ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΘΕΟΤΟΚΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ο Δάσκαλος του Γένους Νικηφόρος Θεοτόκης γεννήθηκε το 1731 στην Κέρκυρα. Έλαβε εγκύκλια μόρφωση δίπλα στον ιερομόναχο Ιερεμία Καββαδία, τον ίδιο άνθρωπο που υπήρξε δάσκαλος και του μεγάλου νεοέλληνα διαφωτιστή Ευγένιου Βούλγαρη. Σε ηλικία 18 ετών, περίπου, αναχωρεί για την Ιταλία όπου παρακολουθεί μαθήματα στα πανεπιστήμια της Πάντοβα και της Μπολώνια. Το αντικείμενο των σπουδών του είναι τα μαθηματικά και η φυσική φιλοσοφία.

Μετά τις σπουδές του στα ιταλικά πανεπιστήμια, επιστρέφει στη γενέτειρά του όπου ασκεί ευρύτατο διδακτικό έργο. Η διδασκαλία των σύγχρονων μαθηματικών και της φυσικής φιλοσοφίας περιβάλλει το Νικηφόρο με την αίγλη της νεωτερικότητας και ενισχύει το πνευματικό του κύρος.

Αργότερα ο Θεοτόκης εγκαταλείπει την Κέρκυρα και μεταβαίνει στην Κωνσταντινούπολη, όπου τον βρίσκουμε να φιλοξενείται στον οίκο του Γρηγορίου Γκίκα μαζί με τον συντοπίτη του Ευγένιο Βούλγαρη.

Όταν ο Γρηγόριος Γκίκας διορίζεται ηγεμόνας της Μολδαβίας ο Θεοτόκης μεταβαίνει για ένα σύντομο διάστημα στο Ιάσιο προκειμένου να αναλάβει τη σχολαρχία της υπό αναδιάρθρωση ηγεμονικής ακαδημίας. Γνωρίζουμε ότι το 1764 - έτος διορισμού του Γκίκα - στην ακαδημία διδάσκονται τα μαθηματικά του Θεοτόκη.

Κατόπιν μεταβαίνει στη Λειψία με σκοπό την έκδοση των Στοιχείων Φυσικής.

Ο Θεοτόκης έμεινε στη Λειψία για δύο περίπου χρόνια και επιμελήθηκε, πράγματι, την έκδοση της Φυσικής του. Όπως φαίνεται από μια αναφορά του στο δεύτερο τόμο του έργου, το διάστημα αυτό είχε την ευκαιρία να εντρυφήσει στη φυσική φιλοσοφία της εποχής του. Κατά την παραμονή του στη Λειψία έγινε και η εκλογή του ως Αρχιεπισκόπου Φιλαδελφείας, απ’ όπου, όμως, παραιτήθηκε γιατί δεν έγιναν δεκτοί μια σειρά από όρους που έθεσε.

Τον Οκτώβριο του 1775, λαμβάνει επιστολή από το φίλο του Ευγένιο Βούλγαρη με την οποία εκείνος του ανακοινώνει τη χειροτονία του σε Αρχιεπίσκοπο Σλαβινίου και Χερσώνος. 

Στο λόγο που εκφωνεί κατά την ενθρόνισή του στην Αρχιεπισκοπή Σλαβινίου και Χερσώνος αναφέρεται στις προσδοκίες των Ορθόδοξων πληθυσμών, οι οποίοι προσβλέπουν στη ρωσική επέμβαση για την ενοποίηση της "από περάτων έως περάτων ορθοδοξούσης εκκλησίας". Επίσης, βεβαιώνει την πίστη του στην εκπλήρωση των "χρησμωδών και χρηστηρίων", σύμφωνα με τα οποία η νίκη των Ρώσων επί των Οθωμανών θα οδηγήσει στη συγκρότηση του βασιλείου των Ελλήνων υπό την ηγεσία των "βασιλικών εγγονών" της Αικατερίνης Β'.

Το 1782 μετατίθεται στην αρχιεπισκοπή Αστραχανίου όπου παραμένει μέχρι το 1792. Κουρασμένος, πιθανότατα, από τα διοικητικά καθήκοντα που άσκησε επί 13 χρόνια και σε προχωρημένη ηλικία, πλέον, αποσύρεται στη μονή του Αγίου Δανιήλ, στη Μόσχα, όπου και πέθανε το 1800.

Λίγο πριν πεθάνει εκδίδεται στη Μόσχα ένα τρίτομο εγχειρίδιο Μαθηματικών του.

Νικηφόρος Θεοτόκης. Στοιχείων Μαθηματικῶν ἐκ παλαιῶν καὶ νεωτέρων συνερανισθέντων..., Μόσχα, Τυπογραφεῖο τῆς Κοινότητος παρὰ Ρηδηγέρῳ καὶ Κλαυδίῳ, τ. Α´, 1798, τ. Β´-Γ´, 1799.

Πρώτη και μοναδική έκδοση που διανέμονταν δωρεάν από τους χορηγούς Ζωσιμάδες στις Ελληνικές Σχολές.

Ο πρώτος τόμος περιλαμβάνει Γεωμετρία και Αριθμητική.

Ο δεύτερος περιέχει «τα Αρχιμήδεια θεωρήματα, την Επίπεδον Τριγωνομετρίαν, και τας του Κώνου Τομάς», ενώ ο τρίτος περιλαμβάνει «τα περί την Αλγέβραν».

Πρόκειται αναμφισβήτητα για ένα έργο μοναδικό, που αποδεικνύει την δυναμική της παιδείας στην Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, και δη των θετικών επιστημών, από λογίους του διαμετρήματος του Νικηφόρου Θεοτόκη.

Η εορτή των Τριών Ιεραρχών στο Πανεπιστήμιο Ιωάννου Γουτεμβέργιου (ΜΑΙΝΖ) της Γερμανίας

Του Αλέξανδρου Κ. Παπαδερού

Πανεπιστήμιο Ιωάννου Γουτεμβέργιου, Μαγεντία (ΜΑΙΝΖ) της Γερμανίας. Υπάρχουν λίγοι Έλληνες φοιτητές και μερικοί για ανώτερες σπουδές (Αντώνιος Αλεβιζόπουλος, Φάνης Κακριδής, Δημήτρης Μαρωνίτης, Γεώργιος Συκιανάκης). 

Αρχές του χειμερινού ακαδημαϊκού εξαμήνου 1961-1962. Με τον τότε Πρύτανη Horst Falke, Καθηγητή Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας, έχω υπηρεσιακή συζήτηση στο γραφείο του για θέματα του Ινστιτούτου Συγκριτικής Επιστήμης των Πολιτισμών, στο οποίον υπηρετώ ως Βοηθός και ομιλώ με πλήρη εξουσιοδότηση του αρμόδιου Καθηγητή Anton Hilckman, που, όπως συχνά, έτσι και τότε ήταν ασθενής (είχε περάσει τη διάρκεια του πολέμου σε γερμανικές φυλακές και στρατόπεδα συγκέντρωσης, καθώς ήταν ένας από τους πρώτους σφοδρούς επικριτές του Χίτλερ). Προς το τέλος της συζήτησής μας ο Πρύτανης ζήτησε μια σύντομη ενημέρωση για το πώς πάνε τα εκπαιδευτικά στην Ελλάδα, ιδιαίτερα τα πανεπιστημιακά. Δεν θυμούμαι πώς έκαμα μια νύξη και για τους Τρεις Ιεράρχες. Ξαφνιασμένος ο Πρύτανης με διακόπτει και ακολουθεί η εξής περίπου στιχομυθία: 

- Κύριε Π., σοβαρολογείτε λέγοντας πως έχετε στην Ελλάδα αγίους- προστάτες της Παιδείας και γενικά των Γραμμάτων και ιδιαίτερη προς τιμήν τους εορτή στις 30 Ιανουαρίου κάθε χρόνο, που τελείται σε όλο το φάσμα από τα Νηπιαγωγεία μέχρι και την Ακαδημία Αθηνών; 

- Π.: Ναι κ. Πρύτανη, αυτή είναι μια σπουδαία ημέρα τιμής και ευγνωμοσύνης για τους μεγάλους εκείνους Πατέρες της Εκκλησίας, που είχαν και τη θύραθεν παιδεία και σε περίοδο αποφασιστικών ανακατατάξεων, έθεσαν τις βάσεις για μια σύγκλιση, κατά την οποίαν ο ΕΛΛΗΝ ΛΟΓΟΣ υπηρέτησε δημιουργικά τον σαρκωθέντα ΛΟΓΟΝ ΤΟΥ ΘΕΟΥ και προέκυψε η πολιτισμική σύνθεση, εντός της οποίας αναπνέουμε και μεις και σείς! 

* Και πώς εορτάζεται αυτή η ημέρα π.χ. στα Πανεπιστήμια; 

- Π.:.... 

Ακολούθησε μια κάπως μακρά σιωπή, από εκείνες που τσακίζουν κόκαλα. 

* Δεν μου λέτε, κ. Π., γιατί να μην καθιερώσουμε αυτή την τελετή και στο δικό μας Πανεπιστήμιο; 

- Π.: Φοβούμαι πως είναι η σειρά μου να ρωτήσω: Σοβαρολογείτε, κ. Πρύτανη; 

Gutenberg στο Πανεπιστήμιο του Μάιντς

Κοντολογίς: 

30 Ιανουαρίου 1962, ημέρα Τρίτη, αργά το απόγευμα. Το AUDITORIUM MAXIMUM, η μεγάλη αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου είναι ασφυκτικά γεμάτη από μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας και επίσημα πρόσωπα της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Σε μια πολυθρόνα λίγο πριν από το βήμα κάθεται τιμώμενο πρόσωπο. 

Η χορωδία του Πανεπιστημίου ανοίγει την τελετή. Ανέρχεται στο βήμα ο Πρύτανης, που φανερά συγκινημένος από την απροσδόκητη συμμετοχή και όχι μόνο, εξιστορεί συνοπτικά πώς μετέφερε στη Σύγκλητο τα της συζήτησής μας και πόσον ένθερμα εκείνη αποδέχθηκε ομόφωνα την πρότασή του για τη διοργάνωση της τελετής. Στη συνέχεια έλυσε την απορία που είχε προκληθεί με την ασυνήθιστη εικόνα της πολυθρόνας με τον άγνωστο τιμώμενο, καλώντας τον να απευθύνει χαιρετισμό. Εκείνος ανέρχεται στο βήμα με φανερή αυτοπεποίθηση και πριν καν ανοίξει το στόμα του, γοητεύει με το εντυπωσιακό παράστημά του. Ως Πρέσβης της Ελλάδος στη Βόννη, εξηγεί ο Θεμιστοκλής Τσάτσος, εκφράζει την ευχάριστη έκπληξη που αισθάνθηκε όταν έλαβε την πρόσκληση του Πανεπιστημίου να τιμήσει με την παρουσία του μια τέτοια τελετή. Με λόγια σοφά συγχαίρει για την πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου και επισημαίνει την τεράστια συμβολή των Τριών Ιεραρχών στην εμπέδωση ελληνοχριστιανικών αρχών, που αποτελούν θεμέλιο κάθε αληθινής παιδείας και επιστήμης. Ύστερα από τον δικό μου πανηγυρικό λόγο (Das liturgische Selbst - und Weltbewusstsein des byzantinischen Menschen, in: KYRIOS IV., No 3 (1964), 206-218 - Η λειτουργική αυτοσυνειδησία και κοσμοαντίληψη του Βυζαντινού ανθρώπου, βλπ. το κείμενο στην ιστοσελίδα alexandros.papaderos.org/ βιβλιογραφία αριθμ 64), το Πανεπιστήμιο παρέθεσε δείπνο σε όλους τους παρευρεθέντες. 

Την εποχή εκείνη στην Ευαγγελική Θεολογική Σχολή του Μάιντς υπηρετούσε ως Υφηγητής ο Wolfhart Pannenberg, που από το 1967 δραστηριοποιήθηκε στην αντίστοιχη Σχολή του Μονάχου και αναδείχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους θεολόγους του 20ού αιώνα. Τα γραφεία μας γειτνίαζαν κάπως, οι σχέσεις μας όμως μέχρι την τελετή περιορίζονταν στο τυπικό «καλημέρα». Από την επόμενη της τελετής όμως άρχισε με δική του πρωτοβουλία μια διαλογική επικοινωνία μας με διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον του όχι μόνο για τους Τρεις Ιεράρχες, αλλά γενικώς για την ορθόδοξη θεολογία. Δεν αρκέσθηκε στα αφετηριακά εκείνα κεντρίσματα. Τα περισπούδαστα συγγράμματά του μαρτυρούν υψηλό βαθμό ενασχόλησής του με τη θεολογία των Πατέρων κατά τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα πορεύθηκε, στερεούμενη, και η φιλία μας. Συνόδευσε με ενδιαφέρον τις τότε προσπάθειές μας για την ίδρυση της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης, την οποίαν ετίμησε αργότερα με επίσκεψή του και με βαθυστόχαστη ομιλία του. 

Ο πρύτανης επέμεινε να επαναληφθεί η εκδήλωση τον επόμενο χρόνο. Υπηρετούσε τότε στη Σχολή Φυσικών Επιστημών του Πανεπιστημίου ο Dr. Nikolai Nikolaijewitsch Stuloff (1914-2006), ρωσικής καταγωγής Καθηγητής Μαθηματικών και Ιστορίας των Μαθηματικών, που ήταν και διάκονος στον πανέμορφο ρωσικό ναό του Wiesbaden, τον γνωστό ως Griechische Kirche-«Ελληνική Εκκλησία». Τον παρεκάλεσα να είναι ομιλητής. Αποδέχθηκε με δυσκολία. Τελείως αρνητικός ήταν όμως στην πρότασή μου, να αναφερθεί στη θέση των μαθηματικών στο Βυζάντιο. Πρόβαλε σοβαρές αντιρρήσεις με το αιτιολογικό, ότι δεν υπήρξε κάτι άξιον λόγου για το αντικείμενο αυτό στο Βυζάντιο. Υποχώρησε τελικά. Με την ομιλία του στις 30 Ιανουαρίου 1963 αποκάλυψε τον βυζαντινό πλούτο μαθηματικών θεωριών και εφαρμογών. Συνέχισε μάλιστα τη σχετική έρευνά του και δημοσίευσε αξιόλογες μελέτες, όπως: Μαθηματικά στο Βυζάντιο, Η μαθηματική παράδοση στο Βυζάντιο και η διαιώνισή της στον Νικόλαο Κουζάνο κ.ά. (N. N. Stuloff, Axiom, Exaktheit und Methodenreinheit. Historische Beiträge zum Wandel von Konzepten der Mathematik. Hrsg. Von F. Kraft.ERV Dr. Erwin Rauner Verlag, 211 Seiten, Ausburg 2008). 

Δυστυχώς με την αποχώρησή μου από το Μάιντς (τέλος Σεπτ. 1963) η τελετή εκείνη δεν συνεχίσθηκε. Περισσότερα βλπ. στο βιβλίο Α. Κ. Παπαδερός, ΜΕ ΤΟΝ ΚΙΣΑΜΟΥ ΚΑΙ ΣΕΛΊΝΟΥ ΕΙΡΗΝΑΙΟΝ ΕΠΙ ΤΡΑΧΕΙΑΣ ΟΔΟΥ....Εκδ. ΜΕΘΕΞΙΣ, Θεσσαλονίκη 2014, σελ. 495 εξ.). 

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ: "ΔΕΝ ΑΝΕΧΟΜΑΙ ΤΙΣ ΑΝΟΡΘΟΓΡΑΦΙΕΣ"

Toυ Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Στην εποχή της πανδημίας του κορωνοϊού και της αναγκαστικής τηλεκπαίδευσης, μια ποιητική εικόνα αλλοτινών εποχών, που παρήλθαν ανεπιστρεπτί...

“Και στις μαθήτριες, πρέπει να προσθέσω, τις όμορφες, που κάθε μεσημέρι ξεχύνονται στους δρόμους με τις ριγωτές ποδιές και τα λευκά κορδελλάκια στα μαλλιά τους (κουτές, που βιάζονται να τα πετάξουν) βάζοντας κάποτε κατά μέρος την αισθησιακή καθαρή χαρά που μούδιναν, δεν μπορούσα να μη βλέπω τις μεθαυριανές γυναίκες και ν' αναλογίζομαι το λόγο του Σολωμού για το γλυκοβύζαστο γάλα της αντρείας και της λευτεριάς”.
Αυτά έγραφε πριν εξήντα δύο χρόνια (1955) ο Οδυσσέας Ελύτης στον φίλο του φιλόλογο και ποιητή Λευτέρη Αλεξίου, αποτυπώνοντας σε μερικές επιστολές του την γοητεία που άσκησε πάνω του η Κρήτη εκείνης της εποχής (η σχετική αλληλογραφία δημοσιεύθηκε στη Ν. Εστία, Μάϊος 2002. Επιμέλεια: Μάρθα Αποσκίτη).
Μεταξύ των πολλών άλλων εικόνων που έκαναν εντύπωση στον Ελύτη από την καθημερινή ζωή της μεγαλονήσου – όπου βλέπει “τη συνέχιση της παράδοσης που συντήρησε και κράτησε ζωντανή την Ελλάδα μαζί και παράλληλα με τ' άρματα και τις τέχνες” - ξεχωριστή θέση κατέχει και η θέα των όμορφων μαθητριών που ξεχύνονται στους δρόμους με τις ριγωτές ποδιές και τα λευκά κορδελλάκια στα μαλλιά τους. Μια εικόνα που δεν βλέπει πια κανείς παρά μόνο στις ταινίες και τις φωτογραφίες εκείνου του καιρού. Εικόνα μιας πραγματικότητας, που, όμως, στα μάτια του ποιητή προσλάμβανε άλλες διαστάσεις. “Τα μάτια μου δεν έφθασαν να δουν καμμιά μισητή πεζότητα”, λέει ο Ελύτης στο ίδιο γράμμα του, περιγράφοντας τις εικόνες της καθημερινότητας στην Κρήτη.
Μια καθημερινότητα χωρίς πεζότητα. Αυτό είναι το ζητούμενο για τον ποιητή. Και οι μαθήτριες με τις ποδιές και τα κορδελλάκια, υπηρετούν – χωρίς να το γνωρίζουν διόλου – αυτή την πραγματικά ποιητική ζωή που προτρέχει της καθημερινής. Γι' αυτό ο ποιητής χαρακτηρίζει “κουτές” τις μαθήτριες, που βιάζονται να πετάξουν τα λευκά κορδελλάκια απ' τα μαλλιά τους! Θεωρώντας, προφανώς, τα κορδελλάκια ένα στοιχείο που θα διατηρήσει τη φωτιά του μύθου της νεότητας...
Μιας νεότητας που για τον ποιητή είναι -

Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ
Με τον άσπρο γιακά και την κορδέλα

(Το φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά)

Μιας νεότητας που δεν προβαίνει στην κατάργηση της αθωότητας, στο ξεθώριασμα της ποιητικής εικόνας των μαθητριών, που παρά την συντηρητική (για την εποχή μας) εμφάνισή τους, γεμίζουν με “αισθησιακή καθαρή χαρά” τον ποιητή και ταυτόχρονα τον ανάγουν στο μέλλον. Τις αναλογίζεται ''μεθαυριανές γυναίκες'', που θα υπηρετήσουν την ανδρεία και τη λευτεριά, καθώς θα βυζάξουν τα παιδιά τους μ'αυτό το “γλυκοβύζαστο γάλα”. Γιατί λέει ο ποιητής: “αντρεία και λευτεριά, μην το ξεχνάτε, θα χρειαστούμε περισσότερο στην ειρήνη παρά στους πολέμους, στην κοινωνική ζωή και στον έρωτα....”.
Οι ριγωτές ποδιές και τ' άσπρα κορδελλάκια σήμερα, θα προκαλούσαν – το ολιγότερο – χλευαστικό γέλωτα. Τι δουλειά έχει η ομοιομορφία στην πολυπόθητη πολυμορφία του καιρού μας; Γιατί να μην απαλλαγούμε, επιτέλους, από την “τάξη” που με τον σχολαστικισμό της συνθλίβει τη ζωή μας; Κι έτσι καταργείται η μαθητική περιβολή και μαζί της μια ποιητική εικόνα. Μετά την παρέλευση ετών πάλι και πάλι καταφεύγω στον Ελύτη:

Ώστε λες δίκιο θα 'χε ο Υπερίων που μιλούσε
“γι' άλλες μνήμες ευγενέστερων καιρών” και προσέθετε
“μας υπολείπεται πολλή και ωραία δουλειά
όσο ν' αγρεύσωμε το μεγαλείο”.

(Το φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά)

Δεν πρόκειται για νοσταλγία ή φτηνή συναισθηματολογία, αλλά για μια πραγματικότητα που απεργάζεται την αποϊέρωση παιδείας και ζωής. Μια διαστροφή που αλλοιώνει το νόημα των λέξεων και των εννοιών, των εικόνων των ποιητικών. Γιατί το σχολείο είναι μια σύνθεση “εικόνων” που καλλιεργούν ή ευνουχίζουν - δυστυχώς συμβαίνει κι αυτό στους καιρούς μας - την ευαισθησία.
Η σπουδή στην δυναμική της ευαισθησίας δεν προϋποθέτει μόνο την πολυμάθεια ή την υποταγή σε κώδικες συμπεριφοράς. Έχει σχέση με την Αλήθεια, που αφορά στην ψυχική περιουσία, δηλ. στην ψυχική σχοινοβασία που οδηγεί στην όντως Παιδεία, την οποία οι όχι ενήμεροι των ιερών αγνοούν. Αυτό, λοιπόν, που ονομάζουμε “σχολική διαδικασία” είναι στην ουσία μια ποιητική συν-ουσία. Κι όταν μιλάμε, ας πούμε, ευφυία, θα πρέπει να εννοούμε μια εξαιρετικά οξυμένη ευαισθησία. Κι όταν προσβλέπουμε σε μιάν αληθινή παιδεία, θα πρέπει να έχουμε υπ' όψιν μας τον λόγο του ποιητή της Ιδιωτικής Οδού: “Η αλήθεια μόνον έναντι θανάτου δίδεται” (Τα ελεγεία της Οξώπετρας). Δεν έχουμε, δηλαδή, άλλη επιλογή από την ακατάπαυστη σπουδή που νοηματοδοτεί τον θάνατο και τη ζωή. Για να την ψαύσουμε μάς είναι απαραίτητη η “άλλη γλώσσα” του ποιητή:
"Η πολυαιώνια παρουσία του Ελληνισμού πάνω στα δώθε ή εκείθε του Αιγαίου χώματα έφτασε να καθιερώσει μιαν ορθογραφία, όπου το κάθε ωμέγα, το κάθε ύψιλον, η κάθε οξεία, η κάθε υπογεγραμμένη, δεν είναι παρά ένας κολπίσκος, μια κατωφέρεια, μια κάθετη βράχου πάνω σε μια καμπύλη πρύμνας πλεούμενου, κυματιστοί αμπελώνες, υπέρθυρα εκκλησιών, ασπράκια ή κοκκινάκια, εδώ ή εκεί, από περιστεριώνες και γλάστρες με γεράνια. Είναι μια γλώσσα με πολύ αυστηρή γραμματική, που την έφκιασε μόνος του ο λαός, από την εποχή που δεν πήγαινε ακόμα σχολείο. Και την τήρησε με θρησκευτική προσήλωση και αντοχή αξιοθαύμαστη, μέσα στις πιο δυσμενείς εκατονταετίες. Ώσπου ήρθαμ' εμείς, με τα διπλώματα και τους νόμους, να τον βοηθήσουμε. Και σχεδόν τον αφανίσαμε. Δεν αναφέρομαι σε καμιά χαμένη γραφικότητα. Απλώς, δεν ανέχομαι τις ανορθογραφίες" (Ελύτης, Τα δημόσια και τα ιδιωτικά).

ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΒΕΝΙΑΜΙΝ ΛΕΣΒΙΟ

Την Τρίτη 12 Νοεμβρίου 2019 στις 6 το απόγευμα στην ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (Πεσμαζόγλου 5, Αθήνα), θα πραγματοποιηθεί η παρουσίαση του νέου βιβλίου της Ρωξάνης Αργυροπούλου, συστηματικής ερευνήτριας του έργου του Βενιαμίν Λεσβίου, με τίτλο: "Ο ΒΕΝΙΑΜΙΝ ΛΕΣΒΙΟΣ - Οραματιστής και θεμελιωτής της ελευθερίας των Ελλήνων".
Ο Βενιαμίν ο Λέσβιος (1759-1824) ήταν εξέχων εκπρόσωπος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, μοναχός και λόγιος, μυημένος στη Φιλική Εταιρεία και με σημαντικό ρόλο κατά την Ελληνική Επανάσταση. 

Η συγγραφέας του βιβλίου Ρωξάνη Αργυροπούλου είναι ομότιμη διευθύντρια ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, της σειράς «Μικρή Βιβλιοθήκη Διδασκάλων του Γένους» και μας έχει δώσει, επίσης, ένα σπουδαίο πόνημα για τον Λέσβιο, με τίτλο: "Ο Βενιαμίν Λέσβιος και η Ευρωπαϊκή σκέψη του 18ου αιώνα". 

Κατά την παρουσίαση του νέου βιβλίου θα μιλήσουν: 

- Ο τ. πρόεδρος της ΛΕΣΧΗΣ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ ΒΕΝΙΑΜΙΝ Ο ΛΕΣΒΙΟΣ, Ξενοφών Μαυραγάνης, με θέμα «Η Λέσχη Πλωμαρίου Βενιαμίν ο Λέσβιος, θεματοφύλακας των προταγμάτων του Λέσβιου σοφού». 

- Αθανάσιος Κουρταλίδης, πρόεδρος του Επιστημονικού και εκδοτικού συνδέσμου. 

- Έλενα Χατζόγλου, δ.φ. εκπαιδευτικός. 

Την όλη εκδήλωση θα συντονίσει ο διευθυντής της εφημερίδας ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ, Κωνσταντίνος Μπλάθρας. 

Σημειώνεται ότι η πρώτη έκδοση βιβλίου σχετική με τους Διδασκάλους του Γένους, που πραγματοποιείται από τον Επιστημονικό Εκδοτικό Σύνδεσμο "Μικρή Βιβλιοθήκη Διδασκάλων του Γένους", είναι αυτή που αναφέρεται στον Βενιαμίν Λέσβιο.

Ο π. Κωνσταντίνος Καλλιανός για την τροφό του Σχολή, την Ριζάρειο

Ριζάρειος, χειμώνας 1973 - Ο πρώτος από δεξιά είναι ο νυν Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος

Σταλαγμοὶ ἱερᾶς Μνήμης καὶ κατανύξεως 

(Ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ Μακαριωτἀτου Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας κ. Θεοδώρου 

εἰς τὴν τροφόν του Σχολήν, τὴν Ριζάρειο) 

«Ὑπῆρχον τρεῖς ἢ τέσσαρες ἱερατικαὶ σχολαί, ὑπῆρχε, καὶ ὑπάρχει ἀκόμη ἡ Ριζάρειος. Ἀπὸ τὰς ἱερατικὰς σχολὰς ἐβγῆκε σμῆνος δικολάβων, δημοδιδασκάλων, δικαστικῶν κλητήρων καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀπὸ τὴν Ριζάρειον ἐβγῆκεν ὁλόκληρος σφηκιὰ δικηγόρων, ἀγέλη καθηγητῶν, ἰατρῶν, χρηματιστῶν καὶ πολιτευομένων» ( Ἀλ. Παπαδιαμάντης). 

Τὰ παραπάνω ἔγραφε ὁ Παπαδιαμάντης πρὶν ἀπὸ ἕνα αἰῶνα καὶ κάτι παραπάνω. Γιατὶ τότε ἤξερε τὶ ἔλεγε ( βλ. π. χ. τὸ διήγημά του, "Ἡ κάλτσα τῆς Νώενας"’), ὁπότε κανεὶς δὲν ἀντιλέγει ὅτι ἔχει δίκιο. Ὡστόσο, γιὰ νᾶ ἔχει σαφῆ ὑπόσταση καὶ στέρεο θεμέλιο τὸ δίκαιο, πρέπει νὰ φανεῖ καὶ ἡ ἄλλη του ὄψη, ὅπως εἶναι δηλαδή, οἱ ὄψεις τοῦ νομίσματος, ποὺ ἀποφαίνεται: ὅτι ἀπὸ τὴν Ριζάρειο «ἐβγῆκαν» καὶ πλῆθος ἱερέων ἱερομονάχων, μοναχῶν, ἀλλὰ καὶ Ἀρχιερέων, ἕως καὶ Πατριαρχῶν. Καὶ αὐτὸ τὸ πιστοποιεῖ τὸ γεγονὸς τῆς παρουσίας τοῦ Μακαριωτάτου Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας κυρίου Θεοδώρου, ὁ ὁποῖος μὲ τὸν ἐπίσης Ριζαρίτη Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Χαλκίδος κύριο Χρυσόστομο καὶ ἄλλους Ἀρχιερεῖς συλλειτούργησαν τὴν Κυριακὴ 9 Νοεμβρίου στὸν πάνσεπτο ναὸ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ναὸ τῆς Σχολῆς, ποὺ ὡς ἄλλο Καθολικὸ Μονῆς δεσπόζει μέσα στὸ ὅλο κτιριακὸ συγκρότημα τῆς Ριζαρείου Ἐκκλησιαστικῆς Σχολῆς. Συλλειτούργησαν γιὰ νὰ τιμήσουν τὴ Μνήμη τοῦ Ἁγίου Σχολάρχου τῆς σεμνῆς Ριζαρείου, τὸν Ἅγιο Νεκτάριο. 

«Ἐπιστρέφω, εἶπε ὁ Πατριάρχης, μετὰ ἀπὸ σαράντα χρόνια». 

Νόστος ἡ ἐπιστροφή. Μὲ τὴν ἱερὰ συγκίνηση νὰ πάλλει τὴν ψυχή, καθὼς πρόσωπα ἱερὰ προβάλλουν ἀπὸ ὅλες τὶς γωνιές, ἀπὸ παντοῦ ἐμφανίζονται ἴσκιοι ἁγιασμένων μορφῶν, ἐνῶ ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὰ σιωπηλὰ κτίρια ἀκούγονται οἱ μυστικὲς φωνὲς τῶν παλαιῶν συμμαθητῶν, τῶν διδασκάλων, τῶν παιδονόμων. 

Θὰ θυμήθηκε ἀσφαλῶς ὁ Μακαριώτατος ἐκεῖνο τὸ φθινοπωρινὸ πρωϊνὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1972, τότε, δηλαδή, ποὺ δίναμε τὶς εἰσαγωγικὲς ἐξετάσεις καὶ τὸν συντρόφευε ἡ μακαριστὴ Μητέρα του. Ὅπως ἐπίσης θὰ ξανάζησε τὶς ὧρες τῶν μαθημάτων στὶς εὐρύχωρες καὶ φωτεινὲς αἴθουσες μὲ τὸν ἀξεπέραστο Νικηφόρο Καχριμάνη νὰ μᾶς παραδίδει φιλοσοφία καὶ μαζί νὰ μᾶς χαράζει δρόμους γιὰ νὰ καλλιεργοῦμε μὲ εὐρύτητα πνεύματος τὶς γνώσεις μας, νὰ μποροῦμε νὰ σκεπτόμαστε ἔντιμα καὶ θεοφώτιστα, νὰ μάθουμε νὰ ταυτίζουμε τὴν ἀνθρωπιὰ μὲ τὴν μέλλουσα ἱερατική μας διακονία. Ἀκόμα θὰ τοῦ ἦρθε στὸ νοῦ ὁ σοφὸς καθηγητής μας Ἰω. Χρ. Κωνσταντινίδης μὲ τά θαυμάσια ἀπογευματινὰ φροντιστήρια, ὅπου μᾶς μάθαινε τὴ μέθοδο τῆς ἀποδελτίωσης ὑλικοῦ ὅσον ἀφορᾶ τὴ συγγραφὴ μιᾶς μελέτης. 

Κι ὅταν ἀντίκρυσε τοὺς θαλάμους ὅπου μέναμε, θὰ ξαναθυμήθηκε τὸν Πολύβιο ποὺ ὄντας ὁ μεγαλύτερος στὴν ἡλικία ἀπ᾿ ὅλους μας στὸ θάλαμο ἔκανε τὸν «πνευματικό», τὸν σύμβουλο ὅλων μας, γιατὶ ἦταν μιὰ ἀγαθὴ ψυχή, ὅπως κι ὁ Σπύρος ὁ Κόρκος, ἱερέας σήμερα στὴν Ἀμερικὴ, ποὺ τὸν πείραζε κάποιες φορές, γιὰ θυμώνει ὁ πρῶτος...

Θὰ θυμήθηκε τὸν συμμαθητή μας καὶ συγκάτοικο στὸ θάλαμο, τὸν Διονύση Στρούζα ἀπὸ τὴν Ζάκυνθο, ἥσυχο πάντα καὶ μετρημένο - γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐπέλεξε τὴν ὁδὸ τῆς ἡσυχίας, μοναχός γενόμενος, ὀνόματι Δανιὴλ, καὶ, ἀργότερα, ἡσυχαστὴς στὴν Ἁγία Ἄννα, ἵνα εὔχεται ὑπὲρ ἡμῶν. 

Τέλος στὸ ναὸ ὅπου ἱερούργησε, ἐκεῖ θὰ τοῦ ἐμφανίστηκαν οἱ πλέον καθαγιασμένες ἀναμνήσεις, καθὼς θὰ ἐνισχύονταν μέσα του ἡ εἰκόνα ἐκείνη τῆς ρασοφορίας μας, ὄχι τὸ πρωΐ, ὅπως ἐκεῖνος τὴν ἐτέλεσε, ἀλλὰ κάποιο συννεφιασμένο ἀπόβραδο τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1972, τότε ποὺ ἀκούσαμε ἐκείνη τὴν συγκινητικὴ μουσικὴ σύνθεση τοῦ ὄντως φιλοτίμου, ἀλλὰ καὶ τόσο ἀγαπητοῦ μας καθηγητοῦ, τοῦ Δημ. Παναγιωτοπούλου-Κούρου, «Κύριος ἐμοὶ βοηθός καὶ οὐ φοβηθήσομαι τὶ ποιήσει μοι ἄνθρωπος...», (Ψαλμ. 117, 6). Σύνθεση γραμμένη ἀσφαλῶς γιὰ τὴ ρασοφορία καί, μάλιστα, μὲ ὅλο τὸ μεγαλεῖο καὶ τὴν ποιμαντική της προοπτικὴ ἐπιλεγμένο ἀπὸ τὸ ἱ. Ψαλτήριο. Χώρια ἡ μουσική... Τόσο ἐπιβλητική, συγκινητική, εὐαισθητογραμμένη γιὰ τούτη τὴν ἱερὴ στιγμή: Τὴν πρώτη δηλαδὴ φορὰ ποὺ θὰ ἐνδυθοῦμε τὸ ἔνδυμα τῶν πατέρων μας: Τὸ ράσο. (Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σταθῶ σὲ λεπτομέρειες, ἱστορικο-δογματικὲς καὶ κοινωνιολογικὲς γιὰ τὸ θέμα αὐτό. Ἴσως κάποτε γίνει. Ὡστόσο ἡ ἱερότητα ἐκείνης τῆς ἀπόβραδης ὥρας ἔχει σφραγιστεῖ μὲ ὅλη της τὴν ἱερότητα στὴν ψυχή μου, ποὺ πραγματικὰ λέω ὅτι ἦταν Θεοῦ παρουσία). 

Κι ὔστερα ἦταν ἐκεῖνοι οἱ νυσταγμένοι ὄρθροι, οἱ νοσταλγικοὶ ἑσπερινοί, οἱ λιτὲς Κυριακάτικες Θ. Λειτουργίες, ποὺ μᾶς χάριζαν τὴν εἰρήνη τοῦ Θεοῦ. Αὐτὴν δηλαδὴ ποὺ ἀποθηκεύαμε γιατὶ ξέραμε πὼς στὸν κόσμο τὰ πράγματα ἦταν διαφορετικά, ἐπειδὴ ἐκεῖ, στὴν ἐνορία του ὁ καθένας μας εἶχε ν᾿ ἀντιπαλαίσει μὲ τὶς ὅποιες ἀντίξοες δυνάμεις. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐκείνη ἡ μαθητεία μας στὴν φιλτάτη μας Ριζάρειο ἦταν ἡ προετοιμασία γιὰ την ἔνδυση τῆς πανοπλίας τοῦ Θεοῦ (πρβλ. Ἐφεσ.6, 10-20). 

Τὰ χρόνια πέρασαν... Κάποια στιγμὴ κοιτάξαμε γιὰ στερνὴ φορὰ τὸ θάλαμο ποὺ μᾶς φιλοξενοῦσε, ὀσφρανθήκαμε γιὰ τελευταία φορὰ τὴν ταγκίλα τῶν μαγειρίων, προσκυνήσαμε τὸν μυρωμένο Ἅγιο Γεώργιο κι ἀναχωρήσαμε. 

Ὡστόσο πρέπει νὰ εἰπωθεῖ πὼς ἐκεῖ ἀφήσαμε ἕνα μεγάλο καὶ σημαντικὸ κομμάτι τοῦ ψυχισμοῦ μας, ἀφοῦ ταμιεύσαμε ἱεροκατάνυκτες στιγμές, στιγμὲς βάλσαμο γιὰ τὶς πληγὲς τῶν καιρῶν καὶ χρόνων ποὺ ἀνοίγονταν μπροστά μας. Κι εὐγνωμονοῦμε Κτήτορες, Δασκάλους καὶ τὴν κάθε ψυχὴ ποὺ μᾶς ἄνοιξε τὴν ψυχή της μὲ χαμόγελο εὐαισθησίας καὶ φιλίας. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐπιστρέφουμε πάντα ἐκεῖ. Στὴ Ριζάρειό μας, στὴ Σχολή μας, ὅπως δηλαδὴ ἐπιστρέφουν ὁ Πατριάρχης, ὁ Ἐπίσκοπός μας κι ἄλλοι πολλοί, ποὺ δὲν κρέμασαν τὸ τίμιο ράσο τὸ ὁποῖο τοὺς φόρεσαν στὴν καθιερωμένη ἐκείνη τελετὴ τῆς ρασοφορίας, ἀλλὰ τὸ κράτησαν καὶ τὸ τίμησαν. 

Εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ πνευματικὴ εὐφροσύνη τῶν μακαρίων Ἱδρυτῶν τῆς Ριζαρείου καὶ φυσικὰ τῶν δασκάλων μας... 

π. κων. ν. καλλιανός

ΤΟ ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΒΑΦΗ

Tου ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΒΙΚΕΤΟΥ 

Πρόσκληση από το Ζωγράφειο Γυμνάσιο-Λύκειο (ίδρυση 1893) της Πόλης έχει λάβει το Παγκύπριο Γυμνάσιο Λευκωσίας, που πέρσι συμπλήρωσε 200 χρόνια λειτουργίας, για να συμμετάσχει με αντιπροσωπεία του σε συνέδριο με θέμα : «150 χρόνια Κ. Π. Καβάφης». 

Το συνέδριο, το οποίο τελεί υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα τελετών του Ζωγραφείου από τις 11 μέχρι τις 14 Απριλίου. Σύμφωνα με πληροφορίες το Παγκύπριο Γυμνάσιο, με την ευκαιρία της συμμετοχής της αντιπροσωπείας του στο συνέδριο, θα απονείμει την ανώτατη τιμητική διάκριση στον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο και θα τιμήσει τον τέως Λυκειάρχη του Ζωγραφείου, Δημήτριο Φραγκόπουλο. 

Το συνέδριο οργανώνεται από κοινού από το Ζωγράφειο και τα εκπαιδευτήρια Μαντουλίδη της Θεσσαλονίκης, καθώς φέτος αφενός συμπληρώνονται 150 χρόνια από την γέννηση του μεγάλου ποιητή στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και διότι ο Καβάφης είχε ρίζες στην Κωνσταντινούπολη, τόσο από τον πατέρα όσο και από την μητέρα του. Μάλιστα το 1882, στη διάρκεια της αιγυπτιακής εξέγερσης κατά των Άγγλων, ο ποιητής, σε ηλικία 19 ετών, έφυγε από την Αλεξάνδρεια και πήγε με την οικογένειά του για τρία χρόνια (ως τον Οκτώβριο του 1885) στην Κωνσταντινούπολη, στο σπίτι του φαναριώτη παππού του, Γεωργάκη Φωτιάδη. Εκεί έγραψε ένα ποίημα για το Νεοχώριο ή Νιχώρι, το πανέμορφο αυτό μέρος του Βοσπόρου.
Η τριετής παραμονή του ποιητή στην Πόλη ήταν ιδιαιτέρως σημαντική, καθώς άρχισε να εκδηλώνει το ενδιαφέρον του για την πολιτική και την δημοσιογραφική σταδιοδρομία. Η παραμονή του στην Πόλη συμπίπτει με τις πρώτες μαρτυρημένες συστηματικές του προσπάθειες να επιδοθεί στην τέχνη του ποιητικού λόγου. Επίσης, συμπλήρωσε τις μελέτες του στην αρχαία και μεσαιωνική ελληνική φιλολογία.

Στο συνέδριο θα μιλήσουν ακαδημαϊκοί από την Ελλάδα και θα συμμετάσχουν και άλλα σχολεία από την Ελλάδα και το εξωτερικό. 

Το Παγκύπριο Γυμνάσιο θα αντιπροσωπευτεί από ομάδα μαθητών και καθηγητών. Μαζί θα είναι και ο Μητροπολίτης Πάφου Γεώργιος ως απόφοιτος του Παγκυπρίου και πρόεδρος της Επιτροπής Παιδείας της Ιεράς Συνόδου. Στο συνέδριο έχει προσκληθεί και ο βραβευμένος ποιητής μας Κυριάκος Χαραλαμπίδης. 

Οι μαθητές του Παγκυπρίου Γυμνασίου θα παρουσιάσουν στο συνέδριο την θεματική ενότητα «Καβάφης και αρχαίος κόσμος: Οδυσσειακή και μετα-οδυσσειακή εμπειρία στην ποίηση του Καβάφη». Ειδικοί σύμβουλοι των μαθητών είναι ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κύπρου Μιχάλης Πιερής και η δρ. φιλολογίας Σταματία Λαουμτζή. 

Στο πλαίσιο του συνεδρίου θα γίνουν ξεναγήσεις στη βυζαντινή Κωνσταντινούπολη. Επίσης, οι σύνεδροι θα παρακολουθήσουν την ακολουθία των Τέταρτων Χαιρετισμών στην Παναγία των Βλαχερνών, θα επισκεφθούν τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και χώρους, όπου έζησε ο Καβάφης και αναφέρονται στο έργο του. Συζήτηση για το σήμερα και το αύριο του Αλεξανδρινού ποιητή θα γίνει εν πλω στον Βόσπορο και στην Προποντίδα. 

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΥ 

Ο Εθνομάρτυρας Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός με ιδρυτική πράξη, που σώζεται ολόκληρη με την ιδιόχειρη υπογραφή του ημερομηνίας 1ης Ιανουαρίου 1812 Ίδρυσε την Ελληνική Σχολή, αφιερωμένη στην Αγία Τριάδα. Πρώτος διδάσκαλος ο Λεόντιος Μυριανθέας. Μετά τους διωγμούς του 1821 και το μαρτυρικό θάνατο του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, η Σχολή διαλύθηκε και ιδρύθηκε ξανά το 1830 από τον Αρχιεπίσκοπο Πανάρετο, μετά από απόφαση των Αρχιερέων και των προκρίτων του νησιού. Τη διεύθυνση της Σχολής ανέλαβε ο Ονούφριος Μικελλίδης. Ο Αρχιεπίσκοπος Πανάρετος ίδρυσε και την πρώτη βιβλιοθήκη με οικονομική βοήθεια της «εν Λονδίνω φιλάνθρωπου και φιλόμουσου Εταιρείας». 

Η Ελληνική Σχολή αναδιοργανώνεται το 1859 με πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου του Α΄. Το 1860 σύμφωνα με το μητρώο του, το Ελληνικό Σχολείο Λευκωσίας το οποίο ονομαζόταν και Γυμνάσιο, είχε προσωπικό τέσσερις διδασκάλους κι έπειτα πέντε. Το 1869 η Σχολή είχε 39 μαθητές και διδάσκονταν την ελληνική, την τουρκική τη γαλλική και μαθηματικά. Το 1887 προστίθεται ως ξένη γλώσσα και η αγγλική για να αντιμετωπίσει τις νέες πολιτικές συνθήκες του νησιού, χωρίς αυτή να είναι, στην αρχή τουλάχιστον, υποχρεωτική. Το 1892 εισάγεται για πρώτη φορά η διδασκαλία των λατινικών. Το Μάϊο του 1893 αποφασίστηκε η ίδρυση γυμνασίου ισότιμου μ' εκείνα της Ελλάδας και στις 12 Δεκεμβρίου έγιναν τα εγκαίνια. Το σχολείο, επί γυμνασιαρχίας Σπυρίδωνος Δουκάκη, καταστράφηκε ολόκληρο από πυρκαγιά στις 25 Οκτωβρίου 1920. Λίγους μήνες μετά, ύστερα από γενναιόδωρη προσφορά του Ιωάννη Βεργοπούλου γίνεται η αναστήλωση του σχολείου. 

Το 1935-'36 ιδρύεται τμήμα θηλέων του Παγκυπρίου Γυμνασίου, το οποίο στεγάστηκε στο Παρθεναγωγείο Φανερωμένης. Το 1943 τιμάται η πεντηκονταετηρίδα του Παγκυπρίου και αναγγέλλεται η μεγάλη δωρεά του Δ. Σεβέρη για την ανέγερση κτηρίου βιβλιοθήκης, το οποίο εγκαινιάστηκε το Μάρτιο του 1949. Στις 27 του Γενάρη του 1956 έγινε η ιστορική μάχη της Σεβερείου Βιβλιοθήκης. Συγκρούονται μαθητές με δυνάμεις ασφαλείας. Η Αγγλική Αποικιοκρατική Κυβέρνηση διακόπτει τη λειτουργία του Παγκυπρίου Γυμνασίου. Στο Παγκύπριο λειτουργεί αξιόλογο ιστορικό αρχείο. 

Μεταξύ των αποφοίτων του σχολείου είναι διακεκριμένες προσωπικότητες, ανάμεσα στις οποίες ο αείμνηστος πρώτος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ’ και ο νομπελίστας Χριστόφορος Πισσαρίδης. 

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια του Παγκυπρίου έγινε μερίδα για την ομογένεια της Πόλης, στην οποία έστειλε μήνυμα ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και μίλησε ο Μέγας πρωτοπρεσβύτερος π. Γεώργιος Τσέτσης.

"Περί την εκπαιδευτικήν στρατηγικήν του Οικουμενικού Θρόνου"

Διαβάστε, αγαπητοί συνοδίτες, στο Φως Φαναρίου την ομιλία του λογίου ιεράρχου του Οικουμενικού Θρόνου Γέροντος Χαλκηδόνος Αθανασίου με θέμα: Περί την εκπαιδευτικήν στρατηγικήν του Οικουμενικού Θρόνου. Πρόκειται για την κεντρική εισηγητική ομιλία του Γέροντος Χαλκηδόνος στο Επιστημονικό Συνέδριο που διοργανώθηκε για τα 100 χρόνια από την ίδρυση του Ιεροδιδασκαλείου Βελλάς. Η Εναρκτήρια Συνεδρία πραγματοποιήθηκε στη Βελλά. 
Το πλήρες πρόγραμμα του Συνεδρίου δείτε εδώ.

Ο Γέρων Χαλκηδόνος Αθανάσιος εκπροσώπησε στους εορτασμούς την Α.Θ.Π. τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. 

ΔΑΣΚΑΛΩΝ ΑΣΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ POT-POURRI

ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου

"Ἀξιολύπητος ὁ μαθητὴς ποὺ
δὲν ξεπερνᾶ τὸν δάσκαλό του"
(L. Da Vinci)


Κάπου κάπου θυμόμαστε τοὺς παλιούς μας δασκάλους. Ἰδιαίτερα τοὺς καλούς, στοὺς ὁποίους ὀφείλουμε ἂν ξέρουμε κάποια γράμματα, ὅπως καὶ τοὺς γραφικούς, ποὺ ἄφησαν ἀνεξίτηλα ἴχνη στὴν παιδική μας καρδιά.
Στὸ σημείωμα αὐτό, ὁ γράφων θὰ περιορισθεῖ σὲ μερικοὺς μόνο ἀπὸ τοὺς πολλοὺς τῆς Ἀστικῆς Σχολῆς Χαλκηδόνος, ποὺ ὑπηρέτησαν ὡς δάσκαλοι ἢ διευθυντὲς κατὰ τὸ πρῶτο κυρίως μισὸ τοῦ 20οῦ αἰώνα. Μεταξὺ αὐτῶν μνημονευτέοι καὶ οἱ ἀκόλουθοι: Sabire Avgen, Κωνσταντῖνος Γεωργαντίδης, Μαρίκα Δανδρίδου (Μούτσογλου), Κασσάνδρα Θεοδωρίδου, Ἰωσὴφ Καμπούρογλου, Παρθενόπη Λαγούδη, Παῦλος Μαρινάκης, Mediha Minisker, Ἀλέξανδρος Πάγκαλος, Αἰμιλία Παντελάρα, Ἕλλη Παντελεοντίδου, Mükrime Şahinoğlu, Ὄλγα Σιδερίδου, Χρῆστος Τουργούτης, Εὐδοξία Φραγκοπούλου, Νικόλαος Χαρισιάδης κ.ἄ.
Μέσα σ’ αὐτοὺς χρωματιζόταν, ἔστω καὶ διὰ λόγου "ἀναστατικῆς ἀναγνωρισιμότητας" καὶ οἱ ἑξῆς:
Sabire Avgen. Δίδασκε Τουρκικά, Ἱστορία καὶ Πατριδογνωσία. Ἦταν ψηλή, εὐειδής, μὲ ξανθὰ (βαμμένα;) μαλλιά, φοβερὴ καὶ πολὺ αὐστηρή. Ἡ βαθμολογία της ἐξηρτᾶτο ἐκ τοῦ ἂν ἐλάμβανε ὁ μαθητὴς ἰδιωτικὰ μαθήματα ἀπ’ αὐτὴν ἢ ὄχι! Λέγεται ὅτι, τὸ φρούριον περιστοιχιζόμενον πιθανῶς ὑπὸ γλυκέων ὑδάτων, ἐπολιόρκει ὁ Κ. Γεωργαντίδης. Ὑπέφερε ἀπὸ φυματίωση. Χαρακτηριστικὲς δὲ ἦταν οἱ ἀποκρουστικὲς τσιρίδες της.
Κωνσταντῖνος Γεωργαντίδης: Δάσκαλος γνωστὸς ποὺ δίδαξε Ἑλληνικά, Μαθηματικὰ καὶ Καλλιτεχνικά. Ἦταν κανονικοῦ ἀναστήματος, καλοντυμένος, μὲ γυαλιὰ καὶ φυσική, γυαλιστερὴ φαλάκρα καὶ οὐχὶ μοντερνιστικῶς ἐξυρισμένη, ἡ ὁποία σχημάτιζε μισοφέγγαρο ἀπὸ πίσω. Εἶχε καὶ πεννοειδὲς νύχι στὸ μικρό του δάχτυλο τῆς δεξιᾶς. Φαίνεται, ὅτι ἦτο ἐραστὴς τοῦ "ἀργυρίου καὶ χρυσίου", καὶ γι’ αὐτὸ πουλοῦσε στὰ παιδιὰ βιβλιαράκια καὶ γραφικὴ ὕλη, ἀπαιτοῦσε δὲ καὶ ἰδιωτικὰ μαθήματα ἀπ’ αὐτόν. Γενικῶς ἦταν πολὺ αὐστηρός, ἀσυμπάθιστος, ἡ φωνή του διαπεραστικὴ καὶ οὐχὶ ἄμοιρος κακίας. Κρατοῦσε πάντοτε μιὰ σφυρίχτρα μὲ ἀλυσίδα. Πολλὲς δὲ φορὲς τὰ Σάββατα, τιμωροῦσε τὰ παιδιὰ στὸ τέλος τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα ἦταν ἀναγκασμένα νὰ ἀντιγράφουν 20 σελίδες μέσα σὲ 3-4 ὧρες.
Παρθενόπη Λαγούδη: Σεβαστὴ διευθύντρια καὶ δασκάλα τῶν Ἑλληνικῶν, τῆς Ἀριθμητικῆς καὶ κάπου κάπου τῆς Ἱστορίας. Ἔτσι ὑπαγόρευε θέματα καρδιακὰ γι’ αὐτήν, ὅπως οἱ Μηδικοὶ Πόλεμοι, τὸ ποτῆρι τοῦ Κρούμου, Βασίλειος Βουλγαροκτόνος κ.ἄ. Συνήθιζε μάλιστα, μιὰ φορὰ νὰ παραδίδει ἐκείνη καὶ μιὰ τὰ παιδιά. Ἐπειδὴ ὅμως ξεχνοῦσε, τὰ παιδιὰ τῆς ἔλεγαν ὅτι μίλησαν ἐκεῖνα καὶ ἔτσι εἶναι ἡ σειρά της! Δὲν γνώριζε καλὰ τὴν Τουρκική. Γι’ αὐτὸ ἡ Ἐφορεία διώρισε ὡς ὑπεύθυνο διευθυντή, πρῶτα τὸν Ἰ. Καμπούρογλου καὶ μετὰ τὴν Μ. Δανδρίδου. Ἦταν κοντή, παχουλή, εὐκίνητη μὲ ποδιά, χρωματιστὲς μπλοῦζες καὶ τακουνάκι, μοιάζουσα μιὰ κάπως τσατσαρώνα. Τὰ νυχάκια δὲ τῶν μικρῶν της χεριῶν, ἦταν αἰχμηρὰ καὶ ἀσφαλῶς ὄχι εὐχάριστα σ’ ὅσους "ἀγγίχθηκαν" ἀπ’ αὐτά. Κατοικοῦσε σ’ ἕνα σπιτάκι στὸ Μόδι, ποὺ δώρησε μετὰ τὸν θάνατό της στὴν Κοινότητα Χαλκηδόνος, γενομένη εὐεργέτις της.
Ἀλέξανδρος Πάγκαλος: Δίδαξε Ἑλληνικά, Σύνθεση, Μαθηματικὰ καὶ Θρησκευτικά. Ἦταν ἀξιόλογος δημοτικιστής, καὶ δίδασκε τὰ παιδιὰ στὴν κατεύθυνση αὐτή. Στὴν ἐμφάνιση ἦταν ψηλός, ξερακιανὸς καὶ πιθανὸν μ’ ἕνα κόμβο στὸ μέσο τῆς ρῖνας.
Ἕλλη Παντελεοντίδου: Δίδαξε Ἀριθμητική, Ζωγραφικὴ καὶ Θρησκευτικά. Εἶχε πάντα δυὸ πλεξίδες γύρω στὰ αὐτιά της χαρακτηριστικές, σὰν ὠτοασπίδες! Βλέπετε σεμνότητα ὑπῆρχε τότε καὶ στὸ χτένισμα. Ἀξέχαστη γιὰ τὴν αὐστηρότητα καὶ ψυχρότητά της. Τὰ μεγάλα ἀγόρια, ὅταν τὸ σχολειὸ ἔγινε μικτό, μόλις πλησίαζε ἔλεγαν: Ἔρχεται ὁ "SS". Εἶχε δὲ καὶ μιὰ μικρή, μαύρη σιδηρᾶ ράβδο γιὰ τιμωρίες, πάνω στὰ δάχτυλα τῶν μαθητῶν.
Εὐτυχία Σγοῦτα: Πολὺ χαρακτηριστικὴ δασκάλα ποὺ δίδαξε Ἔκθεση, Μαθηματικά, Γαλλικὰ καὶ Ζωγραφική. Ἦταν μᾶλλον κοντή, ξερακιανή, καμπουρίτσα μὲ μαύρη ποδιά, λευκὸ γιακαδάκι καὶ μαζεμένο γκρίζο μαλλὶ καὶ περιδιάβαινε σιγὰ μέσα στὴν τάξη. Στὸ ἀριστερὸ τσεπάκι της βρισκόταν ἕνα μικρούτσικο χοντρὸ σημειωματάριο, ὅπου καταχωροῦσε "ἠδονικῶς" τὰ "μαργαριτάρια" τῶν μαθητῶν. Μιὰ φορὰ τὴν ἑβδομάδα καλοῦσε ἕνα μαθητὴ στὸν "μαῦρο" πίνακα, γιὰ ὀρθογραφία ὅπως ἔλεγαν "ἀμελέτητη". Δίδασκε τὰ σύμφωνα μελωδικὰ καὶ χρησιμοποιοῦσε καὶ ἀρχαῖα ρητά. Ἦταν δύσκολος ἄνθρωπος καὶ φυσικὰ στὴ βαθμολογία, ἰδίως στὰ νειάτα της. Εἶχε καὶ ἕνα ὄμορφο, ψηλὸ γυιὸ ποὺ θαύμαζε. Ὡς ἐχθρὸς τοῦ Βενιζέλου, ἀνήρτησε μιὰ μεγάλη φωτογραφία τοῦ Βασιλιᾶ Κωνσταντίνου στὸ σπίτι της.
Δημήτριος Τρυφίδης: Χρημάτισε, μαζὶ μὲ τὸν ἀδελφό του Ἐδουᾶρδο, δάσκαλος τῆς Γυμναστικῆς καὶ Μουσικῆς στὸ ἀρρεναγωγεῖο Χαλκηδόνος. Ἦταν ἐπίσης ζωγράφος καὶ κυνηγός. Ἐξετέλεσε μὲ λάδι πάνω σὲ ξύλο καὶ χαρτὶ ἑκατοντάδες πίνακες, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν θαλασσογραφίες ἐφάμιλλες τοῦ I. Aiwasowski, πελάγη ἀφρισμένα καὶ φεγγαρόλουστα, τοπία ἐξωτικὰ καὶ λαγγεμένα ἡλιοβασιλέμματα, γυμνά, πορτραῖτα καὶ νεκρὲς φύσεις. Φιλοτέχνησε καὶ ἰχνογραφήματα τῶν βιβλίων τοῦ Μ.Γ. Γεδεών, ἐξώφυλλα βιβλίων καὶ τὸν διάκοσμο Ἡμερολογίων Συσσιτίων. Ἔργα του βρίσκονται σὲ ἰδιῶτες τῆς Πόλης. Ἀκολουθοῦσε τὴ νατουραλιστικὴ τεχνοτροπία μὲ μικρογραφικὸ χαρακτῆρα. Διακρινόταν γιὰ τὴν ποικιλία θεμάτων καὶ χρωμάτων. Στὰ τελευταῖα του ἔβαζε ἐνέσεις γιὰ νὰ ζήσει!
Νικόλαος Χαρισιάδης (Χαροῦτσας): Δίδαξε Γαλλικά, Ὠδική, Ζωγραφικὴ καὶ ἔπαιζε βιολί. Ἦτο συγγενὴς τοῦ Γέροντος Δέρκων Κωνσταντίνου. Εἶχε καλὴ μουσικὴ παιδεία, κάνοντας μάλιστα μέσ’ τὴν τάξη καὶ συνθέσεις, ἦταν πολὺ μελετηρός, καὶ ἀγαποῦσε τὸ βιβλίο. Δυστυχῶς δὲν ἤξερε νὰ λανσάρει τὴν "πραμάτειά" του. Σωματώδης ὤν Ἠπειρώτης μὲ γκρίζα μαλλιὰ καὶ γυαλιά, ἀποκαλοῦσε συχνὰ τὰ παιδιὰ "μοσχάρια τοῦ διαόλου". Εἶχε δὲ βαρειὰ χέρια, τὰ ὁποῖα ἤξεραν ὅσοι γεύθηκαν τὶς σφαλιάρες του ἐπειδὴ γελοῦσαν ἢ ἀτακτοῦσαν, καθ’ ὅσον ἐκεῖνος καθόταν μπροστὰ στὰ θρανία.

Συμπερασματικά, ἀπὸ τὰ παραπάνω ἐξάγεται:
1- Ὅτι οἱ περισσότερες ἦταν πιθανῶς ἀπὸ λόγους ψυχολογικοὺς δασκάλες.

2- Ὅτι ἔκαναν σωστὰ τὴ δουλειά τους. Ἀπόδειξη, ὅτι ἡ Ἀστικὴ Σχολὴ Χαλκηδόνος ἦταν φημισμένη σ’ ὁλόκληρη τὴν Πόλη, οἱ δὲ ἀπόφοιτοί της διακρινόταν παντοῦ.

3- Εἰς τοῦτο, ἀσφαλῶς συνέβαλε καὶ τὸ ὅτι δὲν μετέτρεψαν τὸ σχολειὸ σὲ "φολκλοριστικὸ ἄντρο"!

4- Ὅτι ἦταν ἴσως σκληρὲς ἀλλ’ ὡς τὸ κόκκαλο Ρωμηές, τύπος καὶ ὑπαγραμμός. Δὲν ἔδειχναν ἔμπρακτα τὴν ἀγάπη τους πρὸς τὰ παιδιά. Πάντως, ἐδῶ πρέπει νὰ θέσει κανεὶς τὸ ἐρώτημα, τί συμβαίνει μὲ τὰ σημερινὰ παιδάκια, τοὺς "νεοσσοὺς" τοῦ μέλλοντος, ποὺ τόση ἀγάπη ἐπιδεικνύεται σ’ αὐτά. Βέβαια "Tempora mutantur, nos et mutamur". Ἴσως.

5- Ὅτι τὰ "φροντιστήρια" ἤδη ὑπῆρχαν καὶ ἀπὸ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη, πρᾶγμα ποὺ δείχνει τὴν τότε οἰκονομικὴ δυσπραγία τους.
Αἰωνία τους ἡ μνήμη

Ὁ γράφων εὐχαριστεῖ καὶ ἀπὸ τὴ θέση αὐτὴ τὸν ἅγιο Δέρκων καὶ τοὺς Πρωτοπρ. Δ. Ἀναγνωστόπουλο, Φ. Κάφτογλου, Ἄρχ. Γ. Στεφανόπουλο, Α. Παντελάρα, Ἀ. Ἀργυροῦ καὶ Ρ. Σαρηγιαννίδου, γιὰ τὰ στοιχεῖα ποὺ τοῦ ἔδωσαν.

Πίνακας, Τα παιδιά του Παρνασσού του Σπύρου Βασιλείου