ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΜΕ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΟΡΑΤΟΡΙΟ ΤΟΥ ΜΠΑΧ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΥΜΦΩΝΙΑ "ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ" ΤΟΥ ΜΑΛΕΡ

Ως γνωστόν το ορατόριο είναι μια μουσική φόρμα πολύ ευρεία. Περιλαμβάνει σχεδόν όσα περιλαμβάνει και μια όπερα (ορχήστρα, σόλο, χορωδία, ντουέτα, άριες κ.ά.) εκτός από σκηνική δράση, ενώ συνήθως βασίζεται πάνω σε θρησκευτική θεματολογία. 

Ο J.S. Bach έχει γράψει τρία ορατόρια: των Χριστουγέννων, της Αναλήψεως και του Πάσχα. Τα δύο πρώτα έχουν υποδειγματικά θρησκευτικό χαρακτήρα. Όμως το Πασχαλινό Ορατόριο διαφοροποιείται σημαντικά, διότι δε χρησιμοποιεί βιβλικό κείμενο, αλλά βασίζεται σε μια προηγούμενη κοσμική καντάτα του Bach. Επίσης, σε αντίθεση με τα άλλα ορατόρια, δεν περιλαμβάνει ούτε χορικά, ούτε αφηγητή. Αυτές οι ιδιαιτερότητες το καθιστούν πολύ πρωτοποριακό για την εποχή του, ενώ οι μουσικές αρμονίες του Bach το κάνουν διαχρονικό για τα αυτιά και βάλσαμο για την ψυχή. 

Στην πρώτη του μορφή, ως καντάτα, το έργο παρουσιάστηκε την 1η Απριλίου 1725, Κυριακή του Πάσχα, στη Λειψία. Έκτοτε, το έργο αναθεωρήθηκε δύο φορές: το 1735, όπου πλέον ονομάστηκε «ορατόριο», και το 1740.

Στο παρακάτω βίντεο σολίστες, χορωδία και ορχήστρα, υπό τη διεύθυνση του Τζον Έλιοτ Γκάρντινερ, προβάλλουν τον κοσμικό χαρακτήρα του «Ορατορίου», δίνοντας ένα ζωηρό τόνο στη λαμπρή μουσική του Μπαχ.

Στις 25 Ιουλίου 1894 ο Gustav Mahler ολοκλήρωσε την σύνθεση της Συμφωνίας αρ. 2 που την ονόμασε «Της Αναστάσεως». Εκεί όπου η σοπράνο τραγουδάει: «Ό,τι γεννιέται πρέπει να αφανισθεί. Ό,τι αφανίσθηκε πρέπει να αναστηθεί. Θ’ αναστηθείς σκόνη μου».

Η μεγαλειώδης Δεύτερη Συμφωνία του Μάλερ δικαιώνει απόλυτα τη ρήση, ότι οι Συμφωνίες του Αυστριακού συνθέτη είναι «όπερες χωρίς λόγια». Τα πέντε μέρη της συνιστούν έναν πολύπλευρο μουσικό στοχασμό πάνω στη ζωή και τον θάνατο, την ουσία και την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά και διατρανώνουν την πίστη στο άπειρο έλεος του Θεού.  

Παραθέτουμε στη συνέχεια μια ιστορική ηχογράφηση της Συμφωνίας «Της Αναστάσεως». O Leonard Bernstein διευθύνει την Φιλαρμονική της Ν. Υόρκης και συμμετέχουν δύο μεγάλες σολίστ: Barbara Hendricks (soprano) και Christa Ludwig (mezzo-soprano). 

Robert Schumann: «Συμφωνία της Άνοιξης» με τον Δημήτρη Μητρόπουλο

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Επί τη εισόδω στο έαρ τι άλλο να ακούσουμε παρά μία από τις πιο γνωστές και όμορφες συνθέσεις του συμφωνικού ρεπερτορίου, τη Συμφωνία αρ.1 σε σι ύφεση μείζονα, έργο 283 του Robert Schumann (1810-1856), την επονομαζόμενη «Συμφωνία της Άνοιξης». 

Η Συμφωνία, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε στη Λειψία στις 31 Μαρτίου του 1841 με μαέστρο τον Felix Mendelssohn, σχεδιάστηκε σε μια έκρηξη τεσσάρων ημερών και ολοκληρώθηκε μέσα σε ένα μήνα. Η συμφωνία ξεχειλίζει από μια χαρούμενη εγρήγορση, ένα ευτυχισμένο αίσθημα ζωής που σπανίως χαλαρώνει και γενικά ολόκληρο το έργο διατρέχει μια ευφρόσυνη ενέργεια. Τον υπότιτλο «Συμφωνία της Άνοιξης» τον έδωσε ο ίδιος ο Σούμαν. 

Εικάζεται πως ένας στίχος από ποίημα του A. Bottger “Im Tale zeiht der Frühling auf” («Στην κοιλάδα απλώνεται η άνοιξη») αποτέλεσε το έναυσμα για τη μοτιβική φανφάρα της αρχής. 

Για το πρώτο μέρος ο Σούμαν έγραψε: «Θα ήθελα η πρώτη είσοδος της τρομπέτας να ηχεί σαν να έρχεται από ψηλά, σαν ένα κάλεσμα αφύπνισης. Στην πορεία, θα ήθελα η μουσική να απηχεί το πρασίνισμα της φύσης, ίσως και το πέταγμα μιας πεταλούδας στον αέρα, και στο Allegro να δείχνει πως ο,τιδήποτε σχετίζεται με την άνοιξη έρχεται στη ζωή». Ο Σούμαν δεν ήθελε να χαρακτηριστεί το έργο του αυτό σαν προγραμματική συμφωνία. Θεωρούσε ότι το έργο θα μπορούσε να «συγκριθεί με τα μπουμπούκια της άνοιξης, τα οποία πρόβαλλαν από την ψυχή του και συμβόλιζαν μια νέα άνοιξη στη μουσική του». 

Τα μέρη της «Συμφωνίας της Άνοιξης»: 

1. Andante un poco maestoso - Allegro molto vivace 

2. Larghetto – attaca: 

3. Scherzo. Molto vivace 

4. Finale. Allegro animato e grazioso. 

Παραθέτουμε εδώ μια ιστορική ερμηνεία του έργου: την Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης διευθύνει ο Δημήτρης Μητρόπουλος, στο Carnegie Hall, στις 15 Νοεμβρίου 1953 (ζωντανή ηχογράφηση). 

Ο Δημήτρης Μητρόπουλος έπαιζε πολύ συχνά τις συμφωνίες του Σούμαν. Τόσο καλά, ώστε μπορούσε να σου αλλάξει και γνώμη για τον συμφωνικό Σούμαν. 

Χαρακτηριστική η περίπτωση του σπουδαίου μαέστρου Οδυσσέα Δημητριάδη, ο οποίος σε συνέντευξή του είχε πει: «Θεωρούσα πάντοτε τον Σούμαν μεγάλο συνθέτη, ιδιαίτερα στα έργα του για πιάνο και στα τραγούδια του, αλλά οι συμφωνίες του δεν με εντυπωσίαζαν τόσο. Ο Μητρόπουλος με έκανε να αγαπήσω τον Σούμαν ως συνθέτη συμφωνιών. Η μελέτη και η ανάλυση της Δεύτερης συμφωνίας ήταν μοναδική και ένιωθα να συντελείται ένα θαύμα μπροστά στα μάτια μου. Και η ορχήστρα όμως έπαιζε με τεράστια ευχαρίστηση. Βέβαια επέτρεψε στον εαυτό του κάποιες μικρές παρεμβάσεις. Ο Σούμαν δεν γνώριζε τόσο καλά την ορχήστρα, όσο το πιάνο και τη φωνή. Κάτι σαν να έλειπε από τις παρτιτούρες του… Ο Μητρόπουλος είχε βρει αυτό που έλειπε και χωρίς να αλλάξει ούτε μία νότα μεταμόρφωσε το έργο. Αυτό φυσικά εκτιμήθηκε από το δύσκολο κοινό της Φιλαρμονικής, το οποίο όρθιο χειροκροτούσε για πολύ ώρα τον Έλληνα αρχιμουσικό, σε όλες τις συναυλίες που διηύθυνε, πράγμα που σπάνια συνέβαινε». 

Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι στην συναυλία που έδωσε ο Δημήτρης Μητρόπουλος με την Φιλαρμονική της Ν. Υόρκης, στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, την 1η Οκτωβρίου 1955 (πριν 70 χρόνια), έπαιξε και την 2η Συμφωνία του Σούμαν.

Φυσικά κυκλοφορούν αρκετές ηχογραφήσεις ("ζωντανές") του Μητρόπουλου (και σε cd), που ερμηνεύει Σούμαν. 

Η ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η Πριγκίπισσα Ειρήνη της Ελλάδος και της Δανίας (1942-2026), που κοιμήθηκε ειρηνικά σήμερα, Πέμπτη 15 Ιανουαρίου 2026, στο Παλάτι Θαρθουέλα στην πρωτεύουσα της Ισπανίας, αποφοίτησε από τη σχολή του Σάλεμ στη Γερμανία όπως και η αδερφή της Βασίλισσα Σοφία της Ισπανίας, ενώ στη συνέχεια μελέτησε φιλοσοφία και αρχαιολογία υπό την καθοδήγηση της αρχαιολόγου Θεοφανώς Αρβανιτοπούλου. 

Μαζί με την Αρβανιτοπούλου και την αδερφή της Σοφία, η Πριγκίπισσα Ειρήνη πραγματοποίησε μικρής κλίμακας αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή της Δεκέλειας περισυλλέγοντας κομμάτια σπασμένων αγγείων διαφόρων εποχών. Αποτέλεσμα αυτής της έρευνας ήταν το 1959 να εκδοθεί το βιβλίο αρχαιολογίας «Όστρακα εκ Δεκελείας» (“Fragments of Decelea”). 

«Το κύριον ημών εύρημα, πλην τοπογραφικών τινών διαπιστώσεων, ήτο η εκ της επιφανείας του εδάφους είς τινα σημεία, ένθα δια της καλλιεργείας είχον αναμοχλευθεί τα χώματα, περισυλλογή αφθόνων οστράκων αγγείων διαφόρων εποχών, από της μυκηναϊκής μέχρι της ρωμαϊκής και της βυζαντινής έτι», έγραφαν οι ίδιες στον πρόλογο του μικρού πονήματός τους, που υπέγραφαν με την Θεοφανώ Αρβανιτοπούλου. Πράγματι στο βιβλιαράκι αυτό παρουσιάζονται με φωτογραφίες, αποσπασματικά σωζόμενα πολλά αγγεία, μεταξύ των οποίων πολλές λήκυθοι, πινάκια, κύλικες κ.ά. Επιπλέον έπειτα από επιμονή των νεαρών Πριγκιπισσών η Αρχαιολογική Υπηρεσία ανέλαβε την συνέχιση των ερευνών σε ευρύτερη κλίμακα αλλά έγιναν και οργανωμένες προσπάθειες αποκατάστασης στον αρχαιολογικό χώρο της Δεκέλειας. 

Το 1960, όταν η Ειρήνη ήταν 18 ετών, εκδόθηκαν τα «Αρχαιολογικά Ποικίλα των Α.Α. Β.Β. Υ.Υ. των Βασιλοπαίδων Σοφίας και Ειρήνης και της καθηγήτριας αυτών Θεοφανούς Α. Αρβανιτοπούλου». 

Η Πριγκίπισσα Ειρήνη με την δασκάλα της Θεοφανώ Αρβανιτοπούλου 

Σε νεαρή ηλικία, η Πριγκίπισσα Ειρήνη συνειδητοποίησε την αγάπη της για τη μουσική, μία αγάπη που όπως εξομολογήθηκε η ίδια προήλθε από τον πατέρα της Βασιλέα Παύλο. Μελέτησε πιάνο μαθητεύοντας δίπλα στη διάσημη πιανίστα Τζίνα Μπαχάουερ (Gina Bachauer, 1913 - 1976), ενώ ως πιανίστρια έδωσε κονσέρτα για φιλανθρωπικούς σκοπούς στην Ευρώπη και την Αμερική.

Η πριγκίπισσα Ειρήνη έκανε το ντεμπούτο της στο Royal Festival Hall του Λονδίνου, στο Ηνωμένο Βασίλειο, τον Ιούνιο του 1969. Η πριγκίπισσα έπαιξε το Κοντσέρτο για δύο πιάνα του Μπαχ με την δασκάλα της Τζίνα Μπαχάουερ.

Ας ακούσουμε το Κοντσέρτο για δύο πιάνα, Κ365 του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ που παίζει η Τζίνα Μπαχάουερ με τη μαθήτριά της, πριγκίπισσα Ειρήνη και την Philadelphia Orchestra υπό τον μεγάλο μαέστρο Eugene Ormandy (27 Οκτωβρίου 1974). Υπάρχει στο Αρχείο της ΕΡΑ και ανέκδοτη ζωντανή ηχογράφηση του έργου αυτού, το 1967 στην Αθήνα, με τη Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡ σε διεύθυνση του συζύγου της Μπαχάουερ, Alec Sherman. 

   

Μέσα στα πλαίσια της γενικότερης συνεισφορά της η πριγκίπισσα Ειρήνη θέσπισε το 2004 τα «Βραβεία Τζίνα Μπαχάουερ» τα οποία προκηρύσσονταν και χρηματοδοτούνταν από το Σωματείο «Κόσμος εν Αρμονία» σε συνεργασία με το Σύλλογο «Οι Φίλοι της Μουσικής» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Αφορμή για τη δημιουργία αυτών των βραβείων ήταν αφενός η μεγάλη αγάπη της πριγκίπισσας Ειρήνης για την μουσική και αφετέρου η πεποίθηση ότι πολλά ταλέντα «χάνονται» επειδή δεν έχουν την κατάλληλη υποστήριξη και την οικονομική δυνατότητα να τελειοποιήσουν τις σπουδές τους και να διακριθούν. Μέσω του Βραβείου δινόταν η δυνατότητα σε νέους μουσικούς να μαθητεύσουν δίπλα σε σπουδαίους δασκάλους του εξωτερικού καθώς και να δώσουν δύο κονσέρτα ένα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και ένα στη Μαδρίτη. 

Ας σημειωθεί ότι η Πριγκίπισσα Ειρήνη έφυγε τη χρονιά που συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον θάνατο της Τζίνα Μπαχάουερ (1976-2026).

Αγγλία, 17 Ιουνίου 1969. Η πριγκίπισσα Ειρήνη της Ελλάδας υποκλίνεται με την διακεκριμένη καθηγήτρια πιάνου της, Τζίνα Μπαχάουερ, στη σκηνή του Royal Festival Hall, μετά το ντεμπούτο της πριγκίπισσας Ειρήνης στη Βρετανία.

Πριγκίπισσα Ειρήνη και Τζίνα Μπαχάουερ στο Λονδίνο (1969) 

ΡΕΣΙΤΑΛ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΒΙΟΛΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΕΑΡΟ ΓΙΩΡΓΟ ΛΕΜΠΕΣΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Την Τρίτη 18 Νοεμβρίου 2025 στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, πραγματοποιήθηκε με επιτυχία το ρεσιτάλ βιολιού του ταλαντούχου 18χρονου Γιώργου Λεμπέση. 

Την διοργάνωση της εκδήλωσης είχε το Καλλιτεχνικό Σύνολο “Πολύτροπον”, του οποίου ο υπεύθυνος Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος παρουσίασε την συναυλία. 

Το πρόγραμμα περιλάμβανε τα έργα: 

Johann Sebastian Bach (1685-1750) 

Σονάτα για βιολί Νο. 2 σε λα ελάσσονα, BWV 1003 

- I. Grave 

- II. Fuga 

Pyotr Ilyich Tchaikovsky (1840-1893) 

Κοντσέρτο για βιολί σε ρε μείζονα, Op. 35 

- I. Allegro moderato 

- II. Canzonetta: Andante 

- III. Finale: Aleggro vivacissimo 

Πιάνο ο Μάριος Καζάς

Ο νεαρός σολίστ έδωσε κυριολεκτικώς ρεσιτάλ! Ερμήνευσε τα έργα με πάθος και δεξιοτεχνία, κατακτώντας το κοινό, το οποίο τον καταχειροκρότησε. 

Η βραδιά έκλεισε με μία έκπληξη. Ο διακεκριμένος τενόρος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής Γιάννης Χριστόπουλος, τραγούδησε το γνωστό τραγούδι του Κώστα Γιαννίδη "Θα ξανάρθεις", με τη συνοδεία του Γιώργου Λεμπέση στο βιολί και του Μάριου Καζά στο πιάνο. 

Το ρεσιτάλ παρακολούθησαν πολλοί μουσικοί, και ανάμεσά τους και οι γονείς του Γ. Λεμπέση, η σπουδαία σοπράνο Βασιλική Καραγιάννη και ο μαέστρος Θ. Λεμπέσης. 

ΡΕΣΙΤΑΛ ΒΙΟΛΙΟΥ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΕΜΠΕΣΗ ΣΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο “Πολύτροπον” (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος) διοργανώνει ένα ρεσιτάλ βιολιού του ταλαντούχου 18χρονου Γιώργου Λεμπέση. 

Το ρεσιτάλ θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 18 Νοεμβρίου 2025 και ώρα 7 μ.μ. στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τα έργα: 

Johann Sebastian Bach (1685-1750) 

Σονάτα για βιολί Νο. 2 σε λα ελάσσονα, BWV 1003 

- I. Grave 

- II. Fuga 

Pyotr Ilyich Tchaikovsky (1840-1893) 

Κοντσέρτο για βιολί σε ρε μείζονα, Op. 35 

- I. Allegro moderato 

- II. Canzonetta: Andante 

- III. Finale: Aleggro vivacissimo 

Πιάνο ο Μάριος Καζάς

Την εκδήλωση παρουσιάζει ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος

Είσοδος ελεύθερη 

Ο Γιώργος Λεμπέσης γεννήθηκε στην Αθήνα το 2007. Ξεκίνησε τη μελέτη του βιολιού σε ηλικία έξι ετών και από το 2015 φοιτά στην τάξη του Απόλλωνα Γραμματικόπουλου, αρχικά στο Ορφείο Ωδείο και στη συνέχεια στο Ωδείο Αθηνών. Είναι μέλος της Ελληνικής Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων, με την οποία έχει εμφανιστεί σε σημαντικές αίθουσες συναυλιών, μεταξύ των οποίων η Concertgebouw του Άμστερνταμ, καθώς και της Camerata Junior – ορχήστρας νέων in residence του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Έχει βραβευτεί στον Διαγωνισμό «Ο Φίλων», ενώ έχει παρακολουθήσει σεμινάρια και masterclasses με καταξιωμένους μουσικούς, όπως τον Tomo Keller, εξάρχοντα της ορχήστρας της Ακαδημίας του St. Martin Ιn Τhe Fields.

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο “Πολύτροπον” διοργανώνει ρεσιτάλ βιολιού του Γιώργου Λεμπέση

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας 

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο “Πολύτροπον” (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος) διοργανώνει ένα ρεσιτάλ βιολιού του ταλαντούχου 18χρονου Γιώργου Λεμπέση. 

Το ρεσιτάλ θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 18 Νοεμβρίου 2025 και ώρα 7 μ.μ. στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τα έργα: 

Johann Sebastian Bach (1685-1750) 

Σονάτα για βιολί Νο. 2 σε λα ελάσσονα, BWV 1003 

- I. Grave 

- II. Fuga 

Pyotr Ilyich Tchaikovsky (1840-1893) 

Κοντσέρτο για βιολί σε ρε μείζονα, Op. 35 

- I. Allegro moderato 

- II. Canzonetta: Andante 

- III. Finale: Aleggro vivacissimo 

Πιάνο ο Μάριος Καζάς

Είσοδος ελεύθερη 

Ο Γιώργος Λεμπέσης γεννήθηκε στην Αθήνα το 2007. Ξεκίνησε τη μελέτη του βιολιού σε ηλικία έξι ετών και από το 2015 φοιτά στην τάξη του Απόλλωνα Γραμματικόπουλου, αρχικά στο Ορφείο Ωδείο και στη συνέχεια στο Ωδείο Αθηνών. Είναι μέλος της Ελληνικής Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων, με την οποία έχει εμφανιστεί σε σημαντικές αίθουσες συναυλιών, μεταξύ των οποίων η Concertgebouw του Άμστερνταμ, καθώς και της Camerata Junior – ορχήστρας νέων in residence του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Έχει βραβευτεί στον Διαγωνισμό «Ο Φίλων», ενώ έχει παρακολουθήσει σεμινάρια και masterclasses με καταξιωμένους μουσικούς, όπως τον Tomo Keller, εξάρχοντα της ορχήστρας της Ακαδημίας του St. Martin Ιn Τhe Fields.

ΜΙΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΔΩΜΑΤΙΟΥ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ - ΜΟΥΣΕΙΟ

«More Than Half a Quartet» στο Σπίτι του Ελύτη-Μουσείο, Πλάκα. 

Η πρώτη συναυλία του κύκλου μουσικής δωματίου «Μουσικοί Περίπατοι» της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών άνοιξε τη σεζόν 2025-26 με το πρόγραμμα «More Than Half a Quartet», γεμάτο ήχους της ευρωπαϊκής μουσικής του 20ού αιώνα. 

Στο εμβληματικό Σπίτι του Ελύτη-Μουσείο στην Πλάκα, οι μουσικοί της ΚΟΑ, Απόλλων Γραμματικόπουλος (βιολί) και Ισίδωρος Σιδέρης (βιολοντσέλο) σε μια κατάμεστη αίθουσα, παρουσίασαν έργα των Ονεγκέρ, Ραβέλ και Κόνταϋ, σε μια βραδιά όπου η μουσική συνάντησε την ποίηση.

Την εκδήλωση προλόγισε η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου, η οποία και ευχαρίστησε, στο τέλος, τους μουσικούς γι' αυτή την υψηλού επιπέδου Μουσική Δωματίου στο Σπίτι του Ελύτη- Μουσείο. 

Ο συνδυασμός του βιολιού και του βιολοντσέλου, παρά τις μεγάλες δυνατότητες σε δεξιοτεχνία και ηχοχρώματα των δύο οργάνων, δεν είχε βρει τον δρόμο του στις πένες των συνθετών ως τις αρχές του 20ου αιώνα. Λίγοι είχαν καταφέρει να αντιμετωπίσουν τα δύο όργανα ως ισότιμους συνεργάτες και οι μεγάλοι συνθέτες των αρχών του 20ου αιώνα χρειάστηκε να διευρύνουν τη μουσική τους διάλεκτο ώστε να βρεθεί κοινός τόπος και να μπορέσουν τα δύο όργανα να συμπορευθούν αρμονικά σε έργα μεγάλης κλίμακας. Πέρα από την αναμφισβήτητη καλλιτεχνική τους αξία, τα τρία έργα του προγράμματος σκιαγραφούν γλαφυρά τις ραγδαίες εξελίξεις στον ευρωπαϊκό μουσικό χώρο το ταραχώδες πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα. 

Για την Σονάτα για βιολί και τσέλο του Ραβέλ (φέτος συμπληρώθηκαν 150 χρόνια από τη γέννησή του) ο μουσικολόγος Ιωάννης Φούλιας έχει γράψει: 

"Το 1920 η περιοδική έκδοση Revue musicale παρήγγειλε σε μερικούς γάλλους συνθέτες έργα γραμμένα στην μνήμη του Claude Debussy. Ο Ravel ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα αυτό με ένα σύντομο Duo για βιολί και τσέλλο που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του ιδίου έτους. Ακολούθησε ωστόσο η σύνθεση τριών ακόμη μερών έως τον Φεβρουάριο του 1922, οπότε η τετραμερής πλέον σονάτα είχε ολοκληρωθεί κατόπιν κοπιαστικής εργασίας, κατά δήλωση του συνθέτη. Ο ίδιος μάλιστα θεωρούσε ότι το συγκεκριμένο έργο αποτελούσε σταθμό στην σταδιοδρομία του και στροφή στην τεχνοτροπία του. Η πρώτη εκτέλεση έλαβε χώραν τον Απρίλιο του 1922 με την βιολονίστα Hélène Jourdan-Morhange και τον τσελλίστα Maurice Maréchal. Ο Ravel προτίμησε να τιμήσει την μνήμη του Debussy όχι με ελεγειακούς τόνους, αλλά προσεγγίζοντας το ύστερο “νεοκλασσικό” ύφος του". 

Το πρόγραμμα περιλάμβανε τα έργα: 

ΑΡΤΥΡ ΟΝΕΓΚΕΡ (1892 – 1955) 

Σονατίνα για βιολί και βιολοντσέλο 

Allegro non troppo

Andante

Allegro - Molto vivace

ΜΩΡΙΣ ΡΑΒΕΛ (1875 – 1937) 

Σονάτα για βιολί και βιολοντσέλο - Αφιερωμένη στη μνήμη του Claude Debussy

Allegro

Tres vif

Lent

Vif, avec entrain

ΖΟΛΤΑΝ ΚΟΝΤΑΫ (1882 – 1967) 

Ντούο για βιολί και βιολοντσέλο, έργο 7

Allegro serioso, non troppo

Adagio - Andante

Maestoso e largamente, ma non troppo lento - Presto. 

Οι δύο μουσικοί απέδωσαν με τέχνη και με πάθος τα εξαιρετικά αυτά έργα, που παραμένουν και σήμερα μοντέρνα και συνιστούν μιαν ακριβή μουσική ποιητική. 

Φωτογραφίες:© Romanos Lioutas.

Ο ΝΤΜΙΤΡΙ ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

50 χρόνια από τον θάνατο του Ντμίτρι Σοστακόβιτς

70 χρόνια από την ερμηνεία της 10ης Συμφωνίας του Σοστακόβιτς από τον Δ. Μητρόπουλο στην Αθήνα

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

«Παρ’ όλες τις προσωπικές μου επιφυλάξεις, γιατί αυτός είναι πιο μοντέρνος, και παρ΄όλο το «μακκαρθισμό» που βασιλεύει στην Αμερική, έχω γίνει ο μεγαλύτερος προπαγανδιστής του κ. Σοστακόβιτς», δήλωνε σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Η ΑΥΓΗ ο μεγάλος έλληνας μαέστρος και συνθέτης Δημήτρης Μητρόπουλος, στα 1955. 

Άρα έχουμε μια ομολογία που δικαιώνει το  θέμα που πραγματευόμαστε εδώ: «Ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς του Δημήτρη Μητρόπουλου». 

«Το ότι είδα στο πόντιουμ το Δημήτρη Μητρόπουλο ήταν το σημαντικότερο γεγονός της ζωής μου» γράφει σε ένα κείμενό του ο αείμνηστος Οδυσσέας Δημητριάδης, διακεκριμένος αρχιμουσικός της ελληνικής διασποράς, με πολύχρονη παρουσία στα μουσικά δρώμενα της Σοβιετικής Ένωσης.

Διηγείται, λοιπόν, ο Δημητριάδης: 

«Το 1934 ήμουν φοιτητής στο Ωδείο του Λένινγκραντ στην τάξη της διεύθυνσης ορχήστρας. Μας επισκέφτηκε τότε ο κορυφαίος βιολονίστας του κόσμου Γιάσα Χάιφετς. Γνωριστήκαμε σε συνάντηση που είχε με τους φοιτητές και, όταν έμαθε ότι είμαι έλληνας, μου είπε ότι ο Μητρόπουλος είναι ένας από τους μεγαλύτερους μαέστρους στον κόσμο. Και τότε, τον Απρίλιο του 1934, ήρθε ο Δημήτρης Μητρόπουλος για συναυλίες στο Λένινγκραντ με τη Φιλαρμονική. Η Φιλαρμονική του Λένινγκραντ ήταν την εποχή εκείνη μια υπέροχη ορχήστρα. Για μένα ήταν ιερό μέρος. 

Παρόλο που είχε συμβόλαιο για δύο συναυλίες, του πρότειναν να διευθύνει και μια τρίτη. Αυτή τη φορά το πρόγραμμα περιλάμβανε μεγάλους συνθέτες του 20ου αιώνα. Επανέλαβε τη Φαντασία και Φούγκα των Μπαχ - Μητρόπουλου, κατόπιν διηύθυνε τον Πετρούσκα του Στραβίνσκυ, την Κλασσική συμφωνία του Προκόφιεφ και τελείωσε με ένα καινούργιο έργο του Σοστακόβιτς, τη Σουίτα από το μπαλέτο "Χρυσός αιώνας". Η Τρίτη συναυλία είχε μοναδική επιτυχία και το κοινό αποθέωσε το μαέστρο και το συνθέτη του "Χρυσού αιώνα", βγάζοντάς τους άπειρες φορές στη σκηνή. 

Θυμούμαι ορισμένες χαρακτηριστικές συζητήσεις που είχε ο Μητρόπουλος με το Σοστακόβιτς, άλλωστε πάντοτε μετάφραζα εγώ. Ο Μητρόπουλος είχε μεγάλη φιλία και με τον Προκόφιεφ και θέλησε να πληροφορηθεί από τον Σοστακόβιτς ποιες ήταν οι σχέσεις τους. Ο δεύτερος του είπε: "Αρκετά καλές". "Σας αρέσει η μουσική του Προκόφιεφ;", συνέχισε επίμονα ο Μητρόπουλος. Και τότε ο μεγάλος συνθέτης είπε: "Μου αρέσει, ... αλλά η δική μου δεν του αρέσει, το ξέρω!" 

Ο Μητρόπουλος γράφει γι’ αυτή τη ρωσική εμπειρία του 1934, ξεχωρίζοντας έναν συνθέτη: «Μεταξύ των μοντέρνων συνθετών συγκαταλεγόταν και ο μουσουργός Σοστακόβιτς, μια μουσική μεγαλοφυία. Ήδη από τότε η Σκάλα του Μιλάνου και η Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης του είχαν ζητήσει να παίξουν την όπερα του, Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενκ. 

Στην φίλη του Καίτη Κατσογιάννη περιγράφει: «Νιώθω ότι εάν έμενα περισσότερο στη Σοβιετική Ένωση θα καταντούσα να ξεχάσω ότι υπάρχουν άνθρωποι που ντύνονται καλά, που τρώνε καλά που είναι καθαροί. Η εντύπωση αθλιότητας και ακαθαρσίας που έχει κανείς εκεί κάτω είναι κάτι απερίγραπτο. Αλλά αυτό γρήγορα το συνηθίζεις και σου απομένει τότε η γοητεία αυτού του λαού με με μια ευγένεια καρδιάς, μια ψυχική χάρη και ενθουσιασμό απεριόριστο – έπειτα καλλιτέχνες πέρα ως πέρα. .. Μου προτείνουν ένα συμβόλαιο για δεκατέσσερεις συναυλίες και δύο παραστάσεις όπερας…».

Ο Μητρόπουλος δεν αποδέχθηκε και δεν ξαναπήγε στη Ρωσία. 

Το 1937 εγκαθίσταται στην Αμερική, ζώντας πάντα και σε ρωσικούς μουσικούς ρυθμούς, παίζοντας δηλ. πολλά έργα Ρώσων συνθετών. 

ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΙΝΝΕΑΠΟΛΗΣ 

Στις 30 Ιανουαρίου 1942 η Συμφωνική Ορχήστρα της Μιννεάπολης υπό τον διευθυντή της Δημήτρη Μητρόπουλο, ερμήνευσε για πρώτη φορά την Πέμπτη Συμφωνία του Σοστακόβιτς. 

Το χιλιοπαιγμένο αυτό έργο, αποδοκιμάστηκε άγρια το 1941, όταν το παρουσίασε για πρώτη φορά ο Κουσεβίτσκυ στη Βοστώνη, ο οποίος είχε δηλώσει ότι θα το έχωνε με το ζόρι στα αυτιά των κριτικών μέχρι να το αναγνωρίσουν ως σύγχρονο αριστούργημα. 

Κατά τη συναυλία στη Μιννεάπολη το κοινό επιδόθηκε σε σχόλια ασυνήθιστης έντασης στα διαλείμματα, ωστόσο ο αντίκτυπος της Συμφωνίας ήταν συγκλονιστικός. «Προκάλεσε πραγματική αίσθηση», έγραψε η συντηρητική Grace Davies, “και, εάν το σύνολο της μουσικής του 20ού αιώνα παρουσιαζόταν με την χθεσινή σαφήνεια, θα ήμασταν πρόθυμοι να προσυπογράψουμε την αναπόφευκτη αναγέννηση της μουσικής σκέψης» 

Όμως, να σημειώσουμε εδώ ότι ο Μητρόπουλος ερμήνευσε και πάλι την 5η του Σοστακόβιτς, μέσα στο 1942, στο καλοκαιρινό φεστιβάλ της Ραβίνια, διευθύνοντας για πρώτη φορά – ως προσκεκλημένος μαέστρος - την Συμφωνική Ορχήστρα του Σικάγο. 

Στο τέλος του 1942 – τέτοιες μέρες – στις 11 Νοεμβρίου, η Συμφωνική της Μιννεάπολης ερμήνευσε την περίφημη Εβδόμη του Σοστακόβιτς, την επονομαζομένη «του Λένινγκραντ». 

Την συμφωνία παρουσίασε ο μεγάλος Αρτούρο Τοσκανίνι, σε πρώτη ραδιοφωνική μετάδοση, με την ορχήστρα του NBC, στις 19 Ιουλίου, δηλ. μόλις τέσσερις μήνες πριν τον Μητρόπουλο. Κατά την άποψη πολλών που άκουσαν και τις δύο εκτελέσεις, η ερμηνεία του Μητρόπουλου ήταν ασυγκρίτως ανώτερη. Ο John Sherman έγραψε ότι «ο Μητρόπουλος υπερέβη τον Τοσκανίνι, όχι μόνο στην κατανόηση και την προβολή του έργου, αλλά και στο να το συνενώνει και να συγχωνεύει μεταξύ τους τα ετερόκλητα στοιχεία που το αποτελούν με συγκινητική και δραματική εκφορά». 

Ο Μητρόπουλος το καλοκαίρι του 1943 απείχε από την ενεργό μουσική δράση, αφού προσέφερε εθελοντική εργασία στον Ερυθρό Σταυρό για την ανακούφιση των πληγέντων από τον πόλεμο.

Επανέρχεται ανανεωμένος – γιατί όπως ο ίδιος ομολόγησε ο εθελοντισμός του έκανε πολύ καλό – για τη σεζόν 1943-44. 

Ανάμεσα στα απαιτητικά έργα της φθινοπωρινής περιόδου και η Πρώτη Συμφωνία του Σοστακόβιτς, με το παιγνιώδες ύφος της. 

Τον Σεπτέμβριο του 1944 η Συμφωνική της Μιννεάπολης απέκτησε νέο καλλιτεχνικό διευθυντή, τον Louis Krasner, ο οποίος ήταν βοηθός καλλιτεχνικού διευθυντή στο Πίτσμπουργκ, υπό τον Fritz Reiner, και αποδέχθηκε τελικά την πρόταση του Μητρόπουλου να εργαστεί ως καλλιτεχνικός διευθυντής του. Ανάμεσα στα νέα και πρωτότυπα έργα που παρουσιάστηκαν ήταν και το πρώτο από τα δύο κοντσέρτα για πιάνο του Σοστακόβιτς. 

ΦΙΛΑΡΜΟΝΙΚΗ Ν. ΥΟΡΚΗΣ 

1952: Ο Μητρόπουλος έχει μια αποτυχία, καθώς η επιλογή του για το ανέβασμα του έργου «Χριστόφορος Κολόμβος» του Ντάριους Μιγιώ, δεν έγινε αποδεκτή από κοινό και κριτικούς. Στις συναυλίες που ακολούθησαν, έπαιξε και την 5η του Σοστακόβιτς, η οποία, εν έτει 1952, διατηρούσε ακόμα τον νεωτεριστικό της χαρακτήρα. Ένας κριτικός έγραψε στην Washington Post (19.11.1952): «Η γνώση της παρτιτούρας της Πέμπτης Συμφωνίας του επιτρέπει μία ελευθερία στη σύλληψη του έργου, που υπογραμμίζει την μουσική δομή». Να σημειώσουμε ότι εκείνη τη χρονιά, το 1952 (1η Δεκεμβρίου), ο Μητρόπουλος ηχογράφησε την 5η του Σοστακόβιτς με την Φιλαρμονική της Ν. Υόρκης.

   

Ο σχετικός δίσκος, που κυκλοφόρησε το 1953, περιλάμβανε έργα των Τσαϊκόφσκι, Προκόφιεφ και Σοστακόβιτς και πρόκειται για την συλλογή που έγινε γνωστή ως The Art of Dimitris Mitropoulos.

Στις 14 Οκτωβρίου 1954 ο Μητρόπουλος πέτυχε ένα θρίαμβο, όταν διηύθυνε την αμερικανική πρεμιέρα ενός έργου το οποίο έμελε να επιβληθεί ως ένα από τα αριστουργήματα του 20ού αιώνα: πρόκειται για την Συμφωνία αρ. 10 του Σοστακόβιτς. 

Επισήμως, η σύνθεση της Συμφωνίας αρ.10 έλαβε χώρα στο χρονικό διάστημα μεταξύ Ιουλίου και Οκτωβρίου 1953, δηλαδή έπειτα από το θάνατο του Stalin. Προσχέδια του έργου υπήρχαν, ωστόσο, από το 1951. Η δέκατη Συμφωνία δικαιολογημένα θεωρείται ως η μεγαλύτερη στιγμή του Shostakovich. Με εξαίρεση την εντελώς διαφορετικής έμπνευσης και θεματολογίας Συμφωνία αρ.15, έναν αποχαιρετισμό στη ζωή, πουθενά αλλού ο μουσικοσυνθέτης δεν έδωσε τόσο ελεύθερη και ειλικρινή διέξοδο στο προσωπικό και αυτοβιογραφικό του συναίσθημα, όσο στη Συμφωνία αρ.10, η οποία έγινε δεκτή στην Σοβιετική Ένωση με ανάμεικτα συναισθήματα. 

Στις 14 Οκτωβρίου 1954, προτού καν συμπληρωθεί ένα έτος από την πρώτη εκτέλεση (17 Δεκ. 1953), ο Μητρόπουλος έκανε την Αμερικανική πρεμιέρα του έργου και στις 18 Οκτωβρίου ηχογράφησε την Δεκάτη και κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ η ιστορική πια ηχογράφηση, υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Μητρόπουλου. Ο μεγάλος Έλληνας αρχιμουσικός, διέγνωσε αμέσως την αξία του έργου καθώς και το μήνυμα που αυτό εξέπεμπε και έσπευσε να το εντάξει στο ρεπερτόριο της Φιλαρμονικής ορχήστρας της Νέας Υόρκης, της οποίας ηγείτο. 

Η υποδοχή, από την κριτική, για την ερμηνεία της 10ης από τον Μητρόπουλο, ήταν ενθουσιώδης, με δύο μόνο εξαιρέσεις: την New York Daily και την Herald Tribune. Η πρώτη κυκλοφόρησε με τον τηλεγραφικό τίτλο: «Η 10η ΤΟΥ ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ ΕΝΑ ΦΙΑΣΚΟ»! Βέβαια ο Μητρόπουλος διέψευσε και στη συνέχεια τους ...δύσπιστους κριτικούς με την ερμηνεία του στην 10η ανά τον κόσμο.

   

Μία παρένθεση

Το 1953 ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς δημοσιεύει στο περιοδικό Σοβιέτσκαγια Μούσικα (Σοβιετική Μουσική) τραγούδια μελοποιημένα ή διασκευασμένα από τον ίδιο. Ανάμεσά τους περιέλαβε και το τραγούδι Εμπρός του συνθέτη Αλέκου Ξένου σε στίχους του Κωστή Παλαμά, θεωρώντας το ως ανώνυμη σύνθεση. Ο Αλέκος Ξένος ενημέρωσε τον Σοστακόβιτς ότι το τραγούδι ήταν δικό του, στέλνοντάς του και μερικά άλλα δικά του. Ο Σοστακόβιτς απάντησε και η επιστολή του πρωτοδημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Η Αυγή. Ο Αλέκος Ξένος ήταν μαθητής του Δημήτρη Μητρόπουλου στο Ωδείο Αθηνών. Του δίδασκε μορφολογία, αισθητική και ιστορία της μουσικής.

Επιστρέφουμε στην οδοιπορία μας. 

Στις 18 Απριλίου 1955 ο Μητρόπουλος πραγματοποιεί μια μεγάλη περιοδεία με την Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης σε Πολιτείες της Αμερικής. Στη Μιννεάπολη, η ορχήστρα ερμήνευσε την 5η του Μέντελσον και την 10η του Σοστακόβιτς. Η ανταπόκριση του κοινού άγγιξε τα όρια της υστερίας! 

Στις αρχές Σεπτεμβρίου 1955, αρχίζει η μεγάλη ευρωπαϊκή περιοδεία της Φιλαρμονικής της Ν. Υόρκης, υπό τον Μητρόπουλο πάντα. Στην Βιέννη ο Μητρόπουλος έπαιξε και την 10η του Σοστακόβιτς, ενώ πραγματοποίησε και την πρώτη εκτέλεση της συμφωνίας αυτής στο Λονδίνο, που χαρακτηρίστηκε ως αποκάλυψη σε σχέση τόσο με την ίδια την μουσική όσο και για τις μεγάλες ικανότητες της ορχήστρας. 

Και μετά το Λονδίνο, η Αθήνα! 

Στην Αθήνα πραγματοποιήθηκαν τρεις συναυλίες, οι οποίες είχαν προγραμματιστεί 1 και 2 Οκτωβρίου για το Ηρώδειο, αλλά ο καιρός δεν το επέτρεψε κι έτσι έγιναν στο κινηματοθέατρο «Ορφεύς», επί της οδού Σταδίου (εκεί όπου σήμερα είναι η Στοά του Βιβλίου και το Θέατρο Τέχνης). Στην δεύτερη συναυλία, ο Μητρόπουλος ανήγγειλε στο κοινό πως δεν θα παίξει την 5η του Προκόφιεφ – όπως είχε αρχικά προγραμματιστεί – γιατί η σκηνή του Ορφέως δεν χωρούσε πιάνο, που είναι απαραίτητο για την εκτέλεση του έργου, αλλά την 10η του Σοστακόβιτς. 

Ο σπουδαίος μουσικοκριτικός της εποχής Μίνως Δούνιας παρ’ ότι θεωρεί την Δεκάτη ως ένα «ακαθόριστων προθέσεων μωσαϊκό», σημείωσε ότι ο Μητρόπουλος «μας έδωσε σε μια μνημειώδη ερμηνεία ένα από τα πλέον πρόσφατα έργα της εποχής μας, την 10ην Συμφωνία του Σοστακόβιτς». Αυτή η Αθηναϊκή ερμηνεία της 10ης κυκλοφόρησε αργότερα και σε δίσκο. 

ΚΟΝΤΣΕΡΤΟ ΓΙΑ ΒΙΟΛΙ 

Το 1955 ο Σοστακόβιτς εκλέγεται για τρίτη φορά στο Ανώτατο Σοβιέτ της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ενώ παρουσιάζεται ένα από τα σπουδαιότερα έργα του, το Πρώτο Κοντσέρτο για βιολί, με σολίστ τον μοναδικό Νταβίντ Οϊστραχ, στον οποίο είχε αφιερωθεί το έργο. Στην πρεμιέρα του έργου στην Αμερική διευθύνει ο Δ. Μητρόπουλος την Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης. Πρόκειται για την τελευταία συναυλία του χρόνου: 29 Δεκεμβρίου. Ο Μητρόπουλος χρησιμοποίησε παρτιτούρα, γιατί – όπως εικάζεται – το θέαμα του μαέστρου να διευθύνει χωρίς παρτιτούρα προκαλούσε νευρικότητα στον Όιστραχ. Το Κοντσέρτο χαιρετίστηκε με θυελλώδη χειροκροτήματα. Ο Μητρόπουλος και ο Όιστραχ βγήκαν έξι φορές στη σκηνή! Την τελευταία φορά ο Μητρόπουλος σήκωσε την παρτιτούρα ψηλά για να δώσει την δυνατότητα στον απόντα συνθέτη να μοιραστεί το χειροκρότημα. 

Λίγες μέρες μετά, στις 2 Ιανουαρίου 1956, το έργο ηχογραφείται και αποτελεί την πρώτη παγκόσμια ηχογράφηση του έργου, που κυκλοφορεί σε δίσκο.

   

ΡΩΣΙΑ 

Το 1948 ο Μητρόπουλος είναι σε περιοδεία με την Ορχήστρα της Μιννεάπολης. Όταν η ορχήστρα έπαιζε στην Υόρκη της Πενσυλβάνια, στις εφημερίδες της Μιννεάπολης έκανε την εμφάνισή της μια δήλωση του Μητρόπουλου που έκανε το FBI να του ανοίξει αμέσως φάκελο. Αφορμή ήταν η απόφαση καταστολής και δημόσιας καταδίκης εκ μέρους της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος επτά πασίγνωστων Σοβιετικών συνθετών- ανάμεσά τους ο Προκόφιεφ και ο Σοστακόβιτς. Οι συνθέτες είχαν κατηγορηθεί ότι έγραφαν μουσική που ακολουθούσε «το φορμαλιστικό πνεύμα – ένα ρεύμα ενάντια στον λαό». 

Ο Μητρόπουλος δηλώνει: «Χωρίς αμφιβολία, η ρωσική απόπειρα λογοκριτικής επέμβασης στη δημιουργικότητα των σύγχρονων συνθετών αποτελεί επίθεση στην καλλιτεχνική ελευθερία… Το γεγονός ότι ο μέσος ακροατής δεν μπορεί να κατανοήσει ούτε να απολαύσει αυτή τη μουσική, δεν είναι επαρκής λόγος και για να την αποκαλεί κανείς παρηκμασμένη ή «μπουρζουάδικη» - για να χρησιμοποιήσω τη γνωστή κομμουνιστική έκφραση. Δεν πιστεύω πως υπάρχει μουσική τέχνη που θα μπορούσε να της αποδοθεί ο χαρακτηρισμός «για το Λαό» ή «ενάντια στο Λαό». 

Και συνεχίζει: «Εμείς, ως γνήσιοι καλλιτέχνες και διανοούμενοι, και παρ’ όλο το σεβασμό που τρέφουμε για την ιδιοφυία του Σοστακόβιτς και του Προκόφιεφ, σπεύσαμε να τους κατακρίνουμε ότι κάνανε παραχωρήσεις στα έργα τους της τελευταίας δεκαετίας, αποβλέποντας στο να γίνονται κατανοητοί από το ευρύ κοινό και στοχεύοντας στην άμεση επιτυχία. Αλλά υπάρχουν εδώ μουσικοί που συμβιβάζονται, επίσης, προκειμένου να πετύχουν προβολή και χρήμα». 

Στην δήλωση του Μητρόπουλου υπάρχει μία …ρωγμή, αυτή που έκανε τον Edgar Hoover να ανοίξει φάκελο στο FBI για τον Έλληνα μαέστρο. Λέει: 

«Στο κάτω κάτω, όσο περίεργο κι αν ακούγεται αυτό, αυτή η επίθεση εκ μέρους της ρωσικής κυβέρνησης εναντίον της καλλιτεχνικής ελευθερίας δεν είναι μία διαδικασία στην καταδίκη της οποίας μπορούμε να βάλουμε πρώτοι «τον λίθον» από τη στιγμή που, σε αυτήν χώρα (ενν. τις ΗΠΑ), όπου οι αρχές της δημοκρατικής ελευθερίας της σκέψης αποτελούν ιδανικά μας, συνεχίζουμε να καταδικάζουμε σε λιμοκτονία όσους υπηρετούν την προωθημένη μουσική σκέψη, επειδή είτε δεν μας αρέσει είτε δεν κατανοούμε τη σκέψη τους…». 

Εδώ ο Μητρόπουλος θέτει το θέμα της περιθωριοποίησης στην Αμερική όσων υπηρετούν την σύγχρονη μουσική πρωτοπορία, ανάμεσα στους οποίους είναι και ο ίδιος. Αλλά, την ίδια στιγμή ομολογεί ότι Ρώσοι συνθέτες, όπως ο Σοστακόβιτς που έγραψαν μουσική για το Λαό, ίσως και με την προτροπή του Κράτους, έχουν μεγάλη απήχηση στη Δύση και ιδιαίτερα στην Αμερική, όπου το κοινό όχι μόνο προσερχόταν αθρόο στις συναυλίες, αλλά επιφύλασσε ενθουσιώδη υποδοχή στα έργα αυτά. «Εντελώς το αντίθετο – σημειώνει ο Μητρόπουλος – συνέβαινε στις συναυλίες με τα έργα των Δυτικών μοντέρνων συνθετών, όπως του Μπουλέζ ή του Στοκχάουζεν, όπου το κοινό γινόταν όλο και αραιότερο». 

Άρα, η επιφύλαξη του Μητρόπουλου απέναντι στην Ρωσική απαγόρευση έχει περισσότερο μουσικά κριτήρια. Οι Ρώσοι – ακόμα και με την προτροπή του Κράτους – γράφουν καλή μουσική! Το δηλώνει απερίφραστα: «Χωρίς να εγκρίνω τις πιέσεις κάτω από τις οποίες είχαν εργαστεί ένας Σοστακόβιτς ή ένας Καμπαλέφσκυ, έφτασα στο σημείο να συμφιλιωθώ αρκετά με την σκοπιμότητα που τις είχε υπαγορεύσει. Στο κάτω – κάτω το ρώσικο χώμα μυρίζει μουσική!». 

Και ο Μητρόπουλος ήταν ένας ιεραπόστολος της μουσικής, πέρα από σύνορα και ιδεολογίες. Ο λόγος ύπαρξης του Σοστακόβιτς στην ζωή του Μητρόπουλου ήταν ένας και μοναδικός: Η μουσική ποιητική, που θα ‘λεγε κι ο Στραβίνσκυ.

Ernest Chausson (and Vincent d'Indy) – String Quartet

Ακούγοντας ένα εξαίσιο κουαρτέτο του Γάλλου συνθέτη Εrnest Chausson, θα ήθελα, αγαπητοί φίλοι της Ιδιωτικής Οδού, να σας συστήσω αυτόν τον άγνωστο στους πολλούς δημιουργό, ο οποίος στη σύντομη επίγεια ζωή του άφησε ζωηρό το μουσικό στίγμα του. 

Ο Ernest Chausson, εκπρόσωπος του ώριμου γαλλικού ρομαντισμού, γεννήθηκε στο Παρίσι το 1855 σε μια εύπορη μικροαστική οικογένεια. Ο πατέρας του πλούτισε στη δεκαετία του 1850 καθώς βοηθούσε τον Βαρώνο Haussmann στν ανάπλαση του Παρισιού. Για να ευχαριστήσει τον πατέρα του ο C. σπούδασε νομική και έγινε δικηγόρος στο Εφετείο, αλλά στην πραγματικότητα δεν τον ενδιέφερε η νομική. Σύχναζε στα Παρισινά σαλόνια όπου συναντούσε ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών της εποχής. Ασχολήθηκε με το γράψιμο και το σχέδιο πριν αποφασίσει για την καριέρα του.

Τον Οκτώβριο του 1879 σε ηλικία 25 ετών άρχισε να παρακολουθεί μαθήματα σύνθεσης με τον περίφημο συνθέτη όπερας Jules Massenet στο ωδείο του Παρισιού. Ο C. είχε ήδη συνθέσει μερικά κομμάτια για πιάνο και τραγούδια, αλλά τα πρώτα του χειρόγραφα που έχουν διατηρηθεί είναι αυτά πού διορθώθηκαν από τον Massenet. Στο ωδείο ο C. σπούδασε, επίσης, σύνθεση με τον César Franck, που είχε σκόπιμα αφήσει την δημοφιλή οδό της όπερας και ακολουθούσε το μοναχικό μονοπάτι της σύνθεσης ορχηστρικής μουσικής και μουσικής δωματίου. Ήταν ο Franck που έγινε του Chausson ο κύριως μέντορας κι αυτός με τη σειρά του έγινε ένθερμος μαθητής του Franck.
O C απολάμβανε το ταξίδι και το 1882-1883 έκανε ένα προσκύνημα στο Μπαϊρόιτ για να παρακολούθησει τις όπερες του Wagner.
Από το 1886 μέχρι το θάνατο του το 1899, ο C. ήταν γραμματέας στην Εθνική Κοινότητα της Μουσικής. Δεχόταν πολλούς από την ελίτ των Παρισινών καλλιτεχνών στα σαλόνια του, μουσικούς, λογοτέχνες και ζωγράφους, ενώ απέκτησε και μια σημαντική συλλογή από έργα ιμπρεσσιονιστών.
Σε ηλικία 44 ετών ο C. πέθανε στη Limary, Seine-et-Oise, από ατύχημα. Φαίνεται ότι σε μια κατηφορική πλαγιά έχασε τον έλεγχο του ποδηλάτου του, προσέκρουσε σ' ένα τοίχο από τούβλα και πέθανε ακαριαία.
Η δημιουργική δουλειά του C. χωρίζεται σε τρεις περιόδους. Από αυτές η πρώτη κυριαρχείται από τον Massenet και από ραφιναρισμένες μελωδίες. Η δεύτερη περίοδος χρονολογείται από το 1886 και σημαδεύεται από ένα πιο δραματικό χαρακτήρα, που εν μέρει απορρέει από τις επαφές του με το καλλιτεχνικό περιβάλλον με το οποίο ήταν σε άμεση επαφή. Η τρίτη περίοδος χρονολογείται από τον θάνατο του πατέρα του, το 1894, και επηρεάστηκε από το διάβασμα συμβολιστών ποιητών και της Ρωσικής λογοτεχνίας, κυρίως των Turgenev, Dostoyevsky και Tolstoy.
Η συνθετική δουλειά του Chausson είναι εντελώς πρωτότυπη και αντανακλά κάποιες επιρροές τεχνικής από τον Franck και τον Wagner. Στυλιστικά ίχνη του Massenet και, προς έκπληξή μας, του Brahms μπορούν να ανιχνευτούν μερικές φορές. Ο ιδιωματισμός της γραφής του C. γεφυρώνει το χάρισμα μεταξύ του ρομαντισμού του Massenet και του Frank και του ιμπρεσιονισμού του Debussy.
Έγραψε ορχηστρικές ουβερτούρες, σονάτες, μια συμφωνία (2η), το περίφημο κοντσέρτο σε ρε μείζονα για πιάνο, βιολί και κουαρτέτο εγχόρδων, μελοποίησε ποιήματα κ.α.Το κουαρτέτο εγχόρδων σε Ντο ελάσσονα, op. 35, ξεκίνησε από τον C. το 1898, και ο συνθέτης το είχε καταγράψει ολόκληρο, εκτός από ένα κομμάτι του τρίτου και τελευταίου μέρους, πριν πεθάνει από ατύχημα το 1899. Βασιζόμενος στα πρόχειρα σχέδια που άφησε πίσω ο C., ο φίλος του συνθέτης Vincent d'Indy (1851-1931) συμπλήρωσε την τελευταία πράξη και το κουαρτέτο εγχόρδων έκανε πρεμιέρα στις 27 Ιανουαρίου του 1900. 

Ο ΜΠΕΤΟΒΕΝ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΡΑΜΠΙΝΟΥ (ΒΙΝΤΕΟ)

Κάνει ιατρική, από την Ελλάδα ως την Αμερική, κάνει μουσική, ως πιανίστας και ως συνθέτης, κάνει αθλητισμό, γράφει στίχους, κάνει παρουσιάσεις βιβλίων με τρόπο εντυπωσιακό, σπουδάζει, μελετάει, ρουφάει τη ζωή. Κι όλα αυτά με ήθος, με γνώση, «με λογισμό και μ’ όνειρο». 

Σ’ αυτόν σαρκώνεται ο στίχος του Ελύτη: «Εμείς τη λέμε τη ζωή, πηγαίνουμε μπροστά». Και η περίπτωσή του δικαιώνει πανηγυρικά τον Μάνο Χατζιδάκι: "Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η Παιδεία. Η αληθινή παιδεία και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση και η πληροφορία χωρίς κρίση και χωρίς ανήσυχη αμφισβητούμενη συμπερασματολογία. Αυτή η παιδεία που δεν εφησυχάζει ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια".

Ο Κωνσταντίνος Καραμπίνος στις 30 Ιανουαρίου 2025 πήρε και το Δίπλωμα πιάνου, δίνοντας το δικό του ρεσιτάλ στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.  Από το ξεχωριστό πρόγραμμά του προτείνουμε εδώ τον Μπετόβεν του:

Piano Concerto Op. 37, No. 3 in C minor και Sonata Op. 57, No. 23 in F minor, "Appassionata".

    

Ο Κωνσταντίνος Καραμπίνος είναι 25 ετών, απόφοιτος του Α’ Αρσακείου Λυκείου Ψυχικού, απόφοιτος και υποψήφιος διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής Αθηνών (ΕΚΠΑ), μελλοντικός καρδιολόγος και πτυχιούχος και διπλωματούχος πιανίστας από το Ωδείο Αμαντέους. Η ενασχόλησή του με το πιάνο ξεκίνησε από την ηλικία των 7 ετών, αναπτύσσοντας με τον καιρό ιδιαίτερη αγάπη για τον Chopin, τον Μ. Χατζιδάκι και την λαϊκή και ρεμπέτικη ελληνική μουσική. Από τα σχολικά του χρόνια ξεκίνησε την ερασιτεχνική ενασχόλησή του με τη σύνθεση, γράφοντας μελωδίες και μελοποιώντας ποιήματα Καβάφη, Καρυωτάκη, αλλά και δικούς του στίχους. Παράλληλα, λάτρης των μαθηματικών, διακρίθηκε στις εθνικές μαθηματικές ολυμπιάδες, αλλά και στους εθνικούς διαγωνισμούς φυσικής και βιολογίας, ενώ ακόμη ασχολήθηκε σε υψηλό επίπεδο και με το μπάσκετ. Στα χρόνια του Πανεπιστημίου, αφιερώθηκε στην Ιατρική εκπαίδευση και έρευνα, με επτά δημοσιεύσεις σε διεθνή περιοδικά. Υπήρξε ενεργό μέλος στα Εργαστήρια Ιστολογίας- Εμβρυολογίας, Ανατομίας και Επιδημιολογίας- Βιοστατιστικής. Το 2022 έλαβε την 4μηνη υποτροφία SIPGA για βασική έρευνα στο εργαστήριο Foo Lab στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης. Στις τελευταίες Ολυμπιάδες Ιατρικής Γνώσης κατέκτησε δύο χρυσά και δύο αργυρά μετάλλια. Το 2023 έγινε δεκτός και εκπαιδεύτηκε στο καρδιολογικό κέντρο Mount Sinai Heart στη Νέα Υόρκη. Σήμερα είναι διπλωματούχος πιανίστας, δημοσιεύει συνθέσεις του στο κανάλι του στο YouTube και ονειρεύεται μια μουσική προσέγγιση του υπερβατικού, του αρχέγονου και του ανείπωτου. 

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ: Η ΙΕΡΕΙΑ ΤΟΥ J.S. BACH / ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΑΝ ΟΙ ΑΓΓΛΙΚΕΣ ΣΟΥΙΤΕΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου έχει αναδειχθεί πλέον πανηγυρικά και διεθνώς, η εθνική μας ερμηνεύτρια της μουσικής του μεγάλου J.S. Bach. Μία ελληνίδα προτείνει τον δικό της Bach και η ερμηνεία της γίνεται με ενθουσιασμό αποδεκτή από την διεθνή μουσική κοινότητα. 

Τον Ιούλιο του 2018 μας χάρισε το τετραπλό άλμπουμ με το εμβληματικό "Καλώς Συγκερασμένο Κλειδοκύμβαλο", ένα έργο που ανήκει στα παγκόσμια αριστουργήματα της ανθρώπινης τέχνης. Η υποδοχή διεθνώς ήταν διθυραμβική.

Το 2020 μας έδωσε τις περίφημες Goldberg Variations από την First Hand Records και λίγο αργότερα η ακάματη πιανίστρια μας έδωσε ένα διπλό CD, πάλι από την First Hand Records, με τις Γαλλικές Σουίτες του Μπαχ.

Την ακούς να παίζει Μπαχ με ένα πρωτόφαντο τρόπο και επιβεβαιώνει στην πράξη αυτό που η ίδια λέει: «Είχα τη βαθιά βεβαιότητα πως το έργο του Μπαχ είναι μεν σκαλισμένο στις ρωγμές του χρόνου, ενσωματωμένο στην ιστορία της ανθρώπινης σκέψης, αλλά δεν στέκει παγωμένο στις επάλξεις του παρελθόντος».  

Η ίδια έχει πει σε συνέντευξή της για την δική της ερμηνευτική προσέγγιση: «Αν και υπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι η μουσική του Μπαχ δεν επιδέχεται εκφραστικότητας στην πραγματικότητα αυτό είναι μια τεράστια παρεξήγηση. Το πιάνο είναι ένα όργανο εξαιρετικά πλούσιο εκφραστικά και το να παίζεις πιανιστικά έργα του Μπαχ σήμερα δεν είναι ούτε πρόκληση ούτε πρωτοπορία. Μπορεί τα συναισθήματα και οι συγκινησιακές φορτίσεις να ήταν στιλιζαρισμένα στο μπαρόκ αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν υπήρχαν. Ο Μπαχ μπορεί τυπικά να ανήκε στο μπαρόκ ή ακόμα και να διακρίνεται για το θρησκευτικό συναίσθημα του όμως είναι διαχρονικός στο έπακρο, υπερβαίνει τον χρόνο σαν ένα φως που έχει ξεκινήσει από μακριά το ταξίδι του στο σύμπαν και μεταφέρει παλμούς του απείρου. Μια ολόκληρη ζωή δεν αρκεί προκειμένου να αποκρυσταλλώσει κανείς μια προσωπική ερμηνεία του έργο του. Απαιτείται μελέτη, έρευνα, ευελιξία, διαρκής αμφιβολία και επανεξέταση. Εξάλλου μόνο μέσα από μια υγιή εμμονή προσεγγίζει κανείς την ωριμότητα!». 

Ακούγοντας τις Γαλλικές Σουίτες του Μπαχ από την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου αντιλαμβάνεται ο καθείς πόσο αυτή η μουσική είναι εξαιρετικά μοντέρνα! Αρκεί να μαθητεύσεις σ’ αυτήν. Άλλωστε αυτή η μαθητεία είναι μαθητεία στην ομορφιά. 

Τον Φεβρουάριο του 2023, από την First Hand Records κυκλοφόρησε ανά τον κόσμο και σε όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες το cd της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου, με τίτλο “TEARS FROM BABYLON”, το οποίο περιλαμβάνει δικές της μεταγραφές (και δυο διασκευές) για πιάνο, από καντάτες και έργα για εκκλησιαστικό όργανο του J.S. BACH. Ταυτόχρονα κυκλοφόρησε σε δεύτερη έκδοση το βιβλίο της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου για τον Μπαχ, με τίτλο: J.S. BACH – Ο Μουσικός του Απείρου (εκδόσεις Παπαγρηγορίου – Νάκας).  

Τώρα, Ιούλιος 2025, κυκλοφόρησε το άλμπουμ με τις Αγγλικές Σουίτες του J.S. Bach, απο την βρετανική εταιρεία First Hand Records, με την εξαιρετική ποιότητα και αισθητική της. 

Στην Ελλάδα κυκλοφορεί από σήμερα 25 Ιουλίου (επίσημος αντιπρόσωπος της Εταιρείας η "Μουσική Προσφορά", στη Στοά της Όπερας στην Αθήνα). Το album θα κυκλοφορήσει και σε όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες.

Οι Αγγλικές Σουίτες (BWV 806-811) είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα του Μπαχ για πληκτροφόρο όργανο και διακρίνονται για την πολυπλοκότητα, την ομορφιά και την δεξιοτεχνία τους. Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου αναδεικνύει το έργο στο σήμερα! 

Η εργασία της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου στον Μπαχ είναι υπόθεση εθνικού περιεχομένου, αλλά και οικουμενικού, στη συνέχεια. Πρόκειται για μια κατάθεση στον παγκόσμιο πολιτισμό από μια ελληνίδα. 

Δεν περιμένω από το επίσημο ελληνικό κράτος να καταλάβει. Περιμένω, όμως, από την μουσική κοινότητα της χώρας να αντιληφθεί το μουσικό γεγονός και να το κάνει σημαία! 

Την ευχαριστούμε ειλικρινά!