ΜΝΗΜΗ ΘΑΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ - ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ (1921-2021)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός 

Εκατό χρόνια συμπληρώθηκαν φέτος από τη γέννηση του σπουδαίου Σμυρνιού Θάνου Κωνσταντινίδη (1921-2015), του αληθινού εραστή των μουσών, ο οποίος πρόλαβε να γεννηθεί στην Σμύρνη το 1921 και μάλιστα να βαφτιστεί εκεί από τον εθνοϊερομάρτυρα Μητροπολίτη Χρυσόστομο. 

Στην Αθήνα, όπου ήλθε από τη Σμύρνη, ο Θάνος Κωνσταντινίδης φοίτησε στο Β΄ Γυμνάσιο Αρρένων με δάσκαλο και γυμνασιάρχη τον Θρασύβουλο Σταύρου. Πήρε ενεργό μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Νευρολόγος ψυχίατρος, μαθητής και έπειτα συνεργάτης του Καθηγητή Ιωάννη Πατρικίου στον Ευαγγελισμό και στο Αιγινήτειο. Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, για δύο δεκαετίες σύμβουλος διευθυντής του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου. 

Οι μελέτες του που έχουν εκδοθεί είναι διαμάντια: Οδοιπορώντας σε ελληνικά βουνά – Παρνασσός, Οίτη, Ελικώνας, Χελμός (Νεφέλη, 1991), Ο Ρίχαρντ Στράους στο δελφικό σπίτι των Σικελιανών (Άγρα, 2006), Ο μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος στις κορυφές του Ολύμπου (Νεφέλη, 1996, β' έκδοση) - το κείμενο κυκλοφόρησε και στα αγγλικά: Thanos Constantinides, The Conductor Dimitris Mitropoulos on the peaks of Olympos, (μτφρ. Panos C. Adamopoulos), Νέα Υόρκη, 1996 -Χρονολογημένοι τίτλοι ποιημάτων του Κ. Π. Καβάφη (Νεφέλη, 1983). Ειδικά για τον Δ. Μητρόπουλο, ο Κωνσταντινίδης μας έδωσε το 2010 (οπότε και συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου μαέστρου) και μια πρωτότυπη διάλεξη, στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργάνωσε το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών: «Δημήτρης Μητρόπουλος και Θανάσης Απάρτης: η ιστορία μιας προτομής». Η ομιλία αυτή συμπεριλήφθηκε στα πρακτικά του συνεδρίου αλλά εκδόθηκε και αυτοτελώς (Εκδόσεις ΟΡΦΕΩΣ).

Ο Θ. Κωνσταντινίδης άφησε πίσω του εκτεταμένο συγγραφικό έργο, κυρίως μελέτες που εντυπωσιάζουν για τη λοξή ματιά με την οποία επέλεγε να εξετάσει το θέμα του (όπως, π.χ., «Ο καθρέφτης στο έργο του Μίλτου Σαχτούρη και άλλων ποιητών») ή να συνδέσει και να συγκρίνει το έργο δύο φαινομενικά διαφορετικών δημιουργών, όπως στο Από την Εθνική Αντίσταση: Το Μνημείο της Πίνδου του Καπράλου - Η Συμφωνία της Αντίστασης του Αλέκου Ξένου κ.α.

Γιώργος Δεμερτζής - Θάνος Κωνσταντινίδης

Ο Θάνος Κωνσταντινίδης μας διηγήθηκε πολλές ιστορίες!... Ο ίδιος ήταν μια ολόκληρη και συναρπαστική ιστορία. Ιστόρησε, ως φιλότεχνος, την ζωή του μέσα στην τέχνη, την επιστήμη και την αρετή. Συνδέθηκε φιλικά με πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες και μουσικούς, τους οποίους στήριζε με κάθε τρόπο. 

Στενή και ουσιαστική η φιλία του με τον Γιώργο Δεμερτζή, τον Φίλιππο Τσαλαχούρη και άλλους σπουδαίους μουσικούς. Στις 23 Ιουνίου 2011 το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο του Γ. Δεμερτζή, αφιέρωσε στον Θάνο Κωνσταντινίδη μια συναυλία με τρία κουαρτέτα του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, τα υπ. αριθμόν 7, 8 και 10. 

Ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης, ο οποίος προλόγισε την συναυλία, αναφέρθηκε στον Θ. Κωνσταντινίδη λέγοντας μεταξύ άλλων τα εξής:

Φίλιππος Τσαλαχούρης, Ευγενία  Καλοφώνου, Θάνος Κωνσταντινίδης

Κάποιες φορές έρχονται σκέψεις σαν τους ανθρώπους… βιαστικές… αλλά συγκεκριμένες… με φροντίδα… με αγάπη… υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που μας στηρίζουν με την ιαματική τους παρουσία… ή μάλλον που η παρουσία τους καθίσταται ιαματική στη νοσηρή ζωή μας… αν μας ρωτήσουν να φέρουμε ένα παράδειγμα μιας κάποιας τέτοιας παρουσίας νομίζουμε πως είναι εύκολο… νομίζουμε πως είναι αρκετοί… τόσοι που ίσως χρειαστεί και να διαλέξουμε… αν, όμως, μας πιέσουν και πρέπει οπωσδήποτε να πούμε ένα όνομα δυσκολευόμαστε... εμείς πολύ εύκολα αν μας ζητούσαν να πούμε ένα τέτοιο όνομα θα λέγαμε Θάνος Κωνσταντινίδης… κι αν στα χρόνια της χολέρας θέλαμε να πούμε ένα ευχαριστώ στον άνθρωπο αυτό που μας παραστέκει θα ζητούσαμε βοήθεια στα φίλτρα της μουσικής… θα μπορούσε η μουσική αν περιγράψει έναν άνθρωπο;…θα μπορούσαν οι νότες αν μπουν στη σωστή σειρά να σχηματίσουν μια προσωπογραφία…; Αν γραφόταν ένα κομμάτι με τίτλο Θάνος Κωνσταντινίδης τι νότες θα έπρεπε να έχει…; Ίσως μια μελωδία από τα Βουρλά… ίσως να έπρεπε να προσθέσουμε και λίγη δόση ιστορίας… έχει ζήσει τόσα γεγονότα… κάποιο μουσικό θέμα θα υπάρχει… αν όλα αυτά δεθούν με μουσική και σιωπές και δοξαριές τιρέ και πουσέ που τόσο ενοχλητικά αποδίδει ο Γιώργος Δεμερτζής μπορεί και να καταφέρουμε να πούμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Θάνο Κωνσταντινίδη για αυτό που είναι… ένα «είναι» τόσο πολύτιμο στη ζωή μας όσο και το ίδιο το νόημα των όσων πράττουμε… για τον Θάνο Κωνσταντινίδη λοιπόν… ένας στοχασμός… μια προσωπογραφία… σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση… που φέρει το όνομά του… την υπογράφει ο ομιλών και την εκτελούν οι συνήθεις ύποπτοι του ΝΕΚ…

Αμέσως μετά, το αγαπημένο του Θ.Κ. Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, ήτοι Γιώργος Δεμερτζής, βιολί - Δημήτρης Χανδράκης, βιολί - David Bogorad, βιόλα - Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλο, ερμήνευσε σε πρώτη εκτέλεση την μόλις προ ολίγων ημερών συντεθείσα – τότε - υπό του Φίλιππου Τσαλαχούρη Προσωπογραφία, την αφιερωμένη στον Θάνο Κωνσταντινίδη. Τα θέματα του κομματιού είναι μια μελωδία από την πατρίδα του Κωνσταντινίδη, τα Βουρλά, αλλά και ο ύμνος του ΕΛΑΣ. 

Βύρων Φιδετζής, Θοδωρής Δεμερτζής, Θάνος Κωνσταντινίδης και Γ. Δεμερτζής

Ο Μαέστρος Δ. Μητρόπουλος στον Όλυμπο

Η πατρική οικία του Θάνου Κωνσταντινίδη στην Σμύρνη πριν την ανακαίνιση - Αρχείο Ν. Βικέτου 

Κατά συγκυρία, ο έγκριτος δημοσιογράφος του ΑΠΕ-ΜΠΕ Αριστείδης Βικέτος, ο οποίος βρισκόταν στη Σμύρνη το 2015 για την γιορτή της Παναγίας, φωτογράφησε και απέστειλε στην Ιδιωτική Οδό, το πατρικό σπίτι του Θάνου Κωνσταντινίδη, όπως ανακαινίστηκε από τους νυν ιδιοκτήτες του. Μάλιστα, μας έστειλε και μια φωτογραφία της αρχοντικής οικίας πριν την ανακαίνιση, όπως την είχε αποτυπώσει ο αδελφός του Νικόλαος Βικέτος, Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Σμυρναίων. Η οικία βρίσκεται στην Πούντα με θέα την προκυμαία της Σμύρνης και το Κορδελιό. 

Η οικία Κωνσταντινίδη ανακαινισμένη
φώτο Αριστείδης Βικέτος (16-8-2015)

ΕΝΑ CD - ΣΤΑΘΜΟΣ: ΤΑ ΚΟΥΑΡΤΕΤΑ ΕΓΧΟΡΔΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗ

Ο Γιώργος Δεμερτζής, η ψυχή του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου στο βήμα

Κείμενο - φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός

Χθες, Τετάρτη 3 Απριλίου 2019 το μεσημέρι, στην αίθουσα διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης Λίλιαν Βουδούρη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, παρουσιάστηκε, σε μια φροντισμένη εκδήλωση, ένας πολύτιμος δίσκος ακτίνας (CD) με τίτλο "Dimitris Dragatakis – The String Quartets" που περιέχει τα 6 κουαρτέτα για έγχορδα του αξέχαστου μουσουργού Δημήτρη Δραγατάκη (1914-2001). 

Η παραγωγή του δίσκου έγινε  από την δισκογραφική εταιρεία Irida Classical με την ευγενική υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου και του Συλλόγου Φίλων Δημήτρη Δραγατάκη.

Την ερμηνεία των έργων υπογράφει το διεθνούς φήμης Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που ίδρυσε και διηύθυνε καλλιτεχνικά επί σειρά ετών ο σπουδαίος σολίστ στο βιολί, Γιώργος Δεμερτζής. 

Για το άψογο, από κάθε άποψη, αυτό δισκογράφημα, μίλησαν οι: 

- Βάλια Δραγατάκη, κόρη του αείμνηστου συνθέτη
- Χαρά Καλομοίρη, διευθύντρια του Εθνικού Ωδείου

- Θωμάς Ταμβάκος, ιδρυτής του ομώνυμου Αρχείου Ελλήνων Μουσουργών

- Γιώργος Μονεμβασίτης, μουσικοκριτικός

- Φίλιππος Τσαλαχούρης, συνθέτης και μαθητής του Δ. Δραγατάκη

- Ιάκωβος Κονιτόπουλος, συνθέτης και μαθητής, επίσης, του Δ. Δραγατάκη

- Μαγδαληνή Καλοπανά, μουσικολόγος και ειδική στο έργο του Δραγατάκη, καθώς έχει εκπονήσει σχετική διατριβή

- Γιώργος Δεμερτζής, η ψυχή του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου. 

Συντονιστής ο συνθέτης Κωνσταντίνος Ι. Φλεριανός.

Κωνσταντίνος Ι. Φλεριανός

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, παρουσιάστηκαν πολύ ενδιαφέροντα βίντεο με τον ίδιο τον Δ. Δραγατάκη να εκθέτει τις απόψεις του για την μουσική, τον αείμνηστο Θόδωρο Αντωνίου να μιλάει για τον "σεμνό και σπουδαίο" Δραγατάκη και το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο να παίζει μέρος από το 5ο Κουαρτέτο του Δ. Δραγατάκη, από ζωντανή συναυλία. 

Τα κουαρτέτα εγχόρδων κατέχουν εξέχουσα θέση στην πολυβραβευμένη εργογραφία του Δημήτρη Δραγατάκη, καθώς θεωρούνται στο σύνολό τους ως το πλέον ολοκληρωμένο του πόνημα. Είναι λοιπόν ευτυχές γεγονός που το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο επέλεξε να συμπεριλάβει στο ρεπερτόριο του και τα κουαρτέτα του μεγάλου μουσουργού. Το τελικό αποτέλεσμα είναι το ηχογράφημα που παρουσιάστηκε και το οποίο μας δίνει τη δυνατότητα για πρώτη φορά να τα ακούσουμε συγκεντρωμένα από το Κουαρτέτο αρ. 1, που είναι και το πρώτο του μεγάλο έργο φόρμας, μέχρι το τελευταίο του έργο, το Κουαρτέτο αρ. 7. Το Κουαρτέτο αρ.6, δεν συμπεριλαμβάνεται στην παρούσα ηχογράφηση, καθώς είναι έργο για βιολί, όμποε, βιόλα και βιολοντσέλλο. Συμπεριλαμβάνεται στον δίσκο “Δημήτρης Δραγατάκης – Μουσική Δωματίου I”, που κυκλοφορεί από την Irida Classical, με αρ. καταλόγου Irida 001. 

Να σημειώσουμε ότι το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που δεν υπάρχει πια, ολοκλήρωσε τον κύκλο του με την σπουδαία αυτή ηχογράφηση.
Τα μέλη του:

Γιώργος Δεμερτζής – βιολί 

Δημήτρης Χανδράκης – βιολί 

David Bogard – βιόλα 

Άγγελος Λιακάκης – τσέλο.
Ακολουθεί η ομιλία του Θωμά Ταμβάκου στην εκδήλωση. 

ΘΩΜΑΣ ΤΑΜΒΑΚΟΣ - ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Βάλια Δραγατάκη

Χαρά Καλομοίρη

Θωμάς Ταμβάκος

Γιώργος Μονεμβασίτης

Φίλιππος Τσαλαχούρης

Ιάκωβος Κονιτόπουλος

Ο ΣΤΙΒΕΝ ΧΟΚΙΝΓΚ ΚΑΙ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΤΗΝ "ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟ"

Στις 8 Ιανουαρίου 2007 ο Στίβεν Χόκινγκ έκανε κάτι ξεχωριστό για τα 65α γενέθλιά του: πραγματοποίησε πτήση
μηδενικής βαρύτητας από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι της Φλόριντα λέγοντας «Διάστημα, σου 'ρχομαι»

Ο διαπρεπής Βρετανός θεωρητικός φυσικός Στίβεν Χόκινγκ απεβίωσε σήμερα, 14 Μαρτίου 2018, σε ηλικία 76 ετών.

Με αφορμή το γεγονός θυμόμαστε την σχετική με τον μεγάλο επιστήμονα συζήτηση που έγινε εδώ, στην Ιδιωτική Οδό, τον Σεπτέμβριο του 2010.

Ο Μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ είχε τότε "απαντήσει" σε κάποιες επιστημονικές θέσεις του Χόκινγκ, εστιάζοντας στο πόσο ...παραπληγικός ήταν. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια την απάντησή μας στον Σεβ. Πειραιώς, μία επιστολή του συνθέτη Φίλιππου Τσαλαχούρη και ένα κείμενο του συναδέλφου θεολόγου Χάρη Ανδρεόπουλου, για το θέμα. Και όλα αυτά πριν οκτώ χρόνια...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ο Μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ εφαρμόζει με επιτυχία – είναι αλήθεια – την ιδιωτική του “θεολογία”, αυτή των αποκλεισμών. Οι παπικοί, οι ομοφυλόφιλοι, οι μουσουλμάνοι, ο Καντάφι και ο Έλτον Τζον, οι παραπληγικοί... Όλοι χωρούν στον Καιάδα του.
Το νέο του “χτύπημα” παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον. Ο παγκοσμίου φήμης επιστήμονας Στήβεν Χόκινγκ στο τελευταίο του βιβλίο εξέφρασε την γνωστή και μη εξαιρετέα σε μερίδα επιστημόνων άποψη ότι ο Θεός δεν είναι δημιουργός του σύμπαντος και άρα “η επίκληση του Θείου δεν είναι αναγκαία για την κατανόηση του κόσμου μας”.
Η “απάντηση” του Πειραιώς Σεραφείμ καταπέλτης!
“Με αφορμή τον συνεχιζόμενο θόρυβο που έχει προκαλέσει διεθνώς η κυκλοφόρησις του τελευταίου βιβλίου του παραπληγικού Βρετανού αστροφυσικού Stephen Hawking με τίτλο The Grand Desing... Ο συγκεκριμένος παραπληγικός Βρετανός επιστήμων είναι απολύτως συμπαθής ιδιαιτέρως διότι ευρίσκεται εις μίαν δραματικήν κατάστασιν υγείας απεικονιζομένην εις δημοσιευθέντα φωτογραφικά στιγμιότυπα, απολύτως καθηλωμένος και επικοινωνών με ηλεκτρονικήν φωνήν, που επιφέρει την κατανόησιν δια την συμπλεγματικότητα και τραγικότητα των απόψεών του που αδίκως βεβαίως ενοχοποιούν ουσία τον Τρισάγιον Θεόν δια την δυσχερεστάτην θέσιν της υγείας του διότι η ασθένεια, η φθορά και ο θάνατος δεν προέρχονται από τον Θεόν αλλά είναι αποτέλεσμα της σχάσεως των ανθρώπων και του κόσμου από Αυτόν... Και όμως την άπειρη αυτή δύναμη, σοφία και πρόνοια αποδίδουν κατά καιρούς οι άφρονες υλιστές και σήμερον ο κ. Χόκινγκ που έχει το ελαφρυντικό της συγχύσεως του νοός του, από την αφόρητο σωματική δυστυχία του...”.
Ο Σεβασμιώτατος δεν έχει κανένα ενδοιασμό, ήδη από την αρχή του κειμένου του, να χαρακτηρίσει δις τον Χόκινγκ “παραπληγικό”, δηλ. να μας βροντοφωνάξει πόσο ανάπηρος είναι ο επιστήμονας κι αυτό τον κάνει να έχει σύγχυση φρενών, ο “απολύτως συμπαθής” και δυστυχής!...
Άραγε αν ο Σεβ. είχε στην Μητρόπολή του ίδρυμα παραπληγικών θα τους επισκεπτόταν για να τους τονίσει πόσο παραπληγικοί είναι, πόσο δεν φταίει ο Θεός για την κατάστασή τους και, εν πάση περιπτώσει, είναι – κατά τα άλλα – συμπαθείς, οι δυστυχείς... Μια νέα ποιμαντική ανατέλλει!
Σε ταλιμπανικό ιστολόγιο, που δυστυχώς εγκωμιάζει τον Πειραιώς για τις “αντι-οικουμενιστικές” θέσεις του, διάβασα επανειλημμένως για τον βδελυρό “οικουμενιστή” Μητροπολίτη Νόβισαντ Ειρηναίο Μπούλοβιτς, τον και “αλλήθωρο”! Προφανώς ο υπερτονισμός φυσικών αδυναμιών των “αντιπάλων” ενισχύει τις “πατερικές και παραδοσιακές” θέσεις των εργολαβικώς “ορθοδοξούντων”.
Άρα, δε μένει παρά κάθε φορά να επισημαίνουμε τι σωματικό ή άλλο κουσούρι έχει ο “αντίπαλος” για να το κραδαίνουμε αναλόγως. Είναι μια νέα “αντιρρητική” θεολογία, βασισμένη στα φυσικά ελαττώματα.
Πάντως παρέβλεψε (;) ο Άγιος Πειραιώς να απαντήσει στον προσφάτως θανόντα νομπελίστα Ζοζέ Σαραμάγκο, ο οποίος δήλωνε ευθαρσώς ότι “χωρίς την Βίβλο θα ήμασταν καλύτεροι” και γενικώς διεκήρυττε την αθεϊα του. Ίσως να το κάνει τώρα, μετά θάνατον... Αναλογίζομαι τι κουσούρι θα του προσήπτε.
Πάντως ο Κύριος καταδέχθηκε και έσωσε και αυτούς που είχαν κάποιο σωματικό κουσούρι, χωρίς φυσικά να το ξεστομίσει. Ο Ζακχαίος ήταν κοντός. Ο Μωϋσής στην Π.Δ. ήταν βραδύλγωσσος.
Ο Χόκινγκ, ας μη το ξεχνάμε, πάσχοντας από τη νευροεκφυλιστική νόσο των κινητικών νευρώνων και εργαζόμενος ως επιστήμονας σκληρά και ακαταπαύστως, αποτελεί την καλύτερη δυνατή απόδειξη της ψυχικής δύναμης του ανθρώπινου όντος και ζωντανό παράδειγμα για άλλους ασθενείς. Ο άνθρωπος αυτός απολαμβάνει την οικογενειακή ζωή, έχει τρία παιδιά και ένα εγγόνι και είχε δηλώσει στο παρελθόν «υπήρξα τυχερός που η κατάστασή μου δεν χειροτέρεψε με μεγαλύτερη ταχύτητα. Αυτό δείχνει ότι δεν πρέπει κανείς να χάνει το θάρρος του».
Πώς άραγε ερμηνεύει ο Άγιος Πειραιώς αυτή την καλή εξέλιξη του Χόκινγκ (τυχερού μέσα στην ατυχία του); Ως επίσκεψη του Θεού, ακόμα και στον αρνητή του, ή ως δαιμονική επιρροή;

O διακεκριμένος συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης, φίλος της Ιδιωτικής Οδού, μας κοινοποίησε την παρακάτω επιστολή που έστειλε προς τον Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ, με αφορμή το κείμενό του για τον επιστήμονα Στήβεν Χόκινγκ.
Την δημοσιεύουμε αυτούσια.

Προς τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Πειραιώς κ. Σεραφείμ

Σεβασμιότατε,

Με όλο το σεβασμό και με αισθήματα πίστης και αληθείας… διαβάζω κατά καιρούς διάφορες απόψεις σας με τις οποίες διαφωνώ… ποτέ δεν θα σκεφτόμουν να σας γράψω την διαφωνία μου ή τις όποιες σκέψεις μου… είμαι δημότης της Ρόδου και ανήκω στο ποίμνιο του Πατριαρχείου… λίγο ασχολούμαι με τα της Εκκλησίας της Ελλάδος… σήμερα, όμως, διάβασα τα σχόλιά σας για τον Στήβεν Χόκινγκ και ομολογώ πως σοκαρίστηκα… δεν μπορώ να πιστέψω πως εκφραστήκατε κατ΄ αυτόν τον τρόπο για έναν επιστήμονα… η πίστη δεν φοβάται, αντίθετα, βρίσκει στην όποια επιστημονική αλήθεια εκείνες τις διαστάσεις που επαληθεύουν την ύπαρξη του Θεού… η πίστη προσφέρει αυτοπεποίθηση… τα σχόλιά σας δείχνουν φόβο και αδυναμία προς τη γνώση… αλλά αυτό δεν έχει τόση σημασία όσο τα απαξιωτικά σας σχόλια για έναν άνθρωπο… η φράση πως «…έχει το ελαφρυντικό της συγχύσεως του νοός του, από την αφόρητο σωματική δυστυχία του...”…με έχει σοκάρει τόσο που έλαβα την απόφαση να σας γράψω… δεν μπορώ να πιστέψω πως αυτή είναι σκέψη και μάλιστα «εξωτερικευμένη» από έναν χριστιανό… δεν κάνω μάθημα σε κανέναν… κανείς αλάθητος εκτός του Κυρίου και πρώτος των τελευταίων εγώ… και ζητώ ταπεινότατα συγνώμη για την επιστολή μου… δεν είναι, όμως, αποτέλεσμα «συγχύσεως του νου μου»… είναι αποτέλεσμα λύπης και βαθιάς απογοήτευσης…

Με κάθε σεβασμό… την ευλογία σας

Φίλιππος Τσαλαχούρης

Tου Χάρη Ανδρεόπουλου

Mε την περίπτωση του Stephen Hawking ασχολήθηκε και ο αείμνηστος καθηγητής Δογματικής και Φιλοσοφίας του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, Νίκος Ματσούκας, σχολιάζοντας τις διφορούμενες απόψεις του διάσημου αστροφυσικού, χωρίς να τις (δια-) συνδέσει με την υφιστάμενη παραπληγία του και, φυσικά, χωρίς να προχωρήσει σε εικασίες περί «συγχύσεως του νοός του», όπως - αδικαιολογήτως, κατά τη ταπεινή μας γνώμη - πράττει ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πειραιώς κ. Σεραφείμ, σχολιάζοντας το τελευταίο βιβλίο του Hawking με τίτλο “The Grand Desing” («Ο μεγάλος σχεδιασμός»).

Ο μεγάλος δογματολόγος της Θεσσαλονίκης Νικ. Ματσούκας αναφερόταν συχνά σε σύγχρονους επιστήμονες, κυρίως από το χώρο της αστροφυσικής, που κάνουν λόγο για ένα ξεκίνημα του σύμπαντος σε μια δεδομένη στιγμή, για μια έκρηξη μιας κοσμογονίας, για ένα διαστελλόμενο σύμπαν, για συνεχή δημιουργία, κτλ, κτλ, και θεωρούσε ότι οι απόψεις αυτές είναι άκρως ενδιαφέρουσες για τη σημερινή θεολογική επιστήμη, αλλά επεσήμαινε και τόνιζε: «Προς Θεού, χρειάζεται μεγάλη προσοχή – οι απόψεις αυτές μπορούν να ενδιαφέρουν μονάχα για λόγους ερμηνευτικούς, και ποτέ για λόγους απολογητικούς ή για συμπεράσματα αθεϊας (…) Τέτοιες συζητήσεις για την ύπαρξη ή την ανυπαρξία του Θεού κατά τη σημερινή επιστημολογία τουλάχιστον είναι ανόητες…», υποστήριζε ο καθηγητής, επικαλούμενος ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τη φιλοσοφία του L. Wittgenstein. (βλ. «Δογματική και Συμβολική Θεολογία», τόμος Δ’, εκδ. Πουρναρά, Θεσ/νίκη, 1999, σελ. 39)

Ο Νικ. Ματσούκας, ένιωσε μάλιστα την ανάγκη να υπερασπισθεί το δικαίωμα του Hawking να αρνηθεί να απαντήσει αν είναι θρησκευόμενος ή άθεος, όταν ρωτήθηκε σχετικώς, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Ελλάδα στα μέσα της δεκαετιας του ’90, για να δώσει διάλεξη. Κατά τη επίσκεψή του εκείνη στην Αθήνα, «χριστιανομαθημένοι» δημοσιογράφοι τον ρώτησαν αν πιστεύει στο Θεό. Πολύ σωστά, όμως - γράφει ο Ματσούκας (ο.π., σελ. 39) - ο Hawking είπε ότι δεν επιθυμεί ν’ απαντήσει, γιατί δεν θα 'θελε να θεωρηθεί μήτε θρησκευόμενος, μήτε άθεος. Ωστόσο ένας «χριστιανομαθημένος» δημοσιογράφος δεν σεβάσθηκε την επιθυμία του και στο ρεπορτάζ που έκανε φρόντισε να μας πληροφορήσει κατηγορηματικά ότι ο Hawking είναι «εκ πεποιθήσεως άθεος» (έκφραση του δημοσιογράφου). «Προφανώς η συμπεριφορά αυτή του δημοσιογράφου μόνο …αγιοπνευματική (κάθε άλλο!) επιρροή δεν μαρτυρούσε…», είχε παρατηρήσει ο αείμνηστος καθηγητής του τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ.

Επί της ουσίας τώρα και σχετικά με τη άποψη (αυτή είναι που μας ενδιαφέρει και - προς Θεού! - όχι το εάν είναι ή δεν είναι παραπληγικός …) που εξέφρασε ο Hawking, ότι δηλ. ο Θεός δεν είναι δημιουργός του σύμπαντος και άρα η επίκληση του Θείου δεν είναι αναγκαία για την κατανόηση του κόσμου μας, κλπ., θα μπορούσαμε, θεολογικώς πράττοντες, να απαντήσουμε με το λίαν χαριτωμένο παράδειγμα που έδιδε ο Albert Einstein, περιγράφοντας τη σχέση επιστήμης και αποκάλυψης (: θρησκείας / πίστης): «Εμείς οι θετικοί επιστήμονες», έλεγε ο κορυφαίος φυσικός του 20ου αιώνα, «μοιάζουμε με τους αναρριχητές ορειβάτες. Με πολλή προσπάθεια και κόπο ανεβαίνουμε το όρος της Αλήθειας. Όταν, όμως, φθάσουμε στη κορυφή, βρίσκουμε εκεί τους θεολόγους να μας περιμένουν…». Νομίζουμε ότι ο Άγιος Πειραιώς, εξ επόψεως θεολογικής, είπε λιγότερα απ’ όσα ώφειλε και εξ επόψεως απολογητικής, περισσότερα απ’ όσα έπρεπε.

- Ο Χάρης Ανδρεόπουλος είναι δημοσιογράφος – Δρ θεολογίας ΑΠΘ  καθηγητής Β/θμιας Εκπαίδευσης. 

Η ΚΑΠΗΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΚΑΛΛΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΗΜΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ

«Βλέπεις την αφίσα Φεστιβάλ μεγάλου Δήμου της Αττικής. Τον μισό χώρο καταλαμβάνει φωτογραφία της Μαρίας Κάλλας. Λες, μπράβο, ας δούμε το πρόγραμμα του Φεστιβάλ, σίγουρα θα έχει συναυλίες με λυρικούς τραγουδιστές, ίσως και παραγωγή όπερας, μια συμφωνική ορχήστρα, κάτι σχετικό τέλος πάντων. 

Όπως μας πληροφορεί το αρμόδιο αυτοδιοικητικό site www.neasmyrni.gr, οι συναυλίες που περιλαμβάνονται είναι: για τα 50 χρόνια του Χρήστου Νικολόπουλου, Πλιάτσικας - Μηλιώκας, Σπύρος Πολυκανδριώτης, αφιέρωμα στη Σμύρνη, Δημήτρης Ζαφειρέλης, Ελληνική Ανθολογία, Gadjo Dilo, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας - Γιάννης Κότσιρας, ‘Ελλη Πασπαλά-Vassilikos, Δρομαίως άδειν και Παύλος Καρποδίνης. Αυτές είναι ΟΛΕΣ οι συναυλίες από 29/8 μέχρι 5/10! Οι υπόλοιπες εκδηλώσεις είναι οι περιοδεύουσες θεατρικές, Χορός, αφιέρωμα στη γενοκτονία των Αρμενίων, παιδικά, Καραγκιόζης και παραδοσιακά... Έλεος κύριοι υπεύθυνοι!! Τόσο μεγάλη είναι η ανάγκη -και η ένδεια- για έγκυρη πολιτιστική ετικέτα, ώστε να επιλέγεται η Μαρία Κάλλας ως μοναδικό!! μήνυμα εικόνας του Φεστιβάλ, ενώ ταυτόχρονα δεν υπάρχει ούτε ΜΙΑ στις σχεδόν 40 εκδηλώσεις, έστω για ξεκάρφωμα, σχετική;» 

Αυτά έγραψε στην σελίδα του στο fb ο γνωστός πιανίστας Διονύσης Μαλλούχος (Διευθυντής του Δημοτικού Ωδείου Καλαμάτας και Ραδιοφωνικός παραγωγός του Γ' Προγράμματος), ο οποίος πολύ σωστά εξέφρασε την απορία του και την αγανάκτησή του για την καπηλεία. 

Ως ευαίσθητος δέκτης πάντα, ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης είδε το σχόλιο και έσπευσε να αποστείλει το παρακάτω e-mail προς τον Πολιτιστικό Οργανισμό Νέας Σμύρνης:

Αξιότιμε κ. Χατζατουριάν, 

Νιώθω υποχρέωσή μου να σας εκφράσω την έκπληξή μου για την αφίσα των πολιτιστικών σας εκδηλώσεων. Για το πρόγραμμα δεν μπορώ να έχω γνώμη διότι το γούστο του καθένα είναι προσωπικό αν και θα μπορούσα να σχολιάσω πολλά. 

Μου προκάλεσε έκπληξη το πρόσωπο της Μαρίας Κάλλας που "προτείνει" τους Χρήστο Νικολόπουλο, Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, Γιάννη Κότσιρα κ.τ.λ. Μιλώ μόνον για την μουσική. Δεν υπάρχει ούτε μια συναυλία κλασσικής μουσικής. Η Μαρία Κάλλας τι εξυπηρετεί; 

Αλήθεια.. ο πολιτιστικός οργανισμός προσφέρει στο κοινό της Νέας Σμύρνης, και όχι μόνον, ότι θέλει ο κόσμος; ...εμπορικά; ...η κλασσική μουσική δεν είναι υποχρέωση κάθε πολιτιστικού οργανισμού; ...δεν προάγει τον πολιτισμό; ...επαναλαμβάνω πως αυτό είναι θέμα γούστου που κρίνεται και κρίνει. Η χρήση, για να πω με λύπη, η εκμετάλλευση του προσώπου της Κάλλας είναι καταχρηστική. 

Είμαι λυπημένος. Θα μου πείτε τι σας αφορά...ίσως και να έχει κάποια αξία για το μέλλον. 

Φίλιππος Τσαλαχούρης 

Συνθέτης, μέλος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, καθηγητής του Ωδείου Αθηνών, μέλος της καλλιτεχνικής επιτροπής του Μουσείου Μπενάκη, βραβευμένος από την Ακαδημία Αθηνών. 

Ο Φίλιππος Τσαλαχούρης δηλώνει «λυπημένος», αλλά εγώ είμαι εξοργισμένος. Εδώ χρειάζεται «μουσική αστυνομία», όπως θα ‘λεγε κι ο Χατζιδάκις, να επέμβει και να αποσύρει όλες τις σχετικές αφίσες, βάζοντας ταυτόχρονα κι ένα γερό πρόστιμο στους άσχετους του Δήμου της Ν. Σμύρνης που τόλμησαν ελαφρά τη καρδία να χρησιμοποιήσουν – οι ασυνείδητοι! – την Μαρία Κάλλας, για να διαφημίσουν τις εκδηλώσεις τους. 

Η μόνη λυρική τραγουδίστρια που συμμετέχει – σύμφωνα με το πρόγραμμα – είναι η Σόνια Θεοδωρίδου, η οποία έχοντας πάρει προ πολλού διαζύγιο με το κλασικό ρεπερτόριο, θα ερμηνεύσει, λέει, μια «Ελληνική Ανθολογία» τραγουδιών. Δεν είδε η κυρία Θεοδωρίδου την καπηλεία της μνήμης της Μαρίας Κάλλας ώστε να διαμαρτυρηθεί στοιχειωδώς. Αλλά, ξέχασα! Αυτή πρότεινε στον Δήμο Ν. Σμύρνης τον Σάκη Ρουβά για το «Αξιον εστί» του Μ. Θεοδωράκη, στην αλήστου μνήμης συναυλία της 2ας Μαϊου 2015. 

Αν ο Δήμος διέθετε κάποια δράμια σοβαρότητος, θα έπρεπε να είχε εντάξει στις εκδηλώσεις του μία μεγάλη συναυλία – αφιέρωμα στην Μαρία Κάλλας, για τις 16 Σεπτεμβρίου, δηλ. στην επέτειο του θανάτου της. Αλλά πολλά ζητάω από τον Δήμο Ν. Σμύρνης. Εδώ ολόκληρη Ελλάδα (που λέει ο λόγος «ολόκληρη») και δεν θυμάται την μεγάλη ντίβα την ημέρα της αναχώρησής της. Αν δεν ήταν και το Athenaeum που επί σειρά ετών διοργάνωνε μεγάλη εκδήλωση μνήμης εκείνη την ημέρα, η Κάλλας δεν θα είχε …μοίρα στην χώρα της. Και μετά απορούμε γιατί οι Ιταλοί την πολιτογραφούν ως «Ιταλίδα σοπράνο»! 

Έστω και την υστάτη ώρα: Ο Δήμος Ν. Σμύρνης να αποσύρει την αφίσα, που είναι και εξώφυλλο του προγράμματος των εκδηλώσεων. Άλλωστε η Κάλλας δεν τους ανήκει ούτε κατ’ ελάχιστον. Ας την αφήσουν ήσυχη να αναπαύεται και να παραμυθεί όσους ακόμα την ακούν μαγεμένοι.

Π.Α.Α.

Ο ΘΑΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΣΤΙΣ ΚΟΡΥΦΕΣ ΤΟΥ ΟΛΥΜΠΟΥ...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός 

Έφυγε σήμερα για τις κορυφές του Ολύμπου, πλήρης ημερών, ο σπουδαίος Σμυρνιός Θάνος Κωνσταντινίδης, ο εραστής των μουσών, ο οποίος πρόλαβε να γεννηθεί στην Σμύρνη το 1921 και μάλιστα να βαφτιστεί εκεί από τον εθνοϊερομάρτυρα Μητροπολίτη Χρυσόστομο. 

Στην Αθήνα, όπου ήλθε από τη Σμύρνη, ο Θάνος Κωνσταντινίδης φοίτησε στο Β΄ Γυμνάσιο Αρρένων με δάσκαλο και γυμνασιάρχη τον Θρασύβουλο Σταύρου. Πήρε ενεργό μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Νευρολόγος ψυχίατρος, μαθητής και έπειτα συνεργάτης του Καθηγητή Ιωάννη Πατρικίου στον Ευαγγελισμό και στο Αιγινήτειο. Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, για δύο δεκαετίες σύμβουλος διευθυντής του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου. 

Οι μελέτες του που έχουν εκδοθεί είναι διαμάντια: Οδοιπορώντας σε ελληνικά βουνά – Παρνασσός, Οίτη, Ελικώνας, Χελμός (Νεφέλη, 1991), Ο Ρίχαρντ Στράους στο δελφικό σπίτι των Σικελιανών (Άγρα, 2006), Ο μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος στις κορυφές του Ολύμπου (Νεφέλη, 1996, β' έκδοση) - το κείμενο κυκλοφόρησε και στα αγγλικά: Thanos Constantinides, The Conductor Dimitris Mitropoulos on the peaks of Olympos, (μτφρ. Panos C. Adamopoulos), Νέα Υόρκη, 1996 -Χρονολογημένοι τίτλοι ποιημάτων του Κ. Π. Καβάφη (Νεφέλη, 1983). Ειδικά για τον Δ. Μητρόπουλο, ο Κωνσταντινίδης μας έδωσε το 2010 (οπότε και συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου μαέστρου) και μια πρωτότυπη διάλεξη, στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργάνωσε το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών: «Δημήτρης Μητρόπουλος και Θανάσης Απάρτης: η ιστορία μιας προτομής». Η ομιλία αυτή συμπεριλήφθηκε στα πρακτικά του συνεδρίου αλλά εκδόθηκε και αυτοτελώς (Εκδόσεις ΟΡΦΕΩΣ).

Γιώργος Δεμερτζής - Θάνος Κωνσταντινίδης

Ο Θάνος Κωνσταντινίδης μας διηγήθηκε πολλές ιστορίες!... Ο ίδιος ήταν μια ολόκληρη και συναρπαστική ιστορία. Ιστόρησε, ως φιλότεχνος, την ζωή του μέσα στην τέχνη, την επιστήμη και την αρετή. Συνδέθηκε φιλικά με πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες και μουσικούς, τους οποίους στήριζε με κάθε τρόπο. 

Στενή και ουσιαστική η φιλία του με τον Γιώργο Δεμερτζή, τον Φίλιππο Τσαλαχούρη και άλλους σπουδαίους μουσικούς. Στις 23 Ιουνίου 2011 το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο του Γ. Δεμερτζή, αφιέρωσε στον Θάνο Κωνσταντινίδη μια συναυλία με τρία κουαρτέτα του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, τα υπ. αριθμόν 7, 8 και 10. 

Ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης, ο οποίος προλόγισε την συναυλία, αναφέρθηκε στον Θ. Κωνσταντινίδη λέγοντας μεταξύ άλλων τα εξής:

Φίλιππος Τσαλαχούρης, Ευγενία  Καλοφώνου, Θάνος Κωνσταντινίδης

Κάποιες φορές έρχονται σκέψεις σαν τους ανθρώπους… βιαστικές… αλλά συγκεκριμένες… με φροντίδα… με αγάπη… υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που μας στηρίζουν με την ιαματική τους παρουσία… ή μάλλον που η παρουσία τους καθίσταται ιαματική στη νοσηρή ζωή μας… αν μας ρωτήσουν να φέρουμε ένα παράδειγμα μιας κάποιας τέτοιας παρουσίας νομίζουμε πως είναι εύκολο… νομίζουμε πως είναι αρκετοί… τόσοι που ίσως χρειαστεί και να διαλέξουμε… αν, όμως, μας πιέσουν και πρέπει οπωσδήποτε να πούμε ένα όνομα δυσκολευόμαστε... εμείς πολύ εύκολα αν μας ζητούσαν να πούμε ένα τέτοιο όνομα θα λέγαμε Θάνος Κωνσταντινίδης… κι αν στα χρόνια της χολέρας θέλαμε να πούμε ένα ευχαριστώ στον άνθρωπο αυτό που μας παραστέκει θα ζητούσαμε βοήθεια στα φίλτρα της μουσικής… θα μπορούσε η μουσική αν περιγράψει έναν άνθρωπο;…θα μπορούσαν οι νότες αν μπουν στη σωστή σειρά να σχηματίσουν μια προσωπογραφία…; Αν γραφόταν ένα κομμάτι με τίτλο Θάνος Κωνσταντινίδης τι νότες θα έπρεπε να έχει…; Ίσως μια μελωδία από τα Βουρλά… ίσως να έπρεπε να προσθέσουμε και λίγη δόση ιστορίας… έχει ζήσει τόσα γεγονότα… κάποιο μουσικό θέμα θα υπάρχει… αν όλα αυτά δεθούν με μουσική και σιωπές και δοξαριές τιρέ και πουσέ που τόσο ενοχλητικά αποδίδει ο Γιώργος Δεμερτζής μπορεί και να καταφέρουμε να πούμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Θάνο Κωνσταντινίδη για αυτό που είναι… ένα «είναι» τόσο πολύτιμο στη ζωή μας όσο και το ίδιο το νόημα των όσων πράττουμε… για τον Θάνο Κωνσταντινίδη λοιπόν… ένας στοχασμός… μια προσωπογραφία… σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση… που φέρει το όνομά του… την υπογράφει ο ομιλών και την εκτελούν οι συνήθεις ύποπτοι του ΝΕΚ…

Αμέσως μετά, το αγαπημένο του Θ.Κ. Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, ήτοι Γιώργος Δεμερτζής, βιολί - Δημήτρης Χανδράκης, βιολί - David Bogorad, βιόλα - Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλο, ερμήνευσε σε πρώτη εκτέλεση την μόλις προ ολίγων ημερών συντεθείσα – τότε - υπό του Φίλιππου Τσαλαχούρη Προσωπογραφία, την αφιερωμένη στον Θάνο Κωνσταντινίδη. Τα θέματα του κομματιού είναι μια μελωδία από την πατρίδα του Κωνσταντινίδη, τα Βουρλά, αλλά και ο ύμνος του ΕΛΑΣ. 

Θάνου Κωνσταντινίδη του εκ Σμύρνης και εραστού των τεχνών 

ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ! 

Δείτε στην Ιδιωτική Οδό:

Μια συναυλία του Ν.Ε.Κ. - Αφιέρωμα στον Θάνο Κωνσταντινίδη

Βύρων Φιδετζής, Θοδωρής Δεμερτζής, Θάνος Κωνσταντινίδης και Γ. Δεμερτζής

Ο Μαέστρος Δ. Μητρόπουλος στον Όλυμπο

ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΧΡΕΟΚΟΠΙΑ

Του συνθέτη Φίλιππου Τσαλαχούρη
Η Καθημερινή

Η οικονομική χρεοκοπία έχει τέλος. Η ιστορία μάς έχει διδάξει πως ο χρόνος επουλώνει τις πρακτικές αιμορραγίες, ενώ συχνά αντισώματα αναπτύσσονται που αποτρέπουν την επανάληψή τους. Είτε στην προσωπική, οικιακή κλίμακα είτε στις διαστάσεις ενός κράτους, η νομισματική χρεοκοπία έχει πάντα ημερομηνία λήξης. 

Αναρωτιέμαι αν η χρεοκοπία αξιών και εννοιών, θεσμών και σχέσεων ακολουθεί την ίδια χρονική πορεία. Δυστυχώς τα συμπεράσματα δεν είναι ευχάριστα. Υπήρξαν κοινωνίες που χάθηκαν οικονομικά και πρακτικά αλλά στάθηκαν στο ύψος τους βασιζόμενες στις υψηλές αξίες και ιδέες που είχαν κατακτήσει. Εχουμε πολλά παραδείγματα. Και, αντίστροφα, εύκολα ανασύρουμε από τη μνήμη μας περιόδους πνευματικής παρακμής που εκμηδένισαν την όποια οικονομική άνθιση διαγράφοντάς τες από τις σελίδες της ιστορίας. 

Με φοβίζει στη χώρα μας, αυτές τις σκιερές ημέρες, η εδραιωμένη πλέον χρεοκοπία των ιδεών, των εννοιών, των συμβόλων, των πνευματικών αρχών, της πίστης και της ψυχικής υπέρβασης. Εχουν υπονομευθεί, κατασυκοφαντηθεί και πληγεί θανάσιμα λέξεις όπως Δημοκρατία, Βουλή, Ευρώπη, Λαός, αξιοπρέπεια, εταίροι, αλληλεγγύη, δέσμευση, αλήθεια. Ακόμη και ο κατηγορηματικός σε κάθε γλώσσα τόνος των λέξεων ναι και όχι απέκτησε χαρακτηριστικά διφορούμενα, αποχρώσεις που χρήζουν ερμηνείας, τελικά κρυψίνοια και υπεκφυγή. Διάβασα μέχρι και μία σατιρική, στα όρια του χυδαίου, παράφραση των στίχων του Σίλερ που μελοποίησε ο Μπετόβεν στο φινάλε της 9ης Συμφωνίας επειδή η παρτιτούρα αυτή έγινε ο ύμνος της ενωμένης Ευρώπης. 

Μήπως αυτή η χρεοκοπία είχε ήδη συντελεστεί και η οικονομική και πολιτική μας χρεοκοπία είναι απλώς η ολοκλήρωσή ή η επικύρωσή της; Είμαστε πνευματικά άοπλοι εμπρός στα διλήμματα που έθεσε η ιστορία στον ούτως ή άλλως δύσκολο δρόμο μας. Φάνηκαν όλα μας τα προβλήματα και οι αναπηρίες, κακοφόρμισαν οι πληγές της παιδείας και της αγωγής μας. Ξέβρασε η κρίση τον χειρότερό μας εαυτό. Η δυσκολία μας να συζητήσουμε, η θλιβερή μας λεξιπενία, η αναγωγή του εφήμερου λόγου σε αξία και ο χωρίς ενδοιασμούς υποβιβασμός της σημασίας του μακρόπνοου στοχασμού είναι λίγα από τα επιτεύγματα του «χειρότερου εαυτού» με συνδετικό υλικό την παντελή έλλειψη στοιχειώδους αγωγής. 

Ακόμη δεν μπορώ να πιστέψω και προσπαθώ, δυστυχώς χωρίς επιτυχία, να διαγράψω από τη σκέψη μου τη φρασεολογία και τον τόνο υπεράσπισης του Ναι και του Οχι. Πώς θα ξεχαστεί αυτή η ασχήμια, με τι ξεβάφει αυτό το ρυπαρό σημάδι του αγοραίου διχασμού; 

Η Ελλάδα ήταν και θα είναι –ακόμη και χωρίς εμάς– το απόλυτο άθροισμα αξιών και ιδεών, πολιτισμού. Τι μας κάνει να πιστεύουμε πως έχουμε ηθικό πλεονέκτημα να υπερασπιζόμαστε την Ελλάδα χωρίς να έχουμε κατακτήσει ως κοινωνία τις στοιχειώδεις αρχές αυτού του ιδεώδους; Με ποιο πνευματικό αντίκρισμα μπερδεύουμε στα λόγια μας έναν στίχο του Αισχύλου χωρίς να έχουμε καταβάλει την παραμικρή προσπάθεια κατανόησης και μετουσίωσής του σε βίωμα; Φοβόμαστε και βλέπουμε παντού εχθρούς επειδή γνωρίζουμε πως τελικά δεν είμαστε αυτό που θα θέλαμε ή που θα έπρεπε να είμαστε. Η άγνοια είναι η μόνη φυλακή. Η πνευματική χρεοκοπία έχει συνώνυμο τον θάνατο. 

Η Ελλάδα έχει ελπίδα να ζήσει μόνον αν στραφεί στη γνώση και στην αναζήτηση της αλήθειας. Με τα δάνεια, τις πολιτικές ρητορείες και τις ανώδυνες διευθετήσεις απλά και άχρονα θα επιζήσει, προσπαθώντας να διακρίνει στο σκοτάδι τους πραγματικούς «Ελληνες» που «μετέχουν της ημετέρας παιδείας», απ’ όποιο τόπο κι αν κατάγονται.

ΕΝΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ ΣΤΗΝ "ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟ"

Άγιος Παύλος, Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, 1608-1614. Museo del Greco, Τολέδο

Με αφορμή την μεγάλη γιορτή των Πρωτοκορυφαίων Πέτρου και Παύλου δείτε και διαβάστε στην Ιδιωτική Οδό, αγαπητοί συνοδίτες, παλαιότερες αναρτήσεις για τον Απόστολο των Εθνών: 

- Ο Παύλος του Kieslowski και του Preisner 
Στην ΜΠΛΕ ΤΑΙΝΙΑ (Blue) τού Πολωνού σκηνοθέτη Krzysztof Kieslowski από την τριλογία Trois Couleurs που προβλήθηκε για πρώτη φορά το 1993, ο μελοποιημένος Ύμνος τής Αγάπης τού Αποστόλου Παύλου είναι "σε πρώτο πλάνο" και λειτουργεί καταλυτικά στο soundtrack τής ταινίας. Τη μουσική υπογράφει ο στενός συνεργάτης τού Kieslowski συνθέτης Zbigniew Preisner.  

- Ο Απόστολος Παύλος του Δημήτρη Κάββουρα 
Το ποίημα του Πατρινού ποιητή Δ. Κάββουρα από το έργο του Τοπία μνήμης Ελληνικά.

- Δύο σπουδαία ορατόρια για τον Απόστολο Παύλο 
Το ορατόριο του Γερμανού συνθέτη Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809 – 1847) και το αντίστοιχό του ελληνικό - θα λέγαμε - του συνθέτη της Εθνικής Μουσικής Σχολής Πέτρου Πετρίδη (1892-1977). Παραθέτουμε παρακάτω ένα χαρακτηριστικό βίντεο από εκτέλεση του ορατορίου Άγιος Παύλος του Mendelssohn.

- Ο Ύμνος της Αγάπης του Φίλιππου Τσαλαχούρη
Αναφορά στην μελοποίηση, από τον Φ. Τσαλαχούρη, του πασίγνωστου αποσπάσματος από την Α' προς Κορινθίους Επιστολή για την Αγάπη. 

- Ο Ιουδαίος, ο Ρωμαίος, ο Έλληνας 

Άρθρο του Επίτιμου Καθηγητού Αρχαίας Ιστορίας στο Bridgewater State College της Βοστώνης (ΗΠΑ) και Οφφικιάλου του Οικουμενικού Πατριαρχείου Παναγιώτη Καραβίτη (μτφ. από τα αγγλικά: Π.Α.Α.)

ΕΝΑ ΔΙΗΜΕΡΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗ ΣΤΗ ΓΕΝΕΤΕΙΡΑ ΤΟΥ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Το Σάββατο 9 Αυγούστου 2014 το βράδυ, στο υπαίθριο πέτρινο θέατρο της Πλατανούσας, του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων, εκεί ψηλά στην Ήπειρο, κάτω από έναν επιβλητικό βράχο και υπό το φως της Αυγουστιάτικης πανσελήνου, πραγματοποιήθηκε συναυλία με έργα του σπουδαίου έλληνα συνθέτη Δημήτρη Δραγατάκη (22 Ιανουαρίου 1914, Πλατανούσα Ιωαννίνων - 18 Δεκεμβρίου 2001, Αθήνα). 

Ο Δήμος Βορείων Τζουμέρκων οργάνωσε ένα διήμερο εκδηλώσεων στην Πλατανούσα, γενέτειρα του συνθέτη, στις 9 και 10 Αυγούστου 2014, με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του. 

Οι εκδηλώσεις περιλάμβαναν: 

- Διημερίδα (9 και 10 Αυγούστου) με θέμα: «Συνομιλώντας με τον Δημήτρη Δραγατάκη». Προσωπικότητες των Γραμμάτων και των Τεχνών συζήτησαν ανασυνθέτοντας το πορτραίτο του μεγάλου δημιουργού. 

- Έκθεση αρχειακού υλικού του συνθέτη στο Πολιτιστικό Κέντρο Πλατανούσας, σε επιμέλεια της μουσικολόγου Μαγδαληνής Καλοπανά και το Σάββατο 9 Αυγούστου διοργανώθηκε συναυλία με έργα του συνθέτη στο υπαίθριο θέατρο της Πλατανούσας. 

Συνδιοργάνωση του αφιερωματικού διημέρου: Σύλλογος Φίλων Δημήτρη Δραγατάκη και Πολιτιστικός Σύλλογος Πλατανούσας. 

Τα έργα του συνθέτη που ακούστηκαν για πρώτη φορά στην Ήπειρο ήταν: 

Κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 1 (1957), Μονόλογος για σόλο βιολί (2001), σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση από τον Γιώργο Δεμερτζή και τέσσερα τραγούδια που μετέγραψε για τσέλο, βιόλα, φλάουτο και φωνή ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης (μαθητής του Δραγατάκη): Νανούρισμα (1980) σε στίχους Δ. Δραγατάκη, Μάνα (1982) σε στίχους Β. Θεοδώρου, Ο τσέλιγκας (1942-1949) σε στίχους Κ. Κρυστάλλη και το Ταξίδι (1980) σε στίχους Γ. Κοτζιούλα. 

Έπαιξαν οι μουσικοί: 

Γιώργος Δεμερτζής, βιολί 

Αγγέλα Γιαννάκη, βιόλα 

Δ. Παπαστεργίου – Χανδράκη, βιολί 

Απόστολος Χανδράκης, τσέλο 

Μαργαρίτα Συγγενιώτου, μέτζο- σοπράνο 

Φίλιππος Τσαλαχούρης, φλάουτο. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, με πρωτοβουλία του Γιώργου Δεμερτζή, ηχογράφησε όλα τα Κουαρτέτα Εγχόρδων του Δραγατάκη και η σχετική δισκογραφική εργασία θα κυκλοφορήσει προσεχώς και αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. 

Στην συναυλία χαιρετισμούς απηύθυναν ο Δήμαρχος Βορείων Τζουμέρκων Γιάννης Σεντελές και ο Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών και Πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων Δ. Δραγατάκη, ακαδημαϊκός Θεόδωρος Αντωνίου. 

Παραβρέθηκαν άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών: ο γλύπτης Θεόδωρος Παπαγιάννης, ο οποίος έχει φιλοτεχνήσει την προτομή του Δ. Δραγατάκη που έχει στηθεί στην Πλατανούσα, η μουσικολόγος Καίτη Ρωμανού, καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών, ο μαέστρος Βύρων Φιδετζής, οι συνθέτες Ιάκωβος Κονιτόπουλος, Κώστας Φλεριανός, Γιώργος Μηνάς, η καθηγήτρια Ανώτερων Θεωρητικών Εθνικού Ωδείου Αθηνών Στέλλα Μακρυγιάννη, η ποιήτρια Τούλα Τόλια κ.α. 

Επίσης παρέστησαν: η κόρη του συνθέτη Βάλια Δραγατάκη Κορωνίδη, Γραμματέας Συλλόγου Φίλων Δημήτρη Δραγατάκη, ο γιός του Λεωνίδας, τοπικοί παράγοντες και πολλοί ντόπιοι. 

Οι εκδηλώσεις τόσο της διημερίδας όσο και της συναυλίας με έργα Δραγατάκη στο καινούργιο υπαίθριο θέατρο της Πλατανούσας πραγματοποιήθηκαν με μεγάλη επιτυχία, καθώς η Δημοτική Αρχή αγκάλιασε με θέρμη την επάνοδο του συνθέτη στη γενέτειρά του, που σημαίνει ότι συνέβαλε καθοριστικά στην άψογη διοργάνωση.

Η "ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ" ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΟΝ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ - ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΔΕΜΕΡΤΖΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΩΜΑΤΙΟΥ

Το νέο τεύχος του γνωστού περιοδικού Οδός Πανός που επιμελείται χρόνια τώρα ο φιλόπονος ποιητής Γιώργος Χρονάς, κυκλοφόρησε τώρα (τχ. 160) και είναι αφιερωμένο στον Μίκη Θεοδωράκη. 

Για τον μεγάλο μας συνθέτη γράφουν οι: Γεώργιος Κασιμάτης, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Μίμης Ανδρουλάκης, Στεφανία Μεράκου, Ιουλία Λαζαρίδου–Ελμαλόγλου, Τατιάνα Παπαγεωργίου, Βάλια Bράκα, Σπύρος Ευαγγελάτος, Ηenning Schmiedt, Gail Holst–Warhaft, Λουκάς Kαρυτινός, Aναστασία Μπακογιάννη, Peter Zacher, Aστέρης Κούτουλας, Αντώνης Κοντογεωργίου, Γιώργος Δεμερτζής, Θάνος Μικρούτσικος, Ανδρέας Μαράτος, Χαρά Θλιβέρη και ο Γιώργος Χρονάς με μια μεγάλη συνέντευξη του Μ. Θεοδωράκη. 

Την ώρα που εφημερίδες και περιοδικά διανέμουν άφθονα cd με τραγούδια του Μ. Θεοδωράκη, η Οδός Πανός κάνει τη διαφορά. Στο τεύχος περιλαμβάνεται ψηφιακός δίσκος με έργα μουσικής δωματίου του συνθέτη, με τον γενικό τίτλο: 1942-1952 | H δεκαετία της πρώιμης έντεχνης μουσικής. Τα περιεχόμενα του cd είναι: Κουαρτέτο αρ. 1, Στροφή | Κουαρτέτο αρ. 2, Το κοιμητήριο | Κουαρτέτο αρ. 3, Epoca Nocturna | Κουαρτέτο αρ. 4, Μάζα | Τρία κομμάτια για τον Δεκέμβρη για βιολί και πιάνο | Τέσσερα ποιήματα του Καβάφη | Κασσιανή. 

Εκτός από την Κασσιανή (για την οποία στο τεύχος υπάρχει εκτενές άρθρο του Αντώνη Κοντογεωργίου) τα υπόλοιπα έργα ήρθαν στην επιφάνεια χάρη στον Γιώργο Δεμερτζή κι αυτό το λέει ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης στο σημείωμα του κατά την έκδοση αυτών των έργων σε cd από την Legend Classics (2007): 

"Η τύχη και ο ρόλος των προσώπων διαδραματίζουν κάποτε καθοριστικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων και ιδιαίτερα των καλλιτεχνών. Μπορεί κανείς άραγε να φανταστεί για πόσα χρόνια ακόμα θα παρέμενε βυθισμένο στην αφάνεια το ξεχασμένο και εν πολλοίς άγνωστο έργο του Μπαχ, εαν δεν υπήρχε ο Μέντελσον; Τηρουμένων των αναλογιών, τα ξεχασμένα και από μένα τον ίδιο κουαρτέτα μου και άλλα έργα της ίδιας εποχής (1945-1948) θα παρέμεναν απλές κόλλες μουσικής γεμάτες νότες μέσα στο αρχείο μου, αν δεν τα ανακάλυπτε πριν από μερικά χρόνια ο Γιώργος Δεμερτζής. Ο οποίος όχι μόνο τα ανακάλυψε, αλλά ευθύς αμέσως τα τύλιξε με το ενδιαφέρον και το ταλέντο του, με αποτέλεσμα να τα βγάλει στο φως μαζί με τους άξιους συνεργάτες του με τόσο μεγάλη ευαισθησία και - ας μου επιτραπεί η φράση - ερμηνευτική τελειότητα, που ξάφνιασε πρώτα απ' όλους εμένα τον ίδιο". 

Σήμερα δημοσιεύουμε, αγαπητοί συνοδίτες, το κείμενο του Γιώργου Δεμερτζή στο τεύχος της Οδού Πανός, που έχει ως τίτλο: Μουσική δωματίου του Μίκη Θεοδωράκη. Τέσσερα κουαρτέτα για έγχορδα/Τρία κομμάτια του Δεκέμβρη για βιολί και πιάνο/Καβάφης.         

Πάνε δέκα χρόνια περίπου από τότε που μία τυχαία συνάντηση με τον Μίκη με οδήγησε στην ανακάλυψη ενός θησαυρού. Του άγνωστου, ξεχασμένου και από τον ίδιο τον συνθέτη,  έργου του μουσικής δωματίου. Πόσο άραγε είναι δικαιολογημένο σε μία χώρα με αφθονία μουσικολογικών σχολών για το μέγεθός της, να χρειάζεται ένας μουσικός εκτελεστής για να βρει έργα που ουσιαστικά αλλάζουν τον χάρτη του εθνικού μας ρεπερτορίου, όπως τουλάχιστον το ξέραμε. Και όλα αυτά,  ή τουλάχιστον τα περισσότερα, όχι ξεχασμένα σε κάποιο πατάρι, ή σκορπισμένα σε απίθανα μέρη, όπως τα περισσότερα έργα ενός από τους παλαιότερους συνθέτες, του Σκαλκώτα ας πούμε, αλλά προσεκτικά τακτοποιημένα στο αρχείο του συνθέτη, πάντα ανοιχτού στον ανήσυχο μουσικό ή ερευνητή που θα ήθελε να ψάξει βαθύτερα στο έργο του Μίκη αλλά και της ελληνικής μουσικής γενικότερα.

Γιώργος Δεμερτζής

H ανακάλυψη έφερε στο φως αλλά και στα αυτιά μας, μια σειρά έργων που παίχτηκαν, ηχογραφήθηκαν,  μερικά εκδόθηκαν. Πάλι καλά…! Για να έρθει ακόμα μία στιγμή όπου η περιέργεια του εκτελεστή θα βρει ένα ακόμη… αριστούργημα, έτοιμο για παίξιμο. Έτσι λοιπόν, είναι βέβαιο πως υπάρχουν πολλά ακόμα, ίσως και πέρα από το αρχείο που περιμένουν αυτή τη φορά όχι τον περίεργο εκτελεστή, αλλά τον συστηματικό ερευνητή.   

Το γένος του κουαρτέτου εγχόρδων, στοιχειωμένο από τα αριστουργήματα των μεγάλων παλιών, του Μπετόβεν και του Σούμπερτ, ή νεότερων όπως του Μπάρτοκ και του Σοστακόβιτς υπήρξε πάντα πεδίο αναμέτρησης του συνθέτη με την μεγάλη παράδοση και ο Μίκης, δεν υπήρχε περίπτωση να λείπει από μια τέτοια μάχη… και ας το είχε ξεχάσει πως το έκανε, αφού αυτό που τον απασχολούσε, όπως κάθε μεγάλο δημιουργό, δεν ήταν παρά το επόμενο έργο. Για τα τέσσερα κουαρτέτα που κυκλοφόρησαν ηχογραφημένα από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο –ένα πέμπτο, μία σουίτα για κουαρτέτο εγχόρδων, ανακαλύφτηκε  δυστυχώς αργότερα και δεν περιελήφθη στη συλλογή – ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης που έπαιξε  καθοριστικό ρόλο στην αποκατάσταση κάποιων έργων σημειώνει:   

…Νεανική ορμή που εκδηλώνεται με τη σιγουριά της απόλυτης βεβαιότητας, εξωστρεφής ρητορεία και εσωστρεφής λυρισμός, ελληνικό λεξιλόγιο δομημένο σε δυτικές φόρμες και γενικότερα όλες οι αντιθέσεις που γεννιούνται από την προσήλωση στην ελληνική μουσική με εργαλεία δανεισμένα από τα επιτεύγματα της δυτικής «κλασσικής» μουσικής, παρόρμηση και αυτοσυγκράτηση, πρωτοποριακή εκφορά σε κλασσικές δομές, και ταυτόχρονα, κλασσικές διατυπώσεις σε πρωτοποριακές φόρμες, κάθετες συγκρούσεις ρυθμικών και μελωδικών σχημάτων, ομορφιά και δυσμορφία, τρυφερότητα και βία, φως και σκοτάδι, φυγή και επιστροφή. Δεν είναι καθόλου εύκολο να ισορροπεί το μολύβι ένας συνθέτης επάνω στα πεντάγραμμά του με αυτό τον τρόπο, με τη βοήθεια μόνον της εσωτερικής του ακοής και μάλιστα στην πρώτη συνθετική περίοδο της ζωής του· παράγοντας, έργα που έχουν χαρακτηριστικά τα όσα προκύπτουν από τις παραπάνω αντιθέσεις.  Η θεματική ευφράδεια σε έργα τόσο πρώιμα για ένα συνθέτη και μάλιστα σε στίβο διαμορφωμένο με τα καλούπια αυστηρών δομών όπως του κουαρτέτου, και με φορείς λόγου τα έγχορδα που απαιτούν γνώση και γούστο δεν είναι κάτι, ούτε συνηθισμένο ούτε ευκαταφρόνητο.  

Τα τέσσερα κουαρτέτα έχουν μεταξύ τους διαφορές. Με εξαίρεση το πρώτο που αναπτύσσεται σε τρία μέρη, τα υπόλοιπα είναι μονομερή. 

Τρίο του Μίκη Θεοδωράκη στον Πύργο του Μάκη Καρλή έξω από την Τρίπολη το 1943. 
Στο κέντρο ο Θεοδωράκης παίζει βιολί, δεξιά ο Γρηγόρης Κωνσταντινόπουλος παίζει μαντολίνο
και αριστερά ο Τάκης Δημητρακόπουλος παίζει κιθάρα

Το πρώτο, με τον τίτλο Στροφή, αν και οφθαλμοφανώς νεανικό, κερδίζει τον ακροατή με την καθαρότητα του υλικού και την ανανεωτική διάθεση που έχει ο συνθέτης στη χρήση της καθιερωμένης φόρμας. 

Το δεύτερο, με τίτλο Το Κοιμητήριο, μας οδηγεί κατευθείαν στον πυρήνα της σχέσης του Θεοδωράκη με την νεοελληνική ποίηση, προσφέροντάς μας ένα από τα καλύτερα παραδείγματα της μουσικής που γεννά η ποίηση στο νου του συνθέτη. Ένα σύντομο οργανικό κομμάτι χωρίς λόγια που περικλείει την ουσία του ποιήματος του Διονυσίου Σολωμού, μας βοηθά να κατανοήσουμε τη διαδικασία μετουσίωσης του ποιητικού λόγου σε μουσική. 

Το τρίτο, ο Οιδίποδας Τύραννος, με τη σκιώδη εσωστρέφειά του, στην αρχική του μορφή για ορχήστρα εγχόρδων, αποτελεί ένα από τα πλέον ολοκληρωμένα έργα του συνθέτη. Η μοναδικότητα του έργου αυτού είναι πως δεν περιγράφει τον τίτλο που φέρει, όπως τόσα και τόσα έργα, αλλά αντίθετα εστιάζει την προσοχή του ακροατή σε σκέψεις και συναισθήματα της εποχής μας, ωσάν ο Οιδίπους να συμβολίζει με τα πάθη του κάθε συμφορά. Από την πρώτη ακρόαση αυτού του έργου και κατά τη διαδικασία της μεταγραφής του για κουαρτέτο έκανα αυτές τις σκέψεις χωρίς να γνωρίζω το κείμενο που συνόδευσε την πρώτη εκτέλεση του έργου: «…πρέπει να πω ότι η Ωδή δεν είναι έργο με ιστορία, με πρόγραμμα ή με σχέδιο. Οιδίποδες είμαστε όλοι μας – εμείς οι Έλληνες- αυτοτυφλωμένοι, ρημαγμένοι, άθελά μας, καθώς περνάμε απ’ το ένα κακό στο άλλο, απ’ τη μια συμφορά στην άλλη». Ο ίδιος ο συνθέτης έδωσε στην μεταγραφή για κουαρτέτο τον τίτλο Νύχτια Εποχή, υπενθυμίζοντας δεκαετίες μετά την έλλειψη του φωτός εκείνων των χρόνων. 

Το τέταρτο, που βρέθηκε σε σκόρπιες σελίδες και χρειάστηκε ειδική επεξεργασία για να μπορεί να εκτελεστεί, αποτελεί μια ξεχωριστή οντότητα στη νεοελληνική μουσική. Έχει τον τίτλο Μάζα - χωριού της δυτικής Κρήτης απ’ όπου κατάγεται η οικογένεια του συνθέτη με γενάρχη τον ξακουστό λυράρη Θεοδωρομανώλη που κρέμασαν οι Τούρκοι στις αρχές του 19ου αιώνα-. Δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτε, δεν ακολουθεί κανέναν γνωστό αισθητικό δρόμο της εποχής του, παρά μόνον εκείνο που χρόνια αργότερα θα φέρει το όνομα του δημιουργού του. Η δραματική ένταση της ανάπτυξης, η ανάδυση των θεμάτων από το συμπαγή ήχο των εγχόρδων, η διαρκής ανανέωση του μοτιβικού υλικού και η εμφάνιση νέου τη στιγμή ακριβώς που το έχεις ανάγκη χωρίς, όμως, να το περιμένεις, είναι κάποια από τα στοιχεία που συνθέτουν αυτό το αριστούργημα... 

Ο Μίκης φαίνεται πως μετουσιώνει σε μουσική την εμπειρία του από την ταραγμένη πορεία των νεανικών του χρόνων, με την ενεργό συμμετοχή του στους αγώνες, αλλά και την επαφή του με τον ποιητικό ρόλο. Φαίνεται πως κάθε γεγονός, κάθε εικόνα γεννά μέσα του μοτίβα και τα μοτίβα σχηματίζονται σε μορφές μικρές και μεγάλες, μερικά από αυτά θα γίνουν και τραγούδια πριν γραφτούν οι ίδιοι οι στίχοι. Αυτό κάνει και στην περίπτωση του Καβάφη. Η μουσική για κουαρτέτο πνευστών αντανακλά με τον πιο πρωτότυπο τρόπο την ουσία του ποιητικού λόγου που αφήνεται ανέγγιχτος. Το ίδιο θα κάνει όμως και στα κομμάτια του Δεκέμβρη. Αγωνιστικές στιγμές, γεγονότα που περιγράφει ο ίδιος με την μοναδική του γλαφυρότητα, όπως την «πορεία προς τον Μακρυγιάννη» θα μεταμορφωθούν σε έργα για βιολί και πιάνο. Ή επιλογή των οργάνων, όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις θα έχει να κάνει με την συγκυρία, τους ανθρώπους που είναι δίπλα του, μουσικούς που θα τα παίξουν, ή που ελπίζει να το κάνουν ακόμα και αν δεν το κάνουν τελικά ποτέ. Τα τρία κομμάτια του Δεκέμβρη θα παιχτούν μαζί με ένα ακόμα –για  βαρύτονο και  πιάνο και τίτλο «το συλλαλητήριο στις τρεις Δεκέμβρη»-  σε μία συναυλία στη Λέσχη του Ελληνοσοβιετικού  συνδέσμου την άνοιξη του 1946 για να ξεχασθούν για 60 περίπου χρόνια. Σελίδες μουσικού ημερολογίου, όπως πάλι τις χαρακτηρίζει ο Τσαλαχούρης, δεν αποτυπώνουν μόνον μουσικά στιγμές και συναισθήματα… προσφέρουν τροφή στον βιολιστή που ψάχνει αγωνιωδώς στο εγχώριο ρεπερτόριο για να δικαιολογήσει την διπλή του ιδιότητα ως Έλληνα και βιολιστή μαζί. Το βιολί τραγουδά, σκαρφαλώνει ψηλά, μιμείται… Τα κομμάτια του Δεκέμβρη μαζί με τις δύο σονατίνες, αποτελούν μερικά από τα πιο δόκιμα βιολιστικά έργα του Ελληνικού ρεπερτορίου αφήνοντας –όχι αδικαιολόγητα –την απορία πως ήξερε τόσο καλά ο Μίκης ένα όργανο που μπορεί να ήταν το πρώτο του, αλλά ποτέ δεν καυχήθηκε πως το κατέκτησε. Λάθος!… Το κατέκτησε, όπως τα πάντα με τον δικό του τρόπο. Πάντα τολμώντας, κλείνοντας τα αυτιά του σε πρωτοποριακά πειράματα που δεν του μιλούσαν, μουσικά γλωσσικά ιδιώματα που δεν τον εξέφραζαν, την εποχή μάλιστα που ο μουσικός μεταπολεμικός αβανγκαρντισμός, φάνταζε ως το ασφαλές εισιτήριο για την ντόπια αλλά και διεθνή αναγνώριση. Όλες αυτές οι «σπουδές» -υπερβολικά σεμνός τίτλος για πολλά από τα κομμάτια- θα τον οδηγήσουν στην μουσική της «Αντιγόνης». Και την στιγμή  που οι πάντες πανηγυρίζουν, εκεί στo Covent Garden, στην καρδιά του Λονδίνου κάπου πενήντα χρόνια πριν, ο Μίκης γράφει τον «Επιτάφιο»…  

Γιώργος Δεμερτζής   
 
- Για τα Κουαρτέτα του Μ. Θεοδωράκη δείτε παλαιότερη ανάρτηση της Ιδιωτικής Οδού (2008) εδώ.