 |
| «Οι Τρεις Ιεράρχες και σκηνές του βίου τους» - Μουσείο Ζακύνθου. Τοιχογραφία από το ναό της Παναγίας Πικριδιώτισσας. Αρχές 18ου αι. |
Κ.Π. Καβάφης
H χριστιανική ποίησις του Γρηγορίου του Nαζιανζηνού εθαυμάσθη υπό των λογίων πασών των εποχών, και εν τοις καθ’ ημάς χρόνοις συνεκρίθη προς την ποίησιν του… Λαμαρτίνου. Iδού πώς εκφράζεται περί αυτής εν τη Iστορία του Eλληνικού Έθνους ο κ. Παπαρρηγόπουλος: «Tα έπη ταύτα ωνομάσθησαν υπό της νεωτέρας κριτικής Θρησκευτικαί μελέται εξ αναλογίας των Ποιητικών Mελετών του Λαμαρτίνου· διότι τωόντι μεγάλη μεν υπάρχει διαφορά μεταξύ της φύσεως των δύο ποιητών και των χρόνων καθ’ ους εκάτερος έζησεν, ουδέν ήττον όμως παρετηρήθη ευλόγως, ότι τα του Γρηγορίου έπη έχουσι πολλάκις παράδοξον οικειότητα προς τας περιπλανήσεις της φαντασίας του ποιητού εκείνου της σκεπτικής και κόρου μεστής ηλικίας του αιώνος ημών. Yπάρχουσι μάλιστα τινά των επών τούτων τα οποία ο περί τα τοιαύτα τοσούτον έμπειρος Oυϊλλεμαίνος δεν εδίστασε να αποκαλέση προδρόμους των θελκτικωτέρων στεναγμών της μελαγχολικής των καθ’ ημάς χρόνων μούσης, ει και αποπνέοντα πίστιν εισέτι νεαράν και αφελή εν τω θορύβω αυτής. Eις τα έπη ταύτα επανθεί επαφρόδιτόν τι μίγμα αφηρημένων ιδεών και πραγματικών συγκινήσεων, γοητευτική δέ τις αντίθεσις των καλλονών της φύσεως προς την ταραχήν καρδίας, ήτις, βασανιζομένη υπό του αινίγματος της υπάρξεως ημών, ζητεί καταφύγιον εν τη πίστει».
[Οι Βυζαντινοί ποιηταί, από Τα πεζά του Κ.Π. Καβάφη]
Ελ. Μάινας
ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ
Τρεις μέλισσες ολόχρυσες
στ’ άνθη της ροδωνιάς
συλλέγουνε τη γύρη τους,
χορεύουν μουσικά,
τρεις ήλιους πλάθουν τα κεριά
στο σκότος λάμψη μία.
Ελένη Αρβελέρ
ΕΝΔΟΞΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΙΣΜΟΣ
Καβαφική κρυπτομνησία
ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ
Τρεις μέλισσες ολόχρυσες
στ’ άνθη της ροδωνιάς
συλλέγουνε τη γύρη τους,
χορεύουν μουσικά,
τρεις ήλιους πλάθουν τα κεριά
στο σκότος λάμψη μία.
Ελένη Αρβελέρ
ΕΝΔΟΞΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΙΣΜΟΣ
Καβαφική κρυπτομνησία
ἀσθμαῖνον ἔφτασε τὸ ἑλληνίζειν μέσα στὴ Νέα Ρώμη.
Βασιλικὰ τὸ ὑποδέχθηκε ὁ Ἰουλιανός,
μὲ σθένος τὸ διεκδίκησε ὁ Ναζιανζηνός,
καὶ τέλος ὁ Βασίλειος, στῶν Νέων τὴν παιδεία,
κράτησε τὸ ἀπόσταγμα ἀπ᾿ τὴν παλιὰ σοφία,
αὐτὴν πού, «ἔξω καὶ θύραθεν», εἶπε ἡ ἐκκλησία.
Γκρέμισε ὁ Θεοδόσιος ναούς, ἱερά, βωμοὺς
(Τὰ ἀγάλματα συντρίμμια, σωρὸς ἄμορφος λίθων),
τοὺς ἀγωνιστικοὺς τῆς Ὀλυμπίας κατήργησε θεσμούς,
ἔψεξε κι ὁ Χρυσόστομος τῶν Ἀθηνῶν τὸν τύφον,
ἐνῶ ἡ Πυθία ἔβγαζε παράξενους χρησμούς,
λὲς κι εἶχε τὸν Ἀπόλλωνα κατατροπώσει ὁ Πύθων.
Θρίαμβο τοῦ Χριστιανισμοῦ εἶπαν τὴν ἐποχή.
Μόνο τῶν Ὀρθοδόξων ἦταν δεκτὴ ἡ προσευχή.
Ὁ τρόμος τῶν Αἱρετικῶν καὶ τῶν Βαρβάρων, ἴσος·
ὁ ἀρχαῖος κόσμος χάλασμα, γύρω φόβος καὶ μίσος.
Μὰ ἀπ᾿ τὶς παλιὲς περγαμηνές, μέσα στὰ μοναστήρια,
σὰν τὸν Χριστὸ ἀναστήθηκε νέος ἑλληνισμός,
ἔνδοξος, οἰκουμενικός, ὁ Βυζαντινισμός.
Ἡ Ρωμιοσύνη δηλαδή, ποὺ πάθη ἔζησε μύρια.
Κλαίει κι ἀναστενάζει τώρα ἀπ᾿ τῆς καρδιᾶς τὰ βάθη,
ὅποιος τὰ βάσανά της δεῖ, καὶ τὸν καημό της μάθει.
[Ελένη Αρβελέρ, Το άγνωστο Βυζάντιο]
