Η ΠΕΡΙΩΝΥΜΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΦΗΤΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΝΑΒΑΛΟ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Σε ένα παλαιότερο ένθετο του Κυριακάτικου φύλλου της εφημερίδας Ελεύθερος Τύπος (17.3.2013)  Θρησκευτικά Αναγνώσματα, το οποίο έχει ως θέμα “Οι Απόκριες και η Χριστιανική Θρησκεία”, δημοσιεύτηκε κείμενο του Κωνσταντίνου Ι. Μπελέζου, Καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, που αφορά στην περίφημη ομιλία του μακαριστού Γέροντος Χαλκηδόνος Μελίτωνος για τον “Καρνάβαλο” (Μητροπολιτικός Ναός Αθηνών 8.3.1970). 

Νομίζω πως και μόνο αυτή την ομιλία να είχε εκφωνήσει ο επιφανής αυτός ιεράρχης του Οικουμενικού Θρόνου, θα είχε μείνει στην ιστορία.

Το κείμενο του καθηγητού Κ. Μπελέζου, είναι μία εξονυχιστική, θα λέγαμε, μελέτη πάνω στην ομιλία του Γέροντος Χαλκηδόνος και τα περί αυτήν. 

Ο Κ. Μπελέζος αναφέρεται και αυτός στις σφοδρές αντιδράσεις που προκάλεσε τότε η ομιλία – με πλήρη βιβλιογραφική τεκμηρίωση – αλλά και στην ουσία της ομιλίας, δηλ. στο υψηλό θεολογικό περιεχόμενό της, ασύμβατο – κατά πως φάνηκε – με την Ελλαδική θρησκευτική πραγματικότητα. Επίσης, αναλύει το γλωσσικό ιδίωμα της ομιλίας, την δομή της (κηρυγματική τεχνική) και επισημαίνει με έμφαση την εκπληκτική δεξιοτεχνία του Μελίτωνος στην ερμηνεία του βιβλικού λόγου και την επικαιροποίησή του, σύμφωνα με τις εκάστοτε και τις διαχρονικές ανάγκες του ανθρώπου. 

Παραθέτω στη συνέχεια κάποια αποσπάσματα από το άρθρο του Κ. Μπελέζου σχετικά με τις αντιδράσεις που προκλήθηκαν από την ομιλία: 

“Σε μια εποχή κατά την οποία η Ελλάδα ζούσε υπό καθεστώς στρατιωτικής δικτατορίας και κυριαρχούσε το πνεύμα της σωματειακής ευσέβειας, το κήρυγμα του Μελίτωνος προκάλεσε πρωτοφανές ενδιαφέρον, τέτοιο που δεν είχε προκαλέσει μέχρι τότε κήρυγμα από τον άμβωνα του Μητροπολιτικού Ναού. Επέσυρε όμως και την μήνιν από πρόσωπα και ομάδες θρησκευομένων που είχαν αποδυθεί, κατά τις δύο προηγούμενες δεκαετίες, σε έναν άνευ προηγουμένου αγώνα κατά των καρναβαλικών εκδηλώσεων, ιδίως εκείνων της Πάτρας...”. Ποιος πρωτοστατούσε σ' αυτόν τον “αγώνα”; Μα φυσικά ο Φλωρίνης Αυγουστίνης Καντιώτης, από αρχιμανδρίτης ήδη. Σύμφωνα με τον καθηγητή Κ. Μπελέζο, ο Φλωρίνης Αυγουστίνος “παρεξήγησε, όπως ήταν αναμενόμενο, την πρόσκληση του τελευταίου προς τον καρναβαλίζοντα άνθρωπο του παρόντος κόσμου, ο οποίος μεταμφιεζόμενος μπορεί να εκφράζει τη βαθύτατη ανάγκη του για εσωτερική μεταμόρφωση, κι εξέλαβε το κήρυγμά του ως στρεφόμενο προσωπικώς εναντίον του. Ξεκινώντας από μια μάλλον εκκλησιοπολεμική αποτίμηση της καταστάσεως ... κατηγόρησε ευθέως την κηρυγματική ερμηνεία του Χαλκηδόνος ως “αντορθόδοξη”, “ασεβή”, “βλάσφημη” και “σκανδαλώδη”. Χαρακτήρισε τον “ταλαίπωρο” Μελίτωνα ως “τον μεγαλύτερον και απαισιώτερον υποκριτήν, διότι υπό την προσωπίδα ορθοδόξου ιεράρχου έκρυπτεν αρχιερέα του Βάκχου, καλούντα τον χριστιανικόν λαόν εις εκδήλωσιν λατρείας προς τα ξόανα”, το δε κήρυγμά του ως “κήρυγμα σουρεαλιστικής τέχνης, περιφρονητικόν και καταλυτικόν του ενδόξου παρελθόντος της Εκκλησίας”. Κάνοντας χρήση όλων αυτών των χαρακτηρισμών ο Αυγουστίνος, εμήνυσε διά τηλεγραφήματος τον Μελίτωνα ενώπιον της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος (13.3.1970) και απαίτησε, εκτός πάσης κανονικής τάξεως, “να δικασθή” ο Μελίτων και “να καθαιρεθή προς παραδειγματισμόν” (!!!) 

Σχεδόν μισός αιώνας πέρασε από τότε και το σκηνικό είναι το ίδιο – φευ – αγαπητοί συνοδίτες. Τότε μηνύθηκε και έπρεπε “να καθαιρεθή” ο Μελίτων. Σήμερα ζητούνται “καθαιρέσεις” από τους ...απογόνους του Καντιώτη, για πολλούς ιεράρχες του Οικουμενικού Θρόνου, ακόμα και για τον ίδιο τον Πατριάρχη! Το πρόσχημα το ίδιο: “η κακοδοξία”, “ο οικουμενισμός” και άλλα παρόμοια γελοιωδέστατα. Τι βαθειά, αλήθεια, υστέρησις για την Εκκλησία μας, τόσα χρόνια το ίδιο σκηνικό; 

Με την ευκαιρία ας επαναλάβω εδώ: Αυτό που λέγεται στην Ελλάδα “οικουμενισμός” δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο στη νοσηρή φαντασία κάποιων διεστραμμένων που θέλουν συνεχώς να σπέρνουν ζιζάνια στο σώμα της Εκκλησίας. Κι αν κάποιοι σύγχρονοι, ενάρετοι και αγιασμένοι θεολόγοι και ποιμένες χρησιμοποίησαν τον όρο, αυτό δε σημαίνει τίποτα. Δηλαδή δεν εκφράζει την συνείδηση της Εκκλησίας γι' αυτό που υποτίθεται πως είναι ο “οικουμενισμός”. Τα περί “παναιρέσεως” είναι αστειότητες και αθλιότητες μαζί. Βλέπουμε ήδη στην Εκκλησία της Σερβίας – και όχι μόνο - τα σχίσματα αυτής της “λογικής”. Και φυσικά ο “οικουμενισμός” γεννάει διάφορες “αιρέσεις” όπως τον “ονοματοκρυπτισμό” (κατά π. Θ. Ζήσην) και άλλες παρόμοιες γελοιότητες. 

Όσο αυτές οι ομάδες που έχουν αποδυθεί σ' ένα “κυνήγι μαγισσών” (βλ. “αιρετικών”) και κινούνται σ' αυτή την αντιεκκλησιολογική τακτική, δεν απομονώνονται από την Εκκλησία της Ελλάδος, η ίδια θα εξακολουθεί να είναι “όμηρός” τους. Με αποτέλεσμα να μην μπορεί να μιλήσει προφητικά στο σύγχρονο κόσμο. Να μην μπορεί να αρθρώσει λόγο αληθινά θεολογικό και όχι νοσηρά καταγγελτικό ή ένοχα σιωπηρό.
Τον τελευταίο καιρό, λόγω "εξτρεμισμού" των "αντιοικουμενιστών", έχουμε - ευτυχώς! - παραπομπές στο Συνοδικό Δικαστήριο των κληρικών Θ. Ζήση, Ν. Μανώλη, αλλά και κάποιων από την Μητρόπολη Φλωρίνης. Ας ελπίσουμε στην οριστική αποβολή τους από το σώμα της Εκκλησίας, κάτι άλλωστε που οι ίδιοι επέλεξαν με την "αποτείχισή" τους. 

Ευτυχώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο διασώζει ακόμα την παράδοση του Γέροντος Χαλκηδόνος, κι αυτό είναι μια παρηγοριά, δηλ. την θεολογία της καταλλαγής και της ενότητας. Γιατί όπως εύστοχα σημειώνει ο καθηγητής Κ. Μπελέζος “αυτή ακριβώς είναι, εν τέλει, η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας στον κόσμο σήμερα: να επαναφέρει το αίτημα της ενότητας, κατεξοχήν δε της χριστιανικής ενότητας, και να μπορέσει – εν τη δυνάμει του Αγίου Πνεύματος – να εργασθεί για τη θεραπεία των πληγών του παρελθόντος και την επισυναγωγή των πάντων σε αυτήν”.

Και μη ξεχνάμε αυτό που είχε πει προφητικά ο αείμνηστος Γέρων Χαλκηδόνος για τους καιρούς μας: «Ἡ χθὲς παρῆλθε πρὸ πολλοῦ, οὔτε κἂν τὴν σήμερον ζῶμεν, μᾶς προέλαβεν ἡ μεθαύριον». Κι ακόμα: "Ὑποκρινόμενοι τὴν χθές, ἀπουσιάζομεν ἀπὸ τὴν σήμερον καὶ ἡ αὔριον ἔρχεται ἄνευ ἡμῶν."

Η ΑΘΗΝΑ ΚΑΚΟΥΡΗ, Ο ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

«Εφέτος, λέει, το Πνεύμα των Χριστουγέννων χάθηκε. Εψαξαν στα μαγαζιά και δεν το βρήκαν, έψαξαν στις ταβέρνες, στα ρεβεγιόν, στις κρουαζιέρες, μέχρι και στα φαστφουντάδικα έψαξαν. Ματαίως. Υπάρχουν σοβαρές υπόνοιες ότι απήχθη, ίσως μάλιστα και να εδολοφονήθη. Μακάρι! Γιατί αυτό δεν είναι παρά ένα ψευδεπίγραφο Πνεύμα των Χριστουγέννων. Το γνήσιο ζει και βασιλεύει και βρίσκεται εκεί που ήταν πάντοτε: μακριά από το αχόρταγο “εγώ”, συντροφιά με το παιδίον νέον, εκεί όπου η ψυχή χορταίνει με ταπεινοφροσύνη, με προσφορά, με συμπόνια, με το λίγο που όμως έρχεται από καρδιάς. Και του χρόνου, όλοι μας γεροί και λίγο πιο συνετοί!».

Αθηνά Κακούρη, συγγραφέας
Το Βήμα (30-12-2010)

Μία και μοναδική είναι η λύσις των προσωπικών, ως επίσης και των παγκοσμίων προβλημάτων και δεινών: Εγκατάλειψις του εγωϊσμού, της ιδιοτελείας, της αυταρκείας, πηγών πάσης αμαρτίας και δυστυχίας. Ταπείνωσις ενώπιον του μέχρι της φάτνης των αλόγων ταπεινωθέντος μεγάλου Θεού. Ας εξέλθωμεν από τα σκότη του εγωϊσμού… Ταπεινοί, ως οι ποιμένες, ας γονυπετήσωμεν προ της φάτνης… 

Μητροπολίτης Ίμβρου και Τενέδου (μετέπειτα Γέρων Χαλκηδόνος) Μελίτων 

Εγκύκλιος Ποιμαντορική επί τοις Χριστουγέννοις 1953.

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΙΕΡΕΑ ΣΤΗΝ ΝΟΡΜΑΝΔΙΑ

Απόψε, Τετάρτη 27 Ιουλίου 2016, στις 9 το βράδυ στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του PLP (Peloponnese/Πελοπόννησος) του περιφερειακού τηλεοπτικού σταθμού της Πάτρας και του νομού Αχαΐας, συνομίλησα με τον δημοσιογράφο Δημήτρη Αβραμίδη για το φαινόμενο του θρησκευτικού φανατισμού, με αφορμή την φρικιαστική δολοφονία του μάρτυρα ιερέα Jacques Hamel, κοντά στην πόλη Ρουέν στη Νορμανδία. 

Είναι πολλά που μπορεί να πει κανείς για όλη αυτή την ιστορία του θρησκευτικού φανατισμού, που αναδύθηκε δυναμικά στις μέρες μας λόγω ISIS. 

Αυτά που κατέθεσα στη σύντομη συζήτηση ως σκέψεις, δεν είναι άλλα από εκείνα που ανέπτυξε ο μακαριστός Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Μελίτων (1913-1989), την 18η Δεκεμβρίου του 1977, σε ομιλία που εξεφώνησε στον Καθεδρικό Ναό των Αθηνών την υπό τον τίτλο: «Αναρχία, Τρομοκρατία, Αεροπειρατεία και η Εκκλησία». Διαχρονική και επίκαιρη. 

Παραθέτω ένα μόνο χαρακτηριστικό απόσπασμα, επιφυλασσόμενος για την πλήρη δημοσίευσή της:

"Η πιο εύκολη φυγή από το πρόβλημα είναι να επιρρίψουμε όλες τις ευθύνες και όλες τις κατάρες στους αναρχικούς, τρομοκράτες και τους αεροπειρατές. Και η πιο πρακτική αντιμετώπιση της δυναμικής αυτής βίας είναι η με κάθε τρόπο οργάνωση μίας εξ ίσου και πλέον δυναμικής αντιβίας. Και εδώ τίθεται το ερώτημα. Και τίθεται παγκόσμια. Είναι αυτή λύσις; Η απάντηση στο ερώτημα, όχι προσωπική δική μου, αλλά από αυτά τα πράγματα και από την κρίση υπευθύνων και ενός μέρους της διεθνούς γνώμης, είναι όχι. 

Όταν κατηγορήθηκε η Γαλλία, ότι δεν λαμβάνει δραστήρια αντίμετρα σ’ αυτού του είδους την βία, ο Γάλλος Υπουργός της Δικαιοσύνης προέβη σε μια χαρακτηριστική βαρυσήμαντη δήλωση και είπε, ότι δεν νομίζει πως με την αντιβία το πρόβλημα της βίας λύεται. Στο ίδιο περίπου αποτέλεσμα κατέληξε τελευταία μία έρευνα του συνεργάτη της «Guardian» ανάμεσα στην κοινή γνώμη της Δυτικής Γερμανίας, που δεικνύει ότι ναι μεν υπάρχει σ’ αυτή την κοινή γνώμη κάποια ικανοποίηση από τα δυναμικά αντίμετρα της πολιτείας, αλλ’ όμως όχι ψυχική ηρεμία. Και καταλήγει η έρευνα στην αποκαλυπτική διαπίστωση, ότι η κοινή γνώμη φρονεί πως πρέπει αυτό το φοβερό πρόβλημα να εξετασθεί με ενδοσκόπηση και με αναζήτηση ευθυνών… 

Οι αναρχικοί, οι τρομοκράτες και οι αεροπειρατές είναι οι μόνοι υπεύθυνοι αυτού του Παγκόσμιου φαινομένου της βίας; Σας λέω όχι. Εμείς όλοι είμεθα οι συνυπεύθυνοι. Σε βαθύτερη ανάλυση είναι υπεύθυνος ο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τεχνολογικός και ευδαιμονιστικός πολιτισμός μας."

Π.Α.Α.

ΦΟΡΩΝΤΑΣ ΤΗ ΜΑΣΚΑ ΤΗΣ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑΣ...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

«Κατηγορώ την υποκρισία» είναι ο τίτλος της περίφημης ομιλίας του αειμνήστου Γέροντος Χαλκηδόνος Μελίτωνος την Κυριακή της Τυρινής του 1970 (8 Μαρτίου) στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών. Είναι γνωστή ως «η ομιλία για τον Καρνάβαλο»! 

Πολλοί θερμόαιμοι χριστιανοί σπεύδουν να προσάψουν στον Χαλκηδόνος Μελίτωνα την κατηγορία ότι «δικαιολογεί τον Καρνάβαλο, αντί να τον καταδικάζει απερίφραστα». Όταν εκφώνησε την ομιλία ο μακαριστός Χαλκηδόνος, ο Φλωρίνης Αυγουστίνος Καντιώτης, εμήνυσε διά τηλεγραφήματος τον Μελίτωνα ενώπιον της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος (13.3.1970) και απαίτησε, εκτός πάσης κανονικής τάξεως, “να δικασθή” ο Μελίτων και “να καθαιρεθή προς παραδειγματισμόν”. 

Ούτε ο Καντιώτης ούτε οι οπαδοί του μπόρεσαν να καταλάβουν ότι στην πραγματικότητα ο Χαλκηδόνος Μελίτων επισημαίνει ότι ο Καρνάβαλος ενσαρκώνει μια «τραγωδία», η οποία και παραμένει «άλυτη». Όμως, αυτή ακριβώς η τραγωδία του Καρναβάλου καλεί την Εκκλησία σε στοχασμό και βοήθεια, γι’ αυτό πρέπει να είναι αντικείμενο συμπάθειας και όχι λιθοβολισμού. Ο συνδυασμός του Καρναβάλου προς την υποκρισία και την ανάγκη της μεταμορφώσεως είναι πραγματικά αξιοπρόσεκτος. 

Η δύναμη της υποκρισίας είναι φοβερή! Τόσο γι’ αυτόν που την ζει και την ασκεί, όσο και γι’ αυτούς που την υφίστανται. Και είναι επικίνδυνη η υποκρισία, γιατί ανταποκρίνεται σ’ ένα βαθύ ψυχολογικό αίτημα του ανθρώπου. Ο άνθρωπος επιθυμεί, πολλές φορές διακαώς, να φανεί αυτός που δεν είναι. Ακόμα και ενώπιον του εαυτού του και ενώπιον του Θεού. 

Η μεταμόρφωση στην Εκκλησία ταυτίζεται με την «καλή αλλοίωση» που δεν είναι τίποτε άλλο παρά ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Αυτή η «καλή αλλοίωση» είναι η αναίρεση της υποκρισίας. Είναι η κατάκτηση μιας βαθιάς εσωτερικής ελευθερίας που πηγάζει από την βίωση του λόγου του Χριστού: «Μη κρίνετε κατ’ όψιν, αλλά την δικαίαν κρίσιν κρίνετε». Έτσι περνάμε από το προσωπείο στο πρόσωπο. Τα τελευταία χρόνια γίνεται πολύς λόγος στους θεολογικούς κύκλους και στον χώρο της Εκκλησίας γενικότερα, για την «θεολογία του προσώπου». Τολμά, μάλιστα, να σκεφθεί κανείς πως πρόκειται για μια «μόδα» εκλεκτικιστικού διανοητισμού και «μεταφυσικής» φιλοσοφίας. Το οξύμωρο είναι ότι ενώ πλέον έχουμε στα χέρια μας σπουδαία συγγράμματα σύγχρονων θεολόγων για το «πρόσωπο», ως συγκεκριμένη, μοναδική και ανεπανάληπτη οντότητα, παραμένουμε «αναλλοίωτοι» και μη μεταμορφούμενοι. 

Μακάρι οι Χριστιανοί να είχαν την εξαιρετική ευκολία ενός καρναβαλιστή, ο οποίος αλλάζει προσωπεία για να ζήσει έντονα στην καρναβαλική περίοδο. Κι αυτή η παράφορη επιθυμία του για ένταση τον οδηγεί - παραδόξως - σε μια ανυπόκριτη συμπεριφορά, όταν τουλάχιστον είναι συνεπής προς τις καρναβαλικές αρχές του… Αντιθέτως, στον εκκλησιαστικό χώρο παρατηρείται μια τρομερή ακαμψία στην συμπεριφορά των πιστών και των κληρικών. 

Η Κυριακή της Τυρινής είναι για την Εκκλησία η Κυριακή της «συγγνώμης». Ο ασπασμός της συγχώρησης που δίνεται στο ναό το απόγευμα της Κυριακής της Τυρινής, στην ακολουθία του κατανυκτικού Εσπερινού, μοιάζει πολλές φορές με κακόγουστο «καρναβαλικό» θέαμα. Πρόσωπα σκυθρωπά, βλοσυρά, αδιάφορα για τον πλησίον, παγερά ανέκφραστα, ανταλλάσσουν ένα υποκριτικό ασπασμό, αφού μόλις βγουν από το ναό παραμένουν το ίδιο αμεταμόρφωτα, όπως μπήκαν. Η υποκρισία και όχι η αγάπη έχει καταστεί πλέον «τρόπος υπάρξεως». Δευτέρα φύσις. Κι ας έχουν ακουστεί πύρινα κηρύγματα εναντίον της από «δόκιμους» ιεροκήρυκες. Το ξερίζωμα της υποκρισίας από τους χριστιανούς είναι υπόθεση ζωής και όχι θέμα μιας «επίκαιρης» ομιλίας. 

«Ποτέ δεν κάνει επίδειξη η αγιότης. Την αισθάνονται οι άνθρωποι και την ρουφούν όπως το άρωμα του ρόδου, το οποίο δεν εξαγγέλλει ούτε την ομορφιά του, ούτε τη χάρι του, ούτε το άρωμά του». (O Χαλκηδόνος Μελίτων). Απ’ τη διονυσιακή χαρά τους οι καρναβαλιστές αλαλάζουν και ξενυχτούν και γλεντούν και μεθούν. Τι κρίμα που η χαρά του Χριστού, η νηφάλιος μέθη, δεν διαποτίζει τους Χριστιανούς, ώστε να φτάσουν σε ακρότητες! Ακρότητες φιλανθρωπίας, φιλευσπλαχνίας, αγάπης. Όλα μοιάζουν - και μάλλον είναι -μίζερα, λίγα, ασήμαντα. 

Ευτυχώς ο διαχρονικός λόγος του αειμνήστου Χαλκηδόνος Μελίτωνος μάς δίνει το κριτήριο της γνησιότητας: «Τώρα εισερχόμεθα εις τηνΑγίαν Τεσσαρακοστήν και στο βάθος μάς αναμένει το όραμα, το θαύμα και το βίωμα της Αναστάσεως, το κατ’ εξοχήν βίωμα της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ας πορευθούμε προς αυτό το όραμα και βίωμα, όχι ασυγχώρητοι, όχι εν νηστεία απλώς κρέατος και ελαίου, όχι εν υποκρισία, αλλά εν ελευθερία, εν πνεύματι και αληθεία του πνεύματος».

Πολύ σωστά, φυσικά, ο Γέρων Χαλκηδόνος Μελίτων, γράφει "όχι εν υποκρισία, αλλά εν ελευθερία". Θυμάμαι, αίφνης, ένα απόφθεγμα του μεγάλου Μάριου Πλωρίτη: "Χωρίς την ελευθερία η γνώση γίνεται όργανο καταπίεσης, η αλήθεια διαστρέφεται σε απάτη, η αρετή καταντά ασεβής υποκρισία". 

Ο ΑΓΙΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΝΤΑ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΚΑΙ Ο ΜΕΓΑΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝ

Ο ΑΓΙΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝ 
ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου 

"Martyrium est semen Christianorum" 

(Tertullian) 

Ὅταν πρὸ καιροῦ καταπιάστηκε ὁ γράφων μὲ τὴν ἔρευνα πάνω σὲ κάποια ἔργα τοῦ διαπρεποῦς ζωγράφου, σκηνοθέτου, καλλιτεχνικοῦ διευθυντοῦ, σκηνογράφου καὶ ἐνδυματολόγου Βασίλη Φωτόπουλου (1934-2007) ποὺ κοσμοῦν χώρους τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ὁ ἅγ. Φιλαδελφείας εἶχε τὴν εὐγένεια καὶ καλωσύνη νὰ τοῦ προσφέρει μερικὲς πολύτιμες καὶ ἴσως μοναδικὲς φωτογραφίες ἐκ τοῦ Ἀρχείου του, ποὺ μόλις τὶς εἶδε ἀνατρίχιασε καὶ δὲν ἡσύχασε μέχρι σήμερα. Διότι ἐξέπεμπαν, κατὰ τὴν γνώμη του, ἕνα χθόνιο καὶ σχεδὸν "δαιμονικὸ" χαρακτῆρα. Παριστοῦν τὸν Ἅγ. Μελίτωνα, τὸν ὁποῖο ὠθεῖ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα στὴν παγωμένη λίμνη τῆς Σεβαστείας καὶ ἔχει πάνω στὸ κάτω μέρος τοῦ καστανοπράσινου ξύλινου πλαισίου του τὴν ἐρυθρὰν ἀναγνωριστικὴ ἐπιγραφή: "ὁ αγιος Μελίτων. εκ τῶν τεσσαράκωντα μαρτυρών.–". Εἶναι ἄνευ ὑπογραφῆς καὶ χρονολογίας.

Βασίλης Φωτόπουλος

Τὸ ἔργο αὐτὸ ἐπρόκειτο νὰ τοποθετηθεῖ στὸ νέο ξύλινο τέμπλο –σήμερα χαμηλὸ– τοῦ Παρεκκλησίου τῶν Ἁγίων Πατέρων τῆς Δ’ ἐν Χαλκηδόνι Οἰκουμενικῆς Συνόδου (451), τοῦ Μεγάρου τῆς Ἱ. Μητροπόλεως, διὸ καὶ θἆταν μικρῶν διαστάσεων, δῶρον τοῦ καλλιτέχνου πρὸς τὸν Γερο-Μελίτωνα μετὰ τοῦ ὁποίου συνεδέετο. Ἀρχικὰ δὲ βρισκόταν μέσα στὸ Παρεκκλήσιο, ὅμως μετὰ τὴν κοίμηση τοῦ Γέροντα (1989), τοῦτο πιθανῶς ἀπωλέσθη καὶ ἀγνοεῖται μέχρι σήμερον ἡ τύχη του, ὅπως καὶ ἀπὸ ἀκηδία διάφορες ἀφίσες καὶ σκηνικὰ καλλιτεχνῶν τῆς Πόλης. 

Παριστᾶ λοιπὸν τὸ Μαρτύριο τοῦ Ἁγίου Μελίτωνος καὶ πρόκειται περὶ μιᾶς ὅλως ἰδιορρύθμου συνθέσεως, ὀφειλομένης ἀσφαλῶς καὶ στὸ σκηνογραφικὸ τάλαντο τοῦ καλλιτέχνου. Στὰ ἄνω δύο τρίτα τοῦ πίνακος ὑπάρχει σὲ σχῆμα Ἁγίου Ποτηρίου μόρφωμα χρώματος κυανοῦ, ἡ βάση τοῦ ὁποίου κατευθύνεται "ὀχετικῶς" πρὸς τὸν Μάρτυρα καὶ ἀπολήγει πρὸς τὸ κάτω ἄκρον του σὲ τρεῖς ὀδόντας (τριαδολογικό;) σύμβολο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἐνῶ στὸ μέσο της προβάλλει ἐντόνως ὁ χρυσοῦς στέφανος τοῦ Μαρτυρίου. Τὸ φόντο εἶναι βαθὺ καστανοπράσινο. Τὸ τελευταῖο τρίτο καταλαμβάνει ἡ λίμνη, ἡ ὁποία στὸ πάνω μέρος της ἔχει μίαν ἀνοικτοῦ κυανοπράσινου χρώματος καὶ μετ’ ἐλαφρῶν κυμάτων ταινίαν, δηλωτικὴν τοῦ πάγου. Κάτωθεν δὲ αὐτῆς κεῖται "καταποντισμένος" καὶ οἰωνεὶ "τσαλαπατημένος" ὁ Ἅγιος ἀνάσκελα, ὑπὸ μορφὴν σχεδὸν ἑνὸς "καρκινοειδοῦς" ὀρνέου, τοῦ ὁποίου τὰ δάκτυλα τοῦ ἀριστεροῦ ποδὸς ἐξέρχονται τῆς ἐπιφανείας τῆς λίμνης, ἡ ὁποία παρ’ ὅλα ταῦτα παραμένει ἤρεμη ὡς "δεξαμένη (πολύτιμον) προσφοράν". Ὁ Μάρτυς ἐμφανίζεται τρόπον τινὰ ὡς κολυμβῶν ἀνέτως καὶ "χορευτικῶς" μὲ ἀνοικτὲς "χεροῦκλες"καὶ εὐλογοῦσες πλαδαρὲς παλάμες, τ.ἔ. εὐλογεῖ μαρτυρῶν καὶ ὄχι ἐνδυόμενος ἄμφια! Τὸ ὅλον σῶμα του ἔχει ἕνα παλαιστικὸ καὶ πλαδαρὸ χαρακτῆρα, ποὺ ἔρχεται σὲ ἀντίθεση μὲ τὴ νεανικὴ κεφαλή του, σύμβολο τῆς ἰσχύος ποὺ διέθετε καὶ ὁ μακαριστὸς Γέροντας. Ἡ ἡλιόμορφος κεφαλή του κλίνει ἐλαφρῶς πρὸς τὰ δεξιὰ μετὰ λεπτῆς στεφανοειδοῦς κόμης, λεπτὴ ρῖνα καὶ κλειστοὺς ὀφθαλμούς, ὑπείκοντας εἰς τὸ Μαρτύριον, χωρὶς ὅμως "νὰ τὰ βάζει κάτω" καὶ σὰν –ἀντιστρόφως ἀναγινωσκόμενος– νὰ λέγει: "Ἀλλοίμονο ὅποιος ΄΄ἀνεγκέφαλος΄΄ πέσει στὰ χέρια μου"! Περιβάλλεται δὲ ὑπὸ λεπτοῦ λευκοκυάνου φωτοστεφάνου. Τὸ σῶμα του εἶναι γυμνό, κιτρινωπὸ πρὸς τὰ δεξιὰ καὶ κυανοπράσινο ἀριστερὰ γεμάτο, δίκην χρυσογραφίας, ἀπὸ λεπτὲς παράλληλες μικρὲς γραμμὲς μὲ φῶτα στοὺς ὤμους, τὴν κοιλίαν, τὸ πρόσωπο καὶ ἑκασταχοῦ σκιές, πράγματα ποὺ προσδίδουν ἕνα μυστηριώδη χαρακτῆρα στὴ σύνθεση. Ἄλλωστε τὸ Μαρτύριο δὲν εἶναι ἕνα Μυστήριο; Ἡ ἐνηγκαλιάζουσα αὐτὸ λίμνη εἶναι κι’ αὐτὴ κυανοπράσινη. Ἄρα κυριαρχεῖ μία ἀσκητικὴ μορφολογία καὶ χρωματολογία. 

Ποία ὅμως ἡ εἰκονολογία τοῦ θέματος; Τὸ Πανάγιον καὶ ζωαρχικὸν Πνεῦμα, τὸ "βιαίως", αἰφνιδίως καὶ "ὅπου (ἂν) βούλεται πνεῖ", ὁδηγεῖ ὁρμητικῶς τὸν Ἅγιον εἰς τὸ Μαρτύριον, ὑπαινισσομένης τῆς περὶ τὴν πηδαλουχίαν τῆς Ἐκκλησίας σοφίας, ἑτοιμότητος καὶ διορατικότητος τοῦ Γερο-Μελίτωνος, χρησιμοποιούσης ἀριστοτεχνικῶς καὶ κατὰ περίπτωσιν μεθόδους ἄλλοτε ἠπίας καὶ ἄλλοτε εὐθαρσοῦς καὶ ρηξικελεύθου χαρακτῆρος (Φιλαδελφείας) –ἀποτόκους καὶ τῶν "σκολόπων", τοὺς ὁποίους κατὰ καιροὺς "ἐδοκίμασε", γνωστοῦ ὄντως τοῦ "πάσσαλος πασσάλῳ ἐκκρούεται"– καὶ ἀποβαίνοντος οὕτω σπάνιον ἡγετικὸν ὑπόδειγμα τῆς παλαιᾶς Σχολῆς ἀρχιερέων τοῦ Φαναρίου, διὰ τὰς ἐπερχομένας γενεάς, ἀλλὰ καὶ οἰωνεὶ πρόδρομος τῶν "σοφῶν κεφαλῶν" καὶ τῶν "ἐκκλησιαστικῶν" think tank τῆς σήμερον. 

Ὑποκλινόμεθα Γέροντα εὐγνωμόνως πρὸ τοῦ Σκήνους Σου.

Ο ΠΕΡΙΩΝΥΜΟΣ ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΝΑΒΑΛΟ ΠΙΟ ΕΠΙΚΑΙΡΟΣ ΠΑΡΑ ΠΟΤΕ!

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Δύο σημαντικά κείμενα είδαν χθες το φως της δημοσιότητας, αφορώντα στην περίφημη ομιλία του μακαριστού Γέροντος Χαλκηδόνος Μελίτωνος για τον “Καρνάβαλο” (Μητροπολιτικός Ναός Αθηνών 8.3.1970). 

Διαβάζοντάς τα κανείς, και έχοντας υπ' όψιν του φυσικά και την περιώνυμη ομιλία, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι και μόνο αυτή την ομιλία να είχε εκφωνήσει ο επιφανής αυτός – στον καιρό του – ιεράρχης του Οικουμενικού Θρόνου, θα είχε μείνει στην ιστορία. 

Το πρώτο κείμενο περί της ομιλίας αυτής είναι του Άρχοντος Ιερομνήμονος της Μ.τ.Χ.Ε. Καθηγητού Αριστείδη Πανώτη και δημοσιεύεται στην Πύλη Εκκλησιαστικών Ειδήσεων amen. 

Το δεύτερο κείμενο είναι του Κωνσταντίνου Ι. Μπελέζου, Επ. Καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, δημοσιευμένο στο ένθετο του Κυριακάτικου φύλλου (17.3.2013) της εφημερίδας Ελεύθερος Τύπος Θρησκευτικά Αναγνώσματα, το οποίο έχει ως θέμα “Οι Απόκριες και η Χριστιανική Θρησκεία”. 

Το κείμενο του Α. Πανώτη είναι οιονεί αυτοβιογραφικό, αφού ο ίδιος ο Άρχοντας έζησε όλο το ...παρασκήνιο της ομιλίας του Χαλκηδόνος Μελίτωνος στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών και το περιγράφει με ενάργεια τέτοια, σα να το ξαναζεί. Η προσωπική του σχέση, άλλωστε, με τον μακαριστό Μελίτωνα τον καθιστούσε αυτόχρημα αυτήκοο και αυτόπτη μάρτυρα όλων των σχετικών γεγονότων. Γι' αυτό, όπως ο ίδιος σημειώνει, “ως ο εωρακώς, θα σας εξιστορήσω υπό ποίες συνθήκες γράφτηκε και ακούστηκε πριν ακριβώς 43 χρόνια μια πραγματική δημηγορία του Γέροντα που και το ραδιοφωνικό άκουσμά της από τη Μητρόπολη των Αθηνών κατατάραξε τότε τις ακοές και τις συνειδήσεις των αλαζόνων κρατούντων και ανησύχησε τους εκλεγέντες «αριστίνδην» σε αρχιερατικούς θρόνους και ιδίως τούς καθ΄ έξιν φαντασμένους «ευσεβείς» της φαρισαϊκής «υψηγορίας».” 

Αφού ο Α. Πανώτης αναλύει το συλλογιστικό της ομιλίας του Χαλκηδόνος, καταλήγει πως “μετά την επισήμανση αυτών των αληθειών ήταν φυσικό όχι μόνων οι υπόλογοι αποδέκτες των λόγων του Γέροντα να αντιδράσουν, αλλά και οι κάθε λογής παραπλανητές της ευσεβείας της συνειδήσεως της Εκκλησίας και με διαμαρτυρίες και αναφορές να απευθυνθούν στην Ιερά Σύνοδο επιστρατεύοντας κάθε δογματική ασυναρτησία και κανονική αντιφατικότητα για να επιτιμηθεί ο Χαλκηδόνος ως κακόδοξος. Αυτό όμως είχε αντίθετα αποτελέσματα γιατί δημοσιεύθηκε στον Δελτίο της «Επισκέψεως» που εκδίδετο από το Πατριαρχικό Κέντρο της Γενεύης μία συντριπτική θεολογική και Πατερική θεμελίωση των λόγων του Γέροντα, που και έφραξε για πάντα την αυθάδη προπέτεια της οργανωσιακής κακεντρέχειας”. 

Το άλλο κείμενο, τώρα, του καθηγητού Κ. Μπελέζου, είναι μία εξονυχιστική, θα λέγαμε, μελέτη πάνω στην ομιλία του Γέροντος Χαλκηδόνος και τα περί αυτήν. 

Ο Κ. Μπελέζος αναφέρεται και αυτός στις σφοδρές αντιδράσεις που προκάλεσε τότε η ομιλία – με πλήρη βιβλιογραφική τεκμηρίωση – αλλά και στην ουσία της ομιλίας, δηλ. στο υψηλό θεολογικό περιεχόμενό της, ασύμβατο – κατά πως φάνηκε – με την Ελλαδική θρησκευτική πραγματικότητα. Επίσης, αναλύει το γλωσσικό ιδίωμα της ομιλίας, την δομή της (κηρυγματική τεχνική) και επισημαίνει με έμφαση την εκπληκτική δεξιοτεχνία του Μελίτωνος στην ερμηνεία του βιβλικού λόγου και την επικαιροποίησή του, σύμφωνα με τις εκάστοτε και τις διαχρονικές ανάγκες του ανθρώπου. 

Παραθέτω στη συνέχεια κάποια αποσπάσματα από το άρθρο του Κ. Μπελέζου σχετικά με τις αντιδράσεις που προκλήθηκαν από την ομιλία: 

“Σε μια εποχή κατά την οποία η Ελλάδα ζούσε υπό καθεστώς στρατιωτικής δικτατορίας και κυριαρχούσε το πνεύμα της σωματειακής ευσέβειας, το κήρυγμα του Μελίτωνος προκάλεσε πρωτοφανές ενδιαφέρον, τέτοιο που δεν είχε προκαλέσει μέχρι τότε κήρυγμα από τον άμβωνα του Μητροπολιτικού Ναού. Επέσυρε όμως και την μήνιν από πρόσωπα και ομάδες θρησκευομένων που είχαν αποδυθεί, κατά τις δύο προηγούμενες δεκαετίες, σε έναν άνευ προηγουμένου αγώνα κατά των καρναβαλικών εκδηλώσεων, ιδίως εκείνων της Πάτρας...”. Ποιος πρωτοστατούσε σ' αυτόν τον “αγώνα”; Μα φυσικά ο Φλωρίνης Αυγουστίνης Καντιώτης, από αρχιμανδρίτης ήδη. Σύμφωνα με τον καθηγητή Κ. Μπελέζο, ο Φλωρίνης Αυγουστίνος “παρεξήγησε, όπως ήταν αναμενόμενο, την πρόσκληση του τελευταίου προς τον καρναβαλίζοντα άνθρωπο του παρόντος κόσμου, ο οποίος μεταμφιεζόμενος μπορεί να εκφράζει τη βαθύτατη ανάγκη του για εσωτερική μεταμόρφωση, κι εξέλαβε το κήρυγμά του ως στρεφόμενο προσωπικώς εναντίον του. Ξεκινώντας από μια μάλλον εκκλησιοπολεμική αποτίμηση της καταστάσεως ... κατηγόρησε ευθέως την κηρυγματική ερμηνεία του Χαλκηδόνος ως “αντορθόδοξη”, “ασεβή”, “βλάσφημη” και “σκανδαλώδη”. Χαρακτήρισε τον “ταλαίπωρο” Μελίτωνα ως “τον μεγαλύτερον και απαισιώτερον υποκριτήν, διότι υπό την προσωπίδα ορθοδόξου ιεράρχου έκρυπτεν αρχιερέα του Βάκχου, καλούντα τον χριστιανικόν λαόν εις εκδήλωσιν λατρείας προς τα ξόανα”, το δε κήρυγμά του ως “κήρυγμα σουρεαλιστικής τέχνης, περιφρονητικόν και καταλυτικόν του ενδόξου παρελθόντος της Εκκλησίας”. Κάνοντας χρήση όλων αυτών των χαρακτηρισμών ο Αυγουστίνος, εμήνυσε διά τηλεγραφήματος τον Μελίτωνα ενώπιον της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος (13.3.1970) και απαίτησε, εκτός πάσης κανονικής τάξεως, “να δικασθή” ο Μελίτων και “να καθαιρεθή προς παραδειγματισμόν” (!!!) 

Σχεδόν μισός αιώνας πέρασε από τότε και το σκηνικό είναι το ίδιο – φευ – αγαπητοί συνοδίτες. Τότε μηνύθηκε και έπρεπε “να καθαιρεθή” ο Μελίτων. Σήμερα ζητούνται “καθαιρέσεις” από τους ...απογόνους του Καντιώτη, για πολλούς ιεράρχες του Οικουμενικού Θρόνου! Το πρόσχημα το ίδιο: “η κακοδοξία”, “ο οικουμενισμός” και άλλα παρόμοια γελοιωδέστατα. Τι βαθειά, αλήθεια, υστέρησις για την Εκκλησία μας, τόσα χρόνια το ίδιο σκηνικό; 

Με την ευκαιρία ας γράψω κι αυτό που από καιρό ήθελα. Αυτό που λέγεται “οικουμενισμός” δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο στη νοσηρή φαντασία κάποιων διεστραμμένων που θέλουν συνεχώς να σπέρνουν ζιζάνια στο σώμα της Εκκλησίας. Κι αν κάποιοι σύγχρονοι, ενάρετοι και αγιασμένοι θεολόγοι και ποιμένες χρησιμοποίησαν τον όρο, αυτό δε σημαίνει τίποτα. Δηλαδή δεν εκφράζει την συνείδηση της Εκκλησίας γι' αυτό που υποτίθεται πως είναι ο “οικουμενισμός”. Τα περί “παναιρέσεως” είναι αστειότητες και αθλιότητες μαζί. Βλέπουμε ήδη στην Εκκλησία της Σερβίας – και όχι μόνο - τα σχίσματα αυτής της “λογικής”. Και φυσικά ο “οικουμενισμός” γεννάει διάφορες “αιρέσεις” όπως τον “ονοματοκρυπτισμό” (κατά π. Θ. Ζήσην) και άλλες παρόμοιες γελοιότητες. 

Όσο αυτές οι ομάδες που έχουν αποδυθεί σ' ένα “κυνήγι μαγισσών” (βλ. “αιρετικών”) και κινούνται σ' αυτή την αντιεκκλησιολογική τακτική, δεν απομονώνονται από την Εκκλησία της Ελλάδος, η ίδια θα εξακολουθεί να είναι “όμηρός” τους. Με αποτέλεσμα να μην μπορεί να μιλήσει προφητικά στο σύγχρονο κόσμο. Να μην μπορεί να αρθρώσει λόγο αληθινά θεολογικό και όχι νοσηρά καταγγελτικό ή ένοχα σιωπηρό. 

Ευτυχώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο διασώζει ακόμα την παράδοση του Γέροντος Χαλκηδόνος, κι αυτό είναι μια παρηγοριά, δηλ. την θεολογία της καταλλαγής και της ενότητας. Γιατί όπως εύστοχα σημειώνει ο καθηγητής Κ. Μπελέζος “αυτή ακριβώς είναι, εν τέλει, η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας στον κόσμο σήμερα: να επαναφέρει το αίτημα της ενότητας, κατεξοχήν δε της χριστιανικής ενότητας, και να μπορέσει – εν τη δυνάμει του Αγίου Πνεύματος – να εργασθεί για τη θεραπεία των πληγών του παρελθόντος και την επισυναγωγή των πάντων σε αυτήν”.

Ο ΝΥΜΦΙΟΣ ΕΡΧΕΤΑΙ! ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΘΟΣ...

Λόγος εκφωνηθείς υπό του Μητροπολίτου Γέροντος Χαλκηδόνος Μελίτωνος (1913 - 1989) στον Πάνσεπτο Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου, κατά την Ακολουθία του Νυμφίου, το εσπέρας της Κυριακής των Βαΐων, την 2α Απριλίου του 1972

Αδελφοί μου,

Όπως επί αιώνας, διασχίζων κάθε είδους νύκτες και ανέμους, ακολουθούμενος από τα ία και τις ανεμώνες, προσπερνών αρχαία γνώριμα τείχη και βαδίζων επάνω εις τα λιθόστρωτα των ιδίων στενών δρόμων, έρχεται απόψε εις του Φαναρίου το παλαιόν μοναστήριον, εις την Μεγάλην Εκκλησίαν Του –Μόνος και Ολόϊδιος– ο Νυμφίος.

Ιδού ο Νυμφίος έρχεται. Και έρχεται εν τω μέσω της νυκτός, ωσάν ένα φως, μέσα από τον άνεμον, ωσάν την γαλήνην. Έτσι, όπως πάντοτε, απόψε εις το Φανάριον, ο Νυμφίος έρχεται. Και ημείς οι δούλοι, γρηγορούντες, Τον αναμένομεν, πιστοί, εις τον ίδιον τόπον, και διαβαίνοντες τα σύνορα των αλλαγών. Τον υποδεχόμεθα και τον προσκυνούμεν. Ευλογημένος ο Νυμφίος, ο που πάλιν έρχεται. Και μακάριοι οι δούλοι, που και πάλιν ευρίσκει γρηγορούντας.

Αλλ’ ο Νυμφίος απόψε δεν έρχεται μόνον εδώ και μόνον προς ημάς. Έρχεται προς την κάθε ανθρωπίνην κατάστασιν, προς τον κάθε άνθρωπον. Και έρχεται διά να μας εισαγάγη εις το δραματικόν μυστήριον του Θείου Πάθους. Έτσι, ως Νυμφίον πορευόμενον προς γάμον, Τον είδε και Τον εβίωσε η Εκκλησία τον Κύριόν της, εις την είσοδον του Πάθους. Γάμος και Πάθος. Παντοδυναμία και ένδεια. Λατρεία και χλεύη. Θείον μεγαλείον και τελειότης και κάλλος –και ακάνθινος στέφανος και κοκκίνη χλαμύς και κάλαμος και θρόμβοι αίματος. Απαστράπτουσα Θεότης και πάσχουσα ανθρωπότης…

Όλα αυτά, τα άντικρυς αντίθετα, επί το αυτό συναπτόμενα, συνταυτισμένα και ηνωμένα εις το ένα και μοναδικόν πρόσωπον του Νυμφίου της Εκκλησίας. Οποία αντινομία, οποίον φοβερόν παράδοξον, που εκστασιάζει τον νουν του ανθρώπου και συντρίβει την ανθρωπίνην καρδίαν. Αλλά και οποία θεολογική σοφία εις αυτό το όραμα και εις αυτήν την υπαρξιακήν εμπειρίαν της Εκκλησίας, να βιώση και να εικονίση ως Νυμφίον τον προς το πάθος εκλόμενον Κύριόν της. Με την εικόνα του Νυμφίου έναντι της προοπτικής του βάθους της όλης πλοκής του Θείου Δράματος, έχουμε μίαν γεύσιν του παραδόξου, δηλαδή μίαν προσπέλασιν του θεανδρικού μυστηρίου και της δι’ αυτού απολυτρώσεως της όλης χριστιανικής αληθείας και περιπετείας.

Θεώμενοι απόψε τον Νυμφίον, αιφνιαδιαζόμεθα προς στιγμήν, ή περιπίπτομεν εις άτοπον συναισθηματισμόν. Θεωρούμε τον Νυμφίον ως κάτι παρόμοιον προς ήρωα αρχαίας τραγωδίας, ως μορφήν τραγικήν. Δεν είναι. Διότι το Θείον Πάθος δεν είναι τραγωδία. Δεν είναι η αδιέξοδος της αμαρτίας. Είναι η διέξοδός της. Το πάθος εδώ δεν επιβάλλεται έξωθεν, αλλ’ έσωθεν, εκ της αγάπης. Είναι εκούσιον. Εδώ ο πάσχων δεν είναι αυτός που νομοτελικώς οφείλει να πάθη, ούτε το θύμα ανωνύμων δυνάμεων, αλλ’ ο παντάπασιν αδιανοήτως πάσχων. Και ο θείος παράγων δεν είναι, εδώ, είδος από μηχανής Θεού, που επεμβαίνει την τελευταίαν στιγμήν και μηχανικώς λύει την τραγωδίαν. Εδώ είναι ο Θεός πάσχων ως άνθρωπος, αντί του ανθρώπου. Είναι ο αναμάρτητος, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου. Είναι η αγάπη, που εκουσίως εμπλέκεται εις την ανθρωπίνην τραγωδίαν, εν παραδόξω ευθυνη αμαρτωλότητος, και με το πάθος και την θυσίαν λύει τα άλλως άλυτα. Αυτό είναι και λέγεται: Τα επέκεινα της τραγωδίας. Απόψε ο Νυμφίος μας οδηγεί επέκεινα της τραγωδίας, εις την περιοχήν του θεανδρικού παραδόξου, το οποίον ημπορούν να προσψαύσουν και να βιώσουν, όσοι γνωρίζουν εν πίστει να σιωπούν, να κενώνουν εαυτούς από τον εαυτόν τους και να θαυμάζουν.

Απόψε μείνατε σιωπηλοί, αδειάσατε τον εαυτόν σας από τον εαυτόν σας και θαυμάσατε. Σας βεβαιώ, απόψε, μέσα από τους στενούς δρομίσκους του Διπλοφαναρίου, μέσα από την άνοιξιν, εδώ προς ημάς ο Νυμφίος έρχεται.

Γρηγορείτε και προσεύχεσθε.

ΓΕΡΩΝ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΜΕΛΙΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΠΑ ΠΑΥΛΟ ΣΤ'

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΙΣ

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΠΑΝ ΡΩΜΗΣ ΠΑΥΛΟΝ ΣΤ'

ΕΠΙ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΗΡΙΔΙ ΤΗΣ ΑΡΣΕΩΣ ΤΩΝ ΑΝΑΘΕΜΑΤΩΝ

Γέροντος Χαλκηδόνος Μελίτωνος

Ελέχθη εν Βατικανώ, τη 14η Δεκεμβρίου 1975

Αγιώτατε,

Μνήμη και λήθη υφαίνουν την ιστορίαν, η δε θεία πρόνοια και οικονομία κατευθύνει και ανακεφαλαιώνει αυτήν. Ως ενθυμούμαι καλώς, την 7ην Δεκεμβρίου του έτους 1965, μετά την εν Βασιλική του Αγίου Πέτρου μνημειώδη τελετήν της άρσεως των αναθεμάτων μεταξύ Ρώμης και Κωνσταντινουπόλεως, κατά την επίσημον ακρόασιν της Αντιπροσωπείας του Οικουμενικού Πατριαρχείου παρά τη Υμετέρα Αγιότητι εν τη αιθούση των αμφίων, εις απάντησιν προσφωνήσεώς μου προς Αυτήν, η Αγιότης Αυτής ανέφερε, μεταξύ άλλων, το ακόλουθον ανέκδοτον, ότι ποτέ άνθρωπός τις προσήλθεν Έλληνι τινι σοφώ και προέτεινεν αυτώ μεγάλην αμοιβήν εις το διδάξαι αυτόν την τέχνην του ενθυμείσθαι, ο δε σοφός απήντησεν ότι ήτο έτοιμος να χορηγήση διπλασίαν αμοιβήν, εαν ο αιτών θα ηδύνατο να διδάξη εις αυτόν την τέχνην του λησμονείν. Και προσέθεσε τότε η Υμετέρα Αγιότης, προ ολίγων λεπτών εις τον Άγιον Πέτρον ετελέσαμεν μίαν πράξιν λήθης θλιβερού γεγονότος του παρελθόντος.

Σήμερον, Αγιώτατε, επανερχόμεθα ίνα τελέσωμεν, την φοράν ταύτην, μίαν πράξιν μνήμης, μνήμης της λήθης του παρελθόντος. Όχι όλου του παρελθόντος, αλλά του παρελθόντος εκείνου μόνον, το οποίον πρέπει να μείνη στο παρελθόν. Αι Εκκλησίαι της Ρώμης και της Κωνσταντινουπόλεως τιμώσαι σήμερον την δεκαετηρίδα της άρσεως των μεταξύ αυτών αναθεμάτων, καλούνται εκ μεν του παρελθόντος να επαναλάβωσι παν ό,τι κοινόν μεταξύ αυτών, κοινόν τη μία αγία Εκκλησία του Χριστού, να αποβάλωσι δε παν ό,τι διαιρεί, και, εν τοιαύτη αξιοποιήσει του παρελόντος να οικοδομήσωσι το παρόν διά την εν ενότητι ολοκλήρωσιν του μέλλοντος. Και ταύτα, η σημερινή επετηρίς ενέχει, διά τας δύο ημών αγίας Εκκλησίας και επέκεινα τούτων, δι' αυτών, διά την εν γένει Εκκλησίαν του Χριστού επι της γης, μίαν νέαν έννοιαν της Οικουμενικής κινήσεως, την φοράν ταύτην εδραζομένης επί εκκλησιολογικής βάσεως, εκπορευομένης από του παρελθόντος διά της οδού της μιάς ενοποιού παραδόσεως, συνεχιζομένης εν τω παρόντι και οδευούσης προς την αύριον του Χριστού, προς την ορατήν επι της γης Μίαν, Αγίαν, Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν.

Εν τοιούτω ιερώ οράματι, εν τοιαύτη υπακοή εις το θείον θέλημα, εν τοιαύτη αποτιμήσει της περί ημάς Χριστιανικής πραγματικότητος, αλλά και της πραγματικότητος του κόσμου όλου, ερχόμεθα σήμερον εξ Ανατολών εις Δύσιν. Έχομεν το ιερόν προνόμιον ημείς οι ταπεινοί απεσταλμένοι της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως να μεταφέρομεν τη Υμετέρα γερασμιωτάτη Αγιότητι τον ασπασμόν του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου κ..κ. Δημητρίου του Α' και να επιδώσωμεν ταις σεπταίς Υμών χερσί τα εκείνου τίμια αδελφικά Γράμματα, διά των οποίων εξαγγέλλονται δύο συγκεκριμένα γεγονότα, ήτοι η κατόπιν πανορθοδόξου διαβουλεύσεως σύστασις Διορθοδόξου Τεχνικής Θεολογικής Επιτροπής, προς προετοιμασίαν απο ορθοδόξου πλευράς του μετά της αγίας Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας θεολογικού διαλόγου, ως επίσης, και η σύστασις εις το Οικουμενικόν Πατριαρχείον μιάς ειδικής Συνοδικής Επιτροπής επί του θεολογικού διαλόγου μετά της Ρώμης. Τοιουτοτρόπως είμεθα ευτυχείς, διότι κατά την συμπλήρωσιν δεκαετίας απο του ιστορικού γεγονότος της άρσεως των αναθεμάτων, διά μιάς τοιαύτης θετικής προόδου, δυνάμεθα να διερμηνεύσωμεν την θέλησιν της καθ' ημάς Χριστιανικής Ανατολής, όπως, ομού μετά της Χριστιανικής Δύσεως, δώσωμεν προς τον κόσμον κοινήν μαρτυρίαν, ότι Είς Κύριος, μία πίστις, Έν βάπτισμα, μία Εκκλησία και εν αυτή Είς ο κόσμος του Θεού.

Αγιώτατε,

Επιτρέψατέ μοι να καταλήξω με τους ιδίους περίπου λόγους, με τους οποίους κατέληξα προσφωνών Υμάς προ δεκαετίας. Εντός ολίγου όλοι οι επι γης Χριστιανοί θα εορτάσωμεν Χριστούγεννα. Ας αναλογισθώμεν το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Θεού ενανθρωπιζομένου δια να υπάρξη η Εκκλησία Του επί της γης. Ας αναλογισθώμεν την ευθύνην ημών διά να μη μένη πλέον ο αγγελικός ύμνος των Χριστουγέννων μία ειδυλλιακή φυγή από της πραγματικότητος, αλλά να είναι πραγματικότης, ήτοι πράγματι από της γης να ανέρχηται δόξα τω εν Υψίστοις Θεώ, πράγματι να είναι εδραιωμένη επί της γης η ειρήνη, πράγματι να υπάρχη εν ανθρώποις ευδοκία, εν τη μιά Εκκλησία, τη βασιλεία του Θεού επί της γης, ήτις έλθοι εφ' ημάς. Αμήν.

Η φωτό του Μητροπ. Χαλκηδόνος από Άγιον Μύρον