ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗ

Ο Δρ Παντελής Καλαϊτζίδης με τον Περγάμου Ιωάννη (2011) 

Παντελής Καλαϊτζίδης, Δρ. Θ. 

Διευθυντής Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου 

Ο «Καιρός» του μακαριστού Μητροπολίτη Περγάμου κυρού Ιωάννη Δ. Ζηζιούλα 

Επικήδειος, Καθεδρικός Ναός Αθηνών 

Σάββατο, 4-2-2023 

Σεβασμιώτατε Άγιε Λαοδικείας κ. Θεοδώρητε, εκπρόσωπε της ΑΘΠ του Οικουμενικού Πατριάρχη,

Σεβασμιώτατοι και Θεοφιλέστατοι, 

Σεβαστοί πατέρες, 

κ.κ. Εκπρόσωποι των πολιτικών αρχών, 

Κυρίες και κύριοι καθηγητές, 

Λαέ του Θεού, 

«Ο χρόνος νοηματίζεται από τον καιρό, και ο καιρός δεν είναι παρά μία στάση, ένας σταθμός, για να μπορέσουμε να εποπτεύσουμε το παρελθόν και να ατενίσουμε το μέλλον. Χωρίς τον καιρό ο χρόνος ρέει ανοημάτιστος, καταποντίζεται στον θάνατο, τίποτε από όσα συμβαίνουν σ’ αυτόν δεν επιβιώνει. Μέσα σε όλη την κτίση μόνον ο άνθρωπος μετατρέπει τον χρόνο σε καιρό. Είναι το προνόμιο και η ευθύνη της ελευθερίας που του δόθηκε από τον Δημιουργό, να εισάγει μέσα στον χρόνο, έστω και για λίγο (όπως συμβαίνει κατ’ εξοχήν στην Θεία Λειτουργία) την παρουσία και την γεύση των Εσχάτων, αυτών που δεν θα χαθούν μαζί με τόσα και τόσα άχρηστα που κουβαλάμε στην ζωή αυτή». 

Με τα λόγια αυτά ο μακαριστός πλέον Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου Ιωάννης Δ. Ζηζιούλας ξεκινούσε την αντιφώνησή του στον Ακαδημαϊκό Έπαινο και τις τιμές που του αποδόθηκαν κατά την υποδοχή του ως Εταίρου και Επιτίμου Μέλους της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, το διήμερο 28-30 Οκτωβρίου 2011. Επιτρέψτε μου με τα λόγια αυτά, που μας θυμίζουν τη σημασία του «καιρού» και το πώς αυτός νοηματοδοτεί τον χρόνο, να ξεκινήσω και εγώ με τη σειρά μου εκ μέρους της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, τον παρόντα λόγο απόδοσης τιμής, σεβασμού και αγάπης προς τον εκλιπόντα ιεράρχη του σεπτού Οικουμενικού Πατριαρχείου, τον μέγιστο των Ορθοδόξων θεολόγων της εποχής μας σύμφωνα με πολλές έγκυρες γνώμες. 

Τρεις είναι οι κυρίως θεματικές και οι άξονες που ορίζουν το έργο του μακαριστού ιεράρχη: Πρόσωπο, Ευχαριστία και Εσχατολογία ή Βασιλεία του Θεού. Είναι μάλλον σε όλους γνωστό ότι ο Μητροπολίτης Περγάμου, όχι άδικα, έχει αποκληθεί ως ο κατεξοχήν θεολόγος του προσώπου στην ορθόδοξη θεολογία, αλλά και στην καθόλου χριστιανική θεολογία. Είναι αυτός που ερμηνεύοντας με γόνιμο και πρωτότυπο τρόπο την πατερική παράδοση έδωσε στη σύγχρονη χριστιανική θεολογία μια περιεκτική πρόταση για το πρόσωπο, καθώς κατάφερε να θεμελιώσει σε οντολογική προοπτική μια θεολογική προσωπολογία η οποία με αφετηρία τον προσωπικό τρόπο υπάρξεως του Τριαδικού Θεού πραγματώνεται ιστορικά στο πρόσωπο του Χριστού, και προσφέρεται στο εκκλησιαστικό γεγονός, ως πρόγευση της εσχατολογικής εκπλήρωσης στη Βασιλεία. Για τον Περγάμου το πρόσωπο είναι ό,τι πολυτιμότερο θα μπορούσε να προσφέρει η πατερική θεολογία στην σύγχρονη αναζήτηση του ανθρώπου για την αυθεντική ύπαρξη. 

Είναι επίσης γνωστό ότι ο τόπος όπου ο άνθρωπος μπορεί να προγευθεί έστω και προληπτικά τον προσωπικό τρόπο υπάρξεως είναι για τον μακαριστό Μητροπολίτη Περγάμου η Ευχαριστία, όπου ο άνθρωπος ως μέλος της Εκκλησίας και εικόνα του Θεού μετέχει στην ίδια τη ζωή του Τριαδικού Θεού. Ο Περγάμου από λαϊκός ήδη και από πολύ νωρίς, θα αναδείξει την κεντρικότητα του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας για τη ζωή της αρχαίας Εκκλησίας, αλλά και για τη ζωή του σημερινού κόσμου. Η Ευχαριστία για τον Περγάμου είναι η καρδιά της Εκκλησίας και όχι μια επιμέρους όψη της. 

Πιστός στις θεμελιώδεις θεολογικές κατευθύνσεις του έργου του δασκάλου του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ, και ενήμερος όσο ελάχιστοι στον ελληνικό και τον ευρύτερο ορθόδοξο χώρο για τη διεθνή θεολογική συζήτηση, ο Μητροπολίτης Περγάμου κυρός Ιωάννης θα αποδώσει ιδιαίτερη σημασία και προτεραιότητα στην εσχατολογική προοπτική που εν τέλει θα χαρακτηρίσει σύνολο το έργο του. Πρόσωπο, Ευχαριστία και Βασιλεία του Θεού συνδέονται αναπόσπαστα στη σκέψη του. Για τον Περγάμου η Θεία Ευχαριστία είναι εικόνα της ερχόμενης Βασιλείας, εικόνα των εσχάτων, ενώ η Εκκλησία ως κοινότητα ευχαριστιακή συγκροτεί μια πραγματικότητα που έρχεται απ’ το μέλλον, καθώς η Ευχαριστία είναι πρόγευση των Εσχάτων που εισβάλλουν στην Ιστορία. Γι’ αυτό και η Εκκλησία ορίζεται ως κοινότητα εσχατολογική, που πορεύεται μέσα στην ιστορία και μέσα στον χρόνο, χωρίς να ταυτίζεται με την ιστορία και που βιώνει τη διαλεκτική ένταση ανάμεσα στο «νυν» και το «ούπω», στο «ήδη» και το «όχι ακόμη». 

Η εσχατολογική δε ερμηνεία της Θείας Ευχαριστίας που εισηγείται, σε αντιδιαστολή προς την πρωτολογική/παρελθοντική, αναμνηστική που επικράτησε εξαιτίας δυτικών κυρίως επιδράσεων, σημαίνει σε απλά ελληνικά ότι η ταυτότητα της Εκκλησίας δεν βρίσκεται στο παρελθόν, σ’ αυτό που της δόθηκε ή σ’ αυτό που είναι, αλλά στο μέλλον, σ’ αυτό που θα γίνει στα Έσχατα. Μια τέτοια προοπτική διαστέλλει ριζικά τη θεολογία από κάθε είδους απολυτοποίηση της πρωτολογίας, από την τάση να θεωρούμε δηλαδή πως το γνήσιο και αυθεντικό τοποθετείται πάντα στις απαρχές, σε μια άχρονη ανιστορική φυγή σε ένα μακρινό ιδεατό παρελθόν και πως η σωτηρία δεν είναι παρά η επαναφορά σε μια αρχική ιδεατή κατάσταση. Η άποψη αυτή που δεν είναι τίποτε άλλο παρά μεταμφιεσμένος πλατωνισμός, συνιστά τον μόνιμο πειρασμό της θεολογίας παλιότερα αλλά και πιο πρόσφατα. 

Οι προεκτάσεις των όσων εκτέθηκαν παραπάνω είναι καίριας σημασίας. Ο εσχατολογικός προσανατολισμός της θεολογίας του Μητροπολίτη Περγάμου, προφύλαξε το έργο του από συμπτώματα που αποτελούν μόνιμους πειρασμούς της νεώτερης ελληνικής ορθόδοξης θεολογίας, ακόμη και στις σοβαρότερες εκδοχές της: α) την εξιδανίκευση του παρελθόντος και τον συνακόλουθο συντηρητισμό˙ β) την αγιοποίηση και τη λατρεία του έθνους και του λαού˙ και γ) τον ελληνοκεντρισμό και τον αντιδυτικισμό που στις μέρες μας είναι συνώνυμος του αντιευρωπαϊσμού. Σε αντίθεση με τα παραπάνω, ο μακαριστός Μητροπολίτης Περγάμου δεν θα διστάσει να υποστηρίξει ότι τους πρώτους μετά Χριστόν αιώνες, 

«Η Ορθοδοξία κέρδισε τότε το μέλλον του Ελληνισμού γιατί δεν ήταν επιστροφή, αλλά δημιουργική σύνθεση. Έτσι και σήμερα, για να φέρη στο φως την ελληνική ταυτότητα η Ορθοδοξία δεν πρέπει να είναι απλή επιστροφή στις μορφές του παρελθόντος, ένας νοσταλγικός “έρως ορθοδοξίας” που δεν περνά από τη σημερινή πραγματικότητα. Και η σημερινή πραγματικότητα για την Ελλάδα είναι η Ευρώπη. Ο ελληνισμός πρέπει να αναπλασθή στα βασικά συστατικά στοιχεία του, χωρίς να χάση την ελληνικότητά του, περνώντας μέσα από τη νέα αυτή πραγματικότητα της Ευρώπης». 

Το ερώτημα που αυθόρμητα ανακύπτει είναι γιατί ένας διαπρεπής ιεράρχης, ένας εγκρατής και υποψιασμένος θεολόγος όπως ο Περγάμου, επέμενε τόσο πολύ στη σημασία και την κεντρικότητα της εσχατολογίας για τη ζωή και τη θεολογία της Εκκλησίας, όταν μάλιστα η εσχατολογία αναπόφευκτα οδηγεί σε μετάνοια για το παρελθόν και στην απελευθέρωση του μέλλοντος; Είναι δυνατόν να μην καταλάβαινε ότι η εσχατολογική προοπτική θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε επώδυνες αναθεωρήσεις σε δύσκολα θέματα όπως αυτά της ετερότητας, του φύλου, της ανθρωπολογίας ή του ήθους, όταν επί παραδείγματι ήδη το 1968 έγραφε για το επίμαχο θέμα της χειροτονίας των γυναικών ότι «οι ορθόδοξοι θεολόγοι δεν μπορούσαν να βρουν θεολογικούς λόγους εναντίον μιας τέτοιας χειροτονίας. Ωστόσο, το όλο θέμα είναι τόσο στενά συνδεδεμένο με την παράδοσή τους, ώστε θα δυσκολεύονταν στην πλειοψηφία τους να προσυπογράψουν χωρίς επιφυλάξεις τις σχετικές μάλλον ενθουσιώδεις προτάσεις»; Υπό το φως, λοιπόν, αυτού του εσχατολογικού προσανατολισμού κατανοείται και η θέση που διατύπωσε από το βήμα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, τον Φεβρουάριο του 2001, αναφορικά με τις συνέπειες του εσχατολογικού ήθους της Εκκλησίας, και πιο συγκεκριμένα η άποψή του ότι το μέλλον δεν καθορίζεται από το παρελθόν, αλλά ότι αντιθέτως το μέλλον ελευθερώνει από το παρελθόν, καθώς στη χριστιανική σκέψη ταξιδεύουμε αντίστροφα προς τη φορά του χρόνου: από το μέλλον προς το παρόν και το παρελθόν, και ως εκ τούτου το μέλλον είναι αίτιο και όχι αιτιατό του παρελθόντος, ενώ τα έσχατα είναι αυτά που δίνουν οντότητα στα πρώτα, και η εσχατολογία στην πρωτολογία. Ως φυσική συνέπεια των παραπάνω υποστήριξε ο Περγάμου ότι η «Εκκλησία είναι όχι αυτό που είναι ή που ήταν, αλλά αυτό που θα είναι [στα έσχατα]», όπως και ότι ο αμαρτωλός με τη σειρά του «δεν καθορίζεται οντολογικά από αυτό που ήταν, αλλά από αυτό που θα είναι [στα έσχατα]». Γι’ αυτό και επισήμανε ότι «η εκκοσμίκευση της Εκκλησίας δεν περιλαμβάνει μόνο θεσμικά ζητήματα (σχέσεις Εκκλησίας και κράτους, Εκκλησίας και κοινωνίας, κλπ), αλλά και θέματα ηθικής. [...] Η Εκκλησία δεν μπορεί να υιοθετεί στάσεις της κοινωνίας σε θέματα ηθικής, αλλά να διαχέει μέσα στην κοινωνία το πνεύμα της συγγνώμης και της αγάπης που αφήνει το μέλλον να απελευθερώσει τον άνθρωπο από το παρελθόν. Μια μνησικακούσα Εκκλησία είναι εκκοσμικευμένη Εκκλησία, διότι η μνησικακία είναι χαρακτηριστικό του κόσμου τούτου και της κοσμικής ηθικής». 

Ας μου επιτραπεί να υπομνήσω και να υπογραμμίσω ότι, με τη στάση και την όλη πολιτεία του, με την ανοχή και την υπομονετικότητά του, με την μακροθυμία και την πατρική εμπιστοσύνη του σε εμάς τους νεώτερους, ακόμη και όταν διαφωνούσε με πράξεις, ιδέες ή επιλογές μας ή όταν θεωρούσε πως κάνουμε λάθος, ο μακαριστός ιεράρχης έδωσε έμπρακτα δείγματα αυτού του εσχατολογικής εμπνεύσεως συγχωρητικού και απελευθερωτικού ήθους της Εκκλησίας. Νομιμοποιώντας δε, συν τοις άλλοις, την σοβαρά ασκούμενη κριτική και αποκαθιστώντας στις πραγματικές του διαστάσεις τον ενδοθεολογικό διάλογο που είναι το οξυγόνο και η απαραίτητη προϋπόθεση υγιούς εκκλησιαστικής ζωής, ο Περγάμου απέδειξε ότι οι μεγάλοι θεολόγοι δεν φοβούνται τον διάλογο και την κριτική, αλλά ότι αντιθέτως την επιδιώκουν, γιατί γνωρίζουν ότι η κριτική λειτουργία είναι σύμφυτη με το θεολογείν, και ότι χωρίς αυτήν δεν μπορούμε να περιμένουμε τίποτα άλλο πέρα από μια θεολογία της επανάληψης και των εγκωμίων που τόσο συχνά ανθούν, όπως όλοι γνωρίζουμε, στα εκκλησιαστικά και θεολογικά μας περιβάλλοντα. 

Εν κατακλείδι, η ανάγνωση του έργου του Μητροπολίτη Περγάμου και η μαθητεία στη θεολογική του σκέψη που χαρακτηρίζεται για τον εσχατολογικό της προσανατολισμό, τον ευχαριστιοκεντρικό της χαρακτήρα και την δημιουργική της μετοχή στην οικουμενική θεολογική συζήτηση, βοήθησε εμάς τους εν Ελλάδι και αλλαχού στον ορθόδοξο κόσμο παροικούντες θεολόγους, να μεταβούμε από μια πολιτισμική, σε μία καθαυτό θεολογική ερμηνευτική, και από μία γενικώς και αορίστως «πνευματοκρατική», σε μία χριστοκεντρική και μυστηριοκεντρική προοπτική. Αν τις δύο τελευταίες δεκαετίας η θεολογία στον τόπο μας έκανε κάποια δειλά βήματα προς την κατεύθυνση της υπέρβασης της εσωστρέφειας, του θεολογικού επαρχιωτισμού και απομονωτισμού, καθώς και του ναρκισσευόμενου θεολογικού αντιδυτικισμού, είναι βέβαιο ότι σε μεγάλο βαθμό αυτό οφείλεται και στη δική του παρουσία και τον δικό του λόγο. 

Γέροντα Περγάμου Ιωάννη, 

Σας ευχαριστούμε εκ βάθους καρδίας για όσα προσφέρατε στην Εκκλησία και τη θεολογία· για τους δρόμους που ανοίξατε στη θεολογική έρευνα και στον επιζητούμενο διάλογο της Εκκλησίας με τον κόσμο, με τα γράμματα, με τις τέχνες και τις επιστήμες· γι’ αυτήν την παρήγορη και φιλάνθρωπη εκδοχή της Ορθοδοξίας που ενσαρκώσατε και που την έχουμε τόσο ανάγκη, ιδιαίτερα σήμερα· για το συγχωρητικό/απελευθερωτικό ήθος της Εκκλησίας που μας διδάξατε, και που επιτέλους θα πρέπει κάτι να μας μάθει εμάς τους Έλληνες και ορθόδοξους για τη σχέση μας με τους χριστιανούς των άλλων χριστιανικών παραδόσεων και τους πιστούς των άλλων θρησκειών· γιατί με τα βιβλία, τα άρθρα και τα μαθήματά σας συντροφεύσατε τις θεολογικές μας ανησυχίες και αναζητήσεις και ανοίξατε ένα δρόμο για να πορευθούμε· γιατί ξέρατε να σεβαστείτε τη διαφορετικότητά μας ή και τη διαφωνία μας με συγκεκριμένες απόψεις και θέσεις σας, χωρίς να μας αποκλείσετε ή να μας καταστήσετε αποσυνάγωγους· γιατί εξακολουθήσατε μέχρι τέλους να παράγετε θεολογία και ως θεολόγος πρωτίστως να σκέφτεστε και να συμπεριφέρεστε. 

Καλή ανάπαυση αγαπημένε μας δάσκαλε στην αγκαλιά του Τριαδικού Θεού, τον οποίο τόσο αγαπήσατε και διακονήσατε με την ιερουργία, τον λόγο και την πένα σας. 

Καλή Ανάσταση!

Δείτε εδώ και την ανάρτηση μας

Ακαδημαϊκός Έπαινος Σεβ. Μητροπολίτη Περγάμουκ. Ιωάννη Ζηζιούλακατά την υποδοχή αυτού ως Εταίρου της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλουυπό Παντελή Καλαϊτζίδη. 

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΕ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΟΛΟΥ

Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, αναγνωρισμένο από την πολιτεία Ερευνητικό Κέντρο και ανοιχτό εργαστήρι σκέψης και διαλόγου της Εκκλησίας με τη διανόηση και την κοινωνία, διοργάνωσε εκδήλωση στο Βόλο με θέμα «“Θεολογία Διαλεγόμενη”. Το έργο και οι εκδόσεις της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών», χθες Τετάρτη 18 Απριλίου 2018, στην Αίθουσα Forum (Δεληγιώργη 9). 

Στην εκδήλωση παρουσιάστηκε τόσο το πολύπλευρο έργο της Ακαδημίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό, όσο και το εκδοτικό της πρόγραμμα για το οποίο έχει κατά καιρούς συνεργαστεί με γνωστούς ελληνικούς και διεθνείς εκδοτικούς οίκους, καθώς και με επιστημονικά περιοδικά, και που από το 2014 υλοποιείται μέσω της «Εκδοτικής Δημητριάδος», του εκδοτικού δηλαδή τμήματος της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου. 

Στο πάνελ της εκδήλωσης συμμετείχαν: 

- Αννίτα Πρασσά, Δρ. Ιστορίας, Προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους Νομού Μαγνησίας 

- Δημήτρης Κυρτάτας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας 

- Δημήτρης Μπαλτάς, Δρ. Φιλοσοφίας 

- Παντελής Καλαϊτζίδης, Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ).  

Χαιρετισμό στην εκδήλωση  απηύθυνε ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος.

Στη συνέχεια δημοσιεύουμε την εισήγηση του Δημήτρη Μπαλτά, ο οποίος παρουσιάζει τις εκδόσεις της Ακαδημίας. 

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΤΑΣ - ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΟΛΟΥ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

ΟΙ ΜΗΝΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ Ο ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΓΙΑ ΤΟΝ «ΔΗΘΕΝ ΑΝΤΙΣΗΜΙΤΙΣΜΟ» ΤΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο μητροπολίτης Πειραιώς κ. Σεραφείμ, με σημερινή, σκληρή ανακοίνωσή του, δηλώνει ότι θα προσφύγει άμεσα στην δικαιοσύνη, καθώς θεωρεί συκοφαντική και υβριστική την αναφορά του Παντελή Καλαϊτζίδη στο πρόσφατο κείμενό του για το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά όπου γράφει: «Ώστε λοιπόν δεν αποτελούν κίνδυνο (και όνειδος) για την Εκκλησία ο αντισημιτισμός του Μητροπολίτη Πειραιώς…». 

Ο μητροπολίτης Πειραιώς αποκρούει την «μομφή» της επικινδυνότητος λέγοντας: «…οὔτε ἐπίσης ἔχω ἐκφράσει ποτέ ἀντισημιτισμό. Προκαλῶ τόν κ. Καλαϊτζίδη νά παρουσιάσει μία ἔστω φράση μου πού νά στηρίζει τίς συκοφαντίες του. Ὅσον ἀφορᾶ στόν δῆθεν ἀντισημητισμό μου ἔχω διακηρύξει σέ πολλά μου κείμενα τήν ἀγάπη καί τόν σεβασμό μου πρός τόν ἑβραϊκό λαό καί τά μαρτύρια πού ὑπέστη κατά τό ὁλοκαύτωμα ἀλλά ἔχω στηλιτεύσει ἀσφαλῶς τόν ἀντιχριστιανικό σιωνισμό, ὁ ὁποῖος ἕως τό 1980 χαρακτηρίζετο ὡς ρατσισμός ἀπό τόν ΟΗΕ, διότι μετέβαλε τόν θεϊσμό καί τόν προφητισμό τῆς ΠΔ σέ ἑωσφορισμό τοῦ Ταλμούδ καί τῆς Καμπαλά, στηριζόμενος στίς καταγγελίες τῶν ὀρθοδόξων ἑβραίων τῆς Ἀμερικῆς.» 

Νομίζω πως εφ’ όσον θίγεται ο μητροπολίτης Πειραιώς πρέπει να προχωρήσει στη μήνυση, αλλά – για να είναι δίκαιος, όπως θέλει – θα πρέπει να κάνει μηνύσεις και στους κάτωθι: 

- Σταύρο Ζουμπουλάκη, ο οποίος με πύρινο άρθρο του τον Απρίλιο του 2011, καταγγέλλει τον Πειραιώς για αντισημιτισμό με αφορμή δηλώσεις του σε τηλεοπτική εκπομπή («Κοινωνία ώρα Mega»), όπου, μεταξύ πολλών άλλων, είπε επί λέξει και τα εξής: 

«‘Ο ’Αδόλφος Χίτλερ ὄργανο τοῦ παγκόσμιου σιωνισμοῦ ἦταν καί χρηματοδοτήθηκε ἀπό τήν περίφημη οἰκογένεια Ρότσιλντ, μέ μοναδικό σκοπό νά πείσει τούς ‘Εβραίους νά φύγουν ἀπό τάς καλάς των περιοχάς τῆς Εὐρώπης καί νά κατεβοῦν στό ’Ισραήλ γιά νά συστήσουν τή νέα αὐτοκρατορία.» 

Στις παραπάνω δηλώσεις του Σεβασμιωτάτου, σημειώνει ο Στ. Ζουμπουλάκης: «υπῆρξαν βέβαια καί ἀντιδράσεις σέ ὅσα εἶπε ὁ μητροπολίτης Πειραιῶς, αὐτή τή φορά μάλιστα περισσότερες καί ἐντονότερες ἀπό ἄλλοτε. Πέραν τοῦ Κεντρικοῦ ’Ισραηλιτικοῦ Συμβουλίου καί ἄλλων ἑβραϊκῶν ὀργανώσεων καί φορέων, ἑλληνικῶν καί διεθνῶν, ξεχωρίζουμε τίς δηλώσεις τοῦ κυβερνητικοῦ ἐκπροσώπου, τῆς προέδρου τῆς νεοσύστατης Δημοκρατικῆς Συμμαχίας Ντόρας Μπακογιάννη (σέ ἀρκετά ἔντονο ὕφος), τῆς ’Αρχιεπισκοπῆς ’Αμερικῆς.» 

- Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Δημήτριο και ομογένεια των ΗΠΑ, καθώς σύμφωνα με σχετικό ρεπορτάζ: «Η ομογένεια στις Ηνωμένες Πολιτείες καταδίκασε τα αντισημιτικά σχόλια που έκανε σε Ελληνικό τηλεοπτικό κανάλι ο Μητροπολίτης Πειραιώς κ. Σεραφείμ, ο οποίος επέρριψε την ευθύνη για τα οικονομικά προβλήματα της Ελλάδας στην διεθνή εβραϊκή κοινότητα. Η Αρχιεπισκοπή της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας Αμερικής, προκαθήμενος της οποίας είναι ο Σεβασμιότατος Αρχιεπίσκοπος κ. Δημήτριος, εξέδωσε από την έδρα της στην Νέα Υόρκη ανακοίνωση με την οποία καταδικάζει τις δηλώσεις του Μητροπολίτη Πειραιώς και εκφράζει την λύπη της για τις «απαράδεκτες εκφράσεις οι οποίες δεν έπρεπε καν να είχαν λεχθεί» από Ιεράρχη της Εκκλησίας της Ελλάδος. Η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία Αμερικής θεωρεί ότι «τα εκφρασθέντα σχόλια είναι πολύ προσβλητικά και εντελώς απορριπτέα». 

- Πρόεδρο της ΑΧΕΠΑ Nicholas Karacostas, ο οποίος δήλωσε τον Δεκέμβριο του 2010: “Καταδικάζουμε έντονα τις αντισημιτικές δηλώσεις που έκανε ο Μητροπολίτης Πειραιώς κ. Σεραφείμ, τις οποίες θεωρούμε απαράδεκτες, αβάσιμες, φανατικές και στερούμενες κάθε αξίας που θα επέτρεπε την συμμετοχή τους σε δημόσιο διάλογο. Επιπροσθέτως, οι δηλώσεις αυτές είναι ανεύθυνες επειδή προήλθαν από παράγοντα με τόσο υψηλό αξίωμα στην Ιεραρχία της Εκκλησίας». 

- Παναγιώτη Ανδριόπουλο, γιατί έφερε στην επιφάνεια τα αναθέματα του μητροπολίτου Πειραιώς για τους Ιουδαίους Ραββίνους: «Τοις αρνουμένοις και καθυβρίζουσι την Παναγίαν, Ομοούσιον, Αδιαίρετον και Ζωοποιόν Τριάδαν, Ραβίνοις του Ιουδαϊσμού, Ισλαμισταίς και μέλεσι της ανωνύμου φυλλαδικής Εταιρίας Σκοπιά του Πύργου, των Μαρτύρων του Ιεχωβά, Ανάθεμα, Ανάθεμα, Ανάθεμα.» 

Φρονώ, ταπεινώς, ότι πρέπει ο Σεβασμιώτατος να προβεί σε μηνύσεις όλων των ανωτέρω – τουλάχιστον! - οι οποίοι τον έχουν κατηγορήσει για αντισημιτισμό ενώ ο ίδιος διατείνεται με πάθος πως πρόκειται για συκοφαντίες. Για να λάμψει, επιτέλους, η αλήθεια!

"ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ;" - ΕΝΑ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗ

Επικίνδυνα Θρησκευτικά; 

Η «στροφή» του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμουκαι η σύμπλευσή του με τους ακραίους Ιεράρχες και την υπερσυντηρητική Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων 

του Παντελή Λ. Καλαϊτζίδη

«Εγώ με μια λέξη θα έλεγα σήμερα, επειδή διάβασα τα καινούργια προγράμματα [για το Μάθημα των Θρησκευτικών] και τα είδα, πως είναι απαράδεκτα. Είναι επικίνδυνα. Είναι πράγματα που δεν θα αποδώσουν καρπούς αλλά μεγάλη ζημιά στην Παιδεία γενικότερα, στην κοινωνία μας και ρήξη στις σχέσεις της Εκκλησίας με την Πολιτεία», δήλωσε πρόσφατα ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες, περιστοιχιζόμενος από μέλη της αρτηριοσκληρωτικής Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων (την οποία ο ίδιος φρόντιζε μέχρι πρότινος να κρατά σε απόσταση ασφαλείας, εγκαλώντας τους θεολόγους-εκπροσώπους της για τις παρωχημένες ιδέες τους). 

Ώστε λοιπόν δεν αποτελούν κίνδυνο (και όνειδος) για την Εκκλησία ο αντισημιτισμός του Μητροπολίτη Πειραιώς ή η απροκάλυπτη εξύμνηση των πρωτεργατών της στρατιωτικής δικατορίας και της εγκληματικής οργάνωσης της «Χρυσής Αυγής», καθώς και τα κηρύγματα μνησικακίας και οι κατάρες που εξαπολύει προς κάθε κατεύθυνση και με κάθε ευκαιρία ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων. Κίνδυνο για την ηγεσία της θεσμικής Εκκλησίας (και τις σχέσεις της με το κράτος...) αποτελούν οι θεολόγοι εκπαιδευτικοί και τα νέα Προγράμματα για το ΜτΘ!Δεν φαίνεται όμως να απασχολεί την ηγεσία της θεσμικής Εκκλησίας η όλο και μεγαλύτερη αποξένωσή της από την κοινωνία, από τους μορφωμένους και σκεπτόμενους πολίτες και τους νέους, των οποίων εξάλλου δεν μίλησε ποτέ τη γλώσσα ούτε έκανε κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια για να τους προσεγγίσει.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στη συνέχεια

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Το παραπάνω άρθρο του Παντελή Καλαϊτζίδη δημοσιεύθηκε σήμερα σε μια πιο συνεπτυγμένη εκδοχή, στην Εφημερίδα των Συντακτών. 

Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ BOSE - ΕΚΔΟΣΗ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗ

Η Μοναστική Κοινότητα του Bose είναι αξιοθαύμαστη για πολλά! 

«Επιλείψει γαρ με διηγούμενον ο χρόνος…». 

Ανάμεσα στις πολλές και υψηλού επιπέδου δραστηριότητες είναι και η εκδοτική.
Η Μονή Bose εκδίδει περίπου 25 βιβλία το χρόνο! Εκδίδει τα πρακτικά των συνεδρίων Ορθοδόξου Πνευματικότητος, ομιλίες και κείμενα του Ηγουμένου Enzo Bianchi, πατερικά κείμενα αλλά και βιβλία σύγχρονων Ορθόδοξων θεολόγων, ελλήνων και ξένων. Από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο και τον Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη ως τον π. Παντελεήμονα Μανουσάκη και τον Χρήστο Γιανναρά. 

Μια εκδοτική εργασία που προϋποθέτει μια πολύ σοβαρή μεταφραστική δουλειά, η οποία γίνεται από τους αδελφούς, οι περισσότεροι των οποίων γνωρίζουν πολύ καλά τα ελληνικά και την ελληνική θεολογική πραγματικότητα. 

Οι εκδόσεις της Μονής με την ονομασία Qiqajon – από την εβραϊκή λέξη της κολοκύνθης του προφήτη Ιωνά, σύμβολο μιας μικρής έστω και εφήμερης παρηγοριάς από τον Θεό – μάλλον αποτελούν μοναδικό γεγονός στα μοναστικά χρονικά. 

Πριν λίγους μήνες κυκλοφορήθηκε συλλογή μελετημάτων του Διευθυντή της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου Δρ Παντελή Καλαϊτζίδη με τίτλο Nel mondo ma non del mondo. Sfide e tentazioni della chiesa nel mondo contemporaneo (Εν τω κόσμω, αλλ᾽ ουκ εκ του κόσμου. Προκλήσεις και πειρασμοί της Εκκλησίας στο σύγχρονο κόσμο). 

Η επιμελημένη μετάφραση στα ιταλικά είναι του ελληνομαθούς – και όχι μόνο - αδελφού της Μονής Luigi d’Ayala Valva, ο οποίος κάνει και την εισαγωγή. 

Ο αδελφός της Μονής Bose Luigi d’Ayala Valva

Στον εν λόγω καλαίσθητο τόμο ο Παντελής Καλαϊτζίδης εξετάζει τη διαλεκτική ένταση μεταξύ παρόντος και μέλλοντος, ιστορίας και εσχάτων, όπως επίσης και τους κινδύνους στους οποίους οδηγεί η απώλειά της, εστιάζοντας ιδιαιτέρως σε επιμέρους κρίσιμα ζητήματα για το ρόλο και τη θέση της Ορθοδοξίας στο σύγχρονο κόσμο. Σε αυτά συγκαταλέγονται η πολύπλοκη σχέση της τελευταίας με τους πολιτισμούς και τις εθνικές ταυτότητες, η συμμετοχή της στους οικουμενικούς διαλόγους, η δυσκολία της να διαλεχθεί με τη θεωρία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις κοσμικές εκδοχές της και με την ιδέα για την ισότητα όλων των ανθρώπων, όπως επίσης και η άρθρωση ενός καίριου και προφητικού λόγου απέναντι στην τρέχουσα οικονομική και κοινωνική κρίση.
Σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο χριστιανός δεν νομιμοποιείται να προσκολλάται στο παρελθόν• αποτελεί ύπαρξη προσανατολισμένη στο μέλλον, από το οποίο και αναμένει την πληρότητα της ζωής του. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, το παρελθόν και η ιστορία δεν καταργούνται, ούτε εγκαταλείπονται, αλλά μεταμορφώνονται. Το ίδιο ισχύει και με την Εκκλησία, η οποία ζει στην ιστορία, χωρίς όμως να αντλεί και την ύπαρξή της από αυτή. Όπως με εύγλωττο τρόπο δηλώνεται στον τίτλο, η Εκκλησία βρίσκεται «εν τω κόσμω», αλλά δεν είναι «εκ του κόσμου».
Παραθέτουμε στη συνέχεια τον πρόλογο της ιταλικής έκδοσης και τα περιεχόμενα του βιβλίου.
Π.Α.Α.

KALAITZIDIS P Nel Mondo Ma Non Del Mondo by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Ο Παντελής Καλαϊτζίδης με τον καθηγητή Αριστοτέλη Παπανικολάου στο πρόσφατο Συνέδριο
Ορθοδόξου Πνευματικότητος στην Μονή Bose (9-9-2016)

Άρθρο του Παντελή Καλαϊτζίδη για τις σχέσεις Εκκλησίας και Αριστεράς

Φωτογραφία: Στράτος Καλαφάτης. Από την έκθεση «Αθως, τα χρώματα της πίστης» στο Πολιτιστικό Κέντρο
του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης στη Θεσσαλονίκη. Εως τις 24/10. 

Η οικονομική κρίση και ο ανέξοδος ριζοσπαστικός λόγος 

Του Παντελή Καλαϊτζίδη* 

Η οξύτατη οικονομική κρίση που ταλανίζει εδώ και τέσσερα χρόνια την πατρίδα μας άνοιξε νέο κεφάλαιο στις σχέσεις Εκκλησίας - Αριστεράς και Εκκλησίας - ριζοσπαστικού κοινωνικού και πολιτικού χώρου, με χαρακτηριστικά παραδείγματα την πολιτική ριζοσπαστικοποίηση της εκκλησιαστικής ρητορικής και τον ημιεπίσημο διάλογο Εκκλησίας - Αριστεράς, που οργάνωσε τον Ιανουάριο του 2013 το Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ (μετά τις προηγηθείσες απόπειρες διαλόγου το 1983-84 στο πλαίσιο του νεοορθόδοξου κινήματος, το 1987 στο συμπόσιο της ΕΑΡ στη Θεσσαλονίκη, το 2002 στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου στο πλαίσιο της σειράς εκδηλώσεων «Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα» κ.λπ.). 

Στην πρωτοφανή αυτή κρίση η Εκκλησία επέδειξε αξιέπαινη ετοιμότητα στον φιλανθρωπικό τομέα, στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας και αλληλεγγύης, περιοριζόμενη, ωστόσο, σε πράξεις περιστασιακής φιλανθρωπίας. Μοιάζει να έλειψε για άλλη μία φορά από τον εκκλησιαστικό λόγο μια πιο κριτική στάση που, ακολουθώντας το παράδειγμα των Πατέρων της Εκκλησίας, θα πήγαινε στη ρίζα και όχι στα επιφαινόμενα, στις δομές και όχι απλώς στα συμπτώματα που παράγουν φτώχεια και κοινωνική αδικία. 

Ο θυμός και η οργή που έφερε η κρίση δεν άφησαν ανέγγιχτο τον εκκλησιαστικό χώρο που, παράλληλα με νηφάλιες και ειλικρινά αυτοκριτικές προσεγγίσεις, από τη μια στιγμή στην άλλη γνώρισε μια πρωτοφανή, και εν πολλοίς ανέξοδη, ριζοσπαστικοποίηση, με έναν τρόπο, όμως, που θέτει εν αμφιβόλω τον ίδιο τον πυρήνα του ευαγγελικού και εκκλησιαστικού λόγου, δηλαδή την αγάπη, τη μετάνοια και το συγχωρητικό ήθος. Ετσι, ο δημόσιος λόγος κάποιων εκπροσώπων της Εκκλησίας, που αρθρώνεται με αφορμή την οικονομική κρίση, παραπέμπει στο παράδοξο της ριζοσπαστικοποίησης της ελλαδικής Ορθοδοξίας η οποία, στον κοινωνικοπολιτικό τομέα, σε διάστημα λίγων ετών, πέρασε από έναν λόγο συντηρητικό και αυταρχικό σε έναν λόγο επαναστατικό! Στην πραγματικότητα, αυτός ο «επαναστατικός» εκκλησιαστικός λόγος κρύβει καλά τον φόβο για την «ανοιχτή κοινωνία» και τις κατακτήσεις της νεωτερικότητας, τον φόβο της απώλειας της ελληνορθόδοξης ιδιαιτερότητας ή ακόμη την έγνοια για την πάση θυσία διατήρηση του status quo στις σχέσεις κράτους - Εκκλησίας.

Παντελής Καλαϊτζίδης

Κοινός ο φόβος 

Αλλά πριν από κάθε τι άλλο, αυτός ο «επαναστατικός» λόγος κρύβει, εντέλει, τον φόβο για την παγκοσμιοποίηση, έναν φόβο κοινό, αν και με κίνητρα πολύ διαφορετικά, τόσο στην άκρα και τη λαϊκή Δεξιά όσο και σε ένα μεγάλο μέρος της Αριστεράς, τόσο σε μερίδα πιστών όσο και σε ουκ ολίγους φανατικούς άθεους. Πράγματι, είναι στο ζήτημα της παγκοσμιοποίησης που συναντώνται και διασταυρώνονται ο θρησκευτικός εθνικισμός με τον οικονομικό εθνικισμό, ο θεολογικός αντιμοντερνισμός και αντιδυτικισμός με τον αντιευρωπαϊσμό μεγάλου μέρους της Αριστεράς, ο πολιτικοκοινωνικός αναχρονισμός πολλών εκκλησιαστικών παραγόντων με το συντεχνιακό και επαρχιώτικο πνεύμα των συνδικάτων. 

Προφανώς είναι σχετικά εύκολο για την Εκκλησία στην Ελλάδα να υιοθετήσει τον λόγο της κοινωνικοπολιτικής Αριστεράς (αντικαπιταλισμός, αντιιμπεριαλισμός, κοινωνική δικαιοσύνη, φιλολαϊκή οικονομική πολιτική), αλλά είναι μάλλον δύσκολο να διαλεχθεί σοβαρά με τα αιτήματα και τις προσδοκίες της πολιτισμικής Αριστεράς (ανθρώπινα και μειονοτικά δικαιώματα, πολιτικός φιλελευθερισμός, θέση της γυναίκας και ζητήματα φύλου, πολυπολιτισμικότητα, υπεράσπιση των μεταναστών, διαθρησκειακός διάλογος). 

Από την άλλη πλευρά, τηρουμένων των αναλογιών, μοιάζει να είναι πιο εύκολη για την Αριστερά η υιοθέτηση μιας ριζοσπαστικής ατζέντας σε συμβολικό επίπεδο. Υπό τις παρούσες δε συνθήκες του θριαμβεύοντος καπιταλισμού και της κυριαρχίας της αγοράς, της διεθνοποίησης του κεφαλαίου και της απρόσκοπτης κυκλοφορίας του σε παγκόσμια κλίμακα, καθώς απομακρύνεται όλο και περισσότερο η προοπτική της ριζικής κοινωνικής αλλαγής και το όραμα μιας δικαιότερης κοινωνίας, η ατζέντα της πολιτισμικής Αριστεράς μοιάζει να υποκαθιστά όλο και πιο συχνά αυτήν της κοινωνικής Αριστεράς, καθιστώντας την πραγματοποίηση των υποσχέσεων της πρώτης στόχο ρεαλιστικό και άμεσα πραγματοποιήσιμο εντός του ιστορικού πράττειν. 

Η ηθική διάσταση 

Αυτή η έμμεση ομολογία αδυναμίας πραγματοποίησης εδώ και τώρα της ριζικής κοινωνικής αλλαγής μάς θυμίζει τα όσα σημείωνε προφητικά ο χριστιανός φιλόσοφος και επαναστάτης Νικολάι Μπερδιάγεφ στο έργο του «Οι πηγές και το νόημα του ρωσικού κομμουνισμού (1935-36)»: «Ισως η σοβιετική εξουσία φθάσει πολύ γρήγορα να αποκαταστήσει τον καπιταλισμό στην οικονομική ζωή, όχι όμως και την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης, την ελευθερία δημιουργίας μιας πνευματικής κουλτούρας. [...] Αν, όπως προβλέπεται, η αντιθρησκευτική προπαγάνδα πρόκειται τελικά να εξαλείψει κάθε ίχνος χριστιανισμού, [...] πρέπει να δεχτούμε ότι τη μέρα εκείνη, η ίδια η πραγματοποίηση του κομμουνισμού θα καταστεί από τα πράγματα αδύνατη. Γιατί κανένας δεν θα δέχεται πια το μαρτύριο, δεν θα δέχεται πια να θυσιάσει τη ζωή του για ανώτερους σκοπούς. Ο τύπος που θα υπερισχύσει θα είναι αυτός του εγωιστή που ασχολείται αποκλειστικά με τα προσωπικά του συμφέροντα. [...] Δεν είναι στους Προφήτες, όπως και μέσα στα Ευαγγέλια και στους μεγαλύτερους θεολόγους της Εκκλησίας, που συναντούμε την καταγγελία του πλούτου, της ιδιοκτησίας, την επιβεβαίωση της ισότητας όλων των ανθρώπων μπροστά στον Θεό; Είναι στον Μ. Βασίλειο όπως και στον Αγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο που η κοινωνική αδικία, δημιούργημα της κακής κατανομής του πλούτου, κριτικάρεται με μια δριμύτητα που θα έκανε τον Προυντόν και τον Καρλ Μαρξ να χλωμιάσουν. Οι θεολόγοι της Εκκλησίας διακήρυτταν ότι η ιδιοκτησία είναι κλοπή. Ο Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ήταν ένας αυθεντικός κομμουνιστής σε μια εποχή που δεν ήταν ούτε καπιταλιστική ούτε βιομηχανική». 

Αυτό που, με άλλα λόγια, θέτει ως αίτημα ο Μπερδιάγεφ είναι η ηθική διάσταση του σοσιαλισμού, η συσχέτισή του με την άσκηση και τον πνευματικό αγώνα. Το αίτημα αυτό, όμως, μας εισάγει σε μια άλλη συζήτηση όπου πρέπει να θέσουμε τα πάντα εξαρχής και κυρίως να διερωτηθούμε κριτικά τι είναι η Αριστερά και τι η Εκκλησία. 

* Ο κ. Παντελής Καλαϊτζίδης, δρ. Θεολογίας, είναι διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ).
Καθημερινή 

"ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ" ΣΕ ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΟΛΟΥ

Δημήτρης Μπαλτάς 

Ἐκκλησία καί Ἐσχατολογία, Ἐποπτεία καί συντονισμός ὕλης Π. Καλαϊτζίδης, Ἐκδοτική Δημητριάδος, Βόλος, 2014, σελ. 443. 

Ἡ δεύτερη ἔκδοση τῶν εἰσηγήσεων τοῦ χειμερινοῦ προγράμματος 2000-2001 στήν Ἀκαδημία Θεολογικῶν Σπουδῶν Βόλου καλύπτει ὁπωσδήποτε ἕνα κενό στήν θεολογική βιβλιογραφία. Διότι ἡ κυρίαρχη θεολογική σκέψη, μέχρι καί σήμερα στόν ὀρθόδοξο χῶρο, χαρακτηρίζεται ἐν πολλοῖς ἀπό τό ὅτι «συγχέουμε τήν παράδοση μέ τήν παραδοσιαρχία, τήν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μέ τίς παραδόσεις τῶν ἀνθρώπων (λαϊκές, ἐθνικές, φολκλορικές κ.ἄ.), τήν Ἐκκλησία μέ τό μουσεῖο, τή Θεολογία μέ τη θρησκευτική φιλολογία, τό βασίλειο τοῦ Θεοῦ μέ τό βασίλειο τοῦ Καίσαρος (Πρόλογος Μητρ. Δημητριάδος Ἰγνατίου, σ. 11). Ἀλλά ὁ π. Ἰωάννης Μάγιεντορφ εἶχε σημειώσει παλαιότερα ὅτι «χωρίς ἐσχατολογία, ἡ παράδοση δέν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπό ἀρχαιολογία, ἀρχαιοπληξία, συντηρητισμός, ἄρνηση τῆς Ἱστορίας…» (σ. 14). 

Οἱ εἰσηγήσεις τοῦ τόμου ἀφοροῦν στήν κρίσιμη σχέση τῆς ἐσχατολογίας, τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς κοινωνίας στόν χριστιανικό κόσμο (σελ. 13-155) καί ἀσφαλῶς θέτουν μία νέα θεολογική προβληματική. Ἐξ ἄλλου, ὁρισμένες ἀνακοινώσεις ἀναφέρονται στίς ἐσχατολογικές ἀντιλήψεις ἄλλων θρησκευτικῶν κοινοτήτων (σελ. 157-221). Ἐπίσης ἡ ἐσχατολογία τῆς ὀρθόδοξης εἰκονολογίας, ἡ πολιτική διάσταση τῆς ἐσχατολογίας, ἡ σχέση Ἐκκλησίας καί ἔθνους ἤ τά ἐσχατολογικά στοιχεῖα τῆς νεώτερης λοογτεχνίας θά προκαλέσουν τό ἐνδιαφέρον ἑνός ἴσως εἰδικότερου ἀναγνωστικοῦ κοινοῦ (σελ. 223-426). 

Σέ μία γενικότερα ἀποτίμηση θά σημειώσω ὅτι ὅλα τά κείμενα τοῦ τόμου χαρακτηρίζονται ἀπό ἐπιστημονική τεκμηρίωση καί ὁρισμένη πρωτοτυπία. Νομίζω ὅμως ὅτι τό σημαντικότερο γνώρισμα τοῦ τόμου πού παρουσιάζω σήμερα, εἶναι ὅτι «ξαναθύμισε σέ γλώσσα σύγχρονη τή λησμονημένη ἐσχατολογική φύση καί τήν εὐχαριστιακή ταυτότητα τῆς Ἐκκλησίας» (Π. Καλαϊτζίδης, Πρόλογος Β΄ ἐκδόσεως, σ. 7).

Σχετικές αναρτήσεις: 

- Δείτε στο Φως Φαναρίου την επίδοση της νέας έκδοσης του τόμου Εκκλησία και Εσχατολογία στον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. 

- Εκδήλωση για τις εκδόσεις της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου στην Κοζάνη. 

Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΛΟΓΟΥΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΟΛΟΥ

Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, σε συνεργασία με την κοινωφελή εταιρεία ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων «Πορεία Υγείας» και με τον Σύνδεσμο Νέων της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος, διοργανώνουν για δεύτερη συνεχή χρονιά σειρά συναντήσεων, υπό την κεφαλίδα «Διάλογοι Θεολογίας και Ψυχολογίας». Με αυτή την προσπάθεια η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών επιχειρεί να απευθυνθεί στο «πρόσωπο» που πάσχει στην καθημερινότητα και να απαντήσει στα ερωτήματά του με την συνδρομή της ψυχολογίας. 

Η 1η συνάντηση πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 29/3 στο Δημαρχείο του Βόλου και είχε τίτλο: «Δέσμιοι της ανάγκης για έλεγχο». 

Πρώτος ομιλητής ήταν ο π. Βαρνάβας Γιάγκου, εφημέριος Ι. Ναού Λαοδηγήτριας Θεσσαλονίκης, Υπεύθυνος Γραφείου Νεότητος Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: "Φόβος θανάτου και καθημερινά άγχη". 2ος ομιλητής ήταν ο κ. Δημήτρης Καραγιάννης, Παιδοψυχίατρος (Dr.), Ψυχοθεραπευτής, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: "Η συνδρομή της οικογένειας στη γένεση και τη διαχείριση των φοβιών". 

Την εκδήλωση συντόνισε ο κ. Παντελής Καλαϊτζίδης, δ/ντης της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών και έκλεισε ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος.

Δημοσιεύουμε στη συνέχεια το βίντεο ολόκληρης της εκδήλωσης.

   

Η επικείμενη συνάντηση που αφορά το ζήτημα του άγχους και των φοβιών θα πραγματοποιηθεί, το Σάββατο 5 Απριλίου 2014, και ώρα 18:30 στην αίθουσα του Δημαρχείου Βόλου. 

Προσκεκλημένοι ομιλητές θα είναι ο π. Χαράλαμπος Παπαδόπουλος (π. Λίβυος), εφημέριος Ι. Ναού Αγ. Ειρήνης Πύργου Ηρακλείου, με θέμα Κατάθλιψη και χριστιανική ζωή, και ο κ. Σταύρος Γκουγκουσκίδης, Κλινικός Ψυχολόγος (M.Sc.), Συστημικός Ψυχοθεραπευτής, με θέμα Ψυχολογικές προσεγγίσεις για την υπέρβαση της κατάθλιψης.

ΚΑΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΕΣ ΟΙ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΤΟΥ π. ANDREW LOUTH ΠΟΥ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΕ Η ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΟΛΟΥ

Φωτογραφίες από την διάλεξη του π. Andrew Louth στην Αθήνα: Ιδιωτική Οδός

Πραγματοποιήθηκαν με επιτυχία οι δυο διαλέξεις και το ειδικό πατρολογικό σεμινάριο που διοργάνωσε η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών σε Βόλο και Αθήνα με κεντρικό ομιλητή τον π. Andrew Louth, με την χορηγία του Ορθοδόξου Ιδρύματος “Virginia H. Farah Foundation”. 

O σπουδαίος πατρολόγος του καιρού μας π. Andrew Louth σπούδασε μαθηματικά και θεολογία στα πανεπιστήμια του Κέιμπριτζ και του Εδιμβούργου, ενώ η διατριβή του αφορούσε στη θεολογία του Karl Barth. Επι σειρά ετών δίδαξε πατερική θεολογία και ιστορία στο πανεπιστήμιο του Durham, πατερική σκέψη στην Οξφόρδη και βυζαντινή και πρώιμη μεσαιωνική ιστορία στο Goldsmiths College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Σήμερα είναι Ομότιμος Καθηγητής Πατερικών και Βυζαντινών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Duhram, ενώ συνεχίζει το διδακτικό έργο του ως Επισκέπτης Καθηγητής Ανατολικής Ορθόδοξης θεολογίας στο Vrije University του Άμστερνταμ (Ολλανδία). Υπηρετεί ως ιερέας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Πανεπιστήμιο του Durham, ενώ είναι εκδότης του περιοδικού Sobornost, και μέλος της συντακτικής επιτροπής σε άλλα διεθνή αγγλόφωνα περιοδικά. Τα ερευνητικά ενδιαφέροντά του αφορούν κυρίως στην ιστορία της θεολογίας στην ελληνική πατερική παράδοση κατά την περίοδο από τον πέμπτο αιώνα μέχρι την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όπως επίσης και τη θεολογική σκέψη ρουμάνων και ρώσων θεολόγων κατά τον 19ο και 20ο αιώνα. Έχει συγγράψει πλήθος βιβλίων και άρθρων σχετικά με την πατερική σκέψη, όπως λ.χ. The Origins of the Christian Mystical Tradition: From Plato to Denys (Oxford: 2007), Greek East And Latin West: The Church AD 681-1071 (St Vladimir’s Seminary Press: 2007), Maximus the Confessor (Routledge: 1996), St John Damascene: Tradition and Originality in Byzantine Theology (Oxford: 2005), Denys the Areopagite (Continuum: 2002). 

Το θέμα των διαλέξεων (Βόλος, 15 Μαίου, Πνευματικό Κέντρο Ι. Μητροπόλεως Δημητριάδος και Αθήνα 16 Μαίου, Κτήριο Κωστής Παλαμάς Πανεπιστημίου Αθηνών) ήταν «Οι Πατέρες και η έννοια της Παράδοσης». 

Στην ομιλία του ο π. A. Louth επιχείρησε να διατυπώσει ορισμένες σκέψεις για το νόημα της εκκλησιαστικής Παραδόσεως, τη σχέση και τη διάκριση μεταξύ των Πατέρων και της Παράδοσης, αλλά και τη θέση της πατερικής σκέψης στην νεώτερη ορθόδοξη θεολογία. Ξεκινώντας από τους Φλωρόφσκυ και Λόσκυ προχώρησε σε μια ιστορική έρευνα για τον τρόπο που η έννοια της παράδοσης της Εκκλησίας διαμορφώθηκε στο πέρασμα των αιώνων, επισημαίνοντας την καίρια συμβολή της δυτικής επιστήμης και έρευνας τόσο για την αναβίωση του ενδιαφέροντος στη σκέψη των Πατέρων όσο για την κριτική έκδοση του έργου τους. 

Στο πλαίσιο αυτό αναρωτήθηκε τι μπορεί να σημαίνει και με ποιό τρόπο επηρεάζει η καθοριστική αυτή συμβολή της ετερόδοξης, επιστημονικής έρευνας την κατανόηση αυτού που αποκαλείται «πατερικό φρόνημα», εξαίροντας τη σημασία της λειτουργικής εμπειρίας για μια ορθόδοξη θεώρηση του ζητήματος. 

Με την παρουσία του Σεβ. Μητροπολίτη κ. Ιγνατίου στον Βόλο, μετά το πέρας και των δυο διαλέξεων, επακολούθησε πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση με τους παρευρισκόμενους κληρικούς και λαϊκούς πάνω σε θέματα, όπως τη σχέση της Αγίας Γραφής προς την πατερική Παράδοση, το νόημα της πατερικής αυθεντίας, την εργαλειοποίηση της πατερικής παράδοσης για την διαμόρφωση πολιτιστικής ταυτότητας, τη συμβολή της σπουδής της πατερικής σκέψης στην προώθηση του οικουμενικού διαλόγου, κ.ά. 

Το πατρολογικό σεμινάριο

Το θέμα του ειδικού πατρολογικού σεμιναρίου (Αθήνα, 18 Μαρτίου, Αίθουσα Συνεδριάσεων Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών) ήταν: «Η θεολογία της ‘διαμεσολάβησης’: ‘σοφιανικοί’ προβληματισμοί σε ορισμένα πατερικά θέματα», στο οποίο εκτός από την κεντρική εισήγηση του π. Andrew Louth με το ομώνυμο θέμα, έλαβαν μέρος με σύντομες παρεμβάσεις οι: π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, Δρ. Θ., Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Επισκέπτης Λέκτωρ Ορθόδοξου Ινσιτούτου του Cambridge και μέλος του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, και ο Νικόλαος Ασπρούλης, Master Θεολογίας, Επιστημονικός Συνεργάτης της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών και του περιοδικού Θεολογία.

Στη διάλεξη των Αθηνών ο Σταύρος Γιαγκάζογλου συμμετείχε στον διάλογο που ακολούθησε

Στην εισήγησή του ο π. Andrew Louth, ασχολήθηκε με τη χρήση της έννοιας του «μεταξύ» στον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και τους Νεοπλατωνικούς, και σε συναφείς αναφορές στην πατερική σκέψη και ιδιαίτερα στον Μάξιμο τον Ομολογητή, τον Γρηγόριο Παλαμά και τους Ρώσους θεολόγους της διασποράς — ειδικά στην σοφιολογία του π. Σέργιου Bulgakov. Με επίκεντρο την πατερική σκέψη και την θεμελίωση της έννοιας του «μεταξύ» στην υποστατική ένωση των δύο φύσεων στον Χριστό, ο ομιλητής επεχείρησε να αξιοποιήσει τον όρο αυτό στην ερμηνεία της σχεσης Θεού και κόσμου. Στην προοπτική αυτή έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στη σημασία της εκ του μηδενός δημιουργίας και της χριστιανικής θεώρησης του κόσμου στο έργο του Μεγάλου Αθανασίου και του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ, όπου δίνεται έμφαση στην απολυτότητα της ελευθερίας του Δημιουργού και της Δημιουργίας, καθώς επίσης και στην σπουδαιότητα της διάκρισης θείας ουσίας και ενεργειών για την διερμηνεία της πολύπλοκης σχέσης του Θεού και του κόσμου. Η κεντρική αυτή έννοια του «μεταξύ» σύμφωνα με τον εισηγητή θα μπορούσε να συμπεριλάβει την Σοφία, τις ενέργειες, αλλά και τους αγίους και τους αγγέλους, την προσευχή, τα μυστήρια και τις εικόνες, όπως επίσης θα μπορούσε και να αξιοποιηθεί ως χρήσιμο εργαλείο στην συζήτηση επιμέρους θεμάτων που αφορούν λ.χ. στη σχέση της Εκκλησίας προς τον κόσμο. 

Το σεμινάριο συντόνισε ο Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου Δρ. Παντελής Καλαϊτζίδης, ενώ σύντομο χαιρετισμό απήυθυνε ο Κοσμήτωρ της Θεολογικής Σχολής Αθηνών Καθηγητής Μάριος Μπέγζος. 

π. Andrew Louth και π. Δημήτριος Μπαθρέλλος

Στις σύντομες παρεμβάσεις τους ο μεν π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, με αφετηρία τη σκέψη του Μαξίμου του Ομολογητή, επιχείρησε τον σχολιασμό ορισμένων πτυχών του κειμένου του π. Andrew Louth με επίκεντρο την έννοια και τον τρόπο κατανόησης της Μεσιτείας (ο Ιησούς Χριστός, στο σώμα του Οποίου ενσωματώνονται οι πάντες και τα πάντα) μεταξύ Θεού και κόσμου, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τις πολιτικές διαστάσεις της σχετικής συζήτησης, ο δε Νικόλαος Ασπρούλης σχολίασε ορισμένες όψεις της εισήγησης του π. Louth με επίκεντρο τη θεολογική μεθοδολογία, τονίζοντας λ.χ. τη σημασία της προσωπικής αυτο-αποκαλύψεως του Θεού στην Ιστορία και τη Δημιουργία ως απαράβατη αφετηρία για τον θεολογικό στοχασμό, τον χριστοκεντρικό τρόπο κατανόησης της σχέσης και διάκρισης μεταξύ Θεού και ανθρώπου πέρα από τα τυχόν αδιέξοδα της διάκρισης ουσίας-ενεργειών, τις δυνατότητες αλλά και τα προβλήματα της έννοιας της Σοφίας για την ερμηνευτική θεώρηση της σχέσης Θεού και κόσμου κ.ά. 

π. Andrew Louth και Παντελής Καλαϊτζίδης

Στο Σεμινάριο έλαβαν μέρος, μεταξύ άλλων, καθηγητές της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ερευνητές, μεταπτυχιακοί και διδακτορικοί φοιτητές, κ.ά. Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου θα φροντίσει για την έκδοση των σχετικών κειμένων στα ελληνικά και αγγλικά. 

Η διαδικτυακή τηλεόραση intv (www.intv.gr) έχει ήδη αναρτήσει το σχετικό video από τη διάλεξη των Αθηνών.

Παρών στο διάλογο και ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής Αθηνών Χρήστος Καρακόλης

Εκδήλωση στη Θεολογική Σχολή Αθηνών για το έργο και τις εκδόσεις της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

Θεολογία Διαλεγόμενη 

Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, σε συνεργασία με την Κοσμητεία της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, διοργανώνει εκδήλωση με θέμα: «Θεολογία Διαλεγόμενη: Το έργο και οι εκδόσεις της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών», την Τετάρτη 20 Μαρτίου 2013, 12-2 μ. μ., στην Αίθουσα Οπτικοακουστικών Μέσων, στην Θεολογική Σχολή, στην Πανεπιστημιούπολη. 

Στην Στρόγγυλη Τράπεζα συμμετέχουν οι: 

- Γεώργιος Φίλιας, Πρόεδρος και Καθηγητής Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών 

- Κωνσταντίνος Κορναράκης, Επικ. Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

- Παντελής Καλαϊτζίδης, Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου    

Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής.      

Την εκδήλωση θα χαιρετήσουν ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος και ο Κοσμήτωρ της Θεολογικής Σχολής Αθηνών Καθηγητής Μάριος Μπέγζος.

ΣΤΗ ΓΕΝΕΥΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΕ Η ΝΕΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ Doxa & Praxis, Exploring Orthodox Theology

Την Τετάρτη 4 Ιουλίου 2012 στην αίθουσα εκδηλώσεων του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ) στη Γενεύη έλαβε χώρα η παρουσίαση της νέας εκδοτικής σειράς της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου σε συνεργασία με το (ΠΣΕ) με την επωνυμία: Doxa & Praxis, Exploring Orthodox Theology. 

Στην εκδήλωση αυτή ο Δρ Παντελής Καλαϊτζίδης, Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, παρουσίασε τους δυο πρώτους τίτλους της σειράς: «Η Ορθόδοξη θεολογία στον 21ο αιώνα» του Μητροπολίτη Διοκλείας Κάλλιστου Ware, και «Ορθοδοξία και Πολιτική θεολογία» του ίδιου. Στην στρόγγυλη τράπεζα που έλαβε χώρα με την αφορμή την βιβλιοπαρουσίαση, ο κ. Καλαϊτζίδης διερεύνησε το ζήτημα: Γιατί η Ορθοδοξία δεν ανέπτυξε μια ολοκληρωμένη πολιτική θεολογία; 

Αφού αναφέρθηκε σε μια σειρά από ιστορικούς λόγους στους οποίους και κυρίως οφείλεται η υποτονική παρουσία της Ορθοδοξίας στην πολιτική σφαίρα, συμπεριλαμβανομένης και της υποταγής της κατά περιόδους σε διάφορα αυταρχικά καθεστώτα από την Οθωμανική Αυτοκρατορία μέχρι την Σοβιετική Ένωση, ο κ. Καλαϊτζίδης έκανε λόγο και στην επιφυλακτικότητα της έναντι της δυτικής νεωτερικότητας. Η Ορθοδοξία, αν και φημίζεται για τη στιβαρή εκκλησιολογία της και την πλούσια δογματική και λειτουργική της ταυτότητα, αντιμετωπίζει σήμερα την ανάγκη διαμόρφωσης ενός θεολογικού πλαισίου προκειμένου να αντιμετωπίσει τις ραγδαίες κοινωνικές και πολιτικές μεταβολές. Στην παρέμβασή του ο κ. Καλαϊτζίδης ανέδειξε και σχολίασε με εύστοχο τρόπο διάφορες σύγχρονες ορθόδοξες χριστιανικές προσεγγίσεις έναντι της πολιτικής ζωής και της θεολογίας. 

Στη στρόγγυλη τράπεζα έλαβαν μέρος επίσης η Δρ. Tamara Grdzelidze, μέλος της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις» του ΠΣΕ και ο Δρ. Odair Pedroso Mateus, Καθηγητής του Οικουμενικού Ινστιτούτου του Bossey και μέλος της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις». Η Δρ. Grdzelidze συμφώνησε σε μεγάλο βαθμό με τη θεολογική βάση των αναλύσεων του Π. Καλαϊτζίδη και μάλιστα με την εσχατολογική προοπτική, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση απ’ την πλευρά της στα δεινά που υφίστανται οι χριστιανοί κάτω από τα διάφορα καθεστώτα, όπως επίσης και στην ανάγκη σεβασμού της περιορισμένης δυνατότητας που αυτοί διαθέτουν για δημόσια μαρτυρία. Από την πλευρά του ο Δρ. Mateus υπογράμμισε τις ιστορικές εντάσεις που προέκυψαν γύρω από το ζήτημα της συναφειακής και της πολιτικής θεολογίας στο πλαίσιο του οικουμενικού διαλόγου, υπενθυμίζοντας τις αντικρουόμενες προσεγίσεις του ορθόδοξου θεολόγου John Meyendorff και του θεολόγου της απελευθέρωσης José Míguez Bonino κατά τη διάρκεια της συνάντησης της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις» στη Λουβαίν το 1971. Στο τέλος της συζήτησης που διεξήχθη μετά τις σχετικές παρουσιάσεις, ο κ. Γεώργιος Λαιμόπουλος, Αν. Γενικός Γραμματέας του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, μετέφερε μήνυμα του απουσιάζοντος Γεν. Γραμματέα του ΠΣΕ Αιδ. Olav Fykse Tveit, στο οποίο εξέφρασε την ευαρέσκειά του για την γόνιμη και δημιουργική συνεργασία ανάμεσα στο ΠΣΕ και την Ακαδημία του Βόλου καθώς και για τους καρπούς αυτής της συνεργασίας, μεταξύ των οποίων και η παρουσιαζόμενη εκδοτική σειρά. 

Η νέα εκδοτική σειρά Doxa & Praxis εποπτεύεται από συντακτική επιτροπή της οποίας μέλη είναι οι: Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας (Οικουμενικό Πατριαρχείο), Μητροπολίτης του Όρους Λιβάνου Γεώργιος Khodr (Πατριαρχείο Αντιοχείας), π. Εμμανουήλ Κλάψης (Ελληνορθόδοξη Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης), Δρ Tamara Grdzelidze (Υπεύθυνη Προγράμματος του Τμήματος «Πίστις και Τάξις» του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών), Alexei Bodrov (Πρύτανης του St Andrews Biblical Theological Institute, Μόσχα), Αγγελική Ζιάκα (Επ. Καθηγήτρια Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ), Peter Bouteneff (Αν. Καθηγητής Θεολογικού Σεμιναρίου Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη), Radu Preda (Αν. Καθηγητής της Ορθοδόξου Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Cluj-Napoca, Διευθυντής του Ρουμανικού Ινστιτούτου Διορθοδόξων, Διαχριστιανικών και Διαθρησκειακών Σπουδών-INTER), Julija Vidovic, MTh (Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής της Συνόδου των Ευρωπαϊκών Εκκλησιών, Εκκλησία της Σερβίας), Αικατερίνη Πεκρίδου, MTh (Irish School of Ecumenics, Trinity College, Δουβλίνο, και Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών). 

Την ευθύνη του εκδοτικού αυτού προγράμματος εκ μέρους του ΠΣΕ έχει ο υπέυθυνος εκδόσεων κ. Michael West. Οι δύο πρώτοι τόμοι της σειράς έχουν ήδη κυκλοφορήσει και σύντομα θα είναι διαθέσιμοι από τους διανομείς των Εκδόσεων του ΠΣΕ αλλά και από το ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο του Amazon.

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗ ΣΤΟ PRO ORIENTE ΤΗΣ ΒΙΕΝΝΗΣ

Την Τρίτη 15 Μαΐου 2012 ο Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Δρ Παντελής Καλαϊτζίδης, μετά από πρόσκληση του Ιδρύματος Pro Oriente και της Καθολικής Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Βιέννης έδωσε διάλεξη στην αίθουσα της Κοσμητείας της Θεολογικής Σχολής με θέμα: «Νέα ρεύματα και τάσεις στην σύγχρονη ελληνική θεολογία: Προκλήσεις και προοπτικές στην πορεία προς τη θεολογική ανανέωση και τη χριστιανική ενότητα». Τον ομιλητή και το έργο της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου παρουσίασε η Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Βιέννης κ. Ingeborg Gabriel, ενώ σύντομο χαιρετισμό απήυθυνε ο Πρόεδρος του Ιδρύματος Pro Oriente Dr Johann Marte.

Ο κ. Καλαϊτζίδης στην εισήγησή του μίλησε καταρχήν για την αλλαγή και την ανανέωση που έφερε με το έργο της η θεολογική γενιά του ’60 καθώς και για τις αντιδράσεις, θετικές και αρνητικές, που αυτό προκάλεσε, ενώ στη συνέχεια αναφέρθηκε στη σημαντική συμβολή της «σχολής της Θεσσαλονίκης» και της γενιάς του ’80, αφενός στην υπέρβαση του αντιδυτκισμού που χαρακτήριζε πολλούς από τους θεολόγους της προηγούμενης γενιάς και αφετέρου στην επεξεργασία μιας νέας θεολογικής ατζέντας. Στη συνέχεια επικεντρώθηκε στην εν εξελίξει συνεισφορά της νέας θεολογικής γενιάς (κυρίως από το 2000 και εξής), που χωρίς να αποκόπτεται πλήρως από τη γενιά του ’60, εισάγει νέα θέματα προς συζήτηση, ωθούμενη προς τούτο και από τις νέες κοινωνικές και πολιτισμικές προκλήσεις του καιρού μας (παγκοσμιοποίηση, πλουραλισμός, διαλογική συνάντηση με τη Δύση). Αναφέρθηκε δε ενδεικτικά σε ορισμένα από τα θέματα αυτά, όπως την εκ νέου θεώρηση του κεντρικού ρόλου της ιεραποστολής για τη συγκρότηση της Εκκλησίας, τη σχέση Ορθοδοξίας και νεωτερικότητας, την υπέρβαση του αντιδυτικισμού, την κίνηση “επιστροφής στους Πατέρες”, την υποτίμηση των βιβλικών σπουδών, τη θέση της γυναίκας στην Εκκλησία, την κριτική στον θρησκευτικό εθνικισμό και τον εκκλησιαστικό κουλτουραλισμό, κ. ά. Ως φορείς δε που διακονούν τη θεολογική αυτή ανανέωση αναφέρθηκαν τα περιοδικά “Σύναξη” και “Θεολογία”, το Ίδρυμα “Άρτος Ζωής”, η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, καθώς και καθηγητές των Θεολογικών Σχολών Αθηνών και Θεσσαλονίκης, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στις αντιδράσεις ζηλωτικών και φονταμενταλιστικών κύκλων εναντίον του οικουμενικού διαλόγου και των νέων θεολογικών ρευμάτων. Μετά την εισήγηση ακολούθησε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτηση με πολλούς από τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση αυτή.

Προηγουμένως ο κ. Καλαϊτζίδης είχε συνάντηση με τον Μητροπολίτη Αυστρίας κ. Αρσένιο (Οικουμενικό Πατριαρχείο), καθώς και με τον καθηγητή Martin Jöggle (Χριστιανική Παιδαγωγική) και τους φοιτητές του.

Το Ίδρυμα Pro Oriente με έδρα τη Βιέννη, είναι ένας από τους σημαντικότερους οικουμενικούς οργανισμούς στο χώρο της Καθολικής Εκκλησίας που εργάζεται για την αλληλογνωριμία και την προσέγγιση μεταξύ των χριστιανών Ανατολής και Δύσης. Πολύ σημαντική θεωρείται, εκτός των άλλων, η σειρά πατρολογικών συνεδρίων που διοργανώνει την τελευταία δεκαετία και που μελετούν την κοινή πατερική κληρονομιά σε Δύση και Ανατολή.

Ακολουθεί περίληψη της διάλεξης στα αγγλικά. 

Dr Pantelis Kalaitzidis Director, Volos Academy for Theological Studies 

New Trends in Greek Orthodox Theology: 

Challenges in the Movement Toward a Genuine Renewal and Christian Unity 

Abstract 

Theology in Greece today has been shaped to a great extent by the so-called “Generation of the ‘60s,” a renewed Greek theological trend inspired mainly by the theology of the Russian Diaspora and the movement to “Return to the Fathers.” This theological trend, instrumental in shaping contemporary Orthodox theology, includes distinguished Greek theologians such as Metropolitan of Pergamon John Zizioulas, Christos Yannaras, Fr John Romanides, Fr Vasileios Gondikakis, Nikos Nissiotis, Panayiotis Nellas, George Mantzarides, Nikos Matsoukas, among others, and produced admirable syntheses such as those of the theology of the person and Eucharistic ecclesiology. The so-called “theological generation of the ’60s” has largely shaped the agenda and form of contemporary Greek theology, as well as the latter’s image of the West, even today. However as a reaction to Orthodox theology’s “Babylonian Captivity” to the spirit, methods, and language of Western scholastic and academic theology, even this theological movement could not avoid falling into the temptation of anti-westernism. 

The theological agenda and language introduced by the “theology of the ‘60s” was not immediately accepted in Greek academic and ecclesiastical circles, and really only assumed its place during the ‘80s, mainly through the popularization of the ideas and writings of Christos Yannaras and the so-called “Neo-Orthodox movement.” All this happened, perhaps, because the “theology of the ‘60s” was perceived by the Greek establishment as a progressive and even subversive theological trend. But criticism of the “theology of the ‘60s” also came from the opposite side (mainly Prof. Savas Agourides), which accused this theological movement of conservatism, a spirit of introversion, and anti-westernism. 

During the same period a new model of Orthodox theology and of relationship with the West—different from the “theology of ‘60s”—was proposed and practiced by the Orthodox Academy of Crete and its General Director Dr Alexandros Papaderos. Furthermore, the thenceforth dominant theological “paradigm” and anti-westernism of the generation of the ‘60s was partly overcome by the generation of the ‘80s, especially the professors of the School of Theology of Thessaloniki University. 

Today, a new theological generation, nourished by the spirit of the generation of the ‘60s and the call to “return to the Fathers,” but at the same time critical toward this generation, and also more ready to dialogue with the new social and cultural realities, and more aware of the need for an authentic and honest encounter with the Christian West, is called to face the new challenges of globalization, multicultural societies, and religious otherness in a rapidly changing Europe. In regard to the “theology of the ‘60s,” the new generation of Greek theologians represents a mixture of continuity and discontinuity, of tradition and renewal. The points of disagreement with the previous theological generation, and the new issues and concerns introduced in the theological discussion, could be summarized in the following themes: Ecclesiological Issues of the ‘60s (mainly the place of the bishop in the making and life of the church, and the place and role of monastics in the church, including a reappraisal of Athonite monasticism in the renewal of church life); The revalorization of mission: Mission as a co-constitutive element of the making of the Church; The Re-discovery of Ethics and the Dilemma of Ethics Versus Ontology; The Progressive Overcoming of Anti-westernism and of the East-West Divide as a Central Hermeneutical Key; A More Positive Relationship Between Orthodoxy and Modernity; The “Return to the Fathers”: Its Interpretations and Consequences; A Critical Reconsideration of the Devaluation of Biblical Studies; Gender Issues and Women’s Ordination; A Radical Critique of Religious Nationalism and Hellenocentrism; The Slide into Byzantinism and Ecclesiastical Culturalism. 

It is necessary to describe here briefly the settings and institutions that are playing host to these new theological trends in Greek Orthodoxy, beginning as early as the ‘90s. We must first mention the theological quarterly “Synaxis,” founded in 1982 by the late theologian Panayiotis Nellas and published for 30 years now without interruption. A remarkable change has also taken place within the official academic journal of the Church of Greece, “Theologia,” since 2009. Another source for theological and ecclesial renewal in Greece has been the biblical foundation “Artos Zoes” and the Bulletin of Biblical Studies—to this day, the sole Orthodox Biblical journal worldwide— which was founded under the direction of Agourides. To complete this list of institutions promoting the new theological trends in Greek Orthodoxy, we should also mention the Volos Academy for Theological Studies, a Church-related institution which functions as an open forum of thought and dialogue between the Orthodox Church and the broader scholarly community of intellectuals worldwide. To this short list we have to add the names of professors from the Theological Faculties of Athens and Thessaloniki Universities. 

But there is also the “other side of the coin,” that is the reactions of the fundamentalists and zealots, who often gain support in the Holy Synod and the Faculties of Theology, and who in recent years have made anti-ecumenism and anti-westernism their rallying cry, as well as opposition to globalization and Europe, and any form of theological dialogue and renewal. 

In the midst of these difficult circumstances, contemporary Greek theology is called to face the new, very dynamic and particularly challenging global context, and not only to address new questions and problems, but also to consider them in a completely new way, without the security and certainty provided by the frameworks of the so-called tradition.

ΣΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΒΟΛΟΥ

φωτό: Ν. Μαγγίνας

Πριν από λίγες μέρες ο Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου Δρ Παντελής Καλαϊτζίδης με την σύζυγό του βυζαντινολόγο Μαρία Νάνου, επισκέφθηκε τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο στο Φανάρι.

Ο Π. Καλαϊτζίδης ενημέρωσε τον Οικουμενικό Πατριάρχη για τους στόχους και τους σκοπούς της νέας εκδοτικής σειράς: “Doxa & Praxis: Exploring Orthodox Theology,” ένα εκδοτικό εγχείρημα του τμήματος εκδόσεων του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών και της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου που σκοπεύει να προβάλει τη ζωτικότητα της ορθόδοξης σκέψης και την επικαιρότητά της σε οικουμενικό επίπεδο. 

Ο Π. Καλαϊτζίδης επέδωσε στον Πατριάρχη τους δύο πρώτους τόμους της νέας εκδοτικής σειράς: το μελέτημα του Σεβ. Μητροπολίτη Διοκλείας Κάλλιστου Ware, καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Orthodox Theology in the Twenty-first Century, και το έργο του ιδίου, Orthodoxy and Political Theology. Ο Διευθυντής της Ακαδημίας είχε επίσης την ευκαιρία να ενημερώσει τον Πατριάρχη για τις δραστηριότητες της Ακαδημίας τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, καθώς και για τις εκδηλώσεις και τα συνέδρια που προγραμματίζονται για το αμέσως επόμενο διάστημα (με κορυφαίο το διεθνές συνέδριο: «Εκκλησιολογία και Εθνικισμός στη μεταμοντέρνα εποχή», που συνδιοργανώνει η Ακαδημία με άλλους επτά Ορθόδοξους οργανισμούς στο Βόλο από 24 έως 27 Μαΐου 2012), ενώ του επέδωσε και τους τελευταίους καρπούς του εκδοτικού προγράμματος της Ακαδημίας. 

Στην Κωνσταντινούπολη ο Π. Καλαϊτζίδης συναντήθηκε και με τον Σεβ. Γέροντα Χαλκηδόνος Αθανάσιο, ο οποίος γνωρίζει προσωπικά το έργο της Ακαδημίας από τη συμμετοχή του στο διεθνές συνέδριο: «Εκκλησία και Πολιτισμός» που πραγματοποιήθηκε στο Βόλο το 2009. Ο Γέρων Χαλκηδόνος συνεχάρη τον Π. Καλαϊτζίδη για το σπουδαίο θεολογικό και πολιτισμικό έργο που επιτελεί η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών και ιδιαίτερα για τη συμβολή της στον χώρο του διαχριστιανικού και διαθρησκειακού διαλόγου.

Περισσότερα δείτε στο Φως Φαναρίου.

Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Π. ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗΣ ΣΤΟ ΛΙΒΑΝΟ

Μετά από πρόσκληση του Σεβ. Μητροπολίτη του Όρους Λιβάνου κ. Γεωργίου Χόντρ (Khodr), ο Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου Δρ Παντελής Καλαϊτζίδης επισκέφθηκε το Λίβανο την Διακαινήσιμο εβδομάδα του Πάσχα (17-22 Απριλίου). Ο κ. Καλαϊτζίδης είχε την ευκαιρία να επισκεφθεί τον Σεβασμιώτατο κ. Γεώργιο στην έδρα της Μητροπόλεώς του, στην μικρή πόλη Brumana, στα περίχωρα της Βηρυτού, και να ενημερωθεί για τη ζωή και το έργο, τα προβλήματα και τις προκλήσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην περιοχή αυτή. Ο κ. Καλαϊτζίδης μετέφερε στον Σεβασμιώτατο Γεώργιο τους θερμούς πασχάλιους χαιρετισμούς του Σεβ. Μητροπολίτη Δημητριάδος κ. Ιγνατίου και τον ενημέρωσε για τις πρόσφατες δράσεις και τα προγράμματα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών. Του επέδωσε δε το τελευταίο τεύχος του περιοδικού The Ecumenical Review, που είναι αφιερωμένο στους χριστιανούς της Μέσης Ανατολής και περιέχει ορισμένα από τα κείμενα που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο που οργάνωσε η Ακαδημία τον Ιούνιο του 2011, από κοινού με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, με θέμα την Μαρτυρία και παρουσία των Χριστιανών στην Παλαιστίνη και τη Μέση Ανατολή. 

Την Παρασκευή 20 Απριλίου ο κ. Καλαϊτζίδης είχε συνάντηση με τον Αντιπρύτανη Προγραμματισμού και Παιδαγωγικών Θεμάτων του Ορθόδοξου Πανεπιστημίου του Balamand Δρ Georges Nahas, παλαιό μέλος του Δ.Σ. της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ορθοδόξων Νέων “Σύνδεσμος” και μέχρι πρόσφατα Κοσμήτορα του Ινστιτούτου Ορθόδοξης Θεολογίας του ιδίου Πανεπιστημίου, με τον οποίο συζήτησε θέματα κοινού ενδιαφέροντος και κυρίως την μαρτυρία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στον ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο μας και ειδικότερα στην ευαίσθητη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Την ίδια μέρα ο κ. Καλαϊτζίδης παραβρέθηκε σε συνάντηση της οικουμενικής ομάδας καθηγητών των Θεολογικών Σχολών της Βηρυτού και του Λιβάνου. Στη συνάντηση αυτή μετείχε και ο καθηγητής Καινής Διαθήκης στο Ινστιτούτο Ορθόδοξης Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Balamand Δρ Daniel Ayuch, ενώ ο νεοκλεγείς Γεν. Γραμματέας του Συμβουλίου Χριστιανικών Εκκλησιών Μέσης Ανατολής π. Paul Rouhana, καθηγητής της Ποντιφικής Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Kaslik, μοιράστηκε με τους παρευρισκόμενους σκέψεις και προβληματισμούς για το παρόν και το μέλλον της οικουμενικής κίνησης και των θεολογικών σπουδών στη Μέση Ανατολή. 

Το Σάββατο 21 Απριλίου, με την παρουσία του Σεβ. Μητροπολίτου κ. Γεωργίου Χόντρ, ο κ. Καλαϊτζίδης έδωσε διάλεξη στα γραφεία της Κίνησης Ορθόδοξης Νεολαίας της Βηρυτού με θέμα: «Η Ορθοδοξία ενώπιον των προκλήσεων του σύγχρονου κόσμου». Τον ομιλητή και το έργο της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών παρουσίασε στο κοινό η κα Amal Dibo, διδάσκουσα στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού. Ο κ. Καλαϊτζίδης στην ομιλία του έθεσε το κρίσιμο ερώτημα «αν η Ορθοδοξία σταμάτησε πριν την νεωτερικότητα;», παρουσιάζοντας τους, ιστορικούς κυρίως, λόγους που δεν ευνόησαν την ουσιαστική συνάντηση και το διάλογο Ορθοδοξίας και νεωτερικότητας, Ορθοδοξίας και (μετα)μοντερνου κόσμου. Αναφέρθηκε εν συνεχεία στα κυριότερα χαρακτηριστικά της νεωτερικότητας και στις προκλήσεις που αυτή θέτει για τον ορθόδοξο κόσμο, ενώ έκανε ξεχωριστή αναφορά στο φαινόμενο του εκκλησιαστικού κουλτουραλισμού, της κατανόησης δηλαδή της πίστης με όρους ταυτότητας και πολιτισμού, που και το μήνυμα του Ευαγγελίου συσκοτίζει και την παρουσία της Ορθοδοξίας στο σύγχρονο κόσμο δυσκολεύει, καθηλώνοντάς την σε προγενέστερα πολιτισμικά παραδείγματα. Ο κ. Καλαϊτζίδης έκανε τέλος λόγο για την προφητική λειτουργία της θεολογίας και για το καθήκον του κριτικού λόγου που της αναλογεί τούτες τις κρίσιμες ώρες, προτάσσοντας την θεολογία του θεανθρωπισμού και την εσχατολογική κατανόηση της Παράδοσης ως αντίδοτα στο κύμα νεο-συντηρητισμού και φονταμενταλισμού που κατακλύζει την Ορθοδοξία αλλά και άλλες χριστιανικές παραδόσεις. Μετά την διάλεξη ακολούθησε γόνιμος και ζωντανός διάλογος με τους συμμετέχοντες, κατά τη διάρκεια του οποίου τέθηκαν κρίσιμα ζητήματα και ερωτήματα για τη μαρτυρία της Ορθοδοξίας στο σύγχρονο κόσμο, καθώς και για τον διπλό κίνδυνο που διατρέχει στις μέρες μας το εκκλησιαστικό σώμα είτε από τον υπερτονισμό του θεσμικού στοιχείου με την εξουσιαστική/κληρικαλιστική εκτροπή του, αναγκαίου κατά τα άλλα, ιεραρχικού στοιχείου είτε από τους πάσης μορφής γέροντες και χαρισματούχους που θέτουν εαυτούς υπεράνω της εκκλησιαστικής κοινότητας και της συνοδικής της έκφρασης. Την εκδήλωση έκλεισε με σύντομη παρέμβασή του ο υπεύθυνος της Κίνησης της Ορθόδοξης Νεολαίας κ. Tony Khouri, ο οποίος ευχήθηκε να υπάρξουν ανάλογες ευκαιρίες συνάντησης και διαλόγου και στο μέλλον. 

Η επίσκεψη του κ. Καλαϊτζίδη ολοκληρώθηκε την Κυριακή του Θωμά 22 Απριλίου με τον εκκλησιασμό στον Ι. Ναό Πέτρου και Παύλου στην πόλη Kfarshima, στα νότια της Βηρυτού, όπου λειτούργησε και κήρυξε τον θείο λόγο ο Σεβ. κ. Γεώργιος. 

Συγκινητική και εντυπωσιακή ήταν η ενεργός και ουσιαστική συμμετοχή του εκκλησιάσματος στα τελούμενα και ψαλλόμενα στη θεία λειτουργία και τη θεία Ευχαριστία, συμμετοχή που μαρτυρεί για τους καρπούς και τα οφέλη από τη λειτουργική ανανέωση που έλαβε επιτυχώς χώρα τις τελευταίες δεκαετίες στα όρια του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Αντιοχείας. 

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Λίβανο ο Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών είχε συναντήσεις με πανεπιστημιακούς καθηγητές (Goerges Nahas, Assaad Elias Kattan, Daniel Ayuch, Mahmoud Zibawi, Antoine Courban, Amal Dibo), με Ορθόδοξους βουλευτές στο Λιβανικό Κοινοβούλιο (Ghassam Moukheiber), καθώς και με στελέχη της Κίνησης της Ορθόδοξης Νεολαίας. Παρακάλεσε δε τον καθηγητή D. Ayuch να μεταφέρει τους θερμούς πασχάλιους χαιρετισμούς στον απουσιάζοντα λόγω των εορτών Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής του Balamand επίσκοπο Ghattas (Hazim), καθώς και στους καθηγητές και το προσωπικό της Σχολής.