Την Τρίτη, 10 Φεβρουαρίου 2026, κατά την επέτειο των γενεθλίων του συνθέτη, μαέστρου, δασκάλου Θόδωρου Αντωνίου (1935-2018) στην Αίθουσα Συναυλιών Φίλιππος Νάκας και στο πλαίσιο τφν εκδηλώσεων Celebration, πραγματοποιήθηκε η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου του Θωμά Ταμβάκου «Επίσημη Δισκογραφία - Συμβολή στα 90 χρόνια από τη γέννηση του Θ. Αντωνίου» από τη Μουσική Εταιρεία Αλεξανδρούπολης.
Η εκδήλωση ήταν η τελευταία της τριλογίας – αφιερώματος στον Θόδωρο Αντωνίου για τα 90 χρόνια από τη γέννησή του, μια σύμπραξη τριών σημαντικών φορέων της ελληνικής μουσικής ζωής, του Ωδείου Αθηνών, του Ωδείου Φίλιππος Νάκας και της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ.
Στην Αίθουσα Συναυλιών Φίλιππος Νάκας, το εκτόπισμα του μεγάλου Θόδωρου Αντωνίου σκιαγραφήθηκε με συγκινητική ευκρίνεια μέσα από τις ομιλίες των Διονύση Μαλλούχου, Βύρωνα Φιδετζή, Σάββα Τσιλιγκιρίδη, Αθανασίου Τρικούπη και Θωμά Ταμβάκου.
Οι ομιλητές τόνισαν τη σπουδαιότητα της έρευνας και της εκδοτικής προσφοράς του Θωμά Ταμβάκου και την επιβλητική παρουσία του Θόδωρου Αντωνίου ως συνθέτη και μαέστρου (που εν μέρει μόνον έχει δισκογραφηθεί), ενώ τα έργα που παρουσιάστηκαν είναι χαρακτηριστικά της ευρύτητας του μουσικού του πνεύματος και της χαρισματικής του σχέσης με την έμπνευση, την έκφραση και την τέχνη της μουσικής στην υψηλή της εκδοχή.
Ακολούθησαν οι σπουδαίες ερμηνείες έργων του Θόδωρου Αντωνίου από τους: Κωνσταντίνο Δεστούνη (πιάνο), Απόστολο Ντάρλα (πιάνο), Νίκο Νικόπουλο (φλάουτο) και Γωγώ Ξαγαρά (άρπα), Duo Vocialo (Ιωάννα Βρακατσέλη, φωνή και Χρήστος Μαρίνος, πιάνο) & το Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής υπό τη διεύθυνση του Ιάκωβου Κονιτόπουλου (Γιώργος Σκριβάνος, φλάουτο - Γιάννης Σαμπροβαλάκης, κλαρινέτο - Στέλλα Τσάνη, βιολί - Κωστής Θέος, βιολοντσέλο - Ανδρέας Ζαφειρόπουλος, πιάνο) με σολίστ τη μεσόφωνο Ιωάννα Βρακατσέλη.
Παρουσιάστηκαν τα έργα του Θ. Αντωνίου:
“Syllabes” για πιάνο (1965)
Μοιρολόι, σε μεταγραφή Απ. Ντάρλα για πιάνο
“Η Νεροσταγόνα” σε ποίηση Οδ. Ελύτη (1990) “Φωνές” (αρ. 4) και “Μια νύχτα” (αρ. 9) από τις 11 Αφηγήσεις σε ποίηση Κ. Καβάφη (1983)
“Διάλογοι” για φλάουτο και άρπα (2004)
“Ψαλμός Η’” για μεσόφωνο, φλάουτο, κλαρινέτο, βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο (2003).
Παρά την παρουσία μαθητών και συνεργατών του Θόδωρου Αντωνίου, στην αφιερωματική εκδήλωση, δεν μπορούμε να μη σημειώσουμε την ηχηρή απουσία πολλών μαθητών του (συνθετών σήμερα), μουσικολόγων, καθηγητών μουσικής, μουσικοπαιδαγωγών και μουσικοκριτικών, αρκετοί από τους οποίους ευεργετήθηκαν πολλαπλώς από τον συνθέτη και δάσκαλο. Ως εκ τούτου αξιέπαινη πρέπει να θεωρηθεί η παρουσία της συνθέτριας και Καλλιτεχνικής Διευθύντριας της Φιλαρμονικής Εταιρείας - Ωδείο Πατρών, Βασιλικής Φιλιππαίου, η οποία υπήρξε μαθήτρια του Θ. Αντωνίου στη σύνθεση και ταξίδεψε από την Πάτρα για να παραστεί στην εκδήλωση.
Παραθέτουμε, στη συνέχεια, την ομιλία του Θωμά Ταμβάκου στην εκδήλωση.
ΟΜΙΛΙΑ ΘΩΜΑ ΤΑΜΒΑΚΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ
Καλησπέρα σε όλες και όλους σας.
Σας ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου για την παρουσία σας απόψε εδώ σε αυτόν, τον πάντα φιλόξενο χώρο τού Ωδείου ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΝΑΚΑΣ. Ευχαριστώ τη διεύθυνση τού Ωδείου, τον αγαπητό καλλιτεχνικό διευθυντή Διονύση Μαλλούχο, τον υπεύθυνο της αίθουσας Θανάση Δέδε και τον βοηθό του Τίμο Ανδρώνη για την αμέριστη βοήθεια και άψογη συνεργασία μας. Επίσης, την Ελίνα Τσαγκαράκη για την υπέροχη αφίσα της εκδήλωσης.
Η εκδήλωση είναι η τρίτη η οποία ενταγμένη στον κύκλο εκδηλώσεων με τίτλο “Celebration” του Ωδείου Αθηνών και του Ωδείου Φ. ΝΑΚΑΣ. Ευχαριστώ πολύ γι’ αυτό τον καλλιτεχνική διευθυντή του Ωδείου Αθηνών Νίκο Τσούχλο ο οποίος μας τιμά με την παρουσία του.
Σε αυτόν τον χώρο, ο κορυφαίος μουσικός δημιουργός, μουσικοπαιδαγωγός, αρχιμουσικός, ακαδημαϊκός και πάνω από όλα Άνθρωπος, Θόδωρος Αντωνίου, πέρασε αρκετές στιγμές της βιωτής του διευθύνοντας μουσικά σύνολα με έργα δικά του και άλλων Ελλήνων συνθετών ή παρακολουθώντας συναυλίες λόγιας μουσικής.
Η 10η Φεβρουαρίου, είναι μία ξεχωριστή μέρα. Συμπληρώνονται ενενήντα ένα έτη από τη γέννησή του. Και αυτή τη μέρα γίνεται η παρουσίαση τού βιβλίου με την επίσημη δισκογραφία του.
Ο ομιλών περάτωσε το πόνημα αυτό τον περυσινό Οκτώβριο. Τήρησα την υπόσχεση που είχα δώσει στον εκλιπόντα, αλλά ωσεί παρόντα, Θόδωρο Αντωνίου. Ήταν την άνοιξη τού 2016. Τότε νοσηλευόταν στο νοσοκομείο εξαιτίας τού γνωστού ατυχήματος που είχε κοντά στην οικία του. Σε μία από τις επισκέψεις μου τού είχα δηλώσει ότι προτίθεμαι να ξεκινήσω τη βιβλιογραφική σειρά με τις επίσημες δισκογραφίες των μεγάλων Ελλήνων συνθετών. Όντως αυτό ξεκίνησε το 2017 με τη δισκογραφία τού Σπυρίδωνος Σαμάρα. Συνεχίστηκε τα επόμενη έτη με τα αντίστοιχα πονήματα για τον Σκαλκώτα, τον Δραγατάκη και τον Καλομοίρη. Τού είχα επίσης πει επίσης, ότι προτίθεμαι να εντάξω σε αυτή τη σειρά και το βιβλίο με τη δική του δισκογραφία. Το θυμάμαι πολύ ζωηρά, όταν με κοίταξε στα μάτια λέγοντάς μου ότι αυτό θα γίνει, γνωρίζοντας την επιμονή και την αποφασιστικότητά μου, αλλά με τον ίδιο «απόντα». Δεν περίμενα ότι μετά από ενάμιση έτος, στις 26 Δεκεμβρίου τού 2018, ο αγαπημένος Θόδωρος Αντωνίου θα «αναχωρούσε». Η εκδημία του άφησε τεράστιο, δυσαναπλήρωτο κενό στον παγκόσμιο μουσικό πολιτισμό.
Με τη σύμφωνη γνώμη της Μουσικής Εταιρείας Αλεξανδρούπολης και τού αγαπητού φίλου και συνεργάτη μου Θανάση Τρικούπη ως εκδότη, τηρώντας το χρονοδιάγραμμα της ανά δύο έτη έκδοσης και με γνώμονα μία σημαντική επέτειο, είτε γέννησης, είτε εκδημίας, για έκαστο συνθέτη, τον Οκτώβριο τού 2025, όπως προείπα, περατώθηκε το βιβλίο που παρουσιάζουμε απόψε. Ο γνώμονας για τη συγγραφή του, πέρα από την υπόσχεση προς τον συνθέτη που σας προανέφερα, ήταν τα 90 έτη από τη γέννησή του.
Δεν ξέρω αν πέτυχα αυτό που ίσως είχε στο μυαλό του και επιθυμούσε όταν το πρωτοσυζητήσαμε στο νοσοκομείο. Κατέβαλα όμως κάθε δυνατή ανθρώπινη προσπάθεια να φανώ αντάξιος των όποιων προσδοκιών του. Εξάλλου τού είμαι απέραντα ευγνώμων γιατί περιέβαλε με απόλυτη εμπιστοσύνη το ερευνητικό μου έργο και συνέδραμε σε αυτό με την τεράστια γνώση και εμπειρία του.
Με δεδομένο ότι στο «Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών Θωμά Ταμβάκου» υπήρχε ήδη το 99% των δισκογραφικών εκδόσεων, όλων των φυσικών μορφών, με δίσκους επαφής, ακτίνας και κασέτες εμπορίου, με τον Αντωνίου ως συνθέτη και ως αρχιμουσικό και επίσης, με τις απαραίτητες συμπληρώσεις από τις ψηφιακές, δηλαδή τις άυλες, εκδόσεις που διατίθενται στο διαδίκτυο, ξεκίνησα τις αρχές του 2025 τη συγγραφή τού βιβλίου.
Το βιβλίο, όπως και τα τέσσερα προηγηθέντα με τις δισκογραφίες, είναι καθ’ ολοκληρίαν «χειροποίητο». Τι εννοώ; Ο σχεδιασμός του, η διάταξη, η απαραίτητη προσθήκη ασπρόμαυρων φωτογραφιών, το κείμενο με την ίδια γραμματοσειρά παντού -την Cambria- και η ποιότητα του χαρτιού εκτύπωσης με το χρώμα της ώχρας είναι αποκλειστικά επιλογή τού ομιλούντα. Δεν υπάρχει η παραμικρή παρέμβαση κάποιου γραφίστα ή ειδικού στον σχεδιασμό βιβλιογραφικών εκδόσεων. Ίσως αυτό να υποκρύπτει στοιχεία ερασιτεχνισμού. Προτίμησα όμως αυτή την κάπως πρωτόγονη εκδοτική μορφή, σε απόλυτη συνεργασία και συμφωνία με τον εκδότη μου, θέλοντας να επισημάνω την ερασιτεχνική σχέση μου με το μουσικό γίγνεσθαι.
Είναι μεγάλη τιμή για μένα η γραφή των τεσσάρων προλογικών σημειωμάτων στο βιβλίο αγαπημένων φίλων, τού αρχιμουσικού και ερευνητή Βύρωνα Φιδετζή, τού συνθέτη και αρχιμουσικού Ιάκωβου Κονιτόπουλου, τού συνθέτη Σάββα Τσιλιγκιρίδη -βασικών συνεργατών τού Αντωνίου (ο Ιάκωβος και ο Σάββας) και τέλος, τού Θανάση Τρικούπη ως εκδότη. Τους ευχαριστώ και επίσης, για την τιμή να μιλήσουν στην παρουσίαση της έκδοσης, όπως και τον Διονύση Μαλλούχο, καλλιτεχνικό διευθυντή του Ωδείου Φ. ΝΑΚΑΣ.
Ως αφετηρία για την παράθεση των φωνογραφημάτων λαμβάνεται το 1970 με τη φωνογραφική αποτύπωση των έργων Κάθαρση και Κλίμα απουσίας σε δισκογραφήματα επαφής. Το τέλος των φωνογραφικών αναγραφών καταγράφεται τον Σεπτέμβριο τού 2025, με την τελευταία δισκογραφική έκδοση «Αενάως ποιείν» η οποία περιέχει τη φωνογράφηση τού έργου Ύμνος εις τον έρωτα για φωνητικό κουαρτέτο, αφιερωμένου από τον συνθέτη στον ομιλούντα. Όπως αναγράφεται και στο πρόγραμμα της εκδήλωσης, σε αυτό το χρονικό πλαίσιο των πενήντα πέντε ετών, έχουν καταχωρισθεί εκατόν εννέα (109) φωνογραφικές εκδόσεις και επανεκδόσεις. Περιέχουν ογδόντα οκτώ (88) έργα του, από το σύνολο των τετρακοσίων εξήντα επτά (467) έργων της εργογραφίας του. Δηλαδή κάτι λιγότερο από το 19% τού συνολικού δημιουργικού οίστρου τού συνθέτη. Δυστυχώς, από τη δισκογραφία απουσιάζουν κορυφαία έργα του όπως η καντάτα Νενικήκαμεν από την οποία ακούσαμε ένα απόσπασμα πριν την ομιλία μου, η όπερα Περίανδρος και η Τρίτη Συμφωνία του.
Θεώρησα σκόπιμο να εντάξω στο πόνημα τις φωνογραφικές εκδόσεις με τον Αντωνίου ως αρχιμουσικό. Γνωρίζουμε εξάλλου την προσφορά του και σε αυτόν τον τομέα.
Δεν ενέταξα τις πάμπολλες ηχογραφήσεις του ως συνθέτη με περισσότερα από διακόσια έργα του που δεν έχουν φωνογραφηθεί. Επίσης και με τα ήδη φωνογραφημένα έργα του. Ο γνωστός και τεκμηριωμένος συνολικός αριθμός των ηχογραφήσεων υπερβαίνει τις επτακόσιες. Είναι όλες καταχωρισμένες στο Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών Θωμά Ταμβάκου. Ίσως θα έπρεπε να τις εντάξω στο βιβλίο. Τότε όμως ο αριθμός των σελίδων θα υπερέβαινε τις πεντακόσιες, από τις διακόσιες σελίδες στην τελική μορφή τού βιβλίου. Φυσικά το κόστος της έκδοσης θα ήταν πολύ υψηλό, με περίπου 30 ευρώ ανά αντίτυπο.
Η έκδοση είναι αφιερωμένη στους αείμνηστους και αγαπημένους μέντορες και φίλους μου: τον Δημήτρη Δραγατάκη, τον Ντίνο Κωνσταντινίδη, τον Τάκη Καλογερόπουλο, τον Δημήτρη Νικολάου, τον Νίκο Φυλακτό, τον Γιώργο Κωνστάντζο και τον Κώστα Μπραβάκη. Μαζί με τον Θόδωρο Αντωνίου, με γαλούχησαν και με οδήγησαν, ο καθένας με τον μοναδικό τρόπο και το ύφος του, σε πρωτόγνωρα για μένα πεδία σκέψης και γνώσης.
Η έκδοση παρήχθη σε περίπου τετρακόσια αριθμημένα αντίτυπα, με σκοπό να διατεθεί σε αρμόδιους μουσικούς φορείς, συλλόγους, βιβλιοθήκες, ωδεία, μουσικά σχολεία, πανεπιστημιακά ιδρύματα. Λίγα αντίτυπα διατίθενται προς πώληση από τον εκδοτικό οίκο ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΝΑΚΑΣ που είναι εξάλλου ο εκδότης έργων του Αντωνίου και από τον μουσικό οίκο ΠΑΠΑΓΡΗΓΟΡΙΟΥ-ΝΑΚΑΣ.
Ο σχεδιασμός για την έκδοση, πάλι ανά δύο έτη, ακόμη επτά πονημάτων, όπως τού Μάριου Βάρβογλη (το 2027), τού Γιάννη Ανδρέου Παπαϊωάννου (το 2029), του Γιάννη Κωνσταντινίδη (το 1931) κ.ο.κ. μοιάζει μεγαπήβολος και είναι ίσως ανέφικτος. Ελπίζω η σωματική και ψυχική υγεία μου να μου το επιτρέψει, με την ουσιαστική συνδρομή και πάλι της Μουσικής Εταιρείας Αλεξανδρούπολης και του Θανάση Τρικούπη, να υλοποιήσω τα περισσότερα από τα εκδοτικά σχέδια που προανέφερα.
Τέλος, ευχαριστώ όλους τους αγαπητούς και εκλεκτούς μουσικούς που ανταποκρίθηκαν ανιδιοτελώς στο κάλεσμά μου να παρουσιάσουν δείγματα της υπέροχης μουσικής δημιουργίας τού Θόδωρου Αντωνίου, ήδη φωνογραφημένα αλλά και μη φωνογραφημένα, όπως ο Ψαλμός Η’ έργο με το οποίο θα κλείσει η αποψινή εκδήλωση. Όλοι οι μουσικοί είχαν συνεργαστεί μαζί του και ο καθένας θα πει λίγα λόγια για αυτή τη συνεργασία.
Ας κρατήσουμε πάντα ζωντανή τη μνήμη τού αγαπημένου μας κορυφαίου δημιουργού και δασκάλου και ας προωθήσουμε -όπως ο καθένας μπορεί- το μοναδικό μουσικό Έργο του. Σας ευχαριστώ πολύ.
