ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ "ΠΑΙΔΕΙΑ - ΠΟΛΗ - ΠΙΣΤΗ" ΑΠΟ ΤΟ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ

Το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ σε συνεργασία με τη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης διοργανώνει εκδήλωση στρογγυλής τράπεζας με θέμα: “Παιδεία – Πόλη – Πίστη” και προσκεκλημένο ομιλητή τον Dietrich Benner, ομότιμο Καθηγητή Παιδαγωγικής Humboldt Universität zu Berlin, την Τετάρτη, 13 Απριλίου 2022 και ώρα 18.00. 

Η εκδήλωση θα μεταδοθεί διαδικτυακά στην πλατφόρμα (youtube) του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ. 

Ακολουθεί το αναλυτικό πρόγραμμα. 

ΜΑΡΙΑ ΧΑΤΖΗΑΠΟΣΤΟΛΟΥ: "ΦΑΓΑΜΕ ΗΤΤΑ;"

«Φάγαμε Ήττα;»

Μαρία Χατζηαποστόλου 

Διδάκτωρ Θεολογίας Α.Π.Θ.  

 «Ὁ Χριστὸς πόνεσε, κι ἀπὸ τότε ὁ πόνος ἅγιασε˙ πολέμησε, ὣς τὴν τελευταία στιγμή, ὁ Πειρασμὸς νὰ τὸν πλανέψει, κι ὁ Πειρασμὸς νικήθηκε˙ σταυρώθηκε ὁ Χριστός, κι ἀπὸ τότε νικήθηκε ὁ θάνατος» 

Νίκου Καζαντζάκη, Ὁ Τελευταῖος Πειρασμός 

Θα σας πω μία ιστορία… Την ομορφότερη ιστορία του κόσμου. Δύο χιλιάδες χρόνια πριν, γεννήθηκε στην Ανατολή ένας παράξενος βασιλιάς. Παράξενος όπως ήταν, δεν επέλεξε τη θαλπωρή ενός σπιτιού ή την πολυτέλεια ενός παλατιού για να γεννηθεί, αλλά τη χοϊκή ατμόσφαιρα ενός ανήλιαγου στάβλου. Όταν ήταν παιδί έπλαθε με τα χεράκια του, μικρά ανθρωπάκια από άμμο και πηλό στα οποία έδιδε πνοή από την πνοή του. Κι όσο περισσότερη αγάπη τους έδινε τόσο εκείνα ζωντάνευαν. Κι όσο εκείνα ζωντάνευαν, τόσο ο μικρός γελούσε. Και μεγάλωσε ο βασιλιάς και πορεύτηκε στον κόσμο μαζί με τους αμαρτωλούς, γιατί πολύ τους αγάπησε. Και συγχώρησε τις πόρνες και θεράπευσε τους ασθενείς. Και χάρισε το φως σε τυφλούς και ανέστησε νεκρούς. Και άνοιξε τα μάτια της ψυχής των ανθρώπων και μεταμόρφωσε τη φύση των πραγμάτων. Ώσπου η άγια παρουσία του ενόχλησε την εξουσία του καιρού του, η οποία τον αιχμαλώτισε και τον ενέπαιξε και τον βασάνισε και τον σταύρωσε, τερματίζοντας μ’ αυτόν τον τρόπο την επίγεια πορεία του. Ή μήπως όχι; 

Αν ο Χριστός μίσησε κάτι στον κόσμο που τόσο αγάπησε, δεν ήταν άλλο από τη βεβαιότητα των Φαρισαίων. Τούτη τη στείρα πραγματικότητα της αλαζονείας, μέσα στην οποία κλειστές υπάρξεις περιχαρακώνονται εωσφορικά στον εγωισμό τους και αρνούνται να έλθουν σε κοινωνία με τον άλλο. Γιατί το κακό προέρχεται από τους πάσης φύσεως Φαρισαίους όλων των εποχών και οδηγεί στην ανυπαρξία της ύπαρξης. Όταν η αίρεση γίνεται κανόνας και εξορίζει την αληθινή φωνή της Ορθόδοξης παράδοσης, τότε είναι που έρχονται οι «βεβαιόπιστοι» που δεν διστάζουν να σκοτώνουν καθημερινά τον άνθρωπο κι έτσι τον ίδιο το Θεό, μέσα από την ανελέητη απόρριψη του θαύματος: «ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν˙ ὦ γενεὰ ἄπιστος καὶ διεστραμμένη! ἕως πότε ἔσομαι μεθ᾿ ὑμῶν; ἕως πότε ἀνέξομαι ὑμῶν;».

Ολόκληρο το κείμενο στη συνέχεια. 

Η Μαρία Χατζηαποστόλου για το βιβλίο του Χρυσόστομου Σταμούλη ΦΑΓΑΜΕ ΗΤΤΑ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ "ΕΡΩΣ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ" ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΑΜΟΥΛΗ ΣΤΗΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Χρυσόστομος Σταμούλης 

ΕΡΩΣ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ

Δοκιμή για έναν πολιτισμό της σάρκωσης 

Το Έρως και θάνατος δομείται μέσα από μια προλογική ιστορία, ένα εισαγωγικό κείμενο για τη μεθιστορία, πέντε κεφάλαια και ένα υστερόγραφο που είναι ένα σχόλιο στην Ασκητική του Νίκου Καζαντζάκη.
"Ίσως, λοιπόν, να ήλθε ο καιρός σήμερα να σκάψουμε και να βρούμε κάτω από τα χώματα την αληθινή Εκκλησία. Μια ανασκαφή πού μαζί με την αποκάλυψη του λησμονημένου θα επιτρέψει και την ανακάλυψη όλων εκείνων των επιπέδων των επιχωματώσεων, πού σταδιακά και ανεπαίσθητα έκρυψαν το πρόσωπο της Ορθόδοξης Θεολογίας, αναδεικνύοντας στη θέση της τα φετίχ μιας ιδεολογικής θεολογίας και Ορθοδοξίας. Τουτέστιν μιας θεολογικής ειδωλολατρίας, κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση της αντίστοιχης ποιμαντικής ειδωλολατρίας, πού αντλεί, πότε από την ολοκληρωτική ομογενοποίηση, την κατάργηση δηλαδή του πολύτροπου της οικείωσης του Ευαγγελίου, και πότε από την απόλυτη ιδιώτευση, την αδυναμία εκκλησιασμού της όποιας διαφορετικής και εκ των πραγμάτων υποκειμενικής-υποστατικής κατανόησης. 

Σέ μια τέτοια προσπάθεια, δεν μπορεί κανείς παρά να ξεκινήσει από τα καίρια και ουσιαστικά. Από αυτά, δηλαδή, πού συνιστούν στ’ αλήθεια τον τρόπο της υπάρξεως και τα οποία, ως εκ τούτου, εάν τραυματιστούν καθιστούν αμφίβολη την ίδια την ύπαρξη. Δίχως καμία αμφιβολία, λοιπόν, η αρχή πρέπει να γίνει με τα αιώνια θέματα του έρωτα και του θανάτου, πραγματικότητες πού ορίζουν, αν μη τι άλλο, το περιεχόμενο του ίδιου του πολιτισμού και βρίσκονται στη βάση της «παρεξήγησης», πού τραυματίζει θανάσιμα τη σύγχρονη ζωή και θεολογία. Άλλωστε, όπως πολύ εύστοχα παρατηρούσε ο Γιάννης Τσαρούχης, «η ποιότητα ενός πολιτισμού διακρίνεται από τη στάση του απέναντι στον έρωτα και στον θάνατο»."

(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Παραθέτουμε το βίντεο της παρουσίασης του βιβλίου του Χρυσόστομου Σταμούλη "Έρως και Θάνατος", που πραγματοποιήθηκε στην Θεσσαλονίκη (στο βιβλιοπωλείο Αρμός), στις 5 Μαρτίου 2020. 

Για το βιβλίο μιλούν:  

Ισίδωρος Ζουργός, Συγγραφέας 

Θανάσης Τριαρίδης, Συγγραφέας 

Χρυσόστομος Σταμούλης, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ.

Κυριακάτικες διαπιστώσεις σε εποχή κορωνοϊού

Παναγιώτης Αρ. Υφαντής 
Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ. 

Σήμερα (15 Μαρτίου 2020) παρακολούθησα τη θεία Λειτουργία από την τηλεόραση. Ο ναός δεν ήταν γεμάτος, όμως οι πιστοί δεν στέκονταν όλοι σε ικανή απόσταση ο ένας από τον άλλον. Και ανάμεσά τους αρκετοί ήταν ηλικιωμένοι και παιδάκια. Από την πλευρά τους, οι κληρικοί, όλων των βαθμίδων (καθώς η θεία λειτουργία ήταν αρχιερατική), ποικίλων ηλικιών και φαντάζομαι διαφορετικής φυσικής κατάστασης ο καθένας, ανυποψίαστοι ή εντελώς αδιάφοροι, συνωθούνταν γύρω από την Αγία Τράπεζα, έλεγαν τις ευχές ο ένας σχεδόν στο πρόσωπο του άλλου, αγκαλιάζονταν και ασπάζονταν ο ένας τον άλλο, ωσάν να μην συμβαίνει τίποτα. Στα αναλόγια των ψαλτών ο ίδιος συνωστισμός. Είδα τους εκκολαπτόμενους ψάλτες, μαθητές οι περισσότεροι και φοιτητές, να κρέμονται κυριολεκτικά από τα χείλη των χαρισματικών δασκάλων τους οι οποίοι, όπως κάθε Κυριακή, έβγαζαν παρατεταμένες κορώνες, ψιθύριζαν υποδείξεις στα αυτιά των γύρω του, και πού και πού καθάριζαν τον λαιμό τους βήχοντας με δύναμη. 

Ένιωσα πως, πράγματι, όπως μας βεβαίωσε το κείμενο της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου που διαβάστηκε κατά τη διάρκεια του μυστηρίου, δεν κινδυνεύει κανείς από τη θεία μετάληψη. Κινδυνεύει από την κοινωνική αδιαφορία και τον πνευματικό ατομισμό των ίδιων των χριστιανών. 

Πού εντοπίζεται η θεωρητική ρίζα αυτών των νοοτροπιών και συμπεριφορών; Πρώτα, απ’ όλα στην πεποίθησή τους ότι η προσωρινή αποχή από τις εκκλησιαστικές ακολουθίες είναι προδοσία της πίστης. Και, αντίστροφα: στη βεβαιότητά τους πως η αδιατάρακτη συμμετοχή στις ακολουθίες είναι απόδειξη πίστης και, ακόμη χειρότερα, κριτήριο για να διαχωριστούν οι καλοί από τους κακούς πιστούς και οι καθαροί από τους ακάθαρτους. Κι ακόμη, στην άποψη ότι η σχέση του ανθρώπου με τον Θεό είναι αυστηρά υποταγμένη στα μεγέθη του χρόνου (περιοδικότητα) και του χώρου (ναός), αγνοώντας ότι με τον τρόπο αυτό γίνονται τροχονόμοι της θείας χάριτος. Έπειτα, μια τέτοια νοοτροπία και συμπεριφορά, βασίζεται στην ειδωλοποίηση των μυστηρίων και στη μαγική τους χρήση. Σε ένα θρησκευτικό και «υπερορθόδοξο» διαδικτυακό τόπο οι επισκέπτες πληροφορούνται ότι αν δεν τελεστεί ούτε μία θεία λειτουργία στη διάρκεια ενός εικοσιτετραώρου αυτό θα σημάνει το τέλος του κόσμου! Μια άλλη θεωρητική βάση αυτής της συμπεριφοράς είναι η ακλόνητη βεβαιότητα πως μπορεί ο άνθρωπος να σωθεί μόνος του, δυνάμει της πίστης του, των ασκητικών του επιδόσεων, και της απαρέγκλιτης τήρησης των θρησκευτικών του υποχρεώσεων. Ή ακόμη και δυνάμει της αγάπης του προς τον Θεό, η οποία διαλύει κάθε φόβο , εν προκειμένω τον φόβο της μόλυνσης. Έτσι, όμως λησμονούν ότι η σωτηρία ενός εκάστου περνάει πάντα από τον διπλανό, οποιονδήποτε διπλανό, πιστό ή αδιάφορο, αλλόθρησκο ή άθρησκο. Ακόμη και η αγάπη στον Θεό δεν είναι αρκετή αν δεν συνδυάζεται με την αγάπη προς τον πλησίον. Γιατί καμία θυσία και καμία λατρευτική πράξη δεν είναι καλόδεχτη στον Θεό, καμία διακήρυξη και ομολογία πίστης δεν είναι αυθεντική αν δεν επιβεβαιώνεται από την αγάπη προς τον πλησίον. Αν σώζομαι είναι γιατί έδωσα φαγητό, ξεδίψασα, έντυσα, επισκέφθηκα στη φυλακή και στο κρεβάτι της αρρώστιας και του πόνου τον διπλανό μου , χωρίς να τον ρωτήσω αν πιστεύει ή όχι. 

Το τελευταίο διάστημα, πολλοί άνθρωποι, ανεξάρτητα από τη σχέση τους με την Εκκλησία, εκφράζουν τις επιφυλάξεις, την ανησυχία και τον φόβο τους για τον κίνδυνο μόλυνσης από τον κορωνοϊό που εγκυμονούν οι λειτουργικές συνάξεις. Κάποιοι ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου και πολλοί άλλοι φροντίζουν οικείους που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου. Ορισμένοι από τους διαμαρτυρόμενους, επικαλούμενοι τον πραγματικό κίνδυνο διασποράς του ιού βρίσκουν ευκαιρία να επιτεθούν στην Εκκλησία, με εμπάθεια, φανατισμό και ιδεολογικά κριτήρια. Ωστόσο, ο φόβος των ανθρώπων παραμένει και είναι τόσο πραγματικός όσο και η πηγή του. Αυτός ακριβώς ο φόβος είναι που (θα έπρεπε να) πυροδοτήσει τον σεβασμό, τη διάκριση και την αγαπητική αλληλεγγύη των πιστών απέναντι στους άλλους, ακόμη και με το κόστος να στερηθούν για λίγο το υλικό και έμψυχο περιβάλλον της κοινής λατρείας. Υπάρχουν πιστοί απόλυτα βέβαιοι ότι δεν θα μολυνθούν εντός του ναού, άλλοι υποτιμούν ή αμφισβητούν τις εντολές των υγειονομικών αρχών, και άλλοι παραμένουν απολύτως αδιάφοροι για τον φόβο των άλλων, για την υγεία τη δική τους και την ασφάλεια της κοινότητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις της κοινωνικής αναισθησίας είναι ευθύνη του κλήρου να ευαισθητοποιήσει τους «ζηλωτές», αδιάφορους και αναίσθητους πιστούς. Και να τους πείσει ότι ο αυτοπεριορισμός όχι μόνο δεν απειλεί την σωτηρία του χριστιανού, αλλά υπαγορεύεται από την ύψιστη εντολή της αγάπης. 

Αυτές τις εκδοχές της μικρόνοιας, της εκκλησιαστικής απαιδευσίας, της πνευματικής αναισθησίας για τον άλλο και της μαγικής βίωσης των μυστηρίων τις αποσιώπησε το κείμενο της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου που διαβάστηκε στη σημερινή κυριακάτικη λειτουργία. Βέβαια, ορισμένοι ιεράρχες, όπως ο Αλβανίας κ. Αναστάσιος, ο Αμερικής κ. Ελπιδοφόρος, ο Δημητριάδος Ιγνάτιος και Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος καθώς και ο αρχιεπίσκοπος Κύπρου (όπως πληροφορούμαι καθώς γράφω τούτες τις αράδες) αποφάσισαν να περιορίσουν ή και να αναστείλουν τη λειτουργία των ναών με σκοπό την αναχαίτιση της διάδοσης του ιού. Τέτοιου είδους αποφάσεις πυροδοτούν τον ενθουσιασμό και τις ζητωκραυγές εκ μέρους πολλών πιστών, την επιδοκιμασία μεγάλου μέρους του έντυπου και ηλεκτρονικού τύπου καθώς και εκπροσώπων ποικίλων κοινωνικών και πολιτικών φορέων. Η συγκεκριμένη στάση ορισμένων ιεραρχών και η θριαμβολογική υποδοχή της μάς αποκαλύπτουν δύο διαφορετικές όψεις της πραγματικότητας. Από τη μια πλευρά, δείχνουν ότι υπάρχουν ακόμη ποιμένες με γρηγορούσα πνευματική κατάρτιση και κρίση, με υψηλό αίσθημα ευθύνης και πατρική ευαισθησία, οι οποίοι δεν χρησιμοποιούν το ποίμνιο για να επιδείξουν τη δύναμη της Εκκλησίας έναντι εκείνων που την αμφισβητούν. Από την άλλη πλευρά, όμως, σταθμίζουν και το σημερινό πνευματικό μας πρόβλημα. Διότι, όταν το αυτονόητο επαινείται ως κατόρθωμα, όταν η αυθεντικότητα θεωρείται μια φωτεινή εξαίρεση στην σκοτεινή «κανονικότητα» και όταν οι πραγματώσεις της πίστης που υπηρετούν το κοινό αγαθό μοιάζουν με δυσδιάκριτες νησίδες στον θολό ορίζοντα μιας ατομικής θρησκευτικότητας, τότε απλώς επιβεβαιώνουμε αυτό που είχε επισημάνει ο βρετανός λογοτέχνης George Orwell (1903-1950), συγγραφέας του προφητικού 1984 και της Φάρμας των Ζώων: πως σε μία εποχή καθολικής πλάνης το να λέει κανείς την αλήθεια είναι επαναστατική πράξη. 

ΔΥΣΙ ΚΥΡΙΟΙΣ ΔΟΥΛΕΥΕΙΝ; Ένα βραβείο μεταξύ Ρώμης και Πειραιώς

ΔΥΣΙ ΚΥΡΙΟΙΣ ΔΟΥΛΕΥΕΙΝ; 

Ένα βραβείο μεταξύ Ρώμης και Πειραιώς 

Πριν από λίγες ημέρες ανακοινώθηκαν τα ονόματα των φετινών νικητών του Βραβείου Γιόζεφ Ράτσινγκερ, το οποίο από το 2011 απονέμει το Ίδρυμα «Γιόζεφ Ράτσινγκερ – Βενέδικτος ΙΣΤ´»: Πρόκειται για τον 82χρονο ιστορικό της θεολογίας, ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου του Lugano π. Inos Biffi και για τον καθηγητή δογματικής και συμβολικής θεολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης κ. Ιωάννη Κουρεμπελέ. Για δεύτερη φορά στην πενταετή ιστορία της διάκρισης τιμάται μη Ρωμαιοκαθολικός θεολόγος (μετά τον Αγγλικανό Richard Burridge) και για πρώτη Ορθόδοξος και μάλιστα Έλληνας. Η απόφαση για το βραβείο, το οποίο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 50 000 Ευρώ, λαμβάνεται από το Ίδρυμα Ράτσινγκερ σε συνεννόηση με τον επίτιμο Πάπα Βενέδικτο. 

Η επιλογή του κ. Ιωάννη Κουρεμπελέ για τη σημαντική αυτή διάκριση εγείρει ορισμένα ερωτήματα, από τη στιγμή μάλιστα που δεν έχει δημοσιευτεί κάποιο αναλυτικό αιτιολογικό της βράβευσης: Επί τη βάσει ποιων εργασιών τιμήθηκε ο καθηγητής του Αριστοτελείου; Πόσες από αυτές είναι μεταφρασμένες σε ξένες γλώσσες (μάλλον δύσκολο να υποθέσει κανείς ότι η επιτροπή των κριτών στελεχώνεται από επιστήμονες που διαβάζουν νέα ελληνικά και που κατανοούν το ενίοτε επιτηδευμένα κρυπτικό, γέμον περιττών νεολογισμών ιδιόλεκτο του καθηγητή); Πόσα κείμενά του έχουν προσληφθεί κριτικά από τη διεθνή βιβλιογραφία και ποιος είναι ο αριθμός των ετεροαναφορών του στη διεθνή επιστημονική κοινότητα; Ποια είναι η συνεδριακή του δραστηριότητα στο εξωτερικό;

Η μελέτη της ιστοσελίδας του (http://users.auth.gr/kourebe/) γεννάει περισσότερα ερωτήματα από αυτά που διασαφηνίζει, καθώς πληροφορείται κανείς πως το μόνο βιβλίο του ακαδημαϊκού δασκάλου της συμπρωτεύουσας που κυκλοφορεί σε ξένη γλώσσα είναι μια μελέτη για τον Ρωμανό τον Μελωδό και μάλιστα στα ρουμανικά. Η επιλογή άρθρων σε ξένες γλώσσες που διατίθεται (προφανώς ελάχιστα έχουν παραλειφθεί από τη συνολική παραγωγή του συγγραφέα) περιέχει έντεκα δημοσιεύματα• μία περίπτωση, η οποία θα με απασχολήσει ευθύς παρακάτω, είναι απλώς η αγγλική και γερμανική μετάφραση ελληνόφωνου δημοσιεύματος. Κατά τα άλλα, αναρωτιέμαι πώς αντέδρασε η κριτική επιτροπή στο αντίκρυσμα τίτλων όπως “Orthodoxy and Orthology in the Context of Religionism”. Η, ριζικότερα: Τα έλαβε, άραγε, εις γνώσιν της; 

Στην περί ης ο λόγος ιστοσελίδα δημοσιεύεται ελληνιστί, αγγλιστί και γερμανιστί μελέτημα του καθηγητή Κουρεμπελέ με τίτλο «Ορθοδοξία ανορθόδοξη; Στιγμές στη σύγχρονη ελληνική θεολογική έκφραση και στίγματα μετα-θεολογικών στιγμών». Κατά τη γνώμη του υπογράφοντος, το περιεχόμενο της μελέτης αυτής, γραμμένης, όπως προκύπτει ήδη από τον τίτλο, στο επιτηδευμένο ιδιόλεκτο του κ. Κουρεμπελέ, δεν αντέχει σε στοιχειώδη θεολογική επιστημονική κριτική, ξεκινώντας από την άγνοια της σχετικής βιβλιογραφίας ή από τον αριθμό των αυτοπαραπομπών, τεκμήριο, αν μη τι άλλο, και μιας προβληματικής αισθητικής. Πιο ενδιαφέρον από το περιεχόμενο (ουσιαστικά τίποτε άλλο παρά μια πολεμική εναντίον του Παντελή Καλαϊτζίδη, βασισμένη στην εσφαλμένη ερμηνεία των θέσεών του, αλλά και εναντίον των καθηγητών Πέτρου Βασιλειάδη, Χρυσόστομου Σταμούλη και Στυλιανού Τσομπανίδη) είναι το γεγονός πως η μελέτη αυτή δημοσιεύεται στον τόμο «Πατερική θεολογία και μεταπατερική αίρεση» (Πειραιεύς 2012), όπου περιλαμβάνονται τα πρακτικά ομώνυμης ημερίδας της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς, μαζί με συμβολές των Μητροπολίτου Ναυπάκτου κ. Ιεροθέου, των καθηγητών π. Γεωργίου Μεταλληνού, π. Θεοδώρου Ζήση καιΔημητρίου Τσελεγγίδη, κ.ά. 

Είναι γνωστό πως η Ιερά Μητρόπολη Πειραιώς πρωτοστατεί στην πολεμική εναντίον της Εκκλησίας της Ρώμης. Ο Μητροπολίτης κ. Σεραφείμ, μάλιστα, την Κυριακή της Ορθοδοξίας του 2012 θεώρησε σκόπιμο να συμπληρώσει σχετικά το Συνοδικό της Ορθοδοξίας. Εκτός των παράλογων αναθεμάτων εναντίον των Ραββίνων του Ιουδαϊσμού, καθώς και κατά του Ισλαμισμού και των Μαρτύρων του Ιεχωβά (πώς να αποχωρίσει κανείς από την εκκλησιαστική κοινωνία ανθρώπους που ούτως ή άλλως δεν ανήκουν σε αυτή;) ο πολυγράφος και θορυβώδης ιεράρχης του ωραίου επινείου των Αθηνών προχώρησε στον ονομαστικό αναθεματισμό του τότε εν ενεργεία Πάπα Βενεδίκτου ΙΣΤ´: «Τω κανονικώς ανυποστάτω και εκπεσόντι αιρεσιάρχη Πάπα και Πατριάρχη Παλαιάς Ρώμης Βενεδίκτω τω 16ω και τοις αυτώ κοινωνούσι, Ανάθεμα, Ανάθεμα, Ανάθεμα.» Ο αναθεματισμός αυτός, όπως και άλλοι σχετικοί, εκφωνήθηκαν λίγες μόλις εβδομάδες μετά την ημερίδα στην οποία έλαβε μέρος ο κ. Κουρεμπελές. 

Αναρωτιέται κανείς: 

1. Αγνοούσε ο κ. Καθηγητής την αντιρωμαιοκαθολική στάση των διοργανωτών και των συνεισηγητών του; Σημειώνεται πως ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος, ο οποίος εδώ και χρόνια δημοσιεύει σχετικά, έδωσε μάχη πριν λίγους μήνες στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο ώστε να μην αναγνωριστεί καν ο χαρακτηρισμός «Εκκλησία» για τους Ρωμαιοκαθολικούς, η δε αντίστοιχη συγγραφική παραγωγή των π. Θεοδώρου Ζήση, π. Γεωργίου Μεταλληνού και Δημητρίου Τσελεγγίδη είναι γνωστή. Αν ο κ. Κουρεμπελές αγνοούσε αυτά τα οφθαλμοφανή πράγματα, πώς δικαιώνει την επιστημονική του υπόσταση; Ανδεν τα αγνοούσε, γιατί έλαβε μέρος; Είχε άραγε την αφέλεια πως θα τους αλλάξει απόψεις; Και, αν την είχε, γιατί δεν το προσπάθησε (το ότι δεν το επεχείρησε φαίνεται και από την απλή ανάγνωση της εισήγησής του); 

2. Από τη στιγμή που έλαβε χώρα ο εκ μέρους του Μητροπολίτη Πειραιώς αναθεματισμός του Πάπα Βενέδικτου, μόλις λίγες εβδομάδες μετά την ημερίδα, γιατί ο καθηγητής επέτρεψε να δημοσιευτεί το κείμενό του στον τόμο, αντί να το αποσύρει σε ένδειξη διαμαρτυρίας; Όχι μόνο δεν πρόσθεσε καμία σχετική σημείωση, ώστε να διαχωρίσει τη θέση του, αλλά μέχρι σήμερα το κείμενο αυτό το προβάλλει, όπως ήδη σημειώθηκε, σε τρεις γλώσσες στην ιστοσελίδα του, όπου φιλοξενείται η– τουλάχιστον ποσοτικώς– ισχνή για ακαδημαϊκό καθηγητή της θεολογίας παραγωγή ξενόγλωσσων άρθρων του. Ακόμη χειρότερα: ο εν λόγω πανεπιστημιακός έχει αναρτήσει ακόμη και το βίντεο της εισήγησής του. 

Προφανώς η παρουσία του κ. Κουρεμπελέ στην ημερίδα της Ι. Μ. Πειραιώς δεν αποτελεί ολίσθημα της στιγμής, αλλά συνειδητή επιλογή, η οποία μαρτυρεί μια συγκεκριμένη θεολογική στάση. Η άποψη αυτή τεκμηριώνεται και από τη συμμετοχή του ως συντονιστή σε εκδήλωση για την παρουσίαση της διδακτορικής διατριβής του π. Πέτρου Χιρς «Η Εκκλησιολογική Αναθεώρηση της Β΄ Βατικανής Συνόδου: Μία ορθόδοξη διερεύνηση του Βαπτίσματος και της Εκκλησίας κατά το Διάταγμα περί Οικουμενισμού» (το βίντεο της εκδήλωσης: http://intv.gr/arxeio/vivlio/item/protopresvyterou-k-petrou-xirs-i-ekklisiologiki-anatheorisi-tis-v-vatikanis-synodou-mia-orthodoksi-diereynisi-tou-vaptismatos-kai-tis-ekklisias-kata-to-diatagma-peri-oikoumenismoy). Ο συγγραφέας είναι γνωστότατος για τις απόψεις του εναντίον όχι μόνο της οικουμενικής κίνησης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, αλλά και αυτού του Οικουμενικού Πατριάρχη1. Στην εκδήλωση αυτή περιστοιχιζόταν, μεταξύ άλλων, και πάλι από τον Σεβ. Μητροπολίτη Ναυπάκτου κ. Ιερόθεο και από τον καθηγητή Δημήτριο Τσελεγγίδη, επιβλέποντα της εργασίας του. Μήπως και στην περίπτωση αυτή αγνοούσε ο κ. Κουρεμπελές πού συμμετείχε; Πώς πιστεύει πως θα σχολίαζε, άραγε, ο επίτιμος Πάπας Βενέδικτος, ο οποίος μάλιστα είχε λάβει μέρος στη Β´ Βατικανή Σύνοδο ως σύμβουλος, τις απόψεις του νεοπροσήλυτου στην Ορθοδοξία π. Πέτρου Χιρς; Και πώς θα αντιδρούσε μαθαίνοντας ότι ο κ. Κουρεμπελές όχι μόνο συντόνισε μια εκδήλωση αντιοικουμενιστών, αλλά και ουδόλως ήγειρε λόγο αποφασιστικά κριτικό έναντι των θέσεων του π. Χιρς; 

Προφανώς ο επίτιμος Πάπας και η επιτροπή του βραβείου αγνοούσαν την εδώ περιγραφόμενη δραστηριότητα του κ. Κουρεμπελέ. Ωστόσο, ουδέν μέν ει κρυπτόν υπό τον ήλιον. Έχει ήδη ξεκινήσει μια κριτική συζήτηση στο ρωμαιοκαθολικό κόσμο για την επιλογή του Έλληνα καθηγητή, όπως τεκμαίρεται από το άρθρο “War die Jury schlecht beraten? Verleihung des Ratzinger-Preises stößt auf Unverständnis” (= Έλαβε η κριτική επιτροπή κακές συμβουλές; Η απονομή του βραβείου Ράτσινγκερ προκαλεί αμηχανία) στο σημαντικό οικουμενικό περιοδικό Ökumenische Information, Katholische Nachrichten-Agentur, τχ. 43 / 25.10.2016, σ. 16. 

Πώς αντιδρά ο Μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ, ο οποίος δημοσιοποιεί με αυθορμητισμό τις απόψεις του επί παντός γενομένου, στη βράβευση του – προσκληθέντος σε ημερίδα του – κ. Κουρεμπελέ από το Ίδρυμα Ράτσινγκερ, και μάλιστα με τη συγκατάθεση ενός ανθρώπου που ο επίσκοπος της εν επινείω Εκκλησίας έχει προσωπικά αναθεματίσει; Τι σκέφτεται, άραγε, ο π. Πέτρος Χιρς για την εξέλιξη αυτή, όταν μάλιστα πριν λίγο καιρό ο βραβευόμενος υπήρξε συντονιστής της εκδήλωσης παρουσίασης της αντιρωμαιοκαθολικής διατριβής του; Πώς αντιδρά όμως και ο ίδιος ο κ. Κουρεμπελές; Προτίθεται, άραγε, να εμμείνει στη συμπόρευσή του με τους αντιοικουμενιστικούς κύκλους ή θα διαφοροποιηθεί δημόσια από αυτούς, εξηγώντας και τους λόγους της αλλαγής στάσης του; Ή, μήπως, θα προτιμήσει το δρόμο της άρνησης του βραβείου και του χρηματικού επάθλου που το συνοδεύει; Ο ίδιος γνωρίζει σίγουρα πως η συνέπεια και η αξιοπρέπεια αποτελούν αρετές οι οποίες οφείλουν να συνοδεύουν έναν οποιονδήποτε άνθρωπο, πολλώ μάλλον έναν ακαδημαϊκό δάσκαλο, στη βιοτή του. Και γνωρίζει, επίσης, το μήνυμα που κρυστάλλινα εκπέμπουν καινοδιαθηκικά χωρία όπως τα Μτθ. 5: 37 («ἔστω δὲ ὁ λόγος ὑμῶν ναὶ ναί, οὒ οὔ• τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν»), Μτθ. 6: 24 («Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν• ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει») και Αποκ. 3: 15-16 («οἶδά σου τὰ ἔργα, ὅτι οὔτε ψυχρὸς εἶ οὔτε ζεστός• ὄφελον ψυχρὸς ἦς ἢ ζεστός. οὕτως ὅτι χλιαρὸς εἶ, καὶ οὔτε ζεστὸς οὔτε ψυχρός, μέλλω σε ἐμέσαι ἐκ τοῦ στόματός μου»). 

Γιώργος Βλαντής

_________________________________

Βλ. παρέμβασή του στο ιστολόγιο του Π. Ανδριόπουλου: «Ή [sic] δραστηριότητές μας, αφού είναι με ευλογία, δεν είναι αντιεκκλησιολογικές αλλά είναι οπωσδήποτε αντι-αιρετικές. Και η αίρεση είναι εκκλησιολογική: η σχετικοποίηση της μοναδικότητας και άρνηση της αγιότητας της Εκκλησίας, με το να δέχονται κάποιοι προϊστάμενοι η αίρεση των Λατίνων ως μέρος του Σώματος του Χριστού –μια αίρεση που σταθερά, για πολλά χρόνια τώρα, προωθεί ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και οι oμονοούντες του.» (27.08.2016, http://panagiotisandriopoulos.blogspot.de/2016/08/blog-post_57.html• και μόνο η δήλωση αυτή του κληρικού τούτου Μητροπόλεως των Νέων Χωρών αρκεί για την παραπομπή του σε εκκλησιαστικό δικαστήριο).

Στυλιανός Χ. Τσομπανίδης: Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ

Στις 21 Απριλίου 2015 πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη υπό την αιγίδα της Κοσμητείας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, διεθνής επιστημονική ημερίδα με θέμα «Φραγκίσκος Α΄ Επίσκοπος Ρώμης-Βαρθολομαίος Α΄ Οικουμενικός Πατριάρχης. Πρότυπα θρησκευτικών ηγετών στον 21ο αιώνα». 

Η ημερίδα διοργανώθηκε με τη συνεργασία του Institute for Ecumenical Theology, Eastern Orthodoxy, and Patristics του Τμήματος Καθολικής Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Γκράτς της Αυστρίας και του Τομέα Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Χριστιανικής Γραμματείας, Αρχαιολογίας και Τέχνης του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ. 

Μεταξύ των εισηγητών ήταν και ο Αν. Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Στυλιανός Τσομπανίδης, ο οποίος εισηγήθηκε το θέμα: Ο οικουμενικός λόγος του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίου. 

Ο Στυλιανός Τσομπανίδης είναι μόνιμος Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας με αντικείμενο «Οικουμενική Κίνηση: Ιστορία - Θεολογικοί Διάλογοι» (ΦΕΚ τ.Γ΄ 121/18-2-09). Σπούδασε Θεολογία στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης και Χαϊδελβέργης/Γερμανία. Το 1996 αναγορεύθηκε διδάκτορας του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με θέμα διατριβής «Λειτουργία μετά τη Λειτουργία. Η συμβολή της Ορθόδοξης Εκκλησίας και Θεολογίας στην κοινή χριστιανική μαρτυρία για δικαιοσύνη, ειρήνη και ακεραιότητα της δημιουργίας». Έχει συμμετάσχει σε διάφορα συνέδρια με θέμα τον οικουμενικό θεολογικό προβληματισμό και την οικουμενική κοινωνική σκέψη και δράση. 

Στις κυριότερες δημοσιεύσεις του περιλαμβάνονται οι μονογραφίες: Orthodoxie und Ökumene: Gemeinsam auf dem Weg zu Gerechtigkeit, Frieden und Bewahrung der Schöpfung. Mit einem Vorwort von Ulrich Duchrow, (Münster,1999)• Η Διακήρυξη “Dominus Iesus” και η οικουμενική σημασία της (Θεσσαλονίκη 2003)• “Υπέρ της των πάντων ενώσεως”. Η συμβολή της Ορθόδοξης Εκκλησίας και θεολογίας στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Θεσσαλονίκη 2008)• Εκκλησιολογία και Παγκοσμιοποίηση. Οι Εκκλησίες στην οικουμενική πορεία για μια εναλλακτική παγκοσμιοποίηση στην υπηρεσία των ανθρώπων και της γης (Θεσσαλονίκη 2008)• Μετα-λειτουργία, Η συμμετοχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας και θεολογίας στην κοινή χριστιανική μαρτυρία για δικαιοσύνη, ειρήνη και ακεραιότητα της δημιουργίας (Θεσσαλονίκη 2009)• Εκκλησία και Εκκλησίες. Η θέση των άλλων χριστιανικών Εκκλησιών στην εκκλησιολογική αυτοσυνειδησία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στα πλαίσια του οικουμενικού διαλόγου (Αρμός 2013)• Υπέρ της οικουμένης, Μελέτες για την οικουμενική κίνηση και την αποστολή της Εκκλησίας στο σημερινό κόσμο (Ostracon Publishing p.c., 2014). Επίσης, έχει δημοσιεύσει μελέτες και άρθρα σε ελληνικά και ξένα περιοδικά, συλλογικούς τόμους και επετηρίδες. 

Δημοσιεύουμε στη συνέχεια την εξαιρετικά σημαντική εισήγηση του καθηγητή Στυλιανού Τσομπανίδη για τον «οικουμενικό λόγο» του Πατριάρχου, με αφορμή και τα επικείμενα ονομαστήρια (11 Ιουνίου) του Προκαθημένου της Ορθοδοξίας. 

Σημειώνουμε ιδιαιτέρως μόνο μια καίρια παρατήρηση του Στ. Τσομπανίδη για τον Πατριάρχη, που αποτελεί και τον ιστό γύρω από τον οποίο υφαίνεται η σκέψη του σχετικά με τον οικουμενικό λόγο του Πατριάρχη: 

«Συνεχίζοντας τη μακραίωνα παράδοση του Πατριαρχείου, το οποίο καθώς βρίσκεται στο σταυροδρόμι ηπείρων, πολιτισμών και θρησκευτικών κοινοτήτων αποδεχόταν την ευθύνη να χρησιμεύσει ως γέφυρα καλής θελήσεως και ειρηνικής συνεργασίας θρησκειών και πολιτισμών, ο Πατριάρχης λειτούργησε ως «γεφυροποιός» προς τέσσερις κατευθύνσεις: α) ενίσχυσε την ενότητα και τη συνεργασία των Ορθοδόξων Εκκλησιών, β) ανανέωσε τη δέσμευση στον οικουμενικό διάλογο και διευκόλυνε τις διεκκλησιαστικές σχέσεις, γ) προώθησε και εντατικοποίησε το διαθρησκειακό διάλογο και δ) προσέγγισε οξυδερκώς τις ωδίνες της ιστορίας και συμπαθητικώς τις οδύνες των ανθρώπων σήμερα». 

Π.Α.Α.

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΤΣΟΜΠΑΝΙΔΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟ

Η ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ ΕΠΙΤΙΜΗ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ.

Η ποιήτρια Κική Δημουλά επίτιμη διδάκτωρ Θεολογίας 

Της θεολόγου Μαρίας Χατζηαποστόλου

«Κύριε, μήπως ὅταν ἐνέκρινες 

αὐτοὺς τοὺς ἀνελέητους ἀνταγωνιστικοὺς ψαλμοὺς 

ἤσουν ἀκόμη ἄνθρωπος;». 

«Με… “καταρρακτώδη συγκίνηση […] ντροπή” και λεπτομερή απαρίθμηση των “αμέτρητων” προσόντων που δεν έχει, η ποιήτρια Κική Δημουλά ξεστόμισε “το απερίσκεπτα θρασύ “ναι” της”, στην προ διετίας (Ιούλιος του 2013) απόφαση του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης να την αναγορεύσει επίτιμη διδάκτορα. Στο ερώτημα για ποιο λόγο προτάθηκε η κ. Δημουλά ο Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, καθηγητής κ. Χρυσόστομος Σταμούλης, με πρόταση του οποίου αποφασίστηκε η επιτιμοποίηση της ποιήτριας, έχει εδώ και καιρό εξηγήσει πειστικά. “Μα, ο υπαινικτικός της οντολογικός – ποιητικός της λόγος είναι κατ’ εξοχήν θεολογικός. Και οι ρίζες της θεολογίας είναι κατ’ εξοχήν ποιητικές”». 

Με χαρά ανείπωτη έγινα μάρτυρας της τελετής επιτιμοποίησης της μεγάλης μας ποιήτριας Κικής Δημουλά. Η πολυαναμενόμενη τελετή αναγόρευσης πραγματοποιήθηκε χθες Τετάρτη 20 Μαΐου 2015 στις 7 το απόγευμα στην αίθουσα τελετών της παλαιάς Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. Ζούμε ακόμη μέσα στον πυρετό και τη χαρά του ενθουσιασμού και της αναστάσιμης βεβαιότητας πως κάθε τέλος είναι μια νέα αρχή, «Γιατί η Ποίηση αρχίζει από κει που την τελευταία λέξη δεν την έχει ο Θάνατος», κατά τον ηλιοπότη Ελύτη. Και η χαρά ήταν μεγάλη, καθώς η χθεσινή βραδιά ήταν μια ζωντανή μαρτυρία –σε πείσμα των πάσης φύσεως ανέραστων ηθικιστών– πως Θεολογία και Ποίηση είναι άρρηκτα συνδεδέμενες πραγματικότητες. Ένα σώμα που οδηγεί στη βίωση της αληθινής ζωής. Ο δάσκαλός μου κ. Χρυσόστομος Σταμούλης, μου παρέδωσε σήμερα ένα τμήμα από την ομιλία της τιμώμενης ποιήτριας, μαζί με τις χειρόγραφες σημειώσεις της, στις οποίες του αφιερώνει ολόκληρη την ποίησή της, εκείνη που έγραψε κι’ εκείνη που θα γράψει. 

Απόσπασμα από την ομιλία της ποιήτριας Κικής Δημουλά 

Η πλάνη 

Ζητώ από τον παρόντα χρόνο να μου διαθέσει ένα δυο χειροδύναμα δευτερόλεπτα, να βοηθήσουν να ισορροπήσει η επικίνδυνα κλυδωνιζόμενη ψυχραιμία μου, εξ αιτίας του ότι προσέρχομαι να δώσω εισητήριες εξετάσεις στην ανωτάτη αποδοχή σας. Με βλέπω στους επιλαχόντες, και δικαίως, αφού, στο μάθημα της φιλοδοξίας ή της έπαρσης, παραμένω αδιάβαστη... Πρέπει να αιτιολογήσω αυτή την έλλειψη ψυχραιμίας. Επιστήμονας δεν είμαι ως γνωστόν. Είμαι ένας αυτοσχέδιος άνθρωπος. Ο εαυτός μου με ανάγκασε να είμαι. Με είδε ο Θεός που ήταν αρμόδιος να επιβλέπει την ποιότητα των αυθαιρεσιών και μου είπε: χάλια είσαι. Κάτσε να σε διορθώσω λίγο. Και κόλλησε στο πλευρό μου ένα καχεκτικό φτερό. Εγώ διαμαρτυρήθηκα: Ένα φτερό τι να το κάνω; Πώς θα πετάξω; Αυτό είναι δική σου υπόθεση. Προσπάθησε, μου απάντησε. Έκτοτε απλώς προσπαθώ. Σπανίως και χαμηλά πετάω, συστηματικά δε πέφτω και σωριάζομαι επάνω στην αβέβαιη φύση μου. Αυτά. Τώρα. Δικαίως θ’ αναρωτηθείτε γιατί έδωσα ένα εντελώς αντιεπιστημονικό και κάπως υπόπτου ηθικής τίτλο, σ’ αυτόν τον έντιμα, συγκινημένο χαιρετισμό που απευθύνω σε σας, και σε τούτο μάλιστα το χώρο, τον ταγμένο και στην καταπολέμηση της πλάνης, μέσω της θαυματουργού παιδείας. Υπάρχει απάντηση. Αλλά την κρατάω για το τέλος. Μήπως το διασκεδάσω λίγο, επειδή κι αυτό το καημένο, όπως και κάθε τέλος, είναι θλιμμένο καθώς έχει πια χάσει την προσφιλή σε όλους μας συνέχεια. Εν τω μεταξύ, θα επιχειρήσω να κάνω μια εντελώς αδόκιμη προσέγγιση της πλάνης, πλέκοντας το εγκώμιό της, με το ίδιο όμως νήμα με το οποίον θα πλέκω συγχρόνως και τον ψόγο της. Η πλάνη έχει κοινωφελή δραστηριότητα αλλά και φάρμακα, που ναι μεν θεραπεύουν το πάσχον σημείο, αλλά βλάπτουν τη γείτονα αθώα περιοχή. Η λειτουργία της πλάνης συνδέεται στα σημεία, με κείνη των ονείρων. Όνειρα και πλάνη αλληλοσυμπληρώνουν την ανθρωπιστική τους δράση. Η ευεργεσία των ονείρων συνίσταται κυρίως, στο ότι υπερπηδούν το εμπόδιο της πραγματικότητας, αψηφώντας το αδύνατον, κι έτσι, ένα σωρό πεινασμένα απραγματοποίητα, μπορούν να γεύονται ολίγην απολαυστική ψευδαίσθηση, οι δε εξόριστες από τη ζωή παρουσίες προσώπων, να παίρνουν άδεια εισόδου και να επισκέπτονται νύκτωρ και εν τάχει, την αγαπημένη τους πατρίδα που είναι η Ύπαρξη. Ξαναφεύγουν κρυφά, αμέσως μόλις πάει για ύπνο η σκοπιά των άστρων, κι αναλαμβάνει τη φύλαξη της τροχιάς, το δειλό στην αρχή, και σαν έτοιμο να μετανοήσει ξημέρωμα. Και τη μεν άφιξη των ονείρων, την υποδέχεται ο ύπνος μας εν χορδαίς και οργάνοις, αλλά την αναχώρησή τους την πληροφορείται καθυστερημένα, η λύπη της αφύπνισής μας. Όσο για την πλάνη, αυτή έχει μια πιό περίπλοκη δραστηριότητα από κείνη των ονείρων. Το φως της ημέρας, δεν δυσκολεύει καθόλου τη μανιώδη φιλοδοξία της να επικρατήσει, για να δειχθεί ενίοτε, πιο φιλική απέναντί μας, από όσο είναι η ασυγκίνητη αυστηρότητα του σωστού. Προσωπικά οφείλω στην πλάνη. Ότι μου εξασφάλισε λιγοστά έστω, αλλά ανέλπιστα απρόοπτα, κατατροπώνοντας το τελεσίδικο ρήμα: αποκλείεται. Της οφείλω, ότι μεσολάβησε και εξέλαβα, θηριώδεις αλήθειες, ως ήρεμα κατοικίδια πλάσματα. Ακόμη, δύσμορφες καταστάσεις, στις οποίες συχνά ενεπλάκην, σμιλευμένες ωστόσο σιγά σιγά από την πλάνη μεταμορφώθηκαν σε καλλίμορφες, τόσο, που μου ήταν δύσκολο να τις αποχωριστώ. Επίσης συνετέλεσε στο να ξεφορτώνομαι επ’ ολίγον τη φορτική ευθυκρισία, γνωστή για τις ωμότητές της, προς τον άμαχο ψυχισμό μας. Τέχνασμα της πλάνης και η φωτογραφία, είναι δε νοσηρή σχεδόν η εξάρτησή μου από την γενναιόδωρη εξαπάτηση που μου προσφέρει. Συμβιώνω με τη φωτογραφία, και ευεργετούμαι, κυρίως από την ευαίσθητη, ζωτική εχεμύθειά της: Κρύβει όσα συνέβησαν, όσα άλλαξαν, όσα λείπουν, κρύβει προς τα που το καθένα τράβηξε, κρύβει προς τα που το καθένα τράβηξε, κρύβει προπάντων, ότι όλα, από τα τόσα πολλά που ήθελαν να είναι, τώρα αρκέστηκαν να είναι οι πικροί άγνωστοι της φωτογραφίας τους. Δεν προτείνω την πλάνη, απλώς εκτιμώ ότι προμηθεύει κάποιες αντιστάσεις στις αδυναμίες και τους φόβους μας. 

Κική Δημουλά

Χρυσόστομος Σταμούλης, Κική Δημουλά και Μαρία Χατζηαποστόλου

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΦΟΝΤΑΜΕΝΤΑΛΙΣΜΟΣ / ΕΝΑ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΑΜΟΥΛΗ ΣΤΟ Α.Π.Θ.

Ο καθηγητής στην Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. Χρυσόστομος Σταμούλης, αφουγκραζόμενος τους καιρούς, διδάσκει αυτό το εξάμηνο ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μάθημα: 

Θεολογικός φονταμενταλισμός - Ένα φαινόμενο εν εξελίξει. 

Δεν πρόλαβε να αρχίσει τα μαθήματά του και οι εγχώριοι φονταμενταλιστές ...χτύπησαν, με συνθήματα στους τοίχους της αίθουσας που γίνεται το μάθημα. Συνθήματα μίσους, χυδαία, απάνθρωπα. Προερχόμενα, φυσικά, από "παραδοσιακούς" και "γνήσιους" χριστιανούς, οι οποίοι έχουν αναλάβει εργολαβικά να ...αποκαθάρουν την Ορθοδοξία από το όποιο διαφορετικό. 

Υπεύθυνοι γι' αυτούς τους φονταμενταλιστές δεν είναι μόνο νοσηροί θρησκευόμενοι, γεροντάδες και κάθε λογής φανατικοί, αλλά και αρκετοί "μετριοπαθείς" μέσα στον χώρο της Εκκλησίας, από αρχιερείς μέχρι λαϊκούς θεολόγους, οι οποίοι κλείνουν τα μάτια τους μπροστά σ' αυτή την απανθρωπία, με το αφελές επιχείρημα: "πρόκειται περί τρελών,  μη τους δίνετε σημασία". Κι όμως, για όσους γνωρίζουμε τα πράγματα από μέσα, αυτοί "οι τρελοί" ασκούν, με τον τρόπο τους, επιρροή και εκτρέφουν έναν φανατισμό σε πολλές εκφάνσεις. 

Οι προσεχείς εισηγήσεις (κάθε Τετάρτη) του πρωτοποριακού μαθήματος του Χρυσόστομου Σταμούλη, έχουν ως εξής:

- Η έννοια του «μαρτυρίου» στον Χριστιανισμό, Παναγιώτης Υφαντής (11/3/15)

- H έννοια του «μαρτυρίου» στο Ισλάμ, Αγγελική Ζιάκα (18/3/15) 

- Ο αντι-οικουμενικός χαρακτήρας του φονταμενταλισμού, Στυλιανός Τσομπανίδης (1/4/14) 

- Ο "εικονικός" φονταμενταλισμός και η μαρτυρία της πίστης στο διαδίκτυο. Θεολογικά, κοινωνικά και αισθητικά προ-κείμενα, Χρήστος Τσιρώνης (22/4/15) 

- Θρησκευτική βία και θρησκευτικός φονταμενταλισμός στην οθωμανική αυτοκρατορία, Φωκίων Κοτζαγεώργης (29/4/15) 

- Φονταμενταλισμός και Σλαβική ορθοδοξία ή «Εκφράσεις φονταμενταλισμού στη Σλαβική ορθοδοξία», Ηλίας Ευαγγέλου (6/5/15) 

- Ο πλησίον ως άλλος: Φονταμενταλιστικές ρωγμές στο σύγχρονο εκκλησιαστικό λόγο, Νίκη Παπαγεωργίου (13/5/15) 

- Agora. Προβολή ταινίας και σχολιασμός της από τον Παναγιώτη Παχή Τετάρτη (20/5/15) 

- Προς μια υπέρβαση του θεολογικού φονταμενταλισμού, Χρυσόστομος Σταμούλης (27/5/15). 

ΕΝΑ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ

Colin J. Humphreys, Η ημέρα που σταυρώθηκε ο Ιησούς. Ανασυνθέτοντας τις τελευταίες ημέρες του πάθους, (μτφρ. Α. Κλήμη-επιμ. Μ. Γκουτζιούδης), εκδόσεις Μέθεξις, Θεσσαλονίκη 2015 

Από το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου 

Αναμφισβήτητα η εβδομάδα κατά την οποία ο Ιησούς πέθανε είναι η πιο σημαντική εβδομάδα στην ιστορία του κόσμου. Πιθανόν πιο πολλά έχουν γραφτεί για αυτήν την εβδομάδα («Εβδομάδα των Παθών» ή «Μεγάλη Εβδομάδα») από οποιαδήποτε άλλη εβδομάδα στην ιστορία. Πιθανόν η σταύρωση του Ιησού είναι το θέμα που απεικονίζεται στους ζωγραφικούς πίνακες συχνότερα από οποιοδήποτε άλλο ιστορικό γεγονός. Ωστόσο, προκύπτει ένα πρόβλημα. Οι κύριες πηγές πληροφοριών που έχουμε για την τελευταία εβδομάδα του Ιησού, τα τέσσερα ευαγγέλια δηλαδή, φαίνονται να αντικρούονται μεταξύ τους. Ο σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να παρουσιάσει νέες πληροφορίες που αποκαλύπτουν ότι τα τέσσερα ευαγγέλια στην πραγματικότητα δίνουν μία εξαιρετικά μεθοδική περιγραφή των τελευταίων ημερών του Ιησού. Αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να ανασυνθέσουμε αυτές τις ημέρες με κάθε λεπτομέρεια. Επίσης οι νέες πληροφορίες που παρουσιάζονται σε αυτό το βιβλίο θα διαφωτίσουν την αντίληψή μας για τα λόγια και τις πράξεις του Ιησού. 

Ο Richard Dawkins, καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης γράφει: «Παρόλο που ο Ιησούς προφανώς υπήρξε ιστορικά, διακεκριμένοι βιβλικοί ερευνητές δεν θεωρούν γενικά την Καινή Διαθήκη (και φυσικά ούτε την Παλαιά Διαθήκη) ως αξιόπιστη πηγή σχετικά με το τι πραγματικά συνέβη στην ιστορία… Η μόνη διαφορά ανάμεσα στον Κώδικα Ντα Βίντσι και στα ευαγγέλια είναι ότι τα ευαγγέλια αποτελούν μυθιστοριογραφία της αρχαιότητας ενώ ο Κώδικας Ντα Βίντσι σύγχρονη μυθιστοριογραφία… Όταν εγώ πιστεύω κάτι, ως επιστήμονας (η εξέλιξη για παράδειγμα) δεν το πιστεύω επειδή διάβασα κάποιο ιερό βιβλίο αλλά επειδή μελέτησα τα στοιχεία». Με τον τρόπο που το βιβλίο αυτό εξετάζει τα στοιχεία, θα δούμε αν ισχύει στην πραγματικότητα ότι η μόνη διαφορά ανάμεσα στον Κώδικα Ντα Βίντσι και στα ευαγγέλια είναι ότι τα ευαγγέλια αποτελούν μυθιστοριογραφία της αρχαιότητας ενώ ο Κώδικας Ντα Βίντσι σύγχρονη μυθιστοριογραφία.

Πιστεύω, όπως και ο Dawkins, στην σπουδαιότητα των στοιχείων και αυτό το βιβλίο βασίζεται σε αυτά. Χρησιμοποίησα έναν συνδυασμό από ιστορικά και επιστημονικά λογικά επιχειρήματα για να δω τι μπορούμε να συμπεράνουμε για το τελευταίο δείπνο και τις τελευταίες ημέρες του Ιησού λαμβάνοντας υπόψη όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, όχι μόνο από την Καινή, αλλά και από την Παλαιά Διαθήκη, από τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας, από αρχαία αιγυπτιακά, βαβυλωνιακά, ρωμαϊκά και ιουδαϊκά κείμενα και την χρήση της αστρονομίας για να ανασυνθέσουμε ιουδαϊκά ημερολόγια. Συμβουλεύτηκα εκτενώς, διακεκριμένους βιβλικούς επιστήμονες και έναν διακεκριμένο νομικό ανωτάτου δικαστηρίου του Λονδίνου, ο οποίος είναι ειδικός στην αξιολόγηση στοιχείων. 

Γράφω αυτό το βιβλίο και για το ευρύ κοινό και για τους βιβλικούς ερευνητές. Το κύριο μέρος του απευθύνεται στο ευρύ κοινό και δεν προϋποθέτει ειδικές γνώσεις. Οι υποσημειώσεις, οι οποίες αναφέρονται σε δύσκολα ή αμφιλεγόμενα ζητήματα, αφορούν ιδιαίτερα τους βιβλικούς ερευνητές και θεολόγους γενικότερα. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου υπάρχει μία περίληψη και τα σημαντικότερα συμπεράσματα του βιβλίου συγκεντρώνονται στο κεφάλαιο 13. 

Αν διαβάσει κανείς τις διηγήσεις των τελευταίων ημερών του Ιησού στα τέσσερα ευαγγέλια, θα βρει ότι υπάρχουν αρκετά σημεία τα οποία φαίνεται να αντικρούονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα, ο Ματθαίος, ο Μάρκος και ο Λουκάς ισχυρίζονται ότι το τελευταίο δείπνο του Ιησού με τους μαθητές του ήταν πασχάλιο, ενώ ο Ιωάννης ισχυρίζεται ότι το τελευταίο δείπνο, καθώς και η δίκη του Ιησού και η σταύρωσή του, έγιναν όλα πριν το πασχάλιο δείπνο των Ιουδαίων. Εξαιτίας τέτοιων προβλημάτων, πολλοί βιβλικοί ερευνητές πιστεύουν ότι τα τέσσερα ευαγγέλια είναι γεμάτα από αντιφάσεις και ανακολουθίες. 

Ωστόσο, μήπως είναι πιθανόν να μην ισχύει κάτι τέτοιο; Δηλαδή οι ευαγγελικές διηγήσεις των τελευταίων ημερών του Ιησού να μην είναι γεμάτες με αντιφάσεις, αλλά εμείς να μην καταλαβαίνουμε τις ευαγγελικές περικοπές επειδή δεν γνωρίζουμε την καθημερινή ζωή στο Ισραήλ τον πρώτο αιώνα μ.Χ.; Μήπως η άγνοια μας εμποδίζει από το να ερμηνεύσουμε μερικούς σημαντικούς στίχους των ευαγγελίων με τον τρόπο που σκόπευαν οι συγγραφείς τους να ερμηνευτούν; Αυτές οι εμφανείς αντιφάσεις κατέληξαν σε σημαντικά μυστήρια που περιβάλλουν το τι πραγματικά συνέβη στον Ιησού τις ημέρες πριν την σταύρωσή του, τα οποία δεν έχουν λυθεί μέχρι σήμερα.

Ο Μόσχος Γκουτζιούδης, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ, εξηγεί στον πρόλογο της ελληνικής έκδοσης: 
Κάθε Πάσχα σε όλον τον χριστιανικό κόσμο, η μνήμη των περισσοτέρων ανατρέχει σε όσα συνέβησαν κατά την τελευταία εβδομάδα του Ιησού στην Ιερουσαλήμ. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τα γεγονότα των τελευταίων ημερών του Ιησού, όπως καταγράφονται στα ευαγγέλια, δημιουργούν πολλά και αναπάντητα ερωτήματα, όχι μόνο στους βιβλικούς ερευνητές αλλά και στους απλούς πιστούς. Ερωτήματα που αφορούν το τελευταίο δείπνο και τον χαρακτήρα του, τις δίκες του Ιησού και τη νομιμότητά τους και φυσικά την ημερομηνία της σταύρωσης. Αν αναρωτιέστε τι έχει να μας πει για όλα αυτά ένας διακεκριμένος φυσικός του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, η απάντηση είναι πολλά και μάλιστα με τρόπο που θα μας μείνει σίγουρα αξέχαστος.
Ο Colin Humphreys μελετά εδώ και τριάντα χρόνια με πάθος τις ευαγγελικές διηγήσεις και ισχυρίζεται ότι βρήκε επιτέλους τη λύση για τις αντιφάσεις που παρατηρούνται μεταξύ των συνοπτικών και του Ιωάννη, καθώς αυτοί διηγούνται τα όσα διαδραματίστηκαν κατά τις τελευταίες ημέρες του Ιησού. Ανασυνθέτοντας τα αρχαία ημερολόγια με τη συνδρομή της αστρονομίας και διαβάζοντας προσεκτικά τα βιβλικά, αλλά και τα εξωβιβλικά κείμενα, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι μπορούμε πλέον σήμερα να υπολογίσουμε την ακριβή ημέρα του θανάτου του Ιησού. Δεν πρόκειται για ένα λογοτεχνικό βιβλίο, αλλά για μια επιστημονική μελέτη, προϊόν μιας πολύχρονης εξαντλητικής έρευνας ενός ικανότατου συγγραφέα, ο οποίος καταφέρνει να κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη αμείωτο μέχρι το τέλος. Το βιβλίο προσφέρεται για ανάγνωση από ένα ευρύ κοινό και δεν απευθύνεται μόνο σε θεολόγους. Για το λόγο αυτό πρότεινα τη μετάφρασή του στα ελληνικά. Ο Humphreys αναζητά στοιχεία στα ευαγγέλια σαν αστυνομικός επιθεωρητής που προσπαθεί να εξιχνιάσει έναν φόνο, αναλύει και συνθέτει όσα ανακαλύπτει με την ακρίβεια ενός φυσικού επιστήμονα, πάνω απ’ όλα όμως, σέβεται και αναγνωρίζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των θρησκευτικών κειμένων σαν πιστός που αναζητά σε αυτά τον Θεό του.

Βρήκα το βιβλίο αυτό εξαιρετικά ενδιαφέρον, όταν το διάβασα για πρώτη φορά και πρότεινα στον εκδοτικό οίκο Μέθεξις να αναλάβει τη μετάφραση και έκδοσή του στην Ελλάδα. Το βιβλίο έχει ήδη μεταφραστεί στα γερμανικά και τα πορτογαλικά. Ασφαλώς μπορεί κανείς να μη συμφωνεί με τα πορίσματα του συγγραφέα ή τη μέθοδο προσέγγισης των βιβλικών κειμένων που αυτός ακολουθεί. Όπως και να έχει όμως, πρόκειται για ένα καλογραμμένο βιβλίο, το οποίο παρουσιάζει με πρωτότυπο τρόπο πως εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα της εβδομάδας του πάθους του Ιησού, χωρίς να αφήνει ποτέ την προσοχή του αναγνώστη να χαλαρώσει, ούτε για μια στιγμή. Το δύσκολο έργο της μετάφρασης ενός τέτοιου βιβλίου ανέλαβε η κ. Ανίτα Κλήμη, ιδιοκτήτρια φροντιστηρίων ξένων γλωσσών με μεταφραστικές σπουδές και θεολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στην Καινή Διαθήκη και την ερμηνεία της. Καταλληλότερος μεταφραστής δεν θα μπορούσε να βρεθεί και το αποτέλεσμα ήταν να παραδοθεί ένα κείμενο ποιοτικά ανώτερο από κάθε αντίστοιχη προσπάθεια. Την ευχαριστώ θερμά, όπως και τον εκδότη κ. Ιωάννη Καραδέδο που μας περίμενε καρτερικά να του παραδώσουμε το κείμενο. Όσο και αν ο χρόνος τον πίεζε ασφυκτικά, εκείνος έκανε εξαιρετική δουλειά με τους πίνακες, τα σχέδια, τις εικόνες και γενικά τη σελιδοποίηση του βιβλίου.
Αποφασίσαμε να αλλάξουμε τον τίτλο του βιβλίου και ενώ θα έπρεπε να είναι: Το μυστήριο του τελευταίου δείπνου του Ιησού, προτιμήσαμε να εκδοθεί αυτό ως: Η ημέρα που σταυρώθηκε ο Ιησούς. Ο υπότιτλος παρέμεινε ως έχει στο πρωτότυπο. Ο λόγος αυτής της αλλαγής ήταν για να μην προκληθεί σύγχυση στο ευρύτερο κοινό που δεν γνωρίζει την προβληματική σχετικά με το τελευταίο δείπνο του Ιησού με τους μαθητές του. Αυτό που αναζητά όμως ο συγγραφέας δεν είναι μόνο η ημέρα και ο χαρακτήρας του τελευταίου δείπνου αλλά και η ημέρα που σταυρώθηκε ο Ιησούς, αφού τα δύο περιστατικά συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους.
Περιεχόμενα βιβλίου

Πρόλογος στην ελληνική έκδοση 

Πρόλογος του καθηγητή Ι. Howard Marshall 

1. Τέσσερα μυστήρια που περιβάλλουν την τελευταία εβδομάδα του Ιησού 

2. Χρονολογώντας τη σταύρωση του Ιησού – τα πρώτα στοιχεία 

3. Το πρόβλημα του τελευταίου δείπνου του Ιησού με τους μαθητές του 

4. Μπορούμε να ανασυνθέσουμε το ιουδαϊκό ημερολόγιο της εποχής του Χριστού; 

5. Η ημέρα που σταυρώθηκε ο Ιησούς 

6. Το φεγγάρι θα γίνει κόκκινο σαν αίμα (Πραξ. 2:20)

7. Χρησιμοποίησε ο Ιησούς το ηλιακό ημερολόγιο της κοινότητας του Κουμράν για να γιορτάσει το τελευταίο δείπνο με τους μαθητές του ως πασχάλιο; 

8. Έχει η αρχαία Αίγυπτος το κλειδί για να λυθεί το πρόβλημα του τελευταίου δείπνου του Ιησού με τους μαθητές του; 

9. Ανακαλύπτοντας το χαμένο ημερολόγιο του αρχαίου Ισραήλ 

10. Χρησιμοποιούνταν το χαμένο αρχαίο ιουδαϊκό ημερολόγιο στο Ισραήλ κατά την εποχή του Ιησού;

11. Η ημερομηνία του τελευταίου δείπνου του Ιησού με τους μαθητές του: Τα στοιχεία που κρύβονται στα ευαγγέλια 

12. Από το τελευταίο δείπνο του Ιησού με τους μαθητές του μέχρι τη σταύρωση: Μία νέα ανάλυση των ευαγγελικών διηγήσεων 

13. Μία νέα ανασύνθεση των τελευταίων ημερών του Ιησού 

ΕΝΑΣ ΠΟΛΥΤΙΜΟΣ ΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ

Ο Οικουμενικός Διάλογος στον 21ο Αιώνα. Πραγματικότητες-Προκλήσεις-Προοπτικές. Τιμητικό Αφιέρωμα στον Ομότιμο Καθηγητή Πέτρο Βασιλειάδη, επιμέλεια έκδοσης Ι. Πέτρου-Στ. Τσομπανίδης-Μ. Γκουτζιούδης, εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2013
Στον πρόλογο του βιβλίου, που μόλις κυκλοφόρησε, διαβάζουμε:
“Η Οικουμενική Κίνησις είναι, πρωταρχικά, μια συναδέλφωσις που βρίσκεται στο δρόμο των αναζητήσεων. Είναι ένα τόλμημα ή μια περιπέτεια, και όχι ένα κατόρθωμα. Είναι δρόμος και όχι σκοπός … Η έντασις παραμένει, παρακινώντας μας να συνεχίσουμε”
π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ 
Ο εικοστός αιώνας χαρακτηρίστηκε από τη δημιουργία της Οικουμενικής Κίνησης, την ίδρυση και ανάπτυξη του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών, τη συνάντηση και το διάλογο των Εκκλησιών, την πραγματοποίηση από μέρους τους κοινών δράσεων και τη διαμόρφωση νέων θεολογικών τάσεων που αναζήτησαν να διαλεχθούν με διάφορα ρεύματα σκέψης και προβληματισμού και να απαντήσουν σε ποικίλες προκλήσεις της σύγχρονης πραγματικότητας. Παράλληλα στον αιώνα αυτόν επισυνέβησαν διάφορα γεγονότα και έγιναν πολλές αλλαγές σε κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό πεδίο. Ήδη έχει διαμορφωθεί μια διαφορετική κατάσταση παγκόσμια.
Ο εικοστός πρώτος αιώνας βρίσκει την Οικουμενική Κίνηση και το διάλογο των Εκκλησιών σε ένα διαφορετικό πεδίο από ό,τι στον προηγούμενο αιώνα. Νέα προβλήματα έχουν εμφανιστεί, σε πολλές περιπτώσεις είναι απαραίτητο να αξιολογηθούν όσα έγιναν στον προηγούμενο αιώνα και να κριθεί αν υπήρξαν ορθές επιλογές στο πλαίσιο του Οικουμενικού Διαλόγου ή παρακάμφθηκαν τακτικές που θα είχαν απόδοση, προς όφελος άλλων που θεωρούνται ότι συμβάλλουν στην προώθηση της ιδιοπροσωπίας των χριστιανικών Εκκλησιών. Στην πραγματικότητα είναι απαραίτητη μια πολυπρισματική αυτοκριτική που οπωσδήποτε θα συμβάλει στη συλλογική αυτογνωσία των Εκκλησιών. Αλλά ταυτόχρονα θα παράσχει τη δυνατότητα μέσα από τη γνώση της προηγούμενης πορείας και την αξιολόγησή της να ανταποκριθεί η Οικουμενική Κίνηση στις νέες προκλήσεις του εικοστού πρώτου αιώνα.
Ανταποκρινόμενοι στην προβληματική αυτή διοργανώσαμε στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ. ένα Διεθνές Συμπόσιο τον Ιανουάριο του 2013. Στο Συμπόσιο αυτό με θέμα «Ο Οικουμενικός Διάλογος στον 21ο αιώνα: Πραγματικότητες – Προκλήσεις – Προοπτικές», που ήταν αφιερωμένο στον ομότιμο καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας Πέτρο Βασιλειάδη, συμμετείχαν πρόσωπα καταξιωμένα μέσα από την ενεργή δράση τους στον Οικουμενικό Διάλογο, μέλη του Τμήματος Θεολογίας που ασχολούνται με αυτόν, καθώς και νεώτεροι επιστήμονες που ερευνούν θέματα σχετικά με την Οικουμενική Κίνηση. Οι Εισηγήσεις που παρουσιάστηκαν στο Συμπόσιο αυτό συνθέτουν τον ανά χείρας συλλογικό αυτό τόμο.
Τα περιεχόμενα του τόμου έχουν ως εξής:
- ΜOΣΧΟΣ ΓΚΟΥΤΖΙΟYΔΗΣ, Ευχαριστία και Μαρτυρία: Βίος και Έργο του καθηγητή Πέτρου Βασιλειάδη 13
-  ΠEΤΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙAΔΗΣ, Βίβλος και Οικουμένη 51
- π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΕΤΣΗΣ, Ο Οικουμενικός Διάλογος τον 21ο αιώνα: Πορεία μετ’ εμποδίων; 75
- ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Κ. ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ, Οικουμενικά κεκτημένα και οφειλόμενα 93
- ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΒΛΕΤΣΗΣ, Επιστροφή στην Ορθοδοξία; Ποιό είναι το μοντέλο ενότητας των Εκκλησιών για την Ορθόδοξη Εκκλησία; 115
- ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΛΑΡΕΝΤΖΑΚΗΣ, Οι Θεολογικοί Διάλογοι και ο ρόλος των Θεολογικών Σχολών στην Οικουμένη του 21ου αιώνα 133
- ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΥΓΔΑΛΗΣ, Ο Οικουμενικός διάλογος και η πολιτική – κοινοβουλευτική διάστασή του 161
- ΕΛΕΝΗ ΚΑΣΣΕΛΟΥΡΗ-ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, Βιβλική Ερμηνευτική και Οικουμενικός Διάλογος 177
- ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΥΚΟΥΡΑ, Το Παγκόσμιο Χριστιανικό Φόρουμ (Global Christian Forum) και η συμβολή του στην οικουμενική κίνηση 195
- ΑΝΕΣΤΗΣ ΚΕΣΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ο διαλογικός χαρακτήρας της Εκκλησίας. Ιεραποστολική και ποιμαντική προσέγγιση 219

- ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΟΥ, Το Π.Σ.Ε. και τα περιβαλλοντικά προβλήματα.Μια κριτική προσέγγιση 233
- ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΜΑΡΤΖΕΛΟΣ, Το ζήτημα της συμμετοχής της Ορθοδόξου Εκκλησίας στον Οικουμενικό διάλογο υπό το φως των πανορθόδοξων αποφάσεων 263
- ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΣΟΜΠΑΝΙΔΗΣ, Κοινωνική ή πνευματική και εκκλησιαστική διάσταση της Οικουμενικής Κίνησης; Η σημασία της υπέρβασης μιας παλιάς έντασης ενόψει των προκλήσεων της παγκοσμιοποίησης 281
- π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΑΣΙΟΥΔΗΣ, Βιβλικές προκλήσεις και Οικουμενική Κίνηση. Μήπως τελικά τίποτε δεν είναι τυχαίο στη ζωή των ανθρώπων; 307
- ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΣΣΑΚΟΣ, Εκ βαθέων: Αναφορά στο πρόσωπο και το βιβλικό και οικουμενικό έργο του καθηγητή Πέτρου Βασιλειάδη 321
- ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΖΙΑΚΑ, Ο Διαθρησκειακός Διάλογος και η χριστιανική Μαρτυρία στο πρόγραμμα σπουδών του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ. Η συμβολή του καθηγητή Πέτρου Βασιλειάδη 339
- ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗΣ, Η εσχατολογική προοπτική στη θεολογία του Πέτρου Βασιλειάδη και οι συνέπειές της για την πολιτική θεολογία 381
- π. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΛΑΨΗΣ, Η διαλογική μαρτυρία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην κοινωνία των πολιτών 427
- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 463
- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ 465
- ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΤΟΥ ΠΣΕ Δρ. OLAV FYSKE TVEIT 469
- ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟ (CWME) Μητρ. GEEVARGHESE COORILOS 477 
- WCC NEWS RELEASE 481
- ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ 485

"ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΝΙΚΟ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ" ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Η Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (Δ.Ε.Φ.Ν.Κ.) συμπληρώνει φέτος 25 χρόνια αφοσίωσης στον Νίκο Καζαντζάκη και το έργο του (1988 - 2013). 

Με αφορμή την επέτειο αυτή συνδιοργανώνει με την Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στρογγυλή τράπεζα με θέμα: «Πνευματικότητα και Θρησκευτικότητα στον Νίκο Καζαντζάκη». 

Το Σάββατο 12 Οκτωβρίου 2013 στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, στις 7 το απόγευμα. 

Προεδρία: Γιούλη Ιεραπετριτάκη, Ιστορικός - Αρχαιολόγος, Υπεύθυνη της Τοπικής Επιτροπής Θεσσαλονίκης - Χαλκιδικής της Δ.Ε.Φ.Ν.Κ. 

Συμμετέχουν: 

- π. Ανδρέας Νανάκης, Μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάνου Κρήτης, Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ., Πρόεδρος της Διοικούσης Επιτροπής της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης. «Η Εκκλησία και ο Νίκος Καζαντζάκης: Ο μύθος του αφορισμού και της ταφής του». 

- Χρυσόστομος Σταμούλης, Καθηγητής και Πρόεδρος Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. «Salvatores Dei. Νίκος Καζαντζάκης και Ορθόδοξη παράδοση». 

- Παναγιώτης Υφαντής, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. «Ο Φτωχούλης του Καζαντζάκη». 

- Αγάθη Μαρκάτη, Μrs Παιδαγωγικών. Διδάκτωρ Φιλοσοφίας. «Νίκος Καζαντζάκης: προσεγγίσεις του θείου - από τον Bergson στην εξελικτική θεολογία». 

- Μαρία Χατζηαποστόλου, Θεολόγος. Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης. Mrs Θεολογίας. Υποψήφια Διδάκτωρ Θεολογίας Α.Π.Θ. «Το πρόσωπο του Χριστού στον Νίκο Καζαντζάκη». 

- Ευαγγελία Δαμουλή - Φίλια, Διδάκτωρ Ιονίου Πανεπιστημίου. Συγγραφέας. «Η Αθωνική εμπειρία του Νίκου Καζαντζάκη».

Επίτιμη Διδάκτορας του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ η ποιήτρια Κική Δημουλά

Με «καταρρακτώδη συγκίνηση […] ντροπή» και λεπτομερή απαρίθμηση των «αμέτρητων» προσόντων που δεν έχει, η ποιήτρια Κική Δημουλά ξεστόμισε «το απερίσκεπτα θρασύ “ναι” της», στην απόφαση του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ να της απονείμει τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα. Η τελετή αναγόρευσης, σύμφωνα με επιθυμία της ποιήτριας, θα γίνει στις αρχές του νέου έτους.

Η απόφαση του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ είναι ιστορική! Επίτιμος διδάκτωρ Θεολογίας μια ποιήτρια που δεν διστάζει να μιλάει στο Θεό στο β' ενικό - όπως ακριβώς οι υμνογράφοι - πλέκοντας εκ λόγων την δική της ποιητική μελωδία. 

Μέσα από τις συμπληγάδες της αμφισβήτησης, της αβεβαιότητας, της ειρωνείας συχνά, της πάλης του εφήμερου με το αιώνιο, η Κική Δημουλά θεολογεί μ' ένα δικό της ολότελα τρόπο - εν ταυτώ και οικείο - που ταιριάζει στους σύνθετους και ορθολογικούς καιρούς μας.
Ο στίχος της για το Θεό είναι πολλές φορές αποφατικός. Μα και η όλη της ποίηση δεν είναι παρά μια πρόσκληση για αποκρυπτογράφηση και επανανακάλυψη των καίριων και ουσιωδών, πέρα από σοβαροφάνειες ή σπουδαιοφάνειες. Οι "θεοφάνειες" της Δημουλά μου θυμίζουν το "βυθού ανεκάλυψε πυθμένα και διά ξηράς οικείους έλκει...".

Πολλά τα έτη της!

Π.Α.Α.
Υ.Γ. Ακολουθεί ένα εξαίσιο ποίημα της Δημουλά (στο βιντεάκι που παραθέτουμε το διαβάζει η ίδια) για όποιον είναι ικανός να το προσλάβει.

Η ΓΛYKΥΤΑΤΗ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΣ 
Τρισάγια κάθε τόσο
γιὰ νὰ δοθεῖ ἡ ὑπηκοότητα νεκροῦ
στὸν κεκοιμημένον δοῦλόν σου.

Ὕψιστε, τί ἐννοεῖς
ἄλλο νεκρὸς καὶ ἄλλο δοῦλος.
Κι ἀπὸ πότε ἐπιτρέπεται
νὰ κοιμοῦνται ἔτσι βαθιὰ
ἀτιμώρητοι οἱ δοῦλοι.

Τὸν κεκοιμημένον δοῦλόν σου.
Θέ μου, ἂν ἀπελευθερώνει ὁ θάνατος
ὅπως μᾶς τὸ ὑπόσχεται παρήγορη
ἡ γλυκύτατη ἀβεβαιότης,
ἐσὺ γιατί τὸν θὲς ντὲ καὶ καλὰ δουλέμπορο;

Τὸν κεκοιμημένον.
Περὶ ὕπνου πρόκειται, Κύριε;
Μὰ τοῦ κολλάει ὕπνος τοῦ νεκροῦ
ἔτσι εὔκολα νυστάζει ἡ ἀπώλεια τῆς ζωῆς;
Ἐδῶ ἐμεῖς, δοῦλοι τοῦ ἀπάνω κόσμου ἀκόμα
κι ὅμως ποιὸς κλείνει μάτι
ἂν δὲν τὸν νανουρίσει ὅπως ξέρει
μόνο ἡ γιαγιά του ἡ ἀβεβαιότης
μὲ τὴ γλυκεῖα της ρόδινη ἀφύπνιση.

Κύριε, μήπως ὅταν ἐνέκρινες
αὐτοὺς τοὺς ἀνελέητους ἀνταγωνιστικοὺς ψαλμοὺς
ἤσουν ἀκόμη ἄνθρωπος;

Η ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ Γ. ΜΑΡΤΖΕΛΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΣΤΟΝ 21ο αι. ΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΠΕΤΡΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ

Ως γνωστόν, στις 14-15 Ιανουαρίου του 2013 στο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ πραγματοποιήθηκε το οικουμενικό συμπόσιο με θέμα «Ο οικουμενικός διάλογος στον 21ο αιώνα: πραγματικότητες-προκλήσεις-προοπτικές» προς τιμήν του καθηγητή Πέτρου Βασιλειάδη, με τη συμμετοχή διακεκριμένων πανεπιστημιακών δασκάλων.

Το συμπόσιο είχε μεγάλη επιτυχία και οι εισηγήσεις των ομιλητών διακρίθηκαν για το υψηλό ακαδημαϊκό τους επίπεδο.  

Αναδημοσιεύουμε, στη συνέχεια, από το εξαιρετικό ιστολόγιο Θεολογικά Δρώμενα την εισήγηση του καθηγητή Γ. Μαρτζέλου. 

Διαβάστε και την εισήγηση του Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου π. Γεωργίου Τσέτση στο συμπόσιο εδώ. 

Tο ζήτημα της συμμετοχής της Ορθοδόξου Εκκλησίας στον οικουμενικό διάλογο υπό το φως των πανορθόδοξων αποφάσεων 

Εισήγηση του καθηγητή Γεωργίου Δ. Μαρτζέλου στο οικουμενικό συμπόσιο «ο οικουμενικός διάλογος στον 21ο αιώνα. Πραγματικότητες-προκλήσεις-προοπτικές» 

Όταν μου ζητήθηκε να συμμετάσχω στη Διημερίδα αυτή προς τιμήν του αγαπητού συναδέλφου κ. Βασιλειάδη με μια εισήγηση, δήλωσα, όπως φαίνεται και από το Πρόγραμμα, το θέμα: «Η θεολογία του ‘σπερματικού λόγου’ και η σημασία της για τους διαχριστιανικούς και διαθρησκειακούς διαλόγους». Κι’ αυτό γιατί η θεολογία του σπερματικού λόγου, όπως αναπτύχθηκε από το φιλόσοφο και μάρτυρα Ιουστίνο, εις τρόπον ώστε να αποτελέσει το υπόβαθρο της κλασσικής θέσης του ότι «όσα παρά πάσι καλώς είρηται, ημών των Χριστιανών εστι», δεν αξιοποιήθηκε μέχρι τώρα στους διαχριστιανικούς και κυρίως στους διαθρησκειακούς διαλόγους. Πιστεύω βαθύτατα ότι η εφαρμογή της θεολογίας και της θέσης αυτής του Ιουστίνου στους διαχριστιανικούς και διαθρησκειακούς διαλόγους συμβάλλει αποφασιστικά στην υπέρβαση τόσο της ομολογιακής ή θρησκειακής αποκλειστικότητας (Exklusivismus) όσο και της ομολογιακής ή θρησκειακής περιεκτικότητας (Inklusivismus), προβάλλοντας ταυτόχρονα τη σωτηριώδη πληρότητα και ακεραιότητα του αποκεκαλυμμένου λόγου του Θεού εν Χριστώ. 

Ωστόσο, επειδή οι φονταμενταλιστικές αντιδράσεις ορισμένων θρησκευτικών κύκλων κατά της συμμετοχής της Ορθοδόξου Εκκλησίας και ιδίως της Εκκλησίας της Ελλάδος στον οικουμενικό διάλογο αυξήθηκαν τα τελευταία χρόνια, θεώρησα καλό δραττόμενος αυτής της ευκαιρίας να γίνω πιο πρακτικός και, πιστεύω, πιο εποικοδομητικός, αναφερόμενος στο «Ζήτημα της συμμετοχής της Ορθοδόξου Εκκλησίας στον Οικουμενικό Διάλογο υπό το φως των Πανορθοδόξων αποφάσεων».          *** 

Ήδη από τα τέλη του 20ου και τις αρχές του 21ου αι. γίναμε μάρτυρες μιας αυξανόμενης ανησυχίας που διακατέχει ορισμένους χριστιανούς της Εκκλησίας μας, κληρικούς και λαϊκούς, για τη συμμετοχή της Ορθοδόξου Εκκλησίας και ειδικότερα της Εκκλησίας της Ελλάδος, στους θεολογικούς διαλόγους με τις άλλες χριστιανικές Ομολογίες, καθώς και στην Οικουμενική Κίνηση. Τα πιστά αυτά μέλη της Εκκλησίας μας, που διακρίνονται για την κατά πάντα επαινετή ευαισθησία τους σε θέματα πίστεως, πιστεύουν δυστυχώς εσφαλμένα, λόγω ανεπαρκούς ή και ανεύθυνης πληροφόρησης που έχουν για τα θέματα αυτά, ότι με τη συμμετοχή της Εκκλησίας μας στους θεολογικούς αυτούς διαλόγους και στην Οικουμενική Κίνηση προδίδουμε την Ορθόδοξη Πίστη, θυσιάζοντάς την στο βωμό ανθρώπινων σκοπιμοτήτων για την επίτευξη δήθεν μιας επίπλαστης χριστιανικής ενότητας, ξένης προς την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία και Παράδοση. Αποτέλεσμα της εσφαλμένης αυτής αντιλήψεως είναι η εμφάνιση αντιδράσεων μέσα στον ελλαδικό χώρο υπό μορφή «Ομολογίας πίστεως», σαν να κινδυνεύει η Ορθόδοξη Πίστη μας από κάποιες αιρέσεις που ελλοχεύουν μέσα στους κόλπους της ίδιας της Εκκλησίας! 

*** 

Ως εκ τούτου είναι αναγκαίο να πληροφορηθεί υπεύθυνα ο λαός του Θεού ότι όχι μόνο κανένας λόγος ανησυχίας δεν συντρέχει από τη συμμετοχή της Εκκλησίας μας στους διμερείς θεολογικούς διαλόγους ή και στους πολυμερείς που πραγματοποιούνται μέσα στα πλαίσια του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών και της Οικουμενικής Κίνησης γενικότερα, αλλά τουναντίον η συμμετοχή μας αυτή, όπως άλλωστε και των λοιπών κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών, επιβάλλεται, προκειμένου η Ορθόδοξη Εκκλησία στο σύνολό της, ανταποκρινόμενη στη θεανθρώπινη φύση της και την αποστολή της στον κόσμο, να δίνει συνεχώς και αδιαλείπτως μια δυναμική μαρτυρία του θεολογικού, λειτουργικού και του εν γένει πνευματικού της πλούτου μεταξύ των ετεροδόξων χριστιανών, με σκοπό την αποκατάσταση της ενότητάς τους με τη Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Εξ άλλου πρέπει να γίνει σαφές και κατανοητό ότι η συμμετοχή της Εκκλησίας μας στους θεολογικούς αυτούς διαλόγους δεν αποτελεί μεμονωμένη δική της επιλογή, ανεξάρτητη ή και διαφορετική από τις υπόλοιπες κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες, αλλά συνιστά οφειλετική ανταπόκριση σε πανορθόδοξες αποφάσεις που έχουν ληφθεί ομόφωνα σχετικά με το θέμα αυτό από όλες τις κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες τόσο κατά την Α΄ Προσυνοδική Πανορθόδοξη Διάσκεψη (1976) όσο κυρίως κατά την Γ΄ Προσυνοδική Πανορθόδοξη Διάσκεψη (1986), με τις οποίες εκφράστηκε η καθολική συνείδηση και στάση της Ορθοδόξου Εκκλησίας όσον αφορά τις σχέσεις της με τις λοιπές χριστιανικές Ομολογίες και την Οικουμενική Κίνηση. 

Ήδη η Α΄ Προσυνοδική Πανορθόδοξη Διάσκεψη (1976), θέτοντας ως στόχο της να προαγάγει τις διαχριστιανικές σχέσεις και την Οικουμενική Κίνηση με σκοπό την αποκατάσταση της χριστιανικής ενότητας, αποφάσισε ομόφωνα: 

α) όσοι διμερείς θεολογικοί διάλογοι με τους ετεροδόξους είχαν ήδη αρχίσει μέχρι τη στιγμή εκείνη, όπως οι διάλογοι με την Αγγλικανική, την Παλαιοκαθολική και τις Αρχαίες Ανατολικές Εκκλησίες, να συνεχισθούν και να ενταθούν, ενώ όσοι δεν είχαν ακόμη αρχίσει, όπως ο διάλογος με τη Ρωμαιοκαθολική και τη Λουθηρανική Εκκλησία, να υπάρξει η σχετική δραστηριοποίηση της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ώστε να αρχίσουν και να προχωρήσουν, και 

β) να συνεχισθεί και να ενταθεί η συμμετοχή της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην Οικουμενική Κίνηση και η συνεργασία της σε όλες τις εκδηλώσεις της. Ειδικότερα μάλιστα όσον αφορά τη στάση της Ορθοδόξου Εκκλησίας έναντι του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών αποφασίστηκε να επιδιωχθεί, ώστε η οργανική συμμετοχή της Εκκλησίας μας σ’ αυτό να καταστεί περισσότερο ενεργός, υπό την προϋπόθεση πάντοτε της τηρήσεως εκ μέρους της των εκκλησιολογικών της αρχών. 

Πολύ πιο αναλυτικά και εμπεριστατωμένα για τη συμμετοχή της Ορθοδόξου Εκκλησίας στους διμερείς θεολογικούς διαλόγους και την Οικουμενική Κίνηση αποφάνθηκε και πάλι ομόφωνα η Γ΄ Προσυνοδική Πανορθόδοξη Διάσκεψη (1986). Όπως τονίζεται για τους διμερείς θεολογικούς διαλόγους στην ομόφωνη απόφασή της, «Η Ορθόδοξος Εκκλησία ανέκαθεν ήτο εύνους και θετικώς διατεθειμένη προς πάντα διάλογον τόσον διά θεολογικούς όσον και διά ποιμαντικούς λόγους. Κατά τα τελευταία έτη η Ορθόδοξος Εκκλησία εχώρησε πράγματι εις θεολογικόν διάλογον μετά πλείστων χριστιανικών Εκκλησιών και Ομολογιών, εν τη πεποιθήσει ότι δια του διαλόγου δίδει δυναμικήν μαρτυρίαν των πνευματικών αυτής θησαυρών προς τους εκτός αυτής, με αντικειμενικόν σκοπόν την προλείανσιν της οδού της οδηγούσης προς την ενότητα. 

Η Ορθόδοξος Εκκλησία, ως ούσα η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία, έχει πλήρη συνείδησιν της ευθύνης αυτής διά την ενότητα του χριστιανικού κόσμου… Οι σύγχρονοι διμερείς θεολογικοί διάλογοι της Ορθοδόξου Εκκλησίας εκφράζουν κατά τρόπον αυθεντικόν την συνείδησιν ταύτην της Ορθοδοξίας. 

Βεβαίως η Ορθόδοξος Εκκλησία, διαλεγομένη μετά των λοιπών Χριστιανών, δεν παραγνωρίζει τας δυσκολίας του τοιούτου εγχειρήματος, κατανοεί όμως ταύτας εν τη πορεία προς την κοινήν παράδοσιν της αρχαίας αδιαιρέτου Εκκλησίας και επί τη ελπίδι ότι το Άγιον Πνεύμα, όπερ όλον συγκροτεί τον θεσμόν της Εκκλησίας, θα αναπληρώση τα ελλείποντα. Εν τη εννοία ταύτη η Ορθόδοξος Εκκλησία εις τους θεολογικούς διαλόγους δεν στηρίζεται μόνον εις τας ανθρωπίνας δυνάμεις των διεξαγόντων τους Διαλόγους, αλλ’ απεκδέχεται και την επιστασίαν του Αγίου Πνεύματος εν τη χάριτι του Κυρίου, ευχηθέντος «ίνα πάντες έν ώσιν» (Ιω. 17, 21). 

Οι σύγχρονοι διμερείς θεολογικοί διάλογοι, κηρυχθέντες υπό Πανορθοδόξων Διασκέψεων, εκφράζουν την ομόθυμον απόφασιν πασών των κατά τόπους αγιωτάτων Ορθοδόξων Εκκλησιών, αι οποίαι έχουν ύψιστον χρέος να συμμετέχουν ενεργώς και συνεχώς εις την διεξαγωγήν αυτών, ίνα μη παρακωλύηται η ομόφωνος μαρτυρία της Ορθοδοξίας προς δόξαν του εν Τριάδι Θεού… Είναι ευνόητον ότι κατά την διεξαγωγήν των Θεολογικών Διαλόγων κοινός πάντων σκοπός είναι η τελική αποκατάστασις της εν τη ορθή πίστει και τη αγάπη ενότητος». 

Αναφερόμενη επίσης στις σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας με την Οικουμενική Κίνηση, επισημαίνει χαρακτηριστικά τα εξής: 

«Η Ορθόδοξος Εκκλησία εν τη βαθεία πεποιθήσει και εκκλησιαστική αυτοσυνειδησία ότι αποτελεί τον φορέα και δίδει την μαρτυρίαν της πίστεως και της παραδόσεως της Μιάς, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, ακραδάντως πιστεύει ότι κατέχει κεντρικήν θέσιν εις την υπόθεσιν της προωθήσεως της ενότητος των Χριστιανών εντός του συγχρόνου κόσμου. 

Η Ορθόδοξος Εκκλησία έχει την αποστολήν και υποχρέωσιν ίνα μεταδώση πάσαν την εν τη Αγία Τριάδι και τη Ιερά Παραδόσει αλήθειαν, ήτις και προσδίδει τη Εκκλησία τον καθολικόν αυτής χαρακτήρα. Η ευθύνη της Ορθοδόξου Εκκλησίας ως και η οικουμενική αυτής αποστολή διά την ενότητα της Εκκλησίας εξεφράσθησαν υπό των Οικουμενικών Συνόδων…. 

Η Ορθόδοξος Εκλησία, αδιαλείπτως προσευχομένη ‘υπέρ της των πάντων ενώσεως’, μετέσχε της Οικουμενικής Κινήσεως από της πρώτης εμφανίσεως αυτής και συνετέλεσεν εις την διάπλασιν και περαιτέρω εξέλιξιν αυτής. Άλλωστε η Ορθόδοξος Εκκλησία λόγω του οικουμενικού πνεύματος, το οποίον την διακρίνει, κατά την διάρκειαν της ιστορίας, αείποτε ηγωνίσθη προς αποκατάστασιν της χριστιανικής ενότητος. Διό και η ορθόδοξος συμμετοχή εις την Οικουμενικήν Κίνησιν ουδόλως τυγχάνει ξένη προς την φύσιν και την ιστορίαν της Ορθοδόξου Εκκλησίας, αλλ’ αποτελεί συνεπή έκφρασιν της αποστολικής πίστεως εντός νέων ιστορικών συνθηκών και προς αντιμετώπισιν νέων υπαρξιακών αιτημάτων. 

Υπό το ανωτέρω πνεύμα άπασαι αι κατά τόπους Αγιώταται Ορθόδοξοι Εκκλησίαι συμμετέχουν σήμερον ενεργώς εις διάφορα εθνικά, περιφερειακά και διεθνή όργανα της Οικουμενικής Κινήσεως, ως και εις διαφόρους διμερείς και πολυμερείς διαλόγους… Η πολυδιάστατος αύτη οικουμενική δραστηριότης πηγάζει εκ του αισθήματος υπευθυνότητος και εκ της πεποιθήσεως ότι η συνύπαρξις, η αμοιβαία κατανόησις, η συνεργασία και αι κοιναί προσπάθειαι προς μίαν χριστιανικήν ενότητα τυγχάνουν ουσιώδεις: ‘ίνα μη εγκοπήν τινα δώμεν τω Ευαγγελίω του Χριστού’ (Α΄ Κορ. 9, 12)». 

Ειδικότερα ως προς το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.) που αποτελεί ένα από τα κυριότερα όργανα της Οικουμενικής Κινήσεως, αφού τονίζεται κατ’ αρχήν ο ιδρυτικός ρόλος της Ορθοδόξου Εκκλησίας  για τη σύσταση του εν λόγω Συμβουλίου, αναφέρονται επί λέξει τα εξής: 

«… Ως έχει ήδη δηλωθή πανορθοδόξως (Δ΄ Πανορθόδοξος Διάσκεψις, 1968) η Ορθόδοξος Εκκλησία αποτελεί πλήρες και ισότιμον μέλος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, και δι’ όλων των εις την διάθεσιν αυτής μέσων συμβάλλει εις την προαγωγήν και ευόδωσιν του όλου έργου του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών. 

Η Ορθόδοξος Εκκλησία, παρά ταύτα, πιστή εις την εκκλησιολογίαν αυτής, εις την ταυτότητα της εσωτερικής αυτής δομής, και εις την διδασκαλίαν της αδιαιρέτου Εκκλησίας, συμμετέχουσα εν τω οργανισμώ του Π.Σ.Ε., ουδόλως παραδέχεται την ιδέαν της ‘ισότητος των Ομολογιών’ και ουδόλως δύναται να δεχθή την ενότητα της Εκκλησίας ώς τινα διομολογιακήν προσαρμογήν. Εν τω πνεύματι τούτω, η ενότης, η οποία αναζητείται εν τω Π.Σ.Ε. δεν δύναται να είναι προϊόν μόνον θεολογικών συμφωνιών. Ο Θεός καλεί πάντα χριστιανόν εις την εν τω μυστηρίω και τη παραδόσει βιουμένην εν τη Ορθοδόξω Εκκλησία ενότητα της πίστεως… 

Η Ορθόδοξος Εκκλησία έχει συνείδησιν του γεγονότος, ότι η Οικουμενική Κίνησις λαμβάνει νέας μορφάς, προκειμένου ίνα ανταποκριθή εις τας νέας συνθήκας και αντιμετωπίση τας νέας προκλήσεις του συγχρόνου κόσμου. Εις την πορείαν ταύτην είναι απαραίτητος η δημιουργική συμβολή και μαρτυρία της Ορθοδόξου Εκκλησίας επί τη βάσει της αποστολικής παραδόσεως και πίστεώς της». 

Κατόπιν τούτων η οιαδήποτε εν ονόματι της Ορθοδοξίας αρνητική στάση ή αντίδραση εκ μέρους ορισμένων ευσεβών Χριστιανών έναντι της συμμετοχής της Ορθοδόξου Εκκλησίας και ειδικότερα της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Οικουμενική Κίνηση, στους διμερείς θεολογικούς διαλόγους, καθώς και στους πολυμερείς στα πλαίσια του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, είναι αντίθετη με την πανορθοδόξως και ομοφώνως εκφρασθείσα συνείδηση και βούληση της Ορθοδόξου Εκκλησίας και συνιστά αθέτηση των εν Αγίω Πνεύματι ειλημμένων ομοφώνων αποφάσεων της Εκκλησίας σε πανορθόδοξο επίπεδο. 

Το συνήθως προβαλλόμενο επιχείρημα ορισμένων κατά της συμμετοχής της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην Οικουμενική Κίνηση και στους θεολογικούς αυτούς διαλόγους είναι ότι κατά τις οικουμενικές επαφές των Ορθοδόξων κληρικών ή λαϊκών αντιπροσώπων των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών με τους ετεροδόξους γίνεται συμπροσευχή με αιρετικούς, πράγμα που αντιβαίνει στην Ορθόδοξη Εκκλησιολογία και τους Ιερούς Κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων. 

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αναφερθώ στις γνωματεύσεις των τριών Καθηγητών, Βλ. Φειδά, Κ. Σκουτέρη και Γρ. Λαρεντζάκη, που εξέδωσε σε ειδικό τεύχος το Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών με τον τίτλο «Η συμπροσευχή με τους ετεροδόξους κατά την ορθόδοξη θεολογική παράδοση», όπου δίδονται επαρκείς και τεκμηριωμένες απαντήσεις σε ερωτήματα που σχετίζονται με τον προβληματισμό αυτό. Άλλωστε η συμπροσευχή προϋποθέτει κοινό λατρευτικό τυπικό, το οποίο από πλευράς ορθοδόξου δεν γίνεται αποδεκτό ως κοινό λατρευτικό πλαίσιο κατά την τέλεση της προσευχής με τους ετεροδόξους. Με την έννοια αυτή η προσευχή των Ορθοδόξων αντιπροσώπων στα πλαίσια των διαφόρων οικουμενικών επαφών για την αποκατάσταση της ενότητας μεταξύ των Χριστιανών δεν συνιστά συμπροσευχή. Άλλωστε η προσευχή πρέπει να χαρακτηρίζει συνεχώς και αδιαλείπτως κάθε Χριστιανό, όπου κι’ αν βρίσκεται, πολλώ δε μάλλον όταν μετέχει ως εκπρόσωπος μιας τοπικής Ορθοδόξου Εκκλησίας σε συναντήσεις, με σκοπό την επίτευξη ενός θεάρεστου σκοπού, όπως η ενότητα μεταξύ των Χριστιανών. 

Ως εκ τούτου, θα πρέπει όλοι οι Χριστιανοί, κληρικοί και λαϊκοί, να έχουν πλήρη εμπιστοσύνη στην Εκκλησία, που διεξάγει τους θεολογικούς διαλόγους είτε τους διμερείς είτε τους πολυμερείς στα πλαίσια του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών με σοβαρότητα και υπευθυνότητα, έχουσα ως βάση την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία και Παράδοση, και να μη παρασύρονται από τις ακρότητες ορισμένων ατόμων που, θέτοντας τον εαυτό τους πάνω από την πανορθόδοξη συνείδηση που εκφράστηκε με πανορθόδοξες αποφάσεις, θεωρούν την Ορθοδοξία δικό τους αποκλειστικό προνόμιο,  καλλιεργώντας έναντι της συμμετοχής της Εκκλησίας μας στους θεολογικούς διαλόγους και την Οικουμενική Κίνηση το φανατισμό και τη μισαλλοδοξία, πράγμα που δεν συνάδει όχι μόνο με το ορθόδοξο, αλλά ούτε καν με το χριστιανικό γενικά ήθος. 

Στο σημείο αυτό πρέπει να τονίσουμε ότι η Ορθοδοξία ως ιδιότητα της Εκκλησίας δεν είναι υπόθεση μεμονωμένων ατόμων ούτε βρίσκεται έξω και πάνω από την Εκκλησία ως ρυθμιστικός κανόνας της ζωής και της σκέψης της, αλλά ταυτίζεται με την Εκκλησία, αποτελώντας συστατικό του είναι της, και γι’ αυτό βιώνεται μόνο εν κοινωνία με την Εκκλησία, πράγμα που σημαίνει εν προκειμένω πλήρη αποδοχή των πανορθοδόξως ειλημένων αποφάσεων εκ μέρους των Ορθοδόξων πιστών. Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος αταξίας και σχισμάτων μέσα στην Εκκλησία, τα οποία τραυματίζουν θανάσιμα την ενότητά της, πράγμα που αποτελεί βαρύτατο αμάρτημα και βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος. 

Εξ άλλου οι συμμετέχοντες εξ ονόματος των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών στους θεολογικούς διαλόγους και την Οικουμενική Κίνηση, είτε κληρικοί είτε λαϊκοί, δεν ενεργούν ως μεμονωμένα πρόσωπα, αλλά κατ’ εντολήν των Εκκλησιών τους. Γι’ αυτό άλλωστε και ενημερώνουν τις Συνόδους των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών που εκπροσωπούν για την πορεία των θεολογικών διαλόγων ή για τις περαιτέρω προοπτικές τους, υποβάλλοντας στις Συνόδους των Εκκλησιών τους προς έγκριση τα Κοινά Κείμενα που συντάσσονται και γίνονται αποδεκτά από τις Μικτές Θεολογικές Επιτροπές στα πλαίσια των διαλόγων, και αφήνοντας σ’ αυτές ως τις μόνες αρμόδιες την ευθύνη να αποφασίσουν για τη συνέχιση ή τη διακοπή του διαλόγου. Χωρίς τη συνοδική έγκριση ή απόφαση των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών κανένα θεολογικό κείμενο και καμιά απόφαση των συμμετεχόντων εξ ονόματος των Εκκλησιών αυτών στους θεολογικούς διαλόγους δεν έχει εκκλησιαστικό κύρος. 

Ύστερα από όσα ανεφέρθησαν γίνεται κατανοητό ότι η συμμετοχή της Ορθοδόξου Εκκλησίας και ειδικότερα της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Οικουμενική Κίνηση μέσα από τους διμερείς και πολυμερείς θεολογικούς διαλόγους δεν σημαίνει προδοσία της Ορθοδοξίας, όπως κακόβουλα και παραπλανητικά ισχυρίζονται ορισμένα άτομα, επιδιώκοντας να παρασύρουν προς ίδιον όφελος τον ευσεβή λαό του Θεού. τουναντίον, η συμμετοχή αυτή αποτελεί κατ’ ανάγκην ένα σύγχρονο μέσο ιεραποστολικής μαρτυρίας της Ορθοδοξίας μεταξύ των ετεροδόξων, με σκοπό την αποκατάσταση της ενότητας των Χριστιανών, για την οποία δεν μπορεί και δεν πρέπει να αδιαφορεί η Ορθόδοξη Εκκλησία. Όπως πολύ εύστοχα παρατήρησε εν προκειμένω ο μεγάλος Ρώσσος θεολόγος μακαριστός πατήρ Γεώργιος Φλωρόφσκυ, «Θεωρώ τη συμμετοχή αυτή όχι μόνο ως επιτρεπόμενη και δυνατή για τους Ορθοδόξους, αλλά και ως άμεσο καθήκον που απορρέει από τη ίδια την ουσία της ορθοδόξου συνειδήσεως και την υποχρέωση που ανήκει στην αληθινή Εκκλησία να καταθέτει αδιάκοπα τη μαρτυρία της παντού, στις «συναγωγές και τις αρχές και τις εξουσίες». «Πώς δε πιστεύσωσιν  ου ουκ ήκουσαν; Πώς δε ακούσωσιν χωρίς κηρύσσοντος;». (Ρωμ. 10, 14). Αυτή η αποστολική ρήση έχει τη θέση της κυρίως εδώ. Βλέπω την ορθόδοξη συμμετοχή στην Οικουμενική Κίνηση υπό το πρίσμα της ιεραποστολικής δράσεως. Η Ορθόδοξη Εκκλησία καλείται ειδικά σε συμμετοχή ακριβώς στην οικουμενική ανταλλαγή ιδεών, επειδή αναγνωρίζει τον εαυτόν της ως τον φύλακα της αποστολικής πίστεως και της Παραδόσεως στην καθολικότητα και την πληρότητα τους, και ότι είναι, μ’ αυτή την έννοια, η αληθινή Εκκλησία, επειδή έχει συνείδηση ότι κατέχει το θησαυρό της θείας χάριτος, χάρη στη συνέχεια της ιεροσύνης και της αποστολικής διαδοχής, και επειδή, τέλος, διεκδικεί μια ξεχωριστή θέση μέσα στη διηρημένη χριστιανοσύνη». 

Μετά την ξεκάθαρη αυτή θέση του πατρός Γεωργίου Φλωρόφσκυ που εναρμονίζεται πλήρως με τις ομόφωνες αποφάσεις των δύο προαναφερθεισών Προσυνοδικών Πανορθοδόξων Διασκέψεων σχετικά με τη συμμετοχή της Ορθοδόξου Εκκλησίας στους θεολογικούς διαλόγους και εν γένει στην Οικουμενική Κίνηση, κανείς δεν θα πρέπει να έχει επιφυλάξεις ή να αμφιβάλλει για την αναγκαιότητα αυτής της συμμετοχής, στην οποία καθηκόντως ανταποκρίνεται και η Εκκλησία της Ελλάδος.