Élie Reclus: Η αρχή της εξουσίας - Θρησκευτικό-φιλοσοφικό δοκίμιο

Élie Reclus, Η αρχή της εξουσίας. Θρησκευτικό-φιλοσοφικό δοκίμιο, εἰσαγωγή-μετάφραση-σημειώσεις Δημήτρης Μπαλτάς, εκδόσεις Firebrand, Αθήνα 2026, σελ. 55 

Στον παρόντα τόμο παρουσιάζεται σε ελληνική μετάφραση ένα ιστορικό κείμενο: Η διατριβή που υποστήριξε ο Ελί Ρεκλύ (Élie Reclus) στο τμήμα Προτεσταντικής Θεολογίας του Στρασβούργου, στις 28 Ιουλίου του 1851. Μάλιστα πρόκειται για το πρώτο βιβλίο του συγκεκριμένου συγγραφέα πού μεταφράζεται στα ελληνικά. 

Η διατριβή του Ελί Ρεκλύ προσεγγίζει και αποτιμά την έννοια της εξουσίας, της απόλυτης και της σχετικής, όπως και της ελευθερίας, τόσο σε θεολογικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο. «Σε όλες τις εποχές μετασχηματισμών, το ζήτημα της εξουσίας και της ελευθερίας συζητείται ολοένα και ζωηρότερα. Κάθε φορά που μια νέα ιδέα εισάγεται στην ανθρωπότητα, αυτοί που φοβούνται τη σταματάνε στον δρόμο και της λένε: Ποιος σου έδωσε το δικαίωμα να ζήσεις; Νon licet esse vos, έλεγαν οι επίσημοι στον νεογέννητο χριστιανισμό», γράφει στον Πρόλογό του ο συγγραφέας. 

Και επειδή η πραγματικότητα δείχνει ότι «όλοι λατρεύουν τον δεσποτισμό, εκτός από κάποιους ανθρώπους της επιθυμίας και της αγάπης που χάνονται εδώ κι εκεί», μπορεί να κατανοήσει κανείς την άποψη του Ελί Ρεκλύ ότι «λίγο ενδιαφέρει την εξουσία αν εσύ την αποδέχεσαι ή όχι. Η εξουσία αγνοεί την υπακοή σου, όπως και την εξέγερσή σου. Αλλά, αν τον αψηφήσεις, ο νόμος θα επικρατήσει, δηλαδή θα συντριβείς και θα μάθεις το δίκιο της σπάθας και τη λογική του μυδραλίου». 

Απέναντι στην καταπιεστική εξουσία η οποία «αρνείται στον άνθρωπο κάθε ελευθερία, κάθε λογική και κάθε συνείδηση», ο Ελί Ρεκλύ προβάλλει, χρησιμοποιώντας πολλά παραδείγματα, την εξέγερση/επανάσταση αυτών που καταπιέζονται. 

Αν και δεν θα χρησιμοποιήσει στο κείμενο της διατριβής του τους όρους «αναρχισμός» ή «αναρχία», ο Ελί Ρεκλύ σταδιακά θα μεταβεί «από τον προτεσταντισμό στον αναρχισμό», όπως φαίνεται από τη συνέχεια της ζωής του και την εξέλιξη της σκέψης του. Έτσι δικαιολογείται ο χαρακτηρισμός του ως «μετριοπαθούς αναρχικού» που του έχει αποδοθεί.

ΤΟ 18ο ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ "ΑΝΘΡΩΠΟΣ" ΜΕ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΗ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟ

Ο 𝞐𝞜𝞗𝞠𝞨𝞟𝞞𝚺 είναι έντυπο περιοδικό λόγου για τη λογοτεχνία, τη θεολογία και τη φιλοσοφία. Μόλις κυκλοφόρησε το 18ο τεύχος του περιοδικού. Το κεντρικό αφιέρωμα στρέφεται στη σκέψη του Λούντβιχ Βιτγκενστάιν (πίστη, θρησκεία και ηθική) και περιλαμβάνει: 

- Απόσπασμα από χειρόγραφες σημειώσεις της Έλλης Λαμπρίδη από διάλεξη του Αυστριακού φιλοσόφου 

- Συνέντευξη του Τζων Κόττινγκχαμ στον Στέλιο Βιρβιδάκη για το περιοδικό. 

- Άρθρα για τη βιτγκενσταϊνική σκέψη από τους: Μαρία Βενιέρη, Μιχάλη Πάγκαλο, Χρήστο Κολτσίδα, Μιχάλη Παρασκευόπουλου, Πηνελόπη Βουτσινά, Μιχάλη Φιλίππου. 

Φιλοξενείται, επίσης, αφιέρωμα στον 𝚫𝛊𝛐𝛎ύ𝛔𝛈 𝚺𝛂𝛃𝛃ό𝛑𝛐𝛖𝛌𝛐 (Δημοσθένης Κούρτοβικ, Χριστόφορος Ζώνας, Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, Μιχαήλ Σ. Καλαβρός), καθώς και σελίδες για τη μνήμη και την ιστορία στο έργο του 𝚯𝛂𝛎ά𝛔𝛈 𝚩𝛂𝛌𝛕𝛊𝛎𝛐ύ (Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Ευγενία Μαρινάκου, Θεοδόσης Φαρδής). 

Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης συνεχίζει τον στοχασμό του γύρω από τις ποικίλες προεκτάσεις της έριδας για τη λατινική Λειτουργία. Μεταφράζονται, ακόμα, ποιήματα της Μπάρμπαρα Κρούκερ για τον αυτισμό (μτφρ. Νατάσα Κεσμέτη) και πέντε ποιήματα του Ρόμπερτ Μπερνς (μτφρ. Ιάκωβος Θήρας Καραμολέγκος). Η λογοτεχνική ύλη συμπληρώνεται με τη δημοσίευση του θεατρικού έργου της Μαρινέλας Βλαχάκη «Μανικιούρ Πεντικιούρ». 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Άνθρωπος 18ο τεύχος, Φεβρουάριος – Μάιος 2026 

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν: πίστη, θρησκεία και ηθική. 

ΛΟΥΝΤΒΙΧ ΒΙΤΓΚΕΝΣΤΑΪΝ – Θεός, επιστήμη και εμπειρία. [Από τις σημειώσεις της Έλλης Λαμπρίδη] Μετάφραση: Κωνσταντίνος Γαρίτσης 

ΤΖΩΝ ΚΟΤΤΙΝΓΚΧΑΜ – Φιλοσοφώντας για τη θρησκεία υπό ανθρώπινη οπτική Συνέντευξη στον Στέλιο Βιρβιδάκη 

ΜΑΡΙΑ ΒΕΝΙΕΡΗ – H αγάπη και η πίστη ως θεμέλια των θρησκευτικών πεποιθήσεων στο ύστερο έργο του Βιτγκενστάιν 

ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ – Ηθική και μεταφυσική στη σκέψη του Βιτγκενστάιν 

ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΟΛΤΣΙΔΑΣ – Φιλοσοφία σε italics. Ο Ντ. Ζ. Φίλλιπς μεταξύ ρεαλισμού και αντιρεαλισμού 

ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ – Είναι δυνατός ένας ουσιαστικός διάλογος μεταξύ πιστού και μη πιστού; Μία βιτγκενσταϊνική προσέγγιση 

ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΒΟΥΤΣΙΝΑ – Θρησκεία, ηθική και πνευματικότητα 

ΜΙΧΑΛΗΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ – Απαγορεύσεις, πράξεις και προθέσεις στην Ελίζαμπεθ Άνσκομπ και τον Θωμά Ακινάτη 

ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ – Έριδα για τη λατινική Λειτουργία: γλώσσα, πολιτική, θεολογία

ΜΠΑΡΜΠΑΡΑ ΚΡΟΥΚΕΡ – Ποιήματα Μετάφραση: Νατάσα Κεσμέτη 

ΡΟΜΠΕΡΤ ΜΠΕΡΝΣ – Πέντε ποιήματα Μετάφραση: Ιάκωβος Θήρας Καραμολέγκος 

ΜΑΡΙΝΕΛΛΑ ΒΛΑΧΑΚΗ – Μανικιούρ Πεντικιούρ. Ένα θεατρικό έργο για 10+1 γυναίκες 

Μνήμη και ιστορία στον Θανάση Βαλτινό 

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ – Ο Ανάπλους του Θανάση Βαλτινού και οι αντηχήσεις του στο εσωτερικό του αφηγηματικού του έργου 

ΕΥΓΕΝΙΑ ΜΑΡΙΝΑΚΟΥ – Τα αυγουστάχλαδα στον Ανάπλου. Μια μεταφορά της ιστορίας

ΘΕΟΔΟΣΗΣ ΦΑΡΔΗΣ – Τραύμα, μνήμη και σώμα στο Ημερολόγιο 1836-2011 του Θανάση Βαλτινού

Αφιέρωμα στον Διονύση Σαββόπουλο. 

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΟΥΡΤΟΒΙΚ – Φίλε θεατή, (αδι)έξοδος 

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΖΩΝΑΣ – Η ρωγμή ως τόπος φωτός και η Γιορτή ως ξανακερδισμένος χρόνος. Σημειώσεις για την ύστερη τραγουδοποιία του Διονύση Σαββόπουλου 

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΝΤ. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ – Τα «στιχηρά ιδιόμελα» του Διονύση Σαββόπουλου

ΜΙΧΑΗΛ Σ. ΚΑΛΑΒΡΟΣ – «Το πτώμα να γίνει γεγονός αναστάσιμο». 

Οι μέρες οι παλιές της ιστορίας και η ανέσπερη μέρα της τέχνης 

Στο οπισθόφυλλο του περιοδικού, έργο του Μπάμπη Πυλαρινού
με τίτλο «Διονύσης Σαββόπουλος».

Dimitris Baltas: God, World, Man to Poor Folk by F. Dostoevsky

Εισήγηση του Δρος Φιλοσοφίας Δημήτρη Μπαλτά, στο Διεθνές Συνέδριο για τον Ντοστογιέφσκι, με θέμα "Θεός-κόσμος-άνθρωπος στους Φτωχούς του Ντοστογιέφσκι" (Αθήνα, 18 Οκτωβρίου 2025).  

Dimitris Baltas 

God, World, Man 

to Poor Folk by F. Dostoevsky 

Poor Folk [its full title is Бе́дные лю́ди, 1846, 1847] is the first novel, in the form of letters, by F. Dostoevsky, which he published at the age of 26, and for which the great Vissarion Belinsky (1811-1848) wrote that “if Poor People had been shorter only by a tenth, and the author would have taken care to rid his novel of unnecessary repetitions of the same phrases and words, his work would truly be an impeccable work of art” . However, in this paper I will not deal with linguistic and phonological issues in the work of the Poor Folk, but rather philosophical, and specific issues that touch on philosophical anthropology, such as man’s relationship with the surrounding world and with God. To begin with, I would like to note that the triptych “God-World-Man” runs through Dostoevsky’s overall work as an object of reflection, discussion, and controversy. It is interesting that in the case of the early work of the Poor Folk, he raises these issues, but perhaps not as systematically as in his later and especially his so-called “great” works.

Ολόκληρο το κείμενο στη συνέχεια. 

Δημήτρης Μπαλτάς: Ο Κωνσταντίν Λεόντιεφ στην Ελλάδα (1863-1872)

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Δρ Φιλοσοφίας 

Ὁ Κωνσταντίν Λεόντιεφ στήν Ἑλλάδα (1863-1872) καί τό συγγραφικό ἔργο του τῶν ἐτῶν αὐτῶν Ὁ Ρῶσος συγγραφέας Κωνσταντίν Λεόντιεφ (1831-1891) εἶναι ἐλάχιστα γνωστός στό ἑλληνικό ἀναγνωστικό κοινό τόσο ἀπό τήν ἄποψη τῶν μεταφρασμένων στήν ἑλληνική ἔργων του, ὅσο καί ἀπό τήν παραγωγή βιβλίων ἤ ἄρθρων ἐπί τῶν θεωρητικῶν ἀντιλήψεών του. 

Συγκεκριμένα, ἔχουν μεταφραστεῖ στά ἑλληνικά παλαιότερα τό διήγημα «Χρύσω» το ὁποῖο εἶχε ἀποδοθεῖ ὡς «Χρυσή» καί πιό πρόσφατα τό δοκίμιό του «Ὁ βυζαντινισμός καί οἱ Σλάβοι» καί τό ἐκτενέστατο λογοτεχνικό ἀφήγημα Ὀδυσσέας Πολυχρονιάδης. Ἀναμνήσεις ἑνός Ἕλληνα ἀπό τό Ζαγόρι. Περιορισμένες εἶναι γενικά καί οἱ βιβλιογραφικές ἀναφορές στό θεωρητικό ἔργο του στήν ἑλληνική ἐκδοτική παραγωγή. 

Ἀκόμα λιγότερο γνωστό, νομίζω, ὅτι ἦρθε στήν Ἑλλάδα ὡς διπλωμάτης, καί ὑπηρέτησε σέ διάφορες πόλεις τῆς Χώρας μας. Στήν διάρκεια αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας του συνέγραψε ὁρισμένα ἀφηγήματα πού ἀφοροῦν τήν ἀνθρωπογεωγραφία τοῦ τόπου, τά ὁποῖα παρουσιάζουν ἕνα ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον.

Ἀκριβῶς στήν ἔλευση καί τήν παραμονή τοῦ Κωνσταντίν Λεόντιεφ στήν Ἑλλάδα καί στά βιβλία του αὐτῆς τῆς περιόδου θά ἀναφερθῶ στήν σημερινή ὁμιλία. 

Στη συνέχεια ολόκληρη η ομιλία, η οποία εκφωνήθηκε στο συνέδριο «Ρωσία και Ελλάδα τον 18ο και 19ο αιώνα», που πραγματοποιήθηκε στο Ρωσικό σπίτι στην Αθήνα.

 

Μαρίας Σκομπτσόβα: «Θρησκευτικός υλισμός. Η κοσμοαντίληψη του Βλαδίμηρου Σολοβιώφ»

Με αφορμή τη συμπλήρωση 80 ετών από τον εκούσιο κατά τις μαρτυρίες, αλλά βίαιο σε κάθε περίπτωση, θάνατο σε στρατόπεδο συγκέντρωσης μιας ομολογουμένως ιδιαίτερης προσωπικότητας, της ποιήτριας, θρησκευτικής φιλοσόφου, ζωγράφου, και από το 1932 μοναχής Μαρίας Σκομπτσόβα (1891-1945), οι Εκδόσεις Firebrand παρουσιάζουν το δοκίμιό της «Θρησκευτικός υλισμός. Η κοσμοαντίληψη του Βλαδίμηρου Σολοβιώφ». (εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια Δημήτρης Μπαλτάς). 

Είναι ευρύτερα παραδεκτό ότι συνολικά η ζωή της διακρινόταν από ορισμένη γενναιότητα και εν τέλει αντισυμβατικότητα: Εκινείτο μεταξύ των λογοτεχνικών κύκλων, παντρεύτηκε και χώρισε δύο φορές, διετέλεσε δήμαρχος την εποχή μετά την Επανάσταση του 1917, ασχολήθηκε με το δοκίμιο και ιδιαίτερα το θρησκευτικό-φιλοσοφικό, και, τέλος, εκάρη μοναχή. 

Στο δοκίμιο που παρουσιάζεται σήμερα σε ελληνική μετάφραση, η Μαρία Σκομπτσόβα προσεγγίζει πλευρές της κοσμοαντίληψης του Ρώσου φιλοσόφου Βλαδίμηρου Σολοβιώφ: «Ολόκληρη η φιλοσοφία του Σολοβιώφ προσπαθεί να βρει το βασικό νόημα και τον πυρήνα της ύπαρξης στη Θεία αρχή, και σε αυτή τη Θεία αρχή να ενισχύσει όλες τις πτυχές και όλους τους τύπους και εκδηλώσεις της παγκόσμιας ζωής, να κατανοήσει τα πάντα ως ενιαίο κόσμο, τη Θεανθρώπινη διαδικασία που αγκαλιάζει ολόκληρο το σύμπαν σε όλες τις εκδηλώσεις του».

Αντώνη Δ. Βασιλάκη: Ύβρις, Ιστορία, Τραγωδία και Ελευθερία

Ἀντώνη Δ. Βασιλάκη

Ὕβρις, Ἱστορία, Τραγωδία καὶ Ἐλευθερία: ἀπὸ τὴ θυσία τῆς ἐλευθερίας στὴν ἐλευθερία τῆς θυσίας  

Από το Περιοδικό ΘΕΟΛΟΓΙΑ, Ἰανουάριος - Μάρτιος 2025. 

   

Ο Αντώνης Δ. Βασιλάκης γεννήθηκε στην Κέρκυρα και είναι Διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, του οποίου είναι πτυχιούχος της Φιλοσοφικής και της Θεολογικής Σχολής. Παράλληλα, σπουδάζοντας και μουσική έλαβε και τα πτυχία Ωδικής, Αρμονίας, Αντίστιξης, Φούγκας, και τα διπλώματα Σύνθεσης και Βυζαντινής μουσικής. Μετά την συμπλήρωση των σπουδών του με υποτροφία στα ελβετικά Παν/μια της Bern και Basel επέστρεψε στην Ελλάδα και δίδαξε φιλολογία και μουσική στη Ριζάρειο Σχολή, καθώς και σε διάφορα Ωδεία, ενώ για ένα διάστημα αναπλήρωσε τον Καθηγητή Φιλοσοφίας και Ακαδημαϊκό Ε. Μουτσόπουλο σε παραδόσεις Φιλοσοφίας της Τέχνης στο Παν/μιο Αθηνών. Δημιούργησε μουσικά συγκροτήματα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, διευθύνοντας μεταξύ των άλλων και τη Δημοτική Χορωδία Κερκύρας. Επί 33 χρόνια περίπου διηύθυνε την Χορωδία και την Ορχήστρα του Παν/μίου Αθηνών, διδάσκοντας έργα όπως καντάτες του J.S. Bach, το Μεσσία του G.F. Händel, την όπερα Διδώ και Αινείας του H. Purcell, τα ορατόρια Gloria και Magnificat του A. Vivaldi, κοντσέρτα Ευρωπαίων συνθετών, μουσική Επτανησίων συνθετών, όπως του Ν.Χ. Μαντζάρου (βλ. https://www.ert.gr/ert-arxeio/nikolaos-mantzaros-12-aprilioy-1872/), καθώς και άλλων Ελλήνων σύγχρονων συνθετών και βυζαντινών μελωδών, δίδοντας συναυλίες στο Παν/μιο Αθηνών, στο Ηρώδειο, στο Μέγαρο Μουσικής, σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις και Πανεπιστήμια, καθώς και στην ελληνική επαρχία. Έως τώρα έχει γράψει κυρίως μουσική σε αρχαίο ποιητικό λόγο (τραγωδία), καθώς και σε κείμενα νεοελλήνων ποιητών για φωνητικά και ορχηστρικά σχήματα. Συγχρόνως μετέχει σε συνέδρια και κύκλους φιλοσοφικών διαλέξεων.

Saul Newman: "Ο αναρχο‐μυστικισμός του Gustav Landauer και η κριτική της πολιτικής θεολογίας"

Μόλις κυκλοφόρησε (Απρίλιος 2025) από τις εκδόσεις firebrand, Σειρά υποδαύλιση vi, η μελέτη του Saul Newman, με τίτλο: "Ο αναρχο‐μυστικισμός του Gustav Landauer και η κριτική της πολιτικής θεολογίας". 

Μετάφραση: Κωστής Α. Πέτρου

Επίμετρο: Δημήτρης Μπαλτάς

Επιμέλεια: Έμη Διαούρτα - Αγαπητού. 

Το βιβλίο αφιερώνεται στη μνήμη του Γιώργου Τσάκαλου (1958-2024) του βιβλιοπωλείου "Ναυτίλος". 

Στο οπισθόφυλλο διαβάζουμε: 

"Η «μη‐πολιτική» σκέψη του Landauer, η οποία εμπνέεται από αυτό που αποκαλώ αναρχο‐μυστικισμό και χαρακτηρίζεται από τις ιδέες της μυστικιστικής απόσυρσης, της αρνητικής σκέψης και των νέων μορφών κοινότητας και του συνεταιρίζεσθαι, μας παρέχει πραγματική πνευματική διορατικότητα. Ξέχωρα από το αν, η πολιτική σκέψη του Landauer, είναι ή δεν είναι μια νέα πτυχή της ριζοσπαστικής πολιτικής θεολογίας –η οποία να στέκεται δίπλα σε άλλες ριζοσπαστικές συναρθρώσεις όπως η θεολογία της απελευθέρωσης, ο Χριστιανικός αθεϊσμός, ο Χριστιανικός αναρχισμός, η οικοθεολογία ή όποια άλλη χειραφετική προσέγγιση στους μετα‐κοσμικούς, εσχατολογικούς καιρούς που βρισκόμαστε– τουλάχιστον ο αναρχο‐μυστικισμός είναι ένας τρόπος του σκέπτεσθαι πολιτικά χωρίς κυριαρχία". 

Ο Saul Newman είναι καθηγητής της Πολιτικής Θεωρίας στο Κολλέγιο Goldsmith του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Το ερευνητικό του ενδιαφέρον επικεντρώνεται στον χώρο της ηπειρωτικής φιλοσοφίας, της πολιτικής και κοινωνικής θεωρίας και της ριζοσπαστικής πολιτικής σκέψης. Έχει γράψει εκτεταμένα κείμενα για τον αναρχισμό και τον μετα-αναρχισμό. 

Ο Δρ Φιλοσοφίας Δημήτρης Μπαλτάς στο κείμενό του, που είναι το Επίμετρο της έκδοσης, σημειώνει, μετά άλλων, τα εξής χαρακτηριστικά: 

"Η μελέτη Ο αναρχο-μυστικισμός του Λαντάουερ και η κριτική της Πολιτικής θεολογίας του καθηγητή S. Newman που παρουσιάζεται σήμερα σε ελληνική μετάφραση, αποτελεί μία κριτική προσέγγιση της σκέψης του Καρλ Σμιτ (Carl Schmitt, 1888-1985) μέσῳ της θεώρησης του Γκούσταβ Λαντάουερ (Gustav Landauer, 1870-1919), την οποία ο Newman προσδιορίζει ως «αναρχο-μυστικισμό». Παρενθετικά να σημειώσω ότι ο όρος αυτός και μάλιστα αντιστρόφως, συγκεκριμένα ως «μυστικιστικός αναρχισμός», είχε χρησιμοποιηθεί παλαιότερα μεταξύ των Ρώσων διανοητών, λ.χ. στον Γκ. Τσουλκώφ (Гео́ргий Ива́нович Чулко́в, 1879-1939) και στον Ν. Μπερντιάγιεφ (Николай Александрович Бердяев, 1874-1948). 

Η μελέτη του S. Newman επαναφέρει, νομίζω, στην σύγχρονη συζήτηση περί του κράτους, και μάλιστα της μορφής εκείνης που έχει διαμορφωθεί υπό την «φιλελεύθερη ιδεολογία», τις απόψεις του Γκούσταβ Λαντάουερ σε σύγκριση με την «Πολιτική Θεολογία» που είχε οριοθετήσει ο Καρλ Σμιτ. Είναι ευνόητο ότι η πραγματεία του Newman έχει έναν συνθετικό χαρακτήρα. Οι καταβολές της σκέψης του Λαντάουερ, όπως επισημαίνει και ο Newman, ανάγονται στον χριστιανικό μυστικισμό, ιδιαίτερα στον Μ. Έκκχαρτ και στον Νικόλαο Κουζάνο, αλλά και στον Λα Μποεσί, στον Προυντόν και στον Κροπότκιν. 

Έτσι, με την μελέτη του Newman αναδεικνύεται το «αναρχο-μυστικιστικό στοιχείο» της σκέψης του Λαντάουερ. Τέλος, να προσθέσω ότι η παρούσα εργασία του Newman έρχεται να συμπληρώσει το κενό στην ελληνική βιβλιογραφία πάνω στην σκέψη του Λαντάουερ". 

Δημήτρης Μπαλτάς: Πρόσωπα και ζητήματα στην αυτοβιογραφία του Ν. Μπερντιάγιεφ

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Πρόσωπα καί ζητήματα στήν αὐτοβιογραφία τοῦ Ν. Μπερντιάγιεφ 

Στήν παροῦσα ὁμιλία θά κάνω λόγο γιά τήν «Αὐτοβιογραφία» τοῦ Ρώσου φιλοσόφου Ν. Μπερντιάγιεφ (1874-1948). Γιά τίς συγκεκριμένες ἀναφορές σέ πρόσωπα καί ζητήματα τοῦ βιβλίου χρησιμοποίησα τό ρωσικό πρωτότυπο, το ὁποῖο μάλιστα φέρει τόν τίτλο «Αὐτογνωσία. Δοκίμιο φιλοσοφικῆς αὐτοβιογραφίας», καί ὄχι τήν γαλλική πού ἐπιγράφεται «Δοκίμιο πνευματικῆς αὐτοβιογραφίας» ἤ τήν ἀγγλική πού ἔχει τόν τίτλο «Ὄνειρο καί πραγματικότητα. Δοκίμιο αὐτοβιογραφίας». 

Μία βασική εἰσαγωγική παρατήρηση εἶναι ὅτι τό συγκεριμένο βιβλίο δέν μπορεῖ χαρακτηριστεῖ ὡς «αὐτοβιογραφία», «ἀπομνημονεύματα» ἤ ἔστω «ἡμερολόγιο» κατά τήν συνήθη ἔννοια τῶν ὅρων αὐτῶν. Σέ γενικές γραμμές ὁ συγγραφέας δίνει ὁρισμένη σημασία στήν χρονολογική σειρά παρουσίασης τῶν γεγονότων, ἀλλά ὄχι ἀποκλειστική, καθ’ ὅσον τόν ἐνδιαφέρει περισσότερο ἡ προσέγγιση καί ἡ διασάφιση ζητημάτων τῆς φιλοσοφικῆς σκέψης του. 

(Ὁμιλία τοῦ γράφοντος στήν ἐκδήλωση τῆς Χριστιανικῆς, στίς 16.12.2024, στήν Βιβλιοθήκη τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν). 

Ολόκληρο το κείμενο στη συνέχεια.  

 

H εκδήλωση της “ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ” προς τιμή του φιλόσοφου και θεολόγου της Ρωσικής διασποράς Νικολάου Μπερντιάγιεφ έγινε το απόγευμα στις 16 Δεκεμβρίου 2024 στη βιβλιοθήκη της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών. 

Εισηγητές και εισηγήσεις: 

Δημήτρης Μπαλτάς, δ.φ., εκπαιδευτικός: Πρόσωπα και ζητήματα στην αυτοβιογραφία του Ν. Μπερντιάγιεφ 

Γεώργιος-Νεκτάριος Παναγιωτίδης, προγραμματιστής υπολογιστών, συγγραφέας: Η στάση του Ν. Μπερντιάγιεφ απέναντι στον Αθεϊσμό και τον Αστικό Χριστιανισμό 

Σωτήρης Γουνελάς, συγγραφέας, κριτικός πολιτισμού: Περί δουλείας και ελευθερίας στον Ν. Μπερντιάγιεφ 

Γιάννης Ζερβός, νομικός, διευθυντής σύνταξης της “Χ” : Η "πολιτική διαθήκη" του Ν. Μπερντιάγιεφ

Γιώργος Κρανιδιώτης, ιατρός, αρθρογράφος: Η κοινωνική και πολιτική φιλοσοφία του Ν. Μπερντιάγιεφ 

Κωνσταντίνος Καμαριάρης, συγγραφέας, παρουσιαστής θεάτρου Σκιών: Κριτική παρουσίαση τριών θεμάτων του Ν. Μπερντιάγιεφ.

Συντόνισε ο Κωνσταντίνος Μπλάθρας διευθυντής της “Χ”, θεολόγος. 

Ο Γιώργος Κρανιδιώτης για την κοινωνική φιλοσοφία του Νικολάι Μπερντιάγιεφ

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος), διοργανώνει ένα αφιέρωμα στον Ρώσο θρησκειοφιλόσοφο Νικολάι Μπερντιάεφ (Κίεβο 1874-Παρίσι 1948), με αφορμή την επέτειο των 150 χρόνων από τη γέννησή του. 

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 19 Οκτωβρίου 2024 και ώρα 18.30 στο Πνευματικό Κέντρο της Ενορίας του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού (Χρυσοστόμου Σμύρνης 22). 

Ομιλητές θα είναι ο Γιώργος Κρανιδιώτης, ο Δημήτρης Μπαλτάς και ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος. 

Ο Γιώργος Κρανιδιώτης, ιατρός, πτυχιούχος φιλοσοφίας, θα ανατπύξει το θέμα: «Η κοινωνική φιλοσοφία του Νικολάι Μπερντιάγιεφ». 

Ο Γιώργος Κρανιδιώτης γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1976. Σπούδασε Ιατρική και Φιλοσοφία–Παιδαγωγική–Ψυχολογία (ειδίκευση: Φιλοσοφία) στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Είναι αριστούχος Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης στην Ιστορία της Φιλοσοφίας (Φιλοσοφική Σχολή ΕΚΠΑ). Ειδικεύθηκε στην Εσωτερική Παθολογία στη Θεραπευτική Κλινική του ΕΚΠΑ στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Αλεξάνδρα». Εργάζεται ως ιατρός του ΕΣΥ στο Γενικό Νοσοκομείο Πειραιώς «Τζάνειο». Είναι έγγαμος και πατέρας τριών παιδιών. 

Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα αφορούν: από πλευράς Ιατρικής, στη Βιοηθική, τα προθανάτια διλήμματα, τη Διαφορική Διάγνωση στην Εσωτερική Παθολογία και την κλινική αντιμετώπιση της COVID-19, και από πλευράς Φιλοσοφίας, στην αρχαία, την πατερική και τη νεώτερη και σύγχρονη ηπειρωτική φιλοσοφία. Το επιστημονικό του έργο περιλαμβάνει: δημοσίευση άρθρων σε διεθνή και ελληνικά περιοδικά, ομιλίες και ανακοινώσεις εργασιών σε διεθνή και ελληνικά συνέδρια, και συμμετοχή στη συγγραφή και επιμέλεια βιβλίων. Είναι μέλος της Συντακτικής Ομάδας του τετραμηνιαίου φιλοσοφικού περιοδικού «Άνθρωπος».

Ο ΝΙΚΟΛΑΪ ΜΠΕΡΝΤΙΑΓΙΕΦ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ Β. ΜΠΑΛΤΑ

Ο Δημήτριος Β. Μπαλτάς, Δρ Φιλοσοφίας, είναι γνωστός για τις σημαντικές μελέτες και μεταφράσεις του σε ζητήματα ρωσικής φιλοσοφίας. 

Στην Ιδιωτική Οδό έχουμε αναρτήσει δεκάδες κείμενά του για τα θέματα αυτά, τα οποία μπορείτε να δείτε συγκεντρωμένα ΕΔΩ. 

Φέτος, συμπληρώθηκαν 150 χρόνια από την γέννηση του μεγάλου ρώσου φιλοσόφου της θρησκείας Νικολάι Αλεξάντροβιτς Μπερντιάγιεφ (Никола́й Алекса́ндрович Бердя́ев, 18 Μαρτίου 1874 - 24 Μαρτίου 1948). 

Ο Μπερντιάγιεφ είναι ένας από τους κορυφαίους στοχαστές του 20ού αιώνα, αλλά καθώς βρίσκεται στο μεταίχμιο της θρησκευτικής και φιλοσοφικής σκέψης, συμβαίνει το παράδοξο να παραβλέπεται από τους ειδικούς στη φιλοσοφία ως «θεολόγος» και από τους θεολόγους να θεωρείται ως υπερβολικά φιλοσοφικός στοχαστής. 

Ο Δημήτρης Μπαλτάς έχει ασχοληθεί εκτενώς με τον Μπερντιάγιεφ σε δύο επίπεδα: συγγραφή κειμένων πάνω στο έργο του και μεταφράσεις κειμένων του Μπερντιάγιεφ. Αρκετά από αυτά έχουμε αναδημοσιεύσει στην Ιδιωτική Οδό. 

Από αυτή την εργασία του Δημήτρη Μπαλτά καταδεικνύεται η μεγάλη σημασία αυτού του ξεχωριστού διανοητή, ο οποίος θέτει ως επίκεντρο της σκέψης του την ελευθερία. Φυσικά κυρίαρχος είναι και ο Θεός, ο Χριστιανισμός και η Ορθοδοξία ειδικότερα. 

Τα κείμενα του Δημήτρη Μπαλτά για τον Μπερντιάγιεφ είναι τα εξής: 

α΄. Ἡ πολιτική φιλοσοφία τοῦ N.Berdiaeff, Ἐν Ἀθήναις, 2001 

β΄. «N. Berdiaeeff καί Vl. Loskky. In memoriam», Ἀνάπλασις, τ. 435, 2008, σ. 79 

γ΄. «Οἱ μεταφράσεις τοῦ Ν. Μπερντιάγιεφ στά ἑλληνικά», ἐφημ. Χριστιανική, 2.11. 2017 

δ΄. «Ὁ Νικολάι Μπερντιάγιεφ καί ἡ Θεολογία τῆς Ἀπελευθέρωσης», Σύναξη 159, 2021, σσ. 74-77. 

ε' Πρόλογος του Δ. Μπαλτά στο βιβλίο "Νικολάι Μπερντιάεφ, Για τον Ντοστογιέφσκι" (εκδόσεις s@mizdat, 2017). 

Οι μεταφράσεις του Δ. Μπαλτά κειμένων του Μπερντιάγιεφ είναι οι εξής: 

α΄. «Ἡ κρίση τοῦ ἀνθρωπισμοῦ», Εὐθύνη, τ. 421, 2007, σ. 19 

β΄. «Χριστιανισμός καί ἀντισημιτισμός», Σύναξη, τ. 132, 2014, σσ. 77-94 

γ΄. «Ὁ θρησκευτικός χαρακτήρας τῆς ρωσικῆς φιλοσοφίας», Φρέαρ 11, 2015, σσ. 290-298 

δ΄. «Ἡ πνευματική κατάσταση τοῦ σύγχρονου κόσμου», Σύναξη 134, 2015, σσ. 82-95 

ε΄. «Ἀνατολή καί Δύση», Στέπα 5, 2016, σσ. 222-235 

στ΄. «Ὀρθοδοξία καί οἰκουμενικότητα», Σύναξη 144, 2017, σσ. 4-15.

Δείτε όλες τις αναρτήσεις της Ιδιωτικής Οδού για την Ρωσική Διανόηση ΕΔΩ.  

Στην εκδήλωση που διοργανώνει το Καλλιτεχνικό Σύνολο "Πολύτροπον" για τα 150 χρόνια από τη γέννηση του  Νικολάι Μπερντιάγιεφ, το προσεχές Σάββατο, 19 Οκτωβρίου 2024, στις 6.30 μ.μ. στο Πνευματικό Κέντρο του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού, ο Δημήτρης Μπαλτάς θα αναπτύξει το θέμα: "Ο Νικολάι Μπερντιάγιεφ ως ιστορικός της φιλοσοφίας". 

Εν κατακλείδι, παραθέτουμε και την Εργογραφία του Δημήτρη Μπαλτά (δεν συμπεριλαμβάνονται οι δεκάδες μεταφράσεις) για θέματα και μορφές της Βυζαντινής και Ρωσικής Φιλοσοφίας. 

Θέματα ρωσσικῆς φιλοσοφίας, Ἐκδόσεις Γρηγόρη, Ἀθήνα 2004 

Ὀντολογικά ζητήματα στό ἔργο τοῦ Γεωργίου Παχυμέρη, Ἐν Ἀθήναις 2002 

Ρῶσσοι φιλόσοφοι. 19ος-20ός αἰ., Ἐκδόσεις Σαββάλας, Ἀθήνα 2002 

Sergius Boulgakoff  (1871-1944), Ἀθήνα 2005 

Ὄψεις τῆς κοσμολογίας καί τῆς ἀνθρωπολογίας τοῦ Νικηφόρου Βλεμμύδη, Ἀθήνα 2007 

Σταθμοί τῆς ρωσσικῆς φιλοσοφίας, Ἐναλλακτικές Ἐκδόσεις, Ἀθήνα 2008 

Τομές στή ρωσσική σκέψη, Ἐναλλακτικές Ἐκδόσεις, Ἀθήνα 2009 

Ντοστογιέφσκι. Ζητήματα φιλοσοφικῆς ἀνθρωπολογίας, Ἐναλλακτικές Ἐκδόσεις, Ἀθήνα 2010 

Ἡ Ρωσσία τοῦ Νικολάϊ Γκόγκολ, Ἐναλλακτικές Ἐκδόσεις, Ἀθήνα 2011. 

Μαρτυρολόγιο. Συγγραφεῖς καί καλλιτέχνες στό στόχαστρο τῆς σοβιετικῆς ἐξουσίας, Ἐναλλακτικές Ἐκδόσεις, Ἀθήνα 2014 

Ζητήματα αἰσθητικῆς στήν ρωσική σκέψη τοῦ 19ου αἰ., ἐκδόσεις S@mizdat, Ἀθήνα 2017 

Ex Libris, ἐκδόσεις S@mizdat, Ἀθήνα 2018 

Ἀπό τά κριτικά, ἐκδόσεις S@mizdat, Ἀθήνα 2019 

From the Byzantine to the Russian Philosophy, Athens 2022 

Μιχαήλ Ἀλεξάντροβιτς Μπακούνιν. Ἀπό τήν ζωή καί τό ἔργο του, Ἀθήνα 2023.

Σ. Μπουλγκάκωφ, Φιλοσοφία τῆς οἰκονομίας. Ὁ κόσμος ὡς οἰκονομία, εἰσ.μετ.-σχόλ. Δημ. Μπαλτᾶς, Ἀθήνα 2024. 

ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ: "Το πρόβλημά μας είναι πολιτικό, όχι οικονομικό" (Βίντεο)

Ο αείμνηστος καθηγητής Χρήστος Γιανναράς, στο βιβλιοπωλείο Ιανός στο κέντρο της Αθήνας, μιλάει στο πολυπληθές ακροατήριό του για την κατάσταση στην Ελλάδα σήμερα, με αφορμή την έκδοση από τον Ιανό του βιβλίου του "Το πρόβλημά μας είναι πολιτικό, όχι οικονομικό", όπου έχουν συγκεντρωθεί οι επιφυλλίδες του 2012 (που δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα Καθημερινή). 

Παραθέτουμε το βίντεο της εκδήλωσης. 

ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΗ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Κυκλοφορεί ήδη ο δεύτερος τόμος της σειράς "Τα Βιβλία Των Άλλων ΙΙ, Έλληνες Στοχαστές" (εκδόσεις Καστανιώτη). με κριτικά κείμενα του μεγάλου Κωστή Παπαγιώργη.  

Εισαγωγή - Επιμέλεια Δημήτρης Καράμπελας. 

Εξώφυλλο: Μάρια Μπαχά. 

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος εγκαινίασε την Τετάρτη 10 Απριλίου 2024, στον Πύργο Βιβλίων της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 14» που επιμελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, Σταύρος Ζουμπουλάκης. 

Η πρώτη εκδήλωση είχε τίτλο "Κωστής Παπαγιώργης (1947-2014). Δέκα χρόνια από τον θάνατό του". 

Μια πολύ σημαντική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε με αφορμή και την έκδοση του δεύτερου τόμου της σειράς "Τα βιβλία των άλλων", ο οποίος περιλαμβάνει πρώιμα και ύστερα δοκίμια ή κριτικά σημειώματα του Κωστή Παπαγιώργη για σημαντικούς Έλληνες στοχαστές που «εφηύραν τον εαυτό τους» εντός και εκτός Ελλάδoς – ανάμεσά τους o Ζήσιμος Λορεντζάτος, ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ο Παναγιώτης Κονδύλης, ο Κώστας Αξελός, ο Χρήστος Γιανναράς, ο Στέλιος Ράμφος. Με μια σπάνια θυμική εμπλοκή, ο Παπαγιώργης συζητά κομβικά έργα της σύγχρονης σκέψης –όπως Το χαμένο κέντρο, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, Το Πρόσωπο και ο Έρως ή Η κριτική της μεταφυσικής στη νεότερη σκέψη, Πελεκάνοι Ερημικοί, δίνοντας παράλληλα τη δική του απάντηση στα κρίσιμα πνευματικά ερωτήματα που τα εξέθρεψαν. 

Τιμώντας τη μνήμη του σπουδαίου δοκιμιογράφου, δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του, η εκδήλωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης εστίασε σ' αυτή τη συνομιλία του Παπαγιώργη με τα παραπάνω ξεχωριστής σημασίας έργα. 

Ομιλητές: 

- Δημήτρης Καράμπελας, Ιστορικός του Δικαίου, Δοκιμιογράφος 

- Φώτης Βασιλείου, Συγγραφέας, Επίκουρος Καθηγητής Ιονίου Πανεπιστημίου 

- Σταύρος Ζουμπουλάκης, Πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος. 

Οι ομιλητές ήσαν όλοι καίριοι και ουσιαστικοί. Μπήκαν στο βάθος της σκέψης του Παπαγιώργη, προσπαθώντας να αναδείξουν την κριτική του σκέψη σε σχέση με τα έργα των ελλήνων στοχαστών που τον απασχόλησαν. 

Παραθέτουμε το βίντεο της εκδήλωσης. 

    

Τα βιβλία των άλλων II

Περιεχόμενα

Εισαγωγή 

Ζήσιμος Λορεντζάτος 

Χρήστος Μαλεβίτσης 

Χρήστος Γιανναράς 

Στέλιος Ράμφος 

Κορνήλιος Καστοριάδης 

Κώστας Αξελός 

Παναγιώτης Κονδύλης 

Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος 

Σταύρος Ζουμπουλάκης 

Ιωάννης Ζηζιούλας 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 

Οργή Θεού (Μια πολιτική ανάγνωση της Βίβλου) 

Μια επιστολή του Χρήστου Γιανναρά στον Κωστή Παπαγιώργη

Ο Κωστής Παπαγιώργης γεννήθηκε το 1947 στο Νεοχώριο Υπάτης. Έζησε τα παιδικά του χρόνια στην Παραλία Κύμης, όπου υπηρετούσε ως δάσκαλος ο πατέρας του, και εν συνεχεία στην Αθήνα (Χαλάνδρι), στη Θεσσαλονίκη, στο Παρίσι (1968-1975) και πάλι στην Αθήνα (Εξάρχεια). 

Εξέδωσε μια σειρά δοκιμίων εμπνευσμένων από την κλασική αρχαιότητα και από τον βίο του σημερινού καθημερινού ανθρώπου, καθώς και έργα που αφορούσαν έμμεσα ή άμεσα το φρόνημα του Νεοέλληνα. Επίσης επιδόθηκε με αξιοζήλευτη δεινότητα στις μεταφράσεις σημαντικών φιλοσόφων και διανοητών (μεταξύ άλλων Σαρτρ, Σιοράν, Ντεριντά, Ρικέρ, Κίρκεγκωρ, Φουκώ, Λεβινάς). 

Στις Εκδόσεις Καστανιώτη ήταν διευθυντής των σειρών «Ελάσσονα Φιλοσοφικά», «Μείζονα Φιλοσοφικά» και «Μέγιστα Φιλοσοφικά». Παλαιότερα διηύθυνε στις Εκδόσεις Ροές τη φιλοσοφική σειρά «Δοκίμια». Συνεργάστηκε με περιοδικά (Πλανόδιον, Αθηνόραμα, Το Δέντρο, Αντί κ.ά.), εφημερίδες (Lifo, Επενδυτής, Κόσμος του Επενδυτή και παλαιότερα Απογευματινή), καθώς και με πόρταλ στο διαδίκτυο (matrix24.gr και Protagon). 

Το 2002 τιμήθηκε με το Κρατικό Λογοτεχνικό Βραβείο Μαρτυρίας-Χρονικού για το βιβλίο του Κανέλλος Δεληγιάννης. Ήταν παντρεμένος με τη Ράνια Σταθοπούλου. 

Έφυγε από τη ζωή στις 21 Μαρτίου 2014.

Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΙΧΑΗΛ ΑΛΕΞΑΝΤΡΟΒΙΤΣ ΜΠΑΚΟΥΝΙΝ

Δημήτρης Μπαλτάς, Μιχαήλ Αλεξάντροβιτς Μπακούνιν, (1814-1876). Από την ζωή και το έργο του, Αθήνα 2023, σελ. 205. 

Καρπός μιας μακράς ενασχόλησης του συγγραφέα Δημήτρη Μπαλτά με την ζωή και τα κείμενα του Μιχαήλ Μπακούνιν αποτελεί το βιβλίο του "Μιχαήλ Αλεξάντροβιτς Μπακούνιν (1814-1876). Από την ζωή και το έργο του" που εκδόθηκε πρόσφατα (Αθήνα 2023, σελ. 205). 

Το βιβλίο συγκροτείται από την Εισαγωγή πάνω στην ζωή και το συγγραφικό έργο του Ρώσου φιλοσόφου, με αναφορές σε πρωτογενείς πηγές και στην σχετική Βιβλιογραφία, και από μία Ανθολογία κειμένων των Μπακούνιν, από τα πρώτα μέχρι τα τελευταία δημοσιευμένα του, σε μετάφραση του Δημ. Μπαλτά. 

Βασική ερμηνευτική αφετηρία του συγκεκριμένου βιβλίου είναι οι προσεγγίσεις του Σεργίου Μπουλγκάκωφ, του Νικολάι Λόσσκυ και του Βασίλι Ζενκόφσκυ σύμφωνα με τις οποίες ο Μιχαήλ Μπακούνιν, συγγραφέας και επαναστάτης, εντάσσεται στην Ιστορία της φιλοσοφίας, και ειδικότερα της Ρωσικής φιλοσοφικής σκέψης.

Dimitrios Baltas: Fr Nicholas Afanasiev

Dimitrios Baltas 

Fr Nicholas Afanasiev 

One hundred and thirty years since his birth 

Abstract 

This study is focused on the life and especially on the thought of Fr Nicholas Afanasiev (Николай Николаевич Афанасьев, 1893-1966). Initially, after a brief outline of the life and action of Fr Nicholas is given, subsequently, there will be a reference to the theological thought of the Russian writer, and indeed based not only on his famous dissertation "The Church of the Holy Spirit", but also his other, equally important, publications. 

 

Αριστερά του Αφανάσιεφ εικονίζεται ο Αντώνιος - Αιμίλιος Ταχιάος 

και δεξιά εικονίζεται ο Ιωάννης Μέγιεντορφ

ΣΕΡΓΙΟΣ ΜΠΟΥΛΓΚΑΚΩΦ: Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

Σ. Μπουλγκάκωφ, Η τραγωδία της φιλοσοφίας, εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια Δημήτρης Μπαλτάς, Αθήνα 2022, σελίδες 298 

Περιεχόμενα Δημ. Μπαλτᾶς, Ἀντί εἰσαγωγῆς 

Πρόλογος 

Μέρος Πρῶτο. Τύποι φιλοσοφικῶν οἰκοδομημάτων 

Κεφ. Α΄. Ἡ φύση τῆς σκέψης 

Κεφ. Β΄. Χαρακτηριστικά τῆς ἱστορίας τῆς σύγχρονης φιλοσοφίας 

α. Συστήματα ἰδεαλισμοῦ 

β. Συστήματα πανλογισμοῦ 

γ. Συστήματα οὐσιοκρατικά: Ἡ φιλοσοφία τῆς ταυτότητας καί ὁ μονισμός 

Μέρος δεύτερο. Φιλοσοφία τῆς τριαδικότητας 

Κεφ. Α΄. Τό φιλοσοφικό νόημα τῆς τριαδικότητας 

Παράρτημα: Κάντ. Ἡ διδασκαλία τοῦ Κάντ περί τῆς ὑπάρξεως 

Κεφ. Β΄. Ἀπό τήν εἰκόνα στό Ἀρχέτυπο 

Κεφ. Γ΄. Τό ἀξίωμα τῆς Τριάδος καί τό δόγμα της 

Παραρτήματα 

Ι. Στὸν Kάντ. Ἡ ἀντίληψη περί τῆς ὑπερβατικότητας στόν Κάντ 

ΙΙ. Στόν Χέγκελ. 

α. Ἡ Λογική τοῦ Χέγκελ ὡς ὀντολογία καί θεολογία 

β. Οἰκοδομήματα Λογικῆς 

ΙΙΙ. Στόν Φίχτε 

α΄. Παρουσίαση τῶν ἰδεῶν τῆς «Διδασκαλίας τῆς ἐπιστήμης» Περί τῆς πραγματικότητας 

β΄. Κριτική τῆς θεωρίας τοῦ Φίχτε 

Ἡ φιλοσοφία τοῦ Ἐγώ 

Τό μή-Ἐγώ καί ἡ φύση 

Φίχτε καί Χέγκελ

Dimitrios Baltas: From the Byzantine to the Russian Philosophy

Μόλις κυκλοφόρησε ένα βιβλίο του Δρος Φιλοσοφίας Δημήτρη Β. Μπαλτά, με τίτλο: ‘‘From the Byzantine to the Russian Philosophy’’. 

Στο βιβλίο αυτό περιλαμβάνονται κείμενα του συγγραφέα που έχουν δημοσιευτεί στα ρουμανικά, αγγλικά, γαλλικά και ρωσικά. Πρόκειται για ορισμένους από τους σταθμούς της διαδρομής του Δ. Μπαλτά στις περιοχές της βυζαντινής και της ρωσικής φιλοσοφικής σκέψης. 

Τα περιεχόμενα είναι τα εξής: 

1. Ontological issues in the work of George Pachymeres 

2. Moses’ Life according to Philon the Alexandrian and Gregory of Nyssa 

3. The Ascetical Homilies of Isaac of Nineveh in the Russian thought of the 19th and 20th centuries 

4. Aspecte ale teoriei anarhismului în Rusia secolului al XIX-lea 

5. Sergei Bulgakov (1871-1944). Seventy years since his death 

6. Părintele Serghei Bulgakov: de la marxism la Teologie 

7. ‘‘Père Serge Boulgakov, Ma vie dans l’ Orthodoxie. Notes autobiographiques, trad. I. Rovere-Sova, M. Rovere-Tsivikis, Éditions des Syrtes, Genève 2015, p. 255’’ 

8. La production philosophique des Russes de la Diaspora 

9. Хризостом Пападопулос и богословский академический ландшафт России XIX века 

10. The anthropology of Dostoevsky's “The Adolescent”. 

Dimitrios Baltas: Fr. Sergei Bulgakov (1871-1944) - One hundred fifty years since his birth

Dimitrios Baltas 

Fr. Sergei Bulgakov

The present article constitutes a brief reference to the life and work of Sergei Bulgakov. Sergei Bulgakov was born on 16 July 1871 in the town of Livny, south of Moscow. Although he was raised in a religious ambience, he, in the beginning of his spiritual course, espoused Marxism and more so under the form of the so called "Legal Marxism" movement. Bulgakov’s first publication is entitled “The Significance of the Market in the Capitalist Production System” (1897). Discussing the possibility of the development of capitalism in Russia as a transition stage towards a socialist economy, Bulgakov accepts the necessity of the capitalist evolution, mainly on the issue of agricultural production. However, this stance contradicts the views of both the narodniki (= populists) as well as those of the consistent Marxists. The main work of this era is the two-volume "Capitalism And Agriculture" (St Petersburg, 1900). It is hereby noted that his effort to interpret the problems of agriculture according to the Marxism categories, made him realize the limitations of the Marxist theory and its inapplicability to this special sector of the economy. This was a "from the inside" criticism of Marxism (L. Zander, “Memoir”, in vol. "Sergius Boulgakov, A Bulgakov Anthology", ed. J. Pain-N. Zernov, Philadelphia, 1976, p. xxi). 

Then we come to the second phase of Bulgakov’s course, which, chronologically speaking, should be placed, between 1905 and 1917. Bulgakov is now a Professor of Political Economy in the University of Kiev and in the University of Moscow. The Revolution of 1905 constitutes an important landmark of the era as its ideological roots lie, up to a certain degree, on the notions of the ‘Legal Marxists’. It is at this exact period that Bulgakov, under the influence of the German idealism, rejects the anthropological and the social expression of the Marxist world view. Hence, the Russian author contradicts the notion of the individual as an economic unit and the identification of the individual’s psychology to the psychology of the class. One of the first main texts of this period, published in 1906, is entitled "Karl Marx As A Religious Type" (D. Baltas, trans. in Greek, Athos, Athens 2004). Some of the works of this era that need to be mentioned are the two-volume article collection entitled "From Marxism to Idealism" (St Peterburg, 1903), the also two-volume article collection "Two cities. Investigations into the nature ofsocial ideals" (Moscow, 1911), the celebrated thesis under the title "The Philosophy Of Economy: The World As Household" (Moscow, 1912) and the massive "The Unfading Light: Contemplations And Speculations" (Moscow, 1917), which is a notable contribution to religious philosophy. Finally, the volume "Quiet Thoughts", which includes articles dated between 1911 and 1915, can be traced in the same era. (One of these articles, having been translated, is included in my volume "Russian Philosophers, 19th -20th century", Savalas ed., Athens 2002, pp. 54-67, in greek). 

The last phase of Bulgakov’s spiritual development begins after the Russian Revolution of 1917 and is completed at the end of his life. Although Bulgakov does not especially investigate the nature of the Revolution of 1917, not in the sense that N. Berdyaev (1874-1948) does for example, a profound change in his life and thought has taken place, which is also reflected in his decision to enter priesthood. It is known that he was ordained an Orthodox Church priest in June 1918 in the Trinity Lavra of St Sergius, in the presence of a few distinguished friends, such as P. Florensky, N. Berdyaev et al. However, this fact does not necessarily mean a transition from philosophy to theology. It is more accurate, I believe, to maintain that Bulgakov is both a philosopher who theologizes and a theologian who philosophizes as well. Indeed, what creates an impression is Bulgakov’s enthusiasm during the era when he was a Marxist as well as when he returned to the Orthodox Church. Then he went to the University of Simferopol in Crimea until 1st January 1923, when he was exiled. It was then, in Yalta in 1922, that he wrote "Sous Les Remparts De Chersonese" published in French in 1999. 

From 1925 until 1944, the Russian thinker teaches the orthodox doctrine at the Institut de Theologie Orthodoxe Saint-Serge in Paris. It is mentioned that when he arrived at St Sergius “…he was known as the Marxist economist rather than the newly converted and ordained. That is why there was a lot of reaction against his appointment at the Institute, although most of his supporters were strongly anticommunist Russian immigrants” (Θ. Σταύρου, «Σεργκέϊ Μπουλγκάκωφ», Θρησκευτική καί Ἠθική Ἐγκυκλοπαίδεια, τ. 9, 187). Of course, later on, Bulgakov was a respectful figure who dominated St Sergius for many years. In this – the third – phase of his spiritual development, Bulgakov publishes two trilogies of doctrinal content: a. "The Burning Bush: On The Orthodox Veneration Of The Mother Of God". (Paris, 1927, in Russian), "The Friend Of The Bridegroom: On The Orthodox Veneration Of The Forerunner", (Paris, 1927), "Jacob’s Ladder: On Angels" (Paris, 1929) and b. "Le Paraclet" (Paris, 1936), "The Incarnate Word" (Paris, 1943), "The Bride of the Lamb" (Paris, 1945). Also another work of this era is the concise work ‘L’orthodoxie’ (Paris, 1932). Apart from these, the following works are of a special philosophical interest: "Die Tragodie Der Philosophie" (Darmstadt, 1927), which refers to the dialectics of the 19th century German philosophy, "The Wisdom Of God. A Brief Summary Of Sophiology" (London, 1937), in which Bulgakov briefly alludes to his sophiological theory, and finally "Philosophy Of The Name", (L’Age d’Homme, Lozanne, 1991) which constitutes Bulgakov’s important contribution to language philosophy. 

For the record, it should be mentioned that Bulgakov also visited Greece in 1936 when he participated in a Pan-Orthodox Congress in Athens. Three years later, father Sergei was stricken “by cancer of the larynx, but after two surgeries he escaped the danger; he lost his voice though and survived until 12th of June 1944”.(Η. Mastrogiannopoulos, "Θεολογικές Παρουσίες", Athens, 1986, p. 57).

ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟ ΕΛΥΤΗ ΑΠΟ ΤΟΝ π. ΓΕΩΡΓΙΟ ΛΕΚΚΑ ΣΤΟ "LECTURES ΑΛΗΘΩΣ"

Στο πλαίσιο του προγράμματος "LECTURES ΑΛΗΘΩΣ", δηλαδή της διαδικτυακής έκφρασης του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου "Αληθώς", που εμπνεύστηκε και επιμελείται ο ποιητής π. Παναγιώτης Καποδίστριας, πραγματοποιήθηκαν τέσσερις διαλέξεις για τον Οδυσσέα Ελύτη από τον Πρωτοπρεσβύτερο ΓΕΩΡΓΙΟ ΛΕΚΚΑ, Δρ Ελληνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Σορβόνης και μεταδιδακτορικό ερευνητή στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών Γαλλίας. 

Ο π. Γεώργιος ανέλαβε να παρουσιάσει μια σημαντική σειρά τεσσάρων "μαθημάτων", τα οποία συνέγραψε κατ' αυτή την περίοδο του Covid-19, εμβαθύνοντας ανα-δημιουργικά σε κάποιες από τις ποιητικές συλλογές του Ελύτη. Η σειρά φέρει τον τίτλο: "Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ ΩΣ ΚΑΤΕΞΟΧΗΝ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ". 

Αναμφισβήτητα ο κύκλος αυτών των διαλέξεων αποτελεί συμβολή στις Ελυτικές σπουδές και μάλιστα από μια φιλοσοφική σκοπιά όχι συνήθη. 

Για τις δύο πρώτες δείτε την σχετική ανάρτησή μας εδώ. 

Στην τρίτη βιντεοδιάλεξή του ο π. Λέκκας παρουσίασε τον Μικρό Ναυτίλο και τα Ελεγεία της Οξώπετρας. Στο Μικρό Ναυτίλο ο «δεύτερος κόσμος» αποτελεί τον τελικό μας προορισμό, ενώ στα Ελεγεία της Οξώπετρας, κατά τον π. Γεώργιο, ο ποιητής γράφει από την οπτική γωνία του μετά θάνατον αποκατεστημένου στον δεύτερο και αιώνιο αυτό κόσμο. 

Στον Μικρό Ναυτίλο, ειδικότερα, ο ποιητής επαναφέρει το θέμα της αθωότητας ως προϋπόθεσης για να αποκτήσει κανείς πρόσβαση στην ουράνια αιωνιότητα. Φαίνεται μάλιστα ότι για τον Ελύτη του Μικρού Ναυτίλου, τον Άλλο Κόσμο, προπτωτικό και μεταθανάτιο, τον υπερασπίζεται η αθωότητα των ποιητών και ότι «αυτός ο κόσμος δεν μπορεί να αποτυπωθεί στη γλώσσα μας παρά με τη μορφή ενός ερμητικού, εσωστρεφούς και πλήρως αυτοαναφορικού λόγου που ως τέτοιος συνιστά όχι μίμηση αισθητών αλλά την καλή πλατωνική μίμηση». 

Σε αντίθεση με τον Μικρό Ναυτίλο, η οπτική γωνία των Ελεγείων είναι αυτή της μεταθανάτιας ύπαρξης της αθάνατης ανθρώπινης ψυχής. Εδώ ο θάνατος, υποστήριξε ο π. Γεώργιος, «δεν συνιστά απώλεια και ως εκ τούτου δεν προκαλεί τον φόβο. Αντιθέτως μάλιστα, ο θάνατος αποτελεί το μέσο για την αποκατάστασή μας στην επικράτεια της αλήθειας που συμβολικά περιγράφεται ως Οξώπετρα». Ο Ελύτης γράφει τα Ελεγεία, είπε ο ομιλητής, με τη βεβαιότητα ότι, γυρίζοντας στον ουρανό, εκεί όλα θα τα ξαναβρούμε.

Παραθέτουμε στη συνέχεια την 3η διάλεξη. 

Στην τέταρτη και τελευταία διάλεξή του για τον πλατωνισμό του Οδυσσέα Ελύτη, η οποία έκανε πρεμιέρα στις 9 Μαρτίου 2021, ο π. Λέκκας αναφέρθηκε διεξοδικά στο Άξιον Εστί. Υποστήριξε ότι σ’ αυτήν την ποιητική σύνθεσή του, ο Ελύτης υιοθετεί μια ιουδαϊκο-χριστιανική ερμηνεία του πλατωνικού σχήματος: προχρονική ύπαρξη της ψυχής / εν χρόνω διαμονή της / μεταθανάτια ένδοξη αποκατάστασή της. 

Συγκεκριμένα, προσωπικός Δημιουργός Θεός δημιουργεί τον Ποιητή, και τον ελληνικό του κόσμο (βουνά και θάλασσες), τέτοιον που τον έφερε μέσα του προαιωνίως ή, με τα λόγια του ποιητή, τέτοιον που μέσα του τον έφερε «αιώνες πριν» τον δημιουργήσει. 

Η αντίπραξη του Ποιητή, υποστήριξε ο π. Γεώργιος, ως εκπροσώπου της αθωότητας και της άδικης οδύνης, στους εκπροσώπους της βίας μες στην Ιστορία με μόνα τα μέσα που του παρέχει η Ποίηση, αποτελεί το κεντρικό θέμα του Άξιον Εστί. 

Μάλιστα στα Πάθη, το εκτενέστερο τμήμα της σύνθεσης, ο προαιωνίως στην συμπερίληψη του Θεού Ποιητής και δημιουργημένος κατ’ εικόνα Του εμφανίζεται με τη μορφή προσώπου συμπεριληπτικού όλων των βασανισμένων και αδικοσκοτωμένων στην διαδρομή της μακραίωνης ελληνικής ιστορίας. 

Η γένεση του Ποιητή και ο συμπεριληπτικός τρόπος υπάρξεώς του σε αυτόν τον κόσμο προετοιμάζουν, κατά τον ομιλητή, για τον υψηλό, με σχεδόν σωτηριολογικές διαστάσεις, ρόλο που επιφυλάσσει γι’ αυτόν ο Ελύτης στο ποίημά του. 

Η μοίρα του Ποιητή, μοιάζει έτσι, κατά τον π. Λέκκα, να λέει ο Ελύτης στο Άξιον Εστι, είναι να συνεχίζει το έργο του Ιησού Χριστού. Ο Ποιητής, όπως ακριβώς ο Χριστός, είναι «του αθώου στόμα και θύρα της Παράδεισος» (Πάθη Η΄). 

Το μόνιμο θέμα της ελυτικής ποιήσεως, αυτό των δύο όψεων του κόσμου, το θλιβερό του «νυν» και το ένδοξο ποιητικό «αιέν» του, κατέληξε ο π. Γεώργιος, το ξαναβρίσκουμε και στους καταληκτήριους στίχους του μεγάλου αυτού ποιήματος. Πρόκειται, κατά τον ομιλητή, για μια ακόμα υπενθύμιση ότι η δύναμη του ποιητικού λόγου κρατά εξ ορισμού από το αιώνιο πριν και ιδίως το αιώνιο μετά απ’ το επώδυνο παρόν μας. 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, την 4η διάλεξη για τον Πλατωνικό Ελύτη. 

ΔΥΟ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΤΟΥ π. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΛΕΚΚΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ ΩΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟ ΠΟΙΗΤΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Το "LECTURES ΑΛΗΘΩΣ", δηλαδή η διαδικτυακή έκφραση του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου "Αληθώς" στο Μπανάτο της Ζακύνθου, κατ' αυτή την παράδοξη και πικρή περίοδο της οικουμενικής ταλαιπωρίας εκ του Covid-19, συνεχίζει ακάθεκτο μια ενδιαφέρουσα δράση με πρωτότυπες παραγωγές λόγου και τέχνης. 

Ο εμπνευστής του "Αληθώς" π. Παναγιώτης Καποδίστριας και οι συνεργάτες του, μας προσφέρουν συχνά, αυτή την περίοδο της πανδημίας, εκπομπές "εν λόγω αληθείας". 

Παραθέτουμε εδώ δύο πρόσφατες που επιμελείται ο Πρωτοπρεσβύτερος ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΕΚΚΑΣ,  από τις Βρυξέλλες, Δρ Ελληνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Σορβόνης και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών Γαλλίας. 

Ο π. Γεώργιος ανέλαβε να παρουσιάσει μιαν αξιόλογη σειρά τεσσάρων "μαθημάτων", τα οποία συνέγραψε κατ' αυτή την περίοδο της Πανδημίας, εμβαθύνοντας ανα-στοχαστικά σε συγκεκριμένες ποιητικές συλλογές του Ελύτη. Η σειρά τιτλοφορείται: "Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ ΩΣ ΚΑΤΕΞΟΧΗΝ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ". 

Στην δεύτερη βιντεοδιάλεξή του για την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, ο ομιλητής, εστιάζοντας καταρχήν στην Μαρία Νεφέλη (1978), ανέδειξε ότι ο ουρανός για τον νομπελίστα ποιητή μας αποτελεί αρχέγονη καταγωγή και έσχατο προορισμό όλων μας. Ο «δεύτερος και αληθινός κόσμος» σε αυτήν την ποίηση είναι άλλοτε ο πλατωνικός υπερουράνιος κόσμος, άλλοτε ο προπατορικός και προπτωτικός Παράδεισος και άλλοτε πάλι απλώς ο μεταθανάτιος κόσμος. 

Ο π. Γεώργιος Λέκκας, Δρ Ελληνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Σορβόνης

Για τον π. Γεώργιο Λέκκα, η ελυτική ποίηση συνιστά αποδοχή της πλατωνικής κριτικής στους ομηρικούς ποιητές και υπογράμμισε την σημασία της εικόνας και συγκεκριμένα του χρώματος στην ποίηση αυτή προκειμένου να μπορέσει κανείς, όπως το γράφει ο ποιητής μας, να ανέβει προς εκείνη την κορυφή μέσα του προς την οποία δύσκολα ανεβαίνουμε. 

Το δεύτερο μέρος της διάλεξής του, ο ομιλητής το αφιέρωσε στα Τρία Ποιήματα με Σημαία Ευκαιρίας (1982) και επέμεινε στην κεντρική θέση που έχει σε αυτά το θέμα μιας προπατορικής απώλειας που συνέβη πολύ πριν την γέννησή μας, όπως επίσης στην πλατωνικής εμπνεύσεως αντιστοίχηση του διπλού κόσμου με τον διττό μας εαυτό κάνοντας παράλληλα εκτεταμένη αναφορά στην ελυτική θέση για τον βαθύ ποιητικό μας εαυτό ως προνομιακού δέκτη του Απόλυτου. 

Για τον π. Γεώργιο Λέκκα είναι προφανές, και καταφέρνει να μας πείσει, ότι ο νομπελίστας ποιητής μας «βλέπει την ποίησή του ως τα σανσκριτικά ενός τόπου υπερουράνιου, τα οποία κατ’ ανάγκην αδυνατούν να κατανοήσουν οι δεσμώτες του πλατωνικού σπηλαίου. Μόνο ποιητές που ξέρουν τον τρόπο να ζωγραφίζουνε με λόγια είναι σε θέση να μας αποκαλύψουν», λέει, «σπαράγματα από το αίνιγμα του Κόσμου και μόνο ποιήματα που εκπληρώνουν τις προϋποθέσεις της “καλής μιμήσεως” αποτελούν ως άλλα αιωνόβια κυπαρίσσια τα προϊόντα του βαθέως ποιητικού εαυτού μας» και πιο συγκεκριμένα όταν αυτός λειτουργεί ως αληθινός ουρανοπολίτης.

   

Στην πρώτη από τις τέσσερις αυτές βιντεοδιαλέξεις για την ποίηση του Νομπελίστα Ποιητή, ο π. Γεώργιος Λέκκας έδειξε τον Ποιητή να μοιράζεται με τον Πλάτωνα την βεβαιότητα ότι για την καλλιτεχνική επικοινωνία είναι χρησιμότερο το συναίσθημα, παρά η λογική. Υπογράμμισε ότι, αντί για τον λογικό συνειρμό, ο Ελύτης χρησιμοποιεί ως μίτο της ποιήσεώς του μια συγκεκριμένη κάθε φορά συναισθηματική διάθεση, στην οποία στοιχείται η «λογική» του ποιήματος και η οποία σκοπεί κατεξοχήν στην ενεργοποίηση της συναισθηματικής νοημοσύνης του αναγνώστη του. 

Η πραγματικότητα για τον Ελύτη, όπως και για τον Πλάτωνα, έχει δύο μέρη, «το φθαρτό» και «το άλλο», ο δε ποιητής γράφει ως άλλος πρώην δεσμώτης του πλατωνικού σπηλαίου που ελευθερώθηκε, είδε και κατεβαίνει στους άλλους -κατάδικους ακόμα- για να πει. Ο Ελύτης ως κατεξοχήν πλατωνικός Ποιητής, υποστήριξε ο ομιλητής, ικανοποιώντας τις πλατωνικές προϋποθέσεις για την «καλή μίμηση», «αντιγράφει με το χέρι» του «τ’ Ασύλληπτα». Εξάλλου, η νοητή γραμμή, που μας πάει κατευθείαν -κατά τον Πλάτωνα- από το ωραίο σώμα στο ίδιο το Ωραίο, είναι διαρκώς παρούσα στο έργο του Ελύτη, για τον οποίο μάλιστα η διαφάνεια του ανθρωπίνου σώματος, άλλως η φωτεινότητά του, όχι μόνο δεν αποτελεί εμπόδιο στην επικοινωνία μας με την αλήθεια, αντιθέτως μας διευκολύνει την πρόσβαση σε αυτήν. 

Τέλος, ο Δρ Λέκκας χαρακτήρισε ως λανθάνοντα τον πλατωνισμό του Ελύτη στους "Προσανατολισμούς" του, υποστηρίζοντας ότι η ερωτική διάθεση του ποιητή αισθητοποιείται εδώ στην μορφή ενός ολόκληρου ιδανικού κόσμου, ο οποίος μοιάζει προσχεδίασμα του νοητού κόσμου που θα συναντήσουμε σε μεταγενέστερες συνθέσεις του.

 

"Ο Χριστός ως φιλόσοφος στην πρώιμη χριστιανική τέχνη" με τον π. Μιχαήλ Σταθάκη από το "Lectures Αληθώς"

Στο πλαίσιο του "LECTURES ΑΛΗΘΩΣ", δηλαδή του φετινού προγράμματος του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου "Αληθώς", που εδρεύει στο Μπανάτο της Ζακύνθου και επιμελείται ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας, πραγματοποιήθηκε μια ακόμα ενδιαφέρουσα τηλε-διάλεξη. 

Φιλοξενούμενος ο Αρχιμανδρίτης ΜΙΧΑΗΛ Χαρ. ΣΤΑΘΑΚΗΣ, Αρχαιολόγος - Θεολόγος, ο οποίος διαπραγματεύεται το θέμα: "Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΩΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ". 

Παραθέτουμε το σχετικό βίντεο. 

Ο Αρχιμανδρίτης Μιχαήλ Χαρ. Σταθάκης γεννήθηκε το 1981 στην Κερατέα της Αττικής. Είναι πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Ε.Κ.Π.Α., ενώ από το 2018 παρακολουθεί πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών με ειδίκευση στην Χριστιανική Αρχαιολογία. Υπηρετεί ως Πρόεδρος του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού.

Έχει εργασθεί στο Τμήμα Αξιοποιήσεως Εκκλησιαστικής Περιουσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος. Διετέλεσε μέλος της Επιτροπής Ελέγχου και Παραλαβής αναστηλωτικών, συντηρητικών και διασωστικών έργων της Ι. Αρχιεπισκοπής Αθηνών, όπως του Μητροπολιτικού Ναού Αθηνών κ.ά.. Από το 2020 είναι συνεργάτης του Ιδρύματος Ποιμαντικής Επιμορφώσεως της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών.