, στην αίθουσα της Φιλαρμονικής Εταιρίας Πατρών. 

Τιμώμενο πρόσωπο ήταν ο γνωστός και σπουδαίος συνθέτης Ηλίας Ανδριόπουλος, με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου του «Σκηνές και Εικόνες μιας εποχής». Το εκδοθέν βιβλίο προλογίζει ο κριτικός και ιστορικός μουσικής, Γιώργος Β. Μονεμβασίτης. Η εκδήλωση εξελίχθηκε και σε μια υψηλού επιπέδου και ποιότητας μυσταγωγία αντάξια του ιστορικού χώρου αλλά και του τιμώμενου προσώπου, που απόλαυσαν οι παριστάμενοι. Επιπλέον η εκδήλωση, ως πρωτοβουλία, επιβεβαίωσε τον ευρύτερα θετικό παρεμβατικό ρόλο της Ενωσης Συντακτών στα κοινωνικά και όχι μόνο, δρώμενα της περιοχής που δραστηριοποιείται, με έμφαση στον πολιτισμό γεγονός που τόνισε στον χαιρετισμό του και ο πρόεδρός της Κυριάκος Κορτέσης. 

Ο Ηλίας Ανδριόπουλος εγγράφεται στη χορεία των συνθετών που επεδίωξαν, με τη μελοποίηση κορυφαίων ποιητών, να συνεχίσουν αυτό που ξεκίνησαν πριν από τη δικτατορία ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Μάνος Χατζιδάκις. Με τους Λίνο Κόκκοτο, Γιάννη Μαρκόπουλο, Σταύρο Ξαρχάκο, Γιάννη Σπανό, Γιάννη Γλέζο, Χρήστο Λεοντή, Θάνο Μικρούτσικο και άλλους συνθέτες, συνοδοιπόρησε στον δύσκολο δρόμο της σύνθεσης και της παραγωγής ολοκληρωμένων έργων, συμβάλλοντας στην πολιτιστική άνθηση κατά την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Μελοποιώντας τους Νομπελίστες ποιητές Οδυσσέα Ελύτη και Γιώργο Σεφέρη, καθώς και τους Νίκο Γκάτσο, Μάνο Ελευθερίου, Μιχάλη Μπουρμπούλη, Διονύση Καρατζά κ.ά., έθεσε τη δική του σφραγίδα στο ελληνικό τραγούδι, ενώ με τη μελοποίηση των «Ωδών» του Ανδρέα Κάλβου, που αποτέλεσε την κορωνίδα της μουσικής του προσφοράς, άφησε το δικό του ξεχωριστό αποτύπωμα στην Τέχνη και τον Πολιτισμό. 

Για το συγγραφικό του έργο μίλησε, με τη γνωστή γλαφυρή του δεινότητα ο ποιητής Διονύσης Καρατζάς, με θέμα «Η μνήμη ως δύναμη αντίστασης», ενώ ο γνωστός και έγκριτος μουσικολόγος Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος αναφέρθηκε και ανέδειξε το πλούσιο συνθετικό του έργο, με θέμα «Η Ελληνική Τριλογία του Ηλία Ανδριόπουλου». Ο ίδιος ο συνθέτης αναφέρθηκε στους δεσμούς του με την πόλη και στην περίοδο που διετέλεσε Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ επί εποχής αρμόδιου ανιδημάρχου Δημ. Πεφάνη ο οποίος και ήταν παρών. 

Τραγούδια του συνθέτη ερμήνευσαν παίζοντας κιθάρα η διακεκριμένη υψίφωνος Δάφνη Πανουργιά από κοινού με τον Παναγιώτη. Ανδριόπουλο που ξάφνιασε ευχάριστα και με αυτό το ταλέντο του. 

Την όλη επιμέλεια της εκδήλωσης είχε ο δημοσιογράφος Κώστας Θεοδωρόπουλος, ενώ συντόνισε εξ ίσου με επιτυχία ο δημοσιογράφος Θαν. Μπαμπανέβας. 

Επισημαίνεται παρ΄ όλα αυτά η απουσία εκπροσώπου της Δημοτικής Αρχής της πόλης.

Η ΠΑΤΡΑ ΤΙΜΑ ΤΟΝ ΣΥΝΘΕΤΗ ΗΛΙΑ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟ

THE BEST

Με την εκδήλωση «από τον Ελύτη στον Κάλβο», η Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς», η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου – Ηπείρου – Νήσων (ΕΣΗΕΠΗΝ) και ο Σύνδεσμος Αχαΐας-Κύπρου «Αχαιών Ακτή», τιμούν τον συνθέτη Ηλία Ανδριόπουλο, με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου του, «Σκηνές και Εικόνες μιας εποχής». Το εκδοθέν βιβλίο του, προλογίζει ο κριτικός και ιστορικός μουσικής, Γιώργος Β. Μονεμβασίτης. 

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 21 Νοεμβρίου 2025 στις 7.30 μ.μ. στη Φιλαρμονική Εταιρία Πατρών στην οδό Ρήγα Φεραίου 7 και Γκότση. 

Ο Ηλίας Ανδριόπουλος, εγγράφεται στη χορεία των συνθετών που επεδίωξαν με την μελοποίηση κορυφαίων ποιητών, να συνεχίσουν αυτό που ξεκίνησαν πριν την δικτατορία ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Μάνος Χατζιδάκις. Με τους Λίνο Κόκκοτο, Γιάννη Μαρκόπουλο, Σταύρο Ξαρχάκο, Γιάννη Σπανό, Γιάννη Γλέζο, Χρήστο Λεοντή, Θάνο Μικρούτσικο και άλλους συνθέτες, συνοδοιπόρησε στον δύσκολο δρόμο της σύνθεσης και παραγωγής ολοκληρωμένων έργων, συμβάλλοντας στην πολιτιστική άνθηση κατά την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Μελοποιώντας τους Νομπελίστες ποιητές Οδυσσέα Ελύτη και Γιώργο Σεφέρη, καθώς και τους Νίκο Γκάτσο, Μάνο Ελευθερίου, Μιχάλη Μπουρμπούλη, Διονύση Καρατζά, κ.ά. έθεσε την δική του σφραγίδα στο ελληνικό τραγούδι, ενώ με την μελοποίηση των Ωδών του Ανδρέα Κάλβου, που αποτέλεσε την κορωνίδα της μουσικής του προσφοράς, άφησε το δικό του ξεχωριστό αποτύπωμα στην Τέχνη και τον Πολιτισμό. 

Για το συγγραφικό του έργο, θα μιλήσει ο Πατρινός ποιητής Διονύσης Καρατζάς, με θέμα «η μνήμη ως δύναμη αντίστασης», ο Πατρινής καταγωγής μουσικολόγος και καθηγητής θεολόγος Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος θα αναφερθεί στο συνθετικό του έργο με θέμα, «η Ελληνική Τριλογία του Ηλία Ανδριόπουλου» ενώ τραγούδια του συνθέτη θα ερμηνεύσει η υψίφωνος Δάφνη Πανουργιά. 

Την επιμέλεια έχει ο δημοσιογράφος Κώστας Θεοδωρόπουλος. Την εκδήλωση θα συντονίσει ο δημοσιογράφος Θανάσης Μπαμπανέβας. 

Χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο πρόεδρος της ΕΣΗΕΠΗΝ Κυριάκος Κορτέσης & ο Αναστάσιος Στασής, πρόεδρος στο Σύνδεσμο Αχαΐας-Κύπρου «Αχαιών Ακτή». 

Αξίζει να θυμίσουμε πως ο Ηλίας Ανδριόπουλος με καταγωγή από τη γειτονική Ηλεία, είχε για ένα διάστημα τη δεκαετία του '90 διατελέσει και καλλιτεχνικός διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ Πάτρας με επιτυχημένη θητεία. 

Το καλοκαίρι του 2018 (10/9) ο Ηλίας Ανδριόπουλος είχε δώσει μία συναυλία στο Αρχαίο Ρωμαϊκό Ωδείο της Πάτρας μαζί και με την ερμηνεύτρια Φωτεινή Βελεσιώτου, με τον Αχιλλέα Γουάστωρ στο πιάνο, ο οποίος & είχε και την μουσική επιμέλεια εκείνης της βραδιάς.

ΟΙ ΒΑΣΙΛΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΟΥΧΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ ΑΓΙΟ ΑΝΔΡΕΑ 1956-1966 (ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Οι Βασιλείς Παύλος και Φρειδερίκη και η Πριγκίπισσα Σοφία αποβιβάζονται από το αντιτορπιλικό του Βασιλικού Ναυτικού «Πολεμιστής» στο λιμάνι της Πάτρας, προκειμένου να παραστούν στις εκδηλώσεις για τον εορτασμό του πολιούχου της Πάτρας Αγίου Ανδρέα στις 30 Νοεμβρίου του 1956. 

Ο Βασιλιάς Παύλος επιθεωρεί το παρατεταγμένο στρατιωτικό άγημα, το οποίο αποδίδει τιμές. 

Στη συνέχεια τα μέλη της βασιλικής οικογένειας κατευθύνονται οδικώς προς τον ναό του Αγίου Ανδρέα εν μέσω των επευφημιών του συγκεντρωμένου πλήθους. 

Μετά την  δοξολογία εξέρχονται του ναού του πολιούχου, επιβιβάζονται σε αυτοκίνητο και αναχωρούν. Περιμένουν την λιτανεία της εικόνας και των λειψάνων του Αγίου Ανδρέα που γίνεται στους κεντρικούς δρόμους της Πάτρας, στο Δημαρχείο, όπου αναπέμπεται δέηση από τον Μητροπολίτη Πατρών Θεόκλητο, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος. 

   

Στις 30 Νοεμβρίου 1959 ο Βασιλιάς Παύλος και η Βασίλισσα Φρειδερίκη συνοδευόμενοι από τον Διάδοχο Κωνσταντίνο και τις Πριγκίπισσες Σοφία και Ειρήνη, δηλαδή ολόκληρη η βασιλική οικογένεια, μετέβησαν στην Πάτρα για να παραστούν στους εορτασμούς του Αγίου Ανδρέα. 

Η πανήγυρις του πολιούχου λάμβανε χώρα στον παλαιό ναό, αφού ο νέος ακόμα κτιζόταν. Θυμίζουμε ότι αυτοπροσώπως ο Βασιλεύς Γεώργιος Α΄ έβαλε τον θεμέλιο λίθο την 1η Ιουνίου 1908. Ήταν 1959 κι ακόμα δεν είχε αποπερατωθεί. 

Τους βασιλείς υποδέχθηκαν ο τότε Μητροπολίτης Πατρών Κωνσταντίνος και ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Παναγιώτης Κανελλόπουλος (ο οποίος γεννήθηκε τη χρονιά, 1902, που έγινε ο διεθνής διαγωνισμός για την εκπόνηση του Αρχιτεκτονικού σχεδίου του νέου ναού και τελικά ανατέθηκε στον Γάλλο αρχιτέκτονα Αιμίλιο Ρομπέρ). 

Οι Βασιλείς και ο Διάδοχος Κωνσταντίνος παρακολουθούν τη Λιτανεία
του Αγίου Ανδρέα έξω από το Δημαρχείο της Πάτρας 

Ο παλαιός και ο νέος ναός του Αγίου Ανδρέου το 1955

Πάτρα, 30 Νοεμβρίου 1966

Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος αποβιβάζεται στο αεροδρόμιο του Αράξου, όπου τον υποδέχονται ο Πρωθυπουργός Στέφανος Στεφανόπουλος, ο Υπουργός Υγιεινής Αθανάσιος Γιαννόπουλος, ο Αυλάρχης Θεοδόσιος Παπαθανασιάδης και άλλοι επίσημοι. 

Αμέσως μετά την αποβίβασή του, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος επιθεωρεί άγημα ανδρών της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας, το οποίο αποδίδει τιμές. 

Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος προσέρχεται στον ιερό ναό του Αγίου Ανδρέα στην Πάτρα, όπου τυγχάνει θερμής υποδοχής από το συγκεντρωμένο πλήθος. 

Εισερχόμενος στον ναό, ο Βασιλιάς ασπάζεται το ιερό Ευαγγέλιο, το οποίο κρατά ο Μητροπολίτης Πατρών Κωνσταντίνος. 

Πιστοί ασπάζονται την κάρα του Αγίου Ανδρέα, η οποία είναι στην παλαιά λειψανοθήκη της, όπως ακριβώς επέστρεψε από την Ρώμη στις 26 Σεπτεμβρίου 1964. Στην τελετή παράδοσης της Αγίας Κάρας την Βασιλική οικογένεια εκπροσώπησε η προγκίπισσα Ειρήνη. 

Ο Αρχηγός της ΕΡΕ Παναγιώτης Κανελλόπουλος ανάβει κερί και ασπάζεται την κάρα του Αγίου Ανδρέα. 

Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος ανταλλάσσει χειραψία με τον Π. Κανελλόπουλο και ασπάζεται την κάρα του Αγίου Ανδρέα. 

Στη συνέχεια, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος, ο Στ. Στεφανόπουλος, ο Π. Κανελλόπουλος, ο Α. Γιαννόπουλος, ο Υπουργός άνευ Χαρτοφυλακίου Αναστάσιος Δρούλιας, ο Υφυπουργός Εθνικής Αμύνης Δημήτριος Παπαδημητρίου, ο Θ. Παπαθανασιάδης, άλλοι επίσημοι και πλήθος πιστών παρακολουθούν τη δοξολογία, στην οποία χοροστατεί ο Μητροπολίτης Κωνσταντίνος. Πλήθος πιστών ασπάζονται την κάρα του Αγίου Ανδρέα. 

Μετά την ολοκλήρωση της δοξολογίας, ακολουθεί η λιτάνευση της κάρας και της εικόνας του Αγίου Ανδρέα στους κεντρικούς δρόμους της Πάτρας, η οποία διακόπτεται εξαιτίας καταρρακτώδους βροχής. 

Πρέπει να ήταν η τελευταία βασιλική παρουσία στην πανήγυρι του πολιούχου της Πάτρας. 

ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΗΛΙΑ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟ

Παναγιώτης Ρηγόπουλος 

Εφημερίδα ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ 

Μια μεγάλη εκδήλωση αφιερωμένη στον σπουδαίο μουσικοσυνθέτη Ηλία Ανδριόπουλο θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 21 Νοεμβρίου, στις 19:00, στην αίθουσα της Φιλαρμονικής Εταιρείας Πατρών, με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του βιβλίου «Σκηνές και εικόνες μιας εποχής». Την εκδήλωση συνδιοργανώνουν ο Σύνδεσμος Αχαΐας-Κύπρου «Αχαιών Ακτή», η Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς» και η ΕΣΗΕΠΗΝ, σε μια βραδιά που αναμένεται να αποτελέσει γιορτή για τη μουσική και τον πολιτισμό. 

Για το βιβλίο του Ηλία Ανδριόπουλου θα μιλήσει ο ποιητής Διονύσης Καρατζάς, ενώ για το μουσικό του έργο θα τοποθετηθεί ο πατρινός μουσικός και ιδρυτής του συνόλου «Πολύτροπον», Παναγιώτης Ανδριόπουλος. Τραγούδια του μεγάλου συνθέτη θα ερμηνεύσει η υψίφωνος Δάφνη Πανουργιά, χαρίζοντας στο κοινό στιγμές συγκίνησης και αισθητικής αρμονίας. 

Ο Ηλίας Ανδριόπουλος, ένας από τους πλέον διακριτούς εκπροσώπους της σύγχρονης ελληνικής μουσικής, επιστρέφει στην Πάτρα -μια πόλη με ιδιαίτερη θέση στη δημιουργική του πορεία- όχι μόνο ως συνθέτης, αλλά και ως αφηγητής εμπειριών, σκέψεων και εικόνων μιας εποχής που σφράγισε τη νεότερη Ελλάδα. Εκτός από τις εμβληματικές συναυλίες του στο Αρχαίο Ωδείο και αλλού, είχε διατελέσει και καλλιτεχνικός διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ Πάτρας, κατά την περίοδο 1997-1999. 

Η παρουσία του Ηλία Ανδριόπουλου στην Πάτρα αποτελεί μια τιμητική συνάντηση μνήμης, τέχνης και λόγου, εκεί όπου η μουσική συναντά τη συγκίνηση και το βλέμμα επιστρέφει σε όσα ορίζει η καρδιά και το καθαρό συναίσθημα. 

Το νέο του βιβλίο, γραμμένο με λυρικό στοχασμό και βαθιά ευαισθησία, φωτίζει τη σχέση του καλλιτέχνη με τον χρόνο, τη μνήμη και τη δημιουργία. Το βιβλίο περιλαμβάνει έξι δοκίμια και ένα επιμύθιο του μουσικοσυνθέτη, με πρόλογο του Γιώργου Β. Μονεμβασίτη και μουσικό-κοινωνικό-πολιτικό περιεχόμενο.

Ο ίδιος ο συνθέτης, περιγράφοντας στην «Π» το βιβλίο του, έδωσε μία λυρική διάσταση του περιεχομένου του πονήματός του: «Το ελληνικό καλοκαίρι σε απογειώνει και σε ταξιδεύει, εκτινάσσοντας στα ύψη τη χαρά της ζωής, ενώ το φθινόπωρο σε προσγειώνει στην περισυλλογή και στον αναστοχασμό, ίσως με μια δόση μελαγχολίας. Ο κόσμος που πλάθεις ως καλλιτέχνης με την σκέψη και τη φαντασία σου, δεν υπάρχει. Είναι δικός σου. Οταν όμως τον κάνεις αντιληπτό μέσα από τη μουσική και τα τραγούδια σου, τότε οι άνθρωποι ανταποκρίνονται και συνταξιδεύουν μαζί σου, ανακαλύπτοντας εκείνα που ορίζει η καρδιά, η φαντασία και το καθαρό συναίσθημα». 

Η είσοδος για το κοινό θα είναι ελεύθερη.

Οι προσωπογραφίες των Καραγκιοζοπαιχτών της «Σχολής των Πατρών» διά χειρός Κώστα Μακρή

Του Δημήτρη Παπανικολάου 

Κείνο που με τρώει, κείνο που με σώζει 

είναι π' ονειρεύομαι σαν τον Καραγκιόζη 

Διονύσης Σαββόπουλος

Η Τέχνη δεν έχει σύνορα και αυτό το γνωρίζουν καλά οι λαϊκοί ζωγράφοι, καθώς τα εμπνευσμένα και με φαντασία πλασμένα έργα των χειρών τους, προσφέρονται αφειδώλευτα προς τον καθένα, για να ταξιδεύουν το νου και να γαληνεύουν την ψυχή. 

Ο Κώστας Μακρής, με απλότητα και σχεδιαστική δεινότητα, αποδίδει με αδρές γραμμές τις προσωπογραφίες εμβληματικών Καραγκιοζοπαιχτών, συγκροτώντας μια ενότητα μνήμης και ιστορίας του «Ελληνικού Θεάτρου Σκιών».1 Εικονοποιεί και μνημειώνει τις μορφές των σημαντικότερων εκπροσώπων της περιώνυμης σχολής, καθώς με πρώτο διδάξαντα τον Δημήτριο Σαρδούνη, κατέστησαν την «Πάτρα γενέτειρα του Ελληνικού Καραγκιόζη».2 

Ο Δημήτριος Σαρδούνης ή «Μίμαρος»,3 έχοντας ολοκληρώσει τις εγκύκλιες σπουδές, διορίζεται, ως γνώστης της βυζαντινής μουσικής, ψάλτης στον Άγιο Ανδρέα Πατρών και ένεκα των πολιτισμικών καταβολών προσεγγίζει με σεβασμό «την τέχνη των σκιών».4 «Αφαιρεί τις βωμολοχίες και εμπλουτίζοντας το ρεπερτόριο με νέους ήρωες»,5 το καθιστά αγαπητό στο ευρύτερο κοινό. Οι συνεχιστές της τέχνης του, έχοντας εμπεδώσει την αισθητική του θεώρηση και εμφορούμενοι από «τις αξίες της παράδοσης»,6 εμπνεύστηκαν έργα από την ελληνική μυθολογία και τα ηρωϊκά κατορθώματα των Ελλήνων, εκφράζοντας στις παραστάσεις τους το λαϊκό αίσθημα. 

Ο Κώστας Μακρής, με τα σχέδιά του, αποτίει φόρο τιμής στους δημιουργούς μιας τέχνης ταπεινής, που άφησαν το αποτύπωμά τους στον λαϊκό πολιτισμό. Αποδίδει με θαυμαστή δεξιοτεχνία το ύφος ενός εκάστου, συμπυκνώνοντας στην μορφή τους την φλόγα της ψυχής τους. Αυτή που έκαιγε σιγανά εφ’ όρου ζωής και πυρπολούσε τα όνειρά τους. 

«Οι Καραγκιοζοπαίχτες, έχοντας ζήσει σε δύσκολες συνθήκες»,7 μετουσίωσαν βιώματα και προσδοκίες σε τέχνη μαγική, αυτοσχεδιάζοντας πάνω στο πανί. Με τους ευφάνταστους διαλόγους των ηρώων, διεκτραγωδούσαν τα κοινωνικά συμβάντα και εναντιώνονταν στην βία, αποκαθιστώντας με το γέλιο το δίκαιο στην συνείδηση του κόσμου. Το πάθος και η πίστη τους σε ό,τι διακονούσαν, «ακτινοβολεί στα πρόσωπά τους»,8 έτσι όπως τα εκφράζει και τα αντανακλά σαν καθρέφτης και φως, η ποιητική του ζωγράφου. 

Ο Κώστας Μακρής, ως «Καραγκιοζοπαίχτης της νέας γενιάς»,9 έχοντας εγκολπωθεί την λαϊκή τέχνη, σχεδιάζει τις φιγούρες, ζωγραφίζει τις ρεκλάμες και κατασκευάζει τα σκηνικά, μεταδίδοντας με τα έργα που ανεβάζει στον μπερντέ, το πνεύμα και το ήθος των δημιουργών μιας άλλης εποχής. 

Βιβλιογραφία: 

1. Γιάννης Κιουρτσάκης. «Προφορική παράδοση και ομαδική δημιουργία. Το παράδειγμα του Καραγκιόζη». Εκδόσεις Κέδρος. Αθήνα 1983 

2. Γιάννης Κιουρτσάκης. «Καρναβάλι και Καραγκιόζης. Οι ρίζες και οι μεταμορφώσεις του λαϊκού γέλιου». Εκδόσεις Κέδρος. Αθήνα 1985 

3. Βασίλης Χριστόπουλος. «Ορέστης. Ο Πατρινός Καραγκιοζοπαίχτης Ανέστης Βακάλογλου». Αχαϊκές εκδόσεις. Πάτρα 1999 

4. Άρης Μηλιώνης. «Σκιές στο φως των κεριών». Εκδόσεις Περί-τεχνών. Πάτρα 2001 

5. Βασίλης Χριστόπουλος. «Στο φως της ασετυλίνης». Εκδόσεις Κέδρος. Αθήνα 2002 

Σημειώσεις: 

1. Γιάννης Κιουρτσάκης. «Πάτρα, του αστικού Καρναβαλιού και του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών», στη δίγλωσση έκδοση, «1ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου Σκιών» Δήμου Πατρέων. Υπουργείο Πολιτισμού-Επικράτεια Πολιτισμού, Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο. Δημοτική Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Πάτρας, «Καρναβάλι-Τέχνες». σ.18-20. Εκδόσεις Δήμου Πατρέων. Πάτρα 2001 και στο δίγλωσσο λεύκωμα, «Ζωγραφική, Χαρακτική, Σχέδια», από τις συλλογές της Δημοτικής Πινακοθήκης Πατρών. σ.114. Εκδόσεις Δήμου Πατρέων. Πάτρα 2008 

2. Σπύρος Βρεττός. «Σκιές στην πόλη ή ο Καραγκιόζης στην Πάτρα», στο βιβλίο «Η Πολιτισμική φυσιογνωμία της Πάτρας», σ.317-319. Εκδόσεις Πανεπιστημίου Πατρών. Πάτρα 1987 και «Εισαγωγή στην ιστορία του Καραγκιόζη της Πάτρας», στον κατάλογο, «Πάτρα Γενέτειρα του Καταγκιόζη». σ.32-33. Εκδόσεις Δήμου Πατρέων. Πάτρα 1998 

3. Βασίλης Χριστόπουλος. «Δημήτρης Σαρδούνης: Ο τραγικός Μίμαρος, ο αναμορφωτής του Θεάτρου Σκιών», στον δίγλωσσο κατάλογο, «1ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου Σκιών» Δήμου Πατρέων. Υπουργείο Πολιτισμού-Επικράτεια Πολιτισμού, Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο. Δημοτική Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Πάτρας, «Καρναβάλι-Τέχνες». σ.34-38. Εκδόσεις Δήμου Πατρέων. Πάτρα 2001 

4. Γιάγκος Ανδρεάδης. «Το αλφαβητάρι του Καραγκιόζη», στον δίγλωσσο κατάλογο, «Ο Καραγκιόζης ταξιδεύει», σ.43. 1η Διεθνής Συνάντηση Θεάτρου Σκιών Δήμου Πατρέων. Υπουργείο Πολιτισμού-Εθνικό Πολιτιστικό Δίκτυο Πόλεων, Δημοτική Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Πάτρας, «Καρναβάλι-Τέχνες». Δημοτική Πινακοθήκη Πατρών. Εκδόσεις Δήμου Πατρέων. Πάτρα 2000 

5. Άρης Μηλιώνης. «Ο Καραγκιόζης στο Νοσοκομείο», σ. 7-8. Εκδόσεις Δήμου Πατρέων. Πάτρα 1999 και «Ελληνικός Καραγκιόζης», στον δίγλωσσο κατάλογο, «1ο Διαγωνιστικό Φεστιβάλ Ελληνικού Θεάτρου Σκιών» Δήμου Πατρέων. Υπουργείο Πολιτισμού-Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού, Δημοτική Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Πάτρας, «Καρναβάλι-Τέχνες». σ.14-16. Εκδόσεις Δήμου Πατρέων. Πάτρα 2002 

6.Θωμάς Αγραφιώτης. «Το Θεολογικό Στοιχείο στην Τέχνη του Καραγκιόζη». Συζήτηση με τον Μιχάλη Ζαχαρή. https:/www.youtube.com/wotch!=wg;FW85pl.lg. 21 Απριλίου 2021 

7. Τάκης Τσονάκας. «Ο τελευταίος ....αρος», στον δίγλωσσο κατάλογο, «5οι Αγώνες Ελληνικού Θεάτρου Σκιών». Δημοτική Βιβλιοθήκη-Πολιτιστικός Οργανισμός. σ.37. Εκδόσεις Δήμου Πατρέων. Πάτρα 2014 

8. Δημήτρης Βούρτσης. «Οι Αγιογραφίες του Θεάτρου Σκιών». Λεύκωμα. Σύνταξη βιογραφικού του αγιογράφου και ζωγράφου: Βασιλική Χούχλια. Κείμενο: Μαρία Αργυροπούλου, Ανδρέας Βούρτσης. σ.7. Έκδοση Πανεπιστημίου Πατρών και Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος. Πάτρα 2025 

9. Ευανθία Στιβανάκη. «Το Θέατρο Σκιών στην Ελλάδα σήμερα και στο μέλλον», στον δίγλωσσο κατάλογο, «2ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου Σκιών» Δήμου Πατρέων. Υπουργείο Πολιτισμού-Επικράτεια Πολιτισμού, Δημοτική Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Πάτρας, «Καρναβάλι-Τέχνες». σ.16-19. Εκδόσεις Δήμου Πατρέων. Πάτρα 2003. 

Ο Δημήτρης Παπανικολάου, είναι συγγραφέας. Διετέλεσε διοικητικός υπεύθυνος της Δημοτικής Πινακοθήκης Πατρών (1988-2014). 

Σημείωμα: Το κείμενο, έχει γραφτεί με αφορμή την έκθεση «Η Πάτρα του Καραγκιόζη», που περιλαμβάνει χαρακτικά, ρεκλάμες, φιγούρες, βιβλία και αρχειακό υλικό τεκμηρίωσης του «Ελληνικού Θεάτρου Σκιών», από την δωρεά Μαίρης & Τάκη Τσονάκα προς την Δημοτική Πινακοθήκη Πατρών, καθώς και έργα της παραγωγής του Δήμου Πατρέων, «Πάτρα γενέτειρα του Καραγκιόζη», με 14 προσωπογραφίες Καραγκιοζοπαιχτών που φιλοτεχνήθηκαν από τον λαϊκό ζωγράφο Κώστα Μακρή. Η έκθεση, οργανώθηκε από το Τμήμα Διοίκησης Τουρισμού του Πανεπιστημίου Πατρών, εντασσόμενη στις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Υποδοχής Πρωτοετών Φοιτητών «Welcome to up 2005», στο πλαίσιο του «Μνημονίου συνεργασίας» που υπέγραψαν το Πανεπιστήμιο Πατρών και η Κοινωφελής Επιχείρηση Δήμου Πατρέων «Καρναβάλι Πάτρας». Επιμέλεια έκθεσης: Μαρία Αργυροπούλου, Δημήτρης Παπανικολάου, Γιάννα Παναγοπούλου. Την έκθεση πλαισιώνουν αντιπροσωπευτικά κείμενα των συγγραφέων-ερευνητών: Γιάννη Κιουρτσάκη, Γιάγκου Ανδρεάδη, Μιχάλη Ιερωνυμίδη, Άρη Μηλιώνη, Βασίλη Χριστόπουλου, Ευανθίας Στιβανάκη, Σπύρου Βρεττού, Δημήτρη Παπανικολάου και Τάκη Τσονάκα. Διάρκεια έκθεσης: 9-31 Οκτωβρίου 2025. Βίλα Κόλλα, πάρκο ΑΤΕΙ Κουκούλι Πατρών. 

Φωτογραφίες: Αλέξης Γκλαβάς