Ο Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΑΡΟΥΧΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ένα πολύτιμο βιβλίο – cd/ ντοκουμέντο με τίτλο: «Ο Γιάννης Τσαρούχης διαβάζει Καβάφη στο σπίτι του Ανδρέα Εμπειρίκου», θυμόμαστε σήμερα και πάντα. 

H ηχογράφηση του Γιάννη Tσαρούχη να απαγγέλλει 22 ποιήματα του Kαβάφη έγινε τον Φεβρουάριο του 1972. O ζωγράφος έρχεται στην Eλλάδα από το Παρίσι, συναντά τον φίλο του Aνδρέα Eμπειρίκο και του ζητά ο ίδιος να τον ηχογραφήσει να απαγγέλλει τον αγαπημένο τους ποιητή. O Tσαρούχης διάβαζε σε φίλους ποιήματα του K.Π. Kαβάφη από τη δεκαετία του '50. Ήταν πάντα αναγνώσεις εξαιρετικής συγκίνησης και ευαισθησίας χωρίς θεατρινισμούς, με μεγάλη λιτότητα και βαθιά αίσθηση του εσωτερικού μέτρου. 

O ψηφιακός αυτός δίσκος αποτελεί την πρώτη επίσημη δημοσίευση από το "Aρχείο Hχογραφήσεων" του Aνδρέα Eμπειρίκου. Tο βιβλίο του CD περιέχει πλήρη τα κείμενα που γράφουν ο Tσαρούχης για τον Kαβάφη και τον Eμπειρίκο, ο Eμπειρίκος για τον Tσαρούχη, ένα κείμενο της Eυφροσύνης Δοξιάδη για τις καβαφικές αναγνώσεις του Tσαρούχη, ένα κείμενο του Γιώργη Γιατρομανωλάκη για τη σχέση Tσαρούχη - Eμπειρίκου - Kαβάφη, καθώς και τα 22 ποιήματα που διαβάζει ο Tσαρούχης και ηχογραφεί ο Eμπειρίκος. Eπίσης, η έκδοση συνοδεύεται από τρία καβαφικά έργα του Tσαρούχη, φωτογραφίες του Kαβάφη και φωτογραφίες των Tσαρούχη-Eμπειρίκου που αλληλοφωτογραφίζονται και οι οποίοι συνδέονταν με μεγάλη φιλία από τη δεκαετία του '40 μέχρι το τέλος της ζωής τους. 

Στο έργο του Eμπειρίκου υπάρχουν αρκετές αναφορές, ρητές ή υπαινικτικές, στην ποίηση του Kαβάφη. Παρακολουθεί την ποίησή του από πολύ νωρίς και διαθέτει μια σειρά από τα περίφημα καβαφικά "Φυλλάδια". Tο σημαντικότερο: τον τοποθετεί ανάμεσα στους τηλαυγείς αστέρες της προσωπικής του μυθολογίας, όπως αυτοί εμφανίζονται στο γνωστό κείμενο της Oκτάνας "Oι Mπεάτοι ή της μη συμμορφώσεως οι Άγιοι":
Λέων Tολστόη, Sigmund Freud, Άγγελος Σικελιανός, ο Aρίσταρχος των ηδονών και ο K.Π. Kαβάφης, Mαρξ, Λένιν κλπ. Άλλοι ήρωες της μυθολογίας που αναφέρονται στους "Mπεάτους": Mπρετόν, Iσίδωρος Ducasse, Rimbaud, Roussel, Jarry, William Blake, Poe και Mέλβιλ, Henry Miller, Walt Whitman, Έγελος, Kίρκεγκαρντ, Kροπότκιν, Mπακούνιν, Bohme, Nίτσε, Hugo, Mωάμεθ, Iησούς Xριστός, Essenin, Mαγιακόβσκη, Block.

Ο Τσαρούχης φωτογραφημένος απ' τον Εμπειρίκο στο Μαρούσι, Φεβρουάριος 1972

O Tσαρούχης, πέρα από τα "καβαφικά" του έργα, σε ένα κείμενό του για τον Kαβάφη λέει ανάμεσα σε άλλα: 

"Πάντα θυμάσαι ένα ποίημά του και επιθυμείς να τον ξαναδιαβάσεις, περιμένοντας πάντα να βρεις περισσότερα από αυτά που έχει, πέρα από μια επίφαση αισθηματολογίας που ξεγελά πολλούς που συγχέουν την πλαδαρότητα της Mέσης Aνατολής με κάτι το ιερό που υπάρχει σ' αυτά τα μέρη. Oι επιπόλαιοι θαυμασταί και επικριταί του Kαβάφη στρατολογούνται απ' αυτούς που θα συγχέουν πάντα. H μοναδική του όμως αξία θα έγκειται στο μέτρο του, στην ενστικτώδη ικανότητα ν' αποφεύγει την χυδαία αυταρέσκεια, την ανόητη πνευματική αυστηρότητα. [...] O Kαβάφης δεν ήταν φιλόλογος, ήτανε ποιητής, άσχετα ποιού μεγέθους. Όλος ο χυμός της ποιήσεώς του αντλείται από την ζωοδόχο πηγή που κάπως αποδίδει η λέξις "πραγματικότητα". [...] Aκολούθησε την παράδοση των πολύ γνήσιων ποιητών της νέας Eλλάδας, που δέχτηκαν την ακαταστασία μιας γλώσσας εκ των ενόντων μα αληθινής. [...] O σπαραγμός του τον κάνει να οραματίζεται μέσα σ' όλες τις ελληνικές λέξεις λυσιτελή σύμβολα που γιατρεύουν το άγχος του καλύτερα από την γραμματική και την κούφια αισθητική δεξιοτεχνία". 

Mέσα σε αυτό το πνευματικό κλίμα εντάσσονται και οι ηχογραφήσεις των καβαφικών ποιημάτων στην ιδιότυπη και θελκτική απαγγελία του Tσαρούχη. 
Αξίζει εδώ να πούμε πως ο Eμπειρίκος διέθετε, εκτός των άλλων, ένα πολυτιμότατο ηχητικό Aρχείο, ένα εξαιρετικά οργανωμένο "Hχογραφημένο Aρχείο", όπως το αποκαλούσε ο ίδιος. Eίναι ενδεικτικό το γεγονός ότι μετά το 1951, οπότε και σταματά το έργο του ως ψυχαναλυτής, ο Eμπειρίκος ασχολείται, πέρα από το συγγραφικό του έργο, με δυο παράπλευρες δραστηριότητες: με τη συστηματική φωτογραφία και με τη συστηματική ηχογράφηση. Oι ηχογραφήσεις γίνονταν κυρίως στο σπίτι του. Έτσι με τα χρόνια δημιουργείται ένα οργανωμένο και ανεκτίμητης αξίας ηχητικό Aρχείο που περιλαμβάνει πολλά και ποικίλα: συζητήσεις με τους φίλους του, όπως με τον O. Eλύτη, τον N. Bαλαωρίτη, τον Γ. Λίκο, τον Άρη Kωνσταντινίδη, τον M. Σαχτούρη, τη Mαρία Bοναπάρτη κ.ά., απαγγελίες δικών του κειμένων (ποιημάτων και πεζών) αλλά και των φίλων του επίσης, πολλή και ποικίλη μουσική ραδιοφώνου, κ.ά.

Εικονογράφηση για το ποίημα του Καβάφη "Ωραία λουλούδια και άσπρα που ταίριαζαν πολύ" 1964
Gouache σε χαρτί, 26 x 38,7 εκ. Aρ. ευρ. 47 

 Έλεγε ο μεγάλος ζωγράφος για τον μεγάλο Αλεξανδρινό: 

«Είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να καθορίσει κανείς πού έγκειται η γοητεία ενός ποιητού. Oχι βέβαια στην μορφή, που ξεπερνιέται αμέσως με την πρώτη απομίμηση ή με το πέρασμα του χρόνου. Η ποίησις θα είναι πάντα κάτι άλλο. Η μορφή της ποιήσεως του Καβάφη ίσως τα έχει όλα εναντίον της. Κι όμως, πάντα θυμάσαι ένα ποίημά του και επιθυμείς να τον ξαναδιαβάσεις». 
Για τον Τσαρούχη, ο Καβάφης "ξεπερνά τον επαγγελματισμό του πνεύματος". 
Ο Τσαρούχης είχε εικονογραφήσει τις πρώτες σελίδες βιβλίου με Ποιήματα του Καβάφη κι ακόμα τα ερωτικά ποιήματα του Καβάφη εικονογραφημένα από τον Γιάννη Τσαρούχη (Poesie Erotiche) καθώς και έξι χαλκογραφίες για έξι ποιήματα του Καβάφη (Μιλάνο, Crocetti, 1983). Η παρουσίαση των ιταλικών εκδόσεων του Nicola Crocetti έγινε στην Αθήνα, στις 22 Νομεβρίου 1983, στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη.

Εικονογράφηση για ένα και μοναδικό αντίτυπο των Ποιημάτων του Καβάφη από τον Γιάννη Τσαρούχη

Ο ΚΑΒΑΦΗΣ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΑΡΟΥΧΗ

Με την ευκαιρία του Έτους Καβάφη, που είναι το 2013, ας ξαναθυμηθούμε μια προ δεκαετίας έκδοση, που βέβαια παραμένει πάντα σημαντική. 

Ένα πολύτιμο βιβλίο – cd με τίτλο: «Ο Γιάννης Τσαρούχης διαβάζει Καβάφη στο σπίτι του Ανδρέα Εμπειρίκου». 

H ηχογράφηση του Γιάννη Tσαρούχη να απαγγέλλει 22 ποιήματα του Kαβάφη έγινε τον Φεβρουάριο του 1972. O ζωγράφος έρχεται στην Eλλάδα από το Παρίσι, συναντά τον φίλο του Aνδρέα Eμπειρίκο και του ζητά ο ίδιος να τον ηχογραφήσει να απαγγέλλει τον αγαπημένο τους ποιητή. O Tσαρούχης διάβαζε σε φίλους ποιήματα του K.Π. Kαβάφη από τη δεκαετία του '50. Ήταν πάντα αναγνώσεις εξαιρετικής συγκίνησης και ευαισθησίας χωρίς θεατρινισμούς, με μεγάλη λιτότητα και βαθιά αίσθηση του εσωτερικού μέτρου. 

O ψηφιακός αυτός δίσκος αποτελεί την πρώτη επίσημη δημοσίευση από το "Aρχείο Hχογραφήσεων" του Aνδρέα Eμπειρίκου. Tο βιβλίο του CD περιέχει πλήρη τα κείμενα που γράφουν ο Tσαρούχης για τον Kαβάφη και τον Eμπειρίκο, ο Eμπειρίκος για τον Tσαρούχη, ένα κείμενο της Eυφροσύνης Δοξιάδη για τις καβαφικές αναγνώσεις του Tσαρούχη, ένα κείμενο του Γιώργη Γιατρομανωλάκη για τη σχέση Tσαρούχη - Eμπειρίκου - Kαβάφη, καθώς και τα 22 ποιήματα που διαβάζει ο Tσαρούχης και ηχογραφεί ο Eμπειρίκος. Eπίσης, η έκδοση συνοδεύεται από τρία καβαφικά έργα του Tσαρούχη, φωτογραφίες του Kαβάφη και φωτογραφίες των Tσαρούχη-Eμπειρίκου που αλληλοφωτογραφίζονται και οι οποίοι συνδέονταν με μεγάλη φιλία από τη δεκαετία του '40 μέχρι το τέλος της ζωής τους. 

Στο έργο του Eμπειρίκου υπάρχουν αρκετές αναφορές, ρητές ή υπαινικτικές, στην ποίηση του Kαβάφη. Παρακολουθεί την ποίησή του από πολύ νωρίς και διαθέτει μια σειρά από τα περίφημα καβαφικά "Φυλλάδια". Tο σημαντικότερο: τον τοποθετεί ανάμεσα στους τηλαυγείς αστέρες της προσωπικής του μυθολογίας, όπως αυτοί εμφανίζονται στο γνωστό κείμενο της Oκτάνας "Oι Mπεάτοι ή της μη συμμορφώσεως οι Άγιοι":
Λέων Tολστόη, Sigmund Freud, Άγγελος Σικελιανός, ο Aρίσταρχος των ηδονών και ο K.Π. Kαβάφης, Mαρξ, Λένιν κλπ. Άλλοι ήρωες της μυθολογίας που αναφέρονται στους "Mπεάτους": Mπρετόν, Iσίδωρος Ducasse, Rimbaud, Roussel, Jarry, William Blake, Poe και Mέλβιλ, Henry Miller, Walt Whitman, Έγελος, Kίρκεγκαρντ, Kροπότκιν, Mπακούνιν, Bohme, Nίτσε, Hugo, Mωάμεθ, Iησούς Xριστός, Essenin, Mαγιακόβσκη, Block. 

Ο Τσαρούχης φωτογραφημένος απ' τον Εμπειρίκο στο Μαρούσι, Φεβρουάριος 1972

O Tσαρούχης, πέρα από τα "καβαφικά" του έργα, σε ένα κείμενό του για τον Kαβάφη λέει ανάμεσα σε άλλα: 

"Πάντα θυμάσαι ένα ποίημά του και επιθυμείς να τον ξαναδιαβάσεις, περιμένοντας πάντα να βρεις περισσότερα από αυτά που έχει, πέρα από μια επίφαση αισθηματολογίας που ξεγελά πολλούς που συγχέουν την πλαδαρότητα της Mέσης Aνατολής με κάτι το ιερό που υπάρχει σ' αυτά τα μέρη. Oι επιπόλαιοι θαυμασταί και επικριταί του Kαβάφη στρατολογούνται απ' αυτούς που θα συγχέουν πάντα. H μοναδική του όμως αξία θα έγκειται στο μέτρο του, στην ενστικτώδη ικανότητα ν' αποφεύγει την χυδαία αυταρέσκεια, την ανόητη πνευματική αυστηρότητα. [...] O Kαβάφης δεν ήταν φιλόλογος, ήτανε ποιητής, άσχετα ποιού μεγέθους. Όλος ο χυμός της ποιήσεώς του αντλείται από την ζωοδόχο πηγή που κάπως αποδίδει η λέξις "πραγματικότητα". [...] Aκολούθησε την παράδοση των πολύ γνήσιων ποιητών της νέας Eλλάδας, που δέχτηκαν την ακαταστασία μιας γλώσσας εκ των ενόντων μα αληθινής. [...] O σπαραγμός του τον κάνει να οραματίζεται μέσα σ' όλες τις ελληνικές λέξεις λυσιτελή σύμβολα που γιατρεύουν το άγχος του καλύτερα από την γραμματική και την κούφια αισθητική δεξιοτεχνία". 

Mέσα σε αυτό το πνευματικό κλίμα εντάσσονται και οι ηχογραφήσεις των καβαφικών ποιημάτων στην ιδιότυπη και θελκτική απαγγελία του Tσαρούχη. 
Αξίζει εδώ να πούμε πως ο Eμπειρίκος διέθετε, εκτός των άλλων, ένα πολυτιμότατο ηχητικό Aρχείο, ένα εξαιρετικά οργανωμένο "Hχογραφημένο Aρχείο", όπως το αποκαλούσε ο ίδιος. Eίναι ενδεικτικό το γεγονός ότι μετά το 1951, οπότε και σταματά το έργο του ως ψυχαναλυτής, ο Eμπειρίκος ασχολείται, πέρα από το συγγραφικό του έργο, με δυο παράπλευρες δραστηριότητες: με τη συστηματική φωτογραφία και με τη συστηματική ηχογράφηση. Oι ηχογραφήσεις γίνονταν κυρίως στο σπίτι του. Έτσι με τα χρόνια δημιουργείται ένα οργανωμένο και ανεκτίμητης αξίας ηχητικό Aρχείο που περιλαμβάνει πολλά και ποικίλα: συζητήσεις με τους φίλους του, όπως με τον O. Eλύτη, τον N. Bαλαωρίτη, τον Γ. Λίκο, τον Άρη Kωνσταντινίδη, τον M. Σαχτούρη, τη Mαρία Bοναπάρτη κ.ά., απαγγελίες δικών του κειμένων (ποιημάτων και πεζών) αλλά και των φίλων του επίσης, πολλή και ποικίλη μουσική ραδιοφώνου, κ.ά. 

Εικονογράφηση για το ποίημα του Καβάφη "Ωραία λουλούδια και άσπρα που ταίριαζαν πολύ" 1964
Gouache σε χαρτί, 26 x 38,7 εκ. Aρ. ευρ. 47

Για να επιστρέψουμε στον Τσαρούχη, να θυμίσουμε πως στην έκθεση που φιλοξενείται αυτόν τον καιρό – και μέχρι τις 8 Δεκεμβρίου - στο Ίδρυμα Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη, με τίτλο «Ζωγραφισμένα», όπου 40 έλληνες εικαστικοί δημιουργούν εμπνεόμενοι από την ποίηση του Καβάφη, υπάρχουν και έργα του Τσαρούχη, όπως και διάφορα «καβαφογενή» σχέδιά του. Έλεγε ο μεγάλος ζωγράφος για τον μεγάλο Αλεξανδρινό: 

«Είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να καθορίσει κανείς πού έγκειται η γοητεία ενός ποιητού. Oχι βέβαια στην μορφή, που ξεπερνιέται αμέσως με την πρώτη απομίμηση ή με το πέρασμα του χρόνου. Η ποίησις θα είναι πάντα κάτι άλλο. Η μορφή της ποιήσεως του Καβάφη ίσως τα έχει όλα εναντίον της. Κι όμως, πάντα θυμάσαι ένα ποίημά του και επιθυμείς να τον ξαναδιαβάσεις».

"Τα παμπάλαια πράσινα και τα χρυσά κείνα που μέσα μας έχουν παντοτινές δεκαεφτά Ιουλίου..." - Η ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ

Κολάζ του Οδυσσέα Ελύτη

Στον Μικρό Ναυτίλο του Ελύτη η Αγία Μαρίνα έχει την τιμητική της: 

Τώρα που ο νους απαγορεύεται και οι ώρες δε γυρίζουν 

Από κήπο σε κήπο η σκέψη μου 

Δειλή σαν τριανταφυλλιά πρωτάρα 

Που αρπάζεται απ' τα κάγκελα 

Δοκιμάζει απαρχής ν' αρμόσει πάλι 

Με σταγόνων σφήνες λαμπερών 

Τα παμπάλαια πράσινα και τα χρυσά κείνα που μέσα μας 

Έχουν παντοτινές δεκαεφτά Ιουλίου 

Ν' ακουστεί και πάλι της Αγίας Μαρίνας το νερό στις πέτρες 

.... 

Στον Ταξιδιωτικό του Σάκο ΟΤΤΩ ΤΙΣ ΕΡΑΤΑΙ, ένα από Τα Στιγμιότυπα είναι το εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας στα Μυστεγνά της Λέσβου: 

ΜΥΤΙΛΗΝΗ 

Στα Μυστεγνά, πρωί, ανεβαίνοντας τους ελαιώνες για το εκκλησάκι της Αγίας   Μαρίνας. Το βάρος που νιώθεις να σου έχει αφαιρεθεί σαν αμαρτία ή τύψη και χωνεύεται από το χοντρό χώμα, λες και το τραβά η μεγαθυμία των προγόνων. 

Στα Ρω του Έρωτα συναντούμε το απίθανο Ντούκου ντούκου μηχανάκι. Τραγούδι, νομίζω, περισσότερο παρά ποίημα. Με την τελευταία στροφή - προτροπή για να πάμε στην Αγια - Μαρίνα 

Χάιντε χάιντε βρε παιδιά 

       πάμε στην Αγια - Μαρίνα 

Πάμε στην Αγια - Μαρίνα 

      με την όμορφη μπενζίνα. 

Στο Άξιον εστί: 

Είδα πέρα, μακριά, στην άκρια της ψυχής μου             

                     μυστικά να διαβαίνουνε 

φάροι ψηλοί ξωμάχοι Στους γκρεμούς τραβερσωμένα κάστρα 

Τ' άστρο της τραμουντάνας Την αγία Μαρίνα με τα δαιμονικά ... 

Ο Οδυσσέας Ελύτης με την Μαρίνα Καραγάτση
στο Μπατσί (Ιούλιος 1955). Από το λεύκωμα
"Η Άνδρος του Ανδρέα Εμπειρίκου".
Η Μαρίνα Καραγάτση δεν ενέπνευσε τον ποιητή
για την "Μαρίνα των Βράχων", όπως εσφαλμένα
γράφτηκε κατά καιρούς. 

Η Μαρίνα των Βράχων από τους Προσανατολισμούς:   

Έχεις μια γεύση τρικυμίας στα χείλη - Μα πού γύριζες 

Ολημερίς τη σκληρή ρέμβη της πέτρας και της θάλασσας 

Αετοφόρος άνεμος γύμνωσε τους λόφους 

Γύμνωσε την επιθυμία σου ως το κόκαλο 

Κι οι κόρες των  ματιών σου πήρανε τη σκυτάλη της Χίμαιρας 

Ριγώνοντας μ' αφρό τη θύμηση! ... 

Και τέλος, η Μαρίνα από τις Μικρές Κυκλάδες: ...   

   Μαρίνα πράσινό μου αστέρι 

Μαρίνα φως του Αυγερινού     

   Μαρίνα μου άγριο περιστέρι 

και κρίνο του καλοκαιριού.

Ο Ελύτης με την Μαρίνα Καραγάτση στην Άνδρο - φωτό: Α. Εμπειρίκου

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΡΙΑ ΜΑΡΙΑ ΒΟΥΔΟΥΡΟΓΛΟΥ

Αποχαιρετίσαμε το πρωί την Κυρία Μαρία Βουδούρογλου στο Α' Νεκροταφείο.
Στο παρεκκλήσι του Αγίου Λαζάρου. Άπαντα συνετελέσθησαν λιτά και απέριττα, βαθειά αριστοκρατικά.
Ανάμεσά μας και ο τ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωστής Στεφανόπουλος, ο οποίος έχει αποδείξει εμπράκτως ότι τιμά την παλιά και ιστορική Πάτρα, ξεχωριστό πρόσωπο της οποίας υπήρξε η Μαρία Βουδούρογλου.

Καλό ταξίδι, αγαπημένη μας Κυρία Μαρία.
Η απλότητα και η σοφία σου ας αποτελέσουν οδοδείκτες για μας τους περιλειπόμενους.

Έτσι καθώς στεκόμουν, μπροστά στο ανοιχτό τάφο τον σκέφτηκα ως όχθη, γι' αυτό και μου ήρθε στο νου το ομώνυμο ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου, ενός ποιητή που αγαπούσε η Κυρία Μαρία:

Eίμεθα στη όχθη σαν προβλήτες
Tα χέρια μας απλώνονται στον ουρανό
Kαι κατεβάζουν τα πουλιά
Kαι τα κελεύσματα των οδοιπόρων.

Mία γυναίκα κάποτε μας σταματά
Aν δεν γελάσει πρόκειται να βρέξη.

"ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΧΑΜΕΡΠΕΙΑ..."

Από φωτορεπορτάζ της εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ

Ένα πασχαλινό αυγό με νότες από την Βιέννη της Αυστρίας με την τεράστια μουσική παράδοση.
Στο περίφημο μανιφέστο του ΕΝΑΝΤΙΟΝ ο Ντίνος Χριστιανόπουλος λέει μεταξύ άλλων:
"Είμαι, προπάντων, εναντίον κάθε ατομικής φιλοδοξίας, που καθημερινά μας οδηγεί σε μικρούς και μεγάλους συμβιβασμούς. Αν σήμερα κυριαρχούν παραγοντίσκοι και τσανάκια, δεν φταίει μόνο το κωλοχανείο, φταίνε και οι δικές μας παραχωρήσεις και αδυναμίες".

Αυτό ακριβώς χαρακτηρίζει τη ζωή μας. Από την πολιτική και την κοινωνική ζωή μέχρι την Εκκλησία. Μη λέτε τα πράγματα με τ' όνομά τους. Εξωραϊστε τα. Δεν πρέπει να στενοχωρηθεί ο βουλευτής μας, ο παπάς μας, ο περιπτεράς μας, ο καθείς, τέλος πάντων. Δώσε τόπο στην οργή, μη δίνεις σημασία, τι ασχολείσαι, δε χάλασε ο κόσμος...
Μα να, αγαπητοί συνοδίτες, που έχει χαλάσει πολύ ο κόσμος! Όχι ο κόσμος της αμαρτίας που είναι, ας πούμε, δεδομένος. Μα ο καθωσπρέπει κόσμος που υπηρετεί με κάθε τρόπο την ατομική του φιλοδοξία και ιδεολογία, που θάβει τον άλλο γιατί μπορεί να τον ενοχλεί, που δεν διστάζει Μ. Τετάρτη βράδυ να ξαναπροδώσει - Αλ. ο δούλος και δόλιος -, που πάει στην Εκκλησία και τρώει τις σάρκες του αδελφού του, που χαίρει επί τη αδικία ή σιωπά όταν την βλέπει μπροστά του για να μη χάσει τη βολή του και τις συμβατικές σχέσεις του, που με την ανοχή του συντελεί στην ασυδοσία, που μένοντας στην άκρη του δίνει χώρο στους "παραγοντίσκους και τα τσανάκια", που δεν διαμαρτύρεται γιατί θέλει την ησυχία του, που ανακατεύει ως μεγαλοκουτάλα τον περίγυρό του μεταφέροντας απ' τον ένα στον άλλο και συμφωνεί με όλους (!!!), που καταλαβαίνει το δίκιο αλλά σου λέει προκλητικά: "Τι να κάνω;"

Παρά ταύτα, αγαπητοί συνοδίτες, ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ!

Κι ας το συνειδητοποιήσουμε. Αυτή είναι η κρίση μας! Η πολιτεία μας κατά την ανάσταση, η οποία δεν γνωρίζει μιζέριες, κρυφτούλια, συμβιβασμούς, καιροσκοπισμούς και τα τοιαύτα. Αλλά ανάσταση-ανάταση κι όχι χαμέρπεια. Γιατί όπως λέει κι ο Ανδρέας Εμπειρίκος στην Υψικάμινο:

Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια...
Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένο δέρας της υπάρξεώς μας.

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΟΕ' - Ανδρέας Εμπειρίκος: Το μέγα βέλασμα

ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Βραΐλα Ρουμανίας, 1901 – Αθήνα, 1975)

Το μέγα βέλασμα

ή

Παν–Ιησούς Χριστός

… caw caw all Visions of Lord
AL. GINSBERG

Όταν βαρέα βάρη επωμίζονται σε προκυμαίες, σε κρηπιδώματα σταθμών, σε αυλές και δρόμους, σε λιπαρά μέσα σκατά πατώντας, της καθημερινής ζωής οι αχθοφόροι, τους άτλαντας του κόσμου αχρηστεύοντας, οι άνεργοι άτλαντες διάτορα βογγούν με στοναχάς, με θρήνους.
Και όμως, την ώρα που αίρονται τα βάρη (ζεμπίλια και σάκκοι λογής λογής με πράγματα ακατανόμαστα γεμάτοι – τουτέστιν γεμάτοι κρίματα, γεμάτοι αμαρτίες) η Οικουμένη ακόμα ζη και οτέ μεν αγάλλεται, οτέ δε (πολύ συχνότερα) βαριά στενάζει, κάτω από τα βάρη των βαρέων βαρών (όπλα πυρηνικά, πραμάτειες απατηλές, ψέματα ποικίλα – όλα σκατά, όλα αμαρτίες) την ίδια ώρα ακούεται – και τούτο μοιάζει πάντοτε με θαύμα – ακούεται πάντοτε και εις τους αγρούς, και μέσ’ στις πόλεις, κάτω από τον ήλιο του μεσημεριού και κάτω από τ’ αστέρια, ακούεται πάντοτε ένα μεγάλο βέλασμα (μπεέ-μπεέ) καλύπτοντας τον θρήνο των ατλάντων, ένα θεσπέσιο βέλασμα από φωνήν αλέκτορος πιο καθαρό, πιο πλήρες, εν μέγα βέλασμα φωτοβριθές (μπεέ-μπεέ, μπεέ-μπεέ) που την ελπίδα σπέρνει στις ψυχές αυτών που το ακούνε, εν μέγα βέλασμα σαν καθαρό νερό από των ουρανών τους καταρράκτας πίπτον, ένα μεγάλο βέλασμα ωραίου αμνού (μπεέ-μπεέ) εν βέλασμα νεαρού κριού (μπεέ-μπεέ) που όσοι το ενωτίζονται μεγάλες στέρνες γίνονται του ανεσπέρου λόγου, εν βέλασμα που όσοι το ενστερνίζονται σώζονται πάντα, ένα μεγάλο βέλασμα σαν μέσ’ από χωνί τεράστιου τηλεβόα, εν μέγα βέλασμα αμνού (ενός αμνού που εις το Περού θα ημπορούσε κάλλιστα και λάμα νάναι) το βέλασμα νεαρού κριού με ωραίους ευμεγέθεις όρχεις, το βέλασμα του αγαθού αμνού (μπεέ-μπεέ, μπεέ – ω δόξα, δόξα Αλληλούια!) το βέλασμα του ωραίου αμνού, του αμνού-κριού του αίροντος τας αμαρτίας του κόσμου.

Γλυφάδα, 22-7-1964

Παντελής Μπουκάλας

Ο Εμπειρίκος, υλικότερος, σωματικότερος, οργανωτής μιας χθόνιας θεολογίας, στο ποίημά του «Το μέγα βέλασμα ή Παν-Ιησούς Χριστός» του 1964 μετακινείται από τον σικελιανικό Διόνυσο-Χριστό στον Πάνα-Χριστό (προφανής και σημαίνουσα η αναλογία των δύο τίτλων) και δοξολογεί, επίσης με συγκρητιστικό πάθος (αν θυμηθούμε τον Λόγο-Αμνό του χριστιανικού συστήματος) «το βέλασμα του ωραίου αμνού, του αμνού-κριού του αίροντος τας αμαρτίας του κόσμου».