ΣΕΙΡΑ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΕ ΣΤΗΝ ΜΟΣΧΑ Ο π. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ (ΦΩΤΟ)

Ολοκληρώθηκε επιτυχώς η σειρά διαλέξεων του αρχιμ. Παντελεήμονος Μανουσάκη, Καθηγητού Φιλοσοφίας, στην Μόσχα. 

Προσκεκλημένος του Θεολογικού Ινστιτούτου Μεταπτυχιακών και Διδακτορικών Σπουδών «Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος», και με την υποστήριξη του Templeton Foundation, ο π. Παντελεήμων Μανουσάκης παρουσίασε στο Μοσχοβίτικο κοινό μια σειρά ομιλιών υπό την θεματική ενότητα: Δημιουργία - Ιστορία - Εσχατολογία. 

Αφιχθείς στην Μόσχα ο π. Παντελεήμων έγινε δεκτός από τον Σεβ. Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ κ. Ιλαρίωνα ο οποίος και παρέθεσε γεύμα στον προσκεκλημένο ομιλητή. 

Η πρώτη ομιλία με θέμα την δημιουργία πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 24 Νοεμβρίου στο Πολιτιστικό κέντρο “PokrovskiyeVorota.” Η δεύτερη ομιλία με θέμα την Ιστορία έλαβε χώρα στις αίθουσες του Higher School of Economics της Μόσχας ενώπιον φοιτητών την εν λόγω Σχολής την Τετάρτη 25 Νοεμβρίου. Η τρίτη δημόσια ομιλία με θέμα την εσχατολογία πραγματοποιήθηκε στη αίθουσα τελετών του θεολογικού Ινστιτούτου «Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος» την Πέμπτη 26 Νοεμβρίου. 

Την επομένη ημέρα, ο π. Μανουσάκης διηύθυνε τρία σεμινάρια με την συμμετοχή καθηγητών και μεταπτυχιακών φοιτητών φιλοσοφίας και θεολογίας από την Μόσχα, την Αγία Πετρούπολη, το Κίεβο, και την Λευκορωσία.

ΜΙΑ 14ΧΡΟΝΗ ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΖΑΚ ΝΤΕΡΙΝΤΑ ΣΤΟΝ π. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΑ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗ

[Αναδημοσιεύουμε εδώ, με την άδεια του Αρχιμ. π. Παντελεήμονα Μανουσάκη, Καθηγητή Φιλοσοφίας στις Η.Π.Α., μια συνέντευξη που του είχε παραχωρήσει ο Ζακ Ντεριντά λίγο μετά την επίθεση στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης και είχε δημοσιευτεί στο Βήμα (9.12.2001). Η συζήτηση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί η επικαιρότητα φέρνει στο προσκήνιο ανάλογα με τότε ερωτήματα.] 

Η 18η Οκτωβρίου ήταν η ημέρα που είχαμε δώσει ραντεβού, στο γραφείο που του είχε παραχωρηθεί από το New York University. Φθάνοντας στη Νέα Υόρκη το πρωί εκείνης της ημέρας ­ ύστερα από μερικές ώρες ταξίδι με το λεωφορείο, αφού το αεροπλάνο δεν θα μπορούσε καν να αποτελέσει επιλογή καθώς αναμέναμε μια δεύτερη τρομοκρατική επίθεση ήταν αναπόφευκτη η σκέψη σ’ εκείνο το πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου, ένα μήνα πριν, από το οποίο δεν είχαμε ακόμη συνέλθει. Βαδίζοντας στους δρόμους του Μανχάταν, αυτό προς το οποίο το βλέμμα αμέσως στρεφόταν ήταν ένα κενό σημείο στον ουρανό: εκεί όπου κάποτε υψώνονταν οι δύο πύργοι. Ο,τι θύμιζε τώρα την παρουσία τους ήταν μια στήλη καπνού από τη φωτιά που ακόμη έκαιγε και η έντονη μυρωδιά του καμένου. Αυτές ήταν οι συνθήκες της συνάντησής μας. Οταν ο Ντεριντά κάθισε απέναντί μου η κουβέντα μας γρήγορα στράφηκε στις επιπτώσεις του πρόσφατου τότε τρομοκρατικού χτυπήματος, στον πόλεμο που βρισκόταν στις πρώτες εβδομάδες του, στον ρόλο της Ευρώπης, στην προσπάθεια της φιλοσοφίας να κατανοήσει και να νοηματοδοτήσει ό,τι συνέβαινε γύρω μας. 

Σε πρόσφατη συνέντευξή σας μιλήσατε για την αποδόμηση (deconstruction) ως επιλογή της ασυνέχειας έναντι της συνέχειας, της διαφοράς έναντι της συνδιαλλαγής. Στο πρακτικό επίπεδο, την επομένη των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου, δεν χρειαζόμαστε ­τώρα όσο ποτέ την επίτευξη μιας κάποιας συνδιαλλαγής; 

«Είναι μια πολύ καλή ερώτηση. Φυσικά δεν έχω τίποτε εναντίον της συνδιαλλαγής και πιστεύω πως θα πρέπει να πράξουμε ό,τι μπορούμε προκειμένου να επιτύχουμε μια συνδιαλλαγή αντάξια του ονόματός της, είτε αυτή πρόκειται να είναι το τέλος του πολέμου είτε το τέλος των βιαιοπραγιών. Μια και αναφερθήκατε όμως στα όσα συμβαίνουν σήμερα στον κόσμο ­ σε έναν πόλεμο που δεν είναι πραγματικά πόλεμος με την κλασική σημασία του πολέμου, σε μια τρομοκρατία που δεν είναι τρομοκρατία με την κλασική σημασία όλες αυτές οι νέες μορφές βιαιότητας θέτουν υπό αμφισβήτηση τις παλιές έννοιες του πολέμου, της τρομοκρατίας, ακόμη και του έθνους/κράτους. Δεδομένης λοιπόν της αναφοράς σας σε αυτά τα παραδείγματα, η πολιτική επιλογή μου θα ήταν με το μέρος της συνδιαλλαγής, μιας συνδιαλλαγής όμως που δεν θα εκφυλιζόταν σε ένα είδος συμβιβασμού όπου ο Αλλος (όπως συνήθως συμβαίνει) με αυτόν ή τον άλλον τρόπο χάνει την ιδιομορφία του, την ταυτότητά του, την επιθυμία του. 

Μιας συνδιαλλαγής επίσης που δεν θα μετατρεπόταν σε ένα είδος “συμφωνίας” προκειμένου να εκμεταλλευτούμε τον Άλλο. Συνεπώς, αν υπήρχε ένα είδος δίκαιης συνδιαλλαγής, τότε φυσικά θα ενδιαφερόμουν για τη συνδιαλλαγή. Κάθε φορά η επιλογή μου θα ήταν με το μέρος της ζωής και όχι του θανάτου. Τώρα, αν προσπαθήσουμε να αποδώσουμε δικαιοσύνη, θα προσέξουμε ότι και οι δύο πλευρές στο παράδειγμα που αναφέρατε δρουν υπό την πεποίθηση ότι αγωνίζονται για έναν “δίκαιο” σκοπό. Ακόμη και αυτοί που διέπραξαν την αεροπειρατεία των συγκεκριμένων αεροπλάνων, όπως και αυτοί που σκορπίζουν τον άνθρακα, θα έλεγαν ότι οι πράξεις τους, όσο αποτρόπαιες κι αν είναι, προκλήθηκαν από την “τρομοκρατία” της αντίπαλης πλευράς, αυτής των Ηνωμένων Πολιτειών. 

Αν λοιπόν μπορούσαμε να επιτύχουμε ένα είδος συνδιαλλαγής που θα σήμαινε το τέλος της βίας και θα επέφερε τη συμφωνία επί τη βάσει κάποιων κοινών πεποιθήσεων, τότε γιατί όχι. Αν όμως η συνδιαλλαγή δεν σημαίνει παρά την πρόφαση στην κατάπαυση του πυρός ώστε αύριο ο κύκλος της βίας να ξαναρχίσει, τότε θα ήμουν πολύ διστακτικός. 

Μια και δεν μπορούμε να αποφύγουμε την αναφορά στην 11η Σεπτεμβρίου και καθώς δεν μπορώ να αρχίσω την οποιαδήποτε δημόσια ομιλία ή συζήτηση δίχως να αναφερθώ στα ακατονόμαστα γεγονότα που έχουν λάβει την επωνυμία εκείνης της ημέρας, πιστεύω ότι σήμερα το είδος της βίας είναι τέτοιο ώστε δεν μπορεί να υπάρξει συνδιαλλαγή προτού σταματήσει κάθε βιαιοπραγία. Ας ειπωθεί ότι βρίσκω τις Ηνωμένες Πολιτείες αθώες ως προς τη συγκεκριμένη τρομοκρατική επίθεση, ωστόσο δεν θα μπορέσουμε να επιτύχουμε τη συνδιαλλαγή προτού η συγκεκριμένη μορφή βίας σταματήσει. Το πεδίο δράσης έχει αλλάξει. Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι θα καταστεί δυνατόν να εντοπίσουμε τον υπεύθυνο πίσω από τα τρομοκρατικά χτυπήματα ως κάποιο συγκεκριμένο άτομο ή ως το δίκτυο ομάδας ατόμων το οποίο δεν πιστεύω ότι ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, ας υποθέσουμε ότι μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον Μπιν Λάντεν ή κάποιον από τους οπαδούς του ως υπεύθυνο, και συλληφθεί ή ακόμη και δολοφονηθεί, η κατάσταση δεν πρόκειται να αλλάξει. 

Το πεδίο της συνδιαλλαγής απαιτεί μια ριζική αλλαγή στον κόσμο, θα έλεγα ένα είδος επανάστασης. Οποιαδήποτε συνδιαλλαγή αντάξια του ονόματός της απαιτεί όχι μόνο την κατάπαυση των βιαιοτήτων δια της στρατιωτικής ή αστυνομικής παρουσίας (των ειρηνιστικών δυνάμεων, όπως τις αποκαλούν), αλλά την πολιτική αλλαγή του ισχυροτέρου. Ούτως ή άλλως όμως ποιος είναι ο ισχυρότερος σήμερα; Στην παρούσα κατάσταση είναι ο ισχυρότερος που αποδεικνύεται ασθενέστερος και ο ασθενέστερος που γίνεται ισχυρότερος. 

Πάρτε για παράδειγμα τον βιολογικό πόλεμο, ο οποίος, όπως όλοι γνωρίζουμε, είχε αρχικώς προωθηθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν απλώς διαβάσετε, μεταξύ άλλων πηγών, το βιβλίο του Τσόμσκι, θα δείτε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες χορήγησαν στον Σαντάμ Χουσεΐν και την εκπαίδευση αλλά και τις τεχνικές δυνατότητες παραγωγής βιολογικών όπλων. Γι’ αυτό πολλοί είναι τόσο ανήσυχοι όσον αφορά το Ιράκ, διότι γνωρίζουν ότι ο Σαντάμ έχει την ικανότητα να τα παραγάγει. Γι’ αυτό είπα ότι κανείς δεν είναι αθώος σε αυτή την υπόθεση. Ωστόσο, όντας ο ίδιος από την πλευρά της δημοκρατίας ­ της προσμενόμενης δημοκρατίας­, επιθυμώ μόνο ένα πράγμα: η διαδικασία της ριζικής συνδιαλλαγής η οποία υποδηλώνει την ολική μεταμόρφωση της πολιτικής κατάστασης ­ να αρχίσει με μια μείζονα αποχή από κάθε είδος βιαιοπραγιών. Αν και παραμένω καχύποπτος έναντι της αμερικανικής πολιτικής, πιστεύω ότι σήμερα δεν θα μπορούσαν να πράξουν τίποτε άλλο παρά το να προστατέψουν τους εαυτούς τους και να επιχειρήσουν την πάταξη της πηγής της τρομοκρατίας μπορεί να είναι φρικτό, αλλά είναι αναπόφευκτο». 

Όταν λέτε ότι δεν μπορούμε να έχουμε μια γνήσια, ριζική συνδιαλλαγή αντάξια του ονόματός της προτού σταματήσουμε κάθε μορφή βιαιότητας, αυτή η πρόταση είναι ανησυχητικά παρόμοια με συγκεκριμένες δηλώσεις του ισραηλινού πρωθυπουργού Σαρόν, ο οποίος αρνείται να επαναλάβει τις συνομιλίες με τους Παλαιστινίους πριν από την ολική αποχή από κάθε βιαιοπραγία. Αν και κατανοώ τη λογική πίσω από μια τέτοια πρόταση, μου ακούγεται σαν να ζητούμε το αδύνατον και να το ζητούμε σύντομα, δίχως να αναγνωρίζουμε ότι κάθε κατάσταση παραμένει ως ένα βαθμό αξεδιάλυτη και αδιευκρίνιστη. Η θέση της αποδόμησης υποτίθεται ότι παραδέχεται πως τίποτε δεν είναι αμιγές, πως καθετί παραμένει ασαφές και αμφίβολο, αναμεμειγμένο και «μολυσμένο» από το αντίθετό του. Συνεπώς δεν θα μπορούσαμε ποτέ να αγγίξουμε το σημείο εκείνο της αμιγούς μη βίας ώστε μετά να αρχίσουμε τη συνδιαλλαγή. 

«Συμφωνώ απόλυτα μαζί σας. Ίσως ό,τι είπα ήταν υπεραπλουστευμένο. Η συνδιαλλαγή κατά την πολιτική της ερμηνεία λαμβάνει χώρα πάντα κατά τη διάρκεια μιας συνεχιζόμενης βίας. Όταν είπα ότι οι Αμερικανοί έπρεπε να πράξουν αναλόγως, δεν απέκλεισα το γεγονός ότι έχουν ήδη αρχίσει να μεταμορφώνουν την κατάσταση. Πρώτα βοηθούν τον πληθυσμό του Αφγανιστάν με διάφορους τρόπους ανθρωπιστικής βοήθειας και, δεύτερον, συζητούν ήδη την προοπτική ενός παλαιστινιακού κράτους. Θα θυμάστε ίσως τις δηλώσεις του Σαρόν, που έλεγε ότι “το Ισραήλ δεν θα γίνει μια νέα Τσεχοσλοβακία”. Πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εξασφαλίστηκε η ειρήνη με τον Χίτλερ εις βάρος της Τσεχοσλοβακίας και ο Σαρόν φοβάται ότι αν o δυτικός συνασπισμός ανοιχθεί τόσο ώστε να συμπεριλάβει και αραβικά κράτη, αυτό θα συμβεί εις βάρος του Ισραήλ. 

Χωρίς αμφιβολία υπάρχουν αντίποινα, και δεν επιθυμώ να εκφέρω κρίση κατά κανενός. Ίσως κάνουν ένα τεράστιο λάθος με ό,τι πράττουν ή με τον τρόπο που το πράττουν, δεν μπορώ να κρίνω, διότι η τηλεόραση τελεί υπό λογοκρισίαν και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι πραγματικά συμβαίνει. Αυτό που απλώς λέω είναι ότι δεν θα μπορούσαν να παραμείνουν ανενεργοί, δεν μπορούσαν απλώς να πουν “ας περιμένουμε να δούμε”, έπρεπε να πράξουν κάτι, είτε το ονομάζουμε αυτό “αντίποινα” ή απλώς μια προσπάθεια να τερματισθεί η τρομοκρατία. Την ίδια στιγμή έχουν ήδη αρχίσει να αλλάζουν την πολιτική τους, τουλάχιστον έτσι υποσχέθηκαν, προσπαθούν να το κατορθώσουν, ίσως όχι κατά τον πλέον ευθύ τρόπο. Αναρωτιούνται τώρα “γιατί μας μισούν;” (σ.σ.: αναφορά σε ανάλογο τίτλο πολύωρου αφιερώματος μεγάλου τηλεοπτικού δικτύου της Αμερικής). Θα πρέπει να προσπαθήσουν να κατανοήσουν αυτά τα συναισθήματα μίσους και να επιχειρήσουν να τα αλλάξουν.

Ελπίζω ότι οι Ευρωπαίοι ­ διότι θα πρέπει να επιστρέψουμε στον ρόλο της Ευρώπης για αυτό το θέμα ­ θα ασκήσουν πίεση επί των Ηνωμένων Πολιτειών ούτως ώστε όχι μόνον οι ΗΠΑ αλλά ολόκληρος ο δυτικός κόσμος να αλλάξει την πολιτική του απέναντι στους Αραβες. Έστω και για να αποδείξουν ότι έχουν δίκιο όταν λένε ότι ο Μπιν Λάντεν δεν αντιπροσωπεύει το Ισλάμ ή οι τρομοκράτες την Παλαιστίνη. Και δεν εννοώ ότι θα πρέπει να σταματήσουν πρώτα τη βία, αλλά πριν από αυτό και παράλληλα με αυτό θα πρέπει να αρχίσουν να αλλάζουν την πολιτική τους». 

Θα μπορούσε ίσως η Ευρώπη να «μεταφράσει» τις διαφορές μεταξύ των δύο κόσμων; 

«Νομίζω ότι δύο τρόποι υπάρχουν για να κοιτάξουμε τα πράγματα και να εκτιμήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει. Ο συντομότερος τρόπος είναι να κατανοήσουμε τις παραμέτρους του Ψυχρού Πολέμου. Ακόμη πληρώνουμε τον Ψυχρό Πόλεμο διότι ακριβώς λόγω του ρόλου της κατά την περίοδο εκείνη η Αμερική αναγκάστηκε να περιβάλει τον εαυτό της με τόσο πολλά μη δημοκρατικά κράτη. Την ίδια στιγμή η διπολικότητα που υπήρχε οδήγησε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια σειρά λαθών στρατηγικής που τώρα μετατρέπονται σε μπούμερανγκ. Μέρος του προβλήματος είναι το ότι τώρα αντιμετωπίζουμε τις επιπτώσεις του Ψυχρού Πολέμου. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Μπιν Λάντεν εκπαιδεύτηκε σύμφωνα με τα αμερικανικά μοντέλα. 

Ο μακρότερος τρόπος θα ήταν η μελέτη της ιστορίας και της ενσωμάτωσης του Ισλάμ. Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε ότι αυτή η θρησκεία ­ η οποία με όρους δημογραφίας είναι η ισχυρότερη ­ και τα έθνη που ενσαρκώνουν τις αξίες της έχουν χάσει κάτι από την ιστορία, κάτι το οποίο δεν το μοιράζονται με την Ευρώπη, δηλαδή την επιστήμη, την οικονομία και την ανάπτυξη; Παραμένουν φτωχές χώρες, ακόμη κι αν κάποιοι Αραβες είναι υπερβολικώς πλούσιοι λόγω της βιομηχανίας πετρελαίου, ακριβώς επειδή τους λείπει η απαραίτητη υποδομή. 

Τι είναι λοιπόν αυτό που λειτουργεί ως τροχοπέδη στην οικονομία τους; Η θρησκεία. Και μπορεί τώρα να απλοποιώ την κατάσταση, αλλά πέρασαν αιώνες κατά τους οποίους ο χριστιανισμός και ο ιουδαϊσμός πέτυχαν να συνδεθούν με την τεχνο-επιστημο-καπιταλιστική ανάπτυξη ενώ οι αραβοϊσλαμικές χώρες δεν τα κατάφεραν. Παραμένουν, έτσι, φτωχές, εξαρτώμενες από πεπαλαιωμένα μοντέλα, καταπιεστικές, περισσότερο φαλλοκεντρικές από τις ευρωπαϊκές χώρες (κάτι που είναι ήδη όχι μικρό πράγμα). Χωρίς την κατανόηση της ιστορίας, χωρίς έναν καινούργιο τρόπο ιστορικής εξέτασης όσον αφορά το τι συνέβη με το Ισλάμ τους τελευταίους πέντε αιώνες, δεν θα μπορέσουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα». 

Στο έργο σας αρκετές φορές όταν μιλάτε για τον μονοθεϊσμό αναφέρεστε στην ιουδαϊκή – χριστιανική – ισλαμική παράδοση. Το Ισλάμ παρέλαβε, μετέφρασε και διέσωσε την αρχαία ελληνική σκέψη (μου έρχονται στον νου ο Αβικέννας και ο Αβερρόης), συνεπώς το Ισλάμ δεν μοιάζει στις απαρχές του τόσο αλλότριο της ευρωπαϊκής παράδοσης… 

«Προσπαθώ να θέσω το ερώτημα του Ισλάμ σε σχέση με τις υπόλοιπες θρησκείες. Από τη μια πλευρά έχουμε το ιουδαϊκό – χριστιανικό ζεύγος που αντιτίθεται στο Ισλάμ, από την άλλη όμως έχουμε το ιουδαϊκό – ισλαμικό ζεύγος που αντιτίθεται στον χριστιανισμό, στη μορφή κυρίως του θανάτου του Θεού. Ο θάνατος του Θεού είναι αποκλειστικά χριστιανικός, ούτε ο μουσουλμάνος ούτε ο ιουδαίος θα μπορούσε ποτέ να πει ότι ο Θεός είναι νεκρός. Υπάρχει συνεπώς αυτή η αντίθεση μεταξύ των τριών αυτών αβρααμικών παραδόσεων. Αν θέλουμε να κατανοήσουμε τι συμβαίνει σήμερα, θα πρέπει να πάμε πίσω, στον Μεσαίωνα ίσως, και να ρωτήσουμε γιατί ­ ανεξάρτητα από την ενσωμάτωση της γνώσης, της επιστήμης και της κουλτούρας ­ ο αραβικός κόσμος δεν αναπτύχθηκε κοινωνικά και ιστορικά όπως η Ευρώπη. Δεν έχω την απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Αν όμως δεν πάμε πίσω σ’ αυτή την περίοδο, δεν θα μπορέσουμε να δώσουμε νόημα σε ό,τι συμβαίνει σήμερα».

Πώς μπορούμε να διαμορφώσουμε το ερώτημα του Ισλάμ έτσι ώστε να μη χρειαστεί να ακολουθήσουμε μια πολωτική λογική όπως αυτή του Χάντινγκτον και άλλων που προβάλλουν την αφελή εικόνα ενός «πολέμου των πολιτισμών», μιας «καλής» αυτοκρατορίας που επιτίθεται σε μια «κακή» υπερδύναμη; 

«Πιστεύω ότι υπάρχει η εκπεφρασμένη ευχή μέσα στο ίδιο το Ισλάμ, ανάμεσα σε μουσουλμάνους θεολόγους, να το απεξαρτήσουν από τις βίαιες εκδοχές του. Γνωρίζω ότι υπάρχει αυτή η προσπάθεια της επιστροφής σε ένα Ισλάμ που θα είναι ξένο προς κάθε είδος βίας. Αυτές οι διαφορές όμως μέσα στο ίδιο το Ισλάμ δεν μπορούν να αρθρωθούν ικανοποιητικά αν δεν αναπτυχθεί η πολιτική διάσταση, αν δεν επιτευχθεί η μεταμόρφωση των κοινωνικών δομών. 

Φυσικά θα είναι πάντοτε δυνατόν να βρείτε έναν ενδιαφέροντα μουσουλμάνο διανοούμενο που θα σας πει ότι “το Ισλάμ δεν είναι ο Μπιν Λάντεν”. Αλλά αυτοί οι άνθρωποι παραμένουν αδύναμοι διότι είναι το αντιδημοκρατικό, βίαιο καθεστώς που κατέχει τη δύναμη. Ισως υπάρχει κάτι στην Ευρώπη το οποίο θα μπορούσε ή θα ώφειλε να αποφύγει αυτή τη θεοκρατική πάλη, τη θεοκρατική μονομαχία… 

Ας μιλήσουμε για την επανίδρυση ενός ενιαίου έθνους εδώ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είμαι έκπληκτος από την καινούργια επανενοποίηση αυτής της χώρας. Οι Αφροαμερικανοί είναι τώρα και πάλι ισότιμοι αμερικανοί πολίτες, τουλάχιστον για αυτή την περίοδο. Και στον βαθμό που είναι εναντίον του Μπιν Λάντεν. Ισως κάποια στιγμή η 11η Σεπτεμβρίου θεωρηθεί η ημέρα της επανίδρυσης των Ηνωμένων Πολιτειών, μια δεύτερη Ημέρα της Ανεξαρτησίας. Ακριβώς επειδή ο εχθρός που επιτέθηκε παραμένει απροσδιόριστος, δεν ήταν ένα συγκεκριμένο κράτος ούτε ένα συγκεκριμένο άτομο (δεν είναι ο Μπιν Λάντεν ο ίδιος ή μόνος του που επιτέθηκε), η επίθεση αυτή μεταβάλλεται σε κέντρο της επανίδρυσης των Ηνωμένων Πολιτειών. Η επίθεση αυτή έχει ανοικοδομήσει το έθνος. Αυτή η τρομερή πληγή έχει προκαλέσει τέτοια αυτοάμυνα που τρέπεται τώρα σε ένα καινούργιο θεμέλιο, ένα είδος θεραπείας. 

Οι Αμερικανοί συνδιαλέγονται με τον εαυτό τους και μεταξύ τους. Μια συνδιαλλαγή με τους μετανάστες και με κάθε άλλη μη προνομιούχα ομάδα της κοινωνίας τους. Θα έχετε ασφαλώς δει στην τηλεόραση εκείνη τη διαφήμιση όπου ένας αριθμός ανθρώπων με διαφορετική εθνική και πολιτιστική προέλευση εμφανίζονται για να δηλώσουν “είμαι Αμερικανός”. Είναι θαυμάσιο και είναι αλήθεια. Δεν μπορεί κανείς παρά να θαυμάσει ό,τι συμβαίνει σήμερα στην Αμερική. Πέρα από όλη την τραγωδία, και ίσως την υποκρισία, εξακολουθεί να υπάρχει η ιδέα της δημοκρατίας». (…)

πηγή: frear

ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΗΚΕ ΜΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ "ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ"

Φωτοστιγμές από το διεθνές συνέδριο με θέμα «Οντολογία και Ιστορία», που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών από 29 έως 31 Μαϊου 2015.  

Όσοι συμμετείχαν είχαν την σπάνια εμπειρία μιας υψηλού επιπέδου διοργάνωσης από κάθε άποψη. 

Συγχαρητήρια στους διοργανωτές, τον Δρ. Σωτήρη Μητραλέξη και τον Dr Andrew Kaethler από το Πανεπιστήμιο του St Andrews, για την ιδέα και την υλοποίησή της.

ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ "ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ" ΠΟΥ ΔΙΕΞΑΓΕΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΔΕΛΦΟΥΣ

Χρήστος Γιανναράς, π. Παντελεήμων Μανουσάκης, π. Νικόλαος Λουδοβίκος 

Ξεκίνησε χθες 29 Μαΐου 2015 στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών το αγγλόφωνο διεθνές συνέδριο με θέμα «Οντολογία και Ιστορία», στο οποίο εξετάζεται η σημασία του διπόλου αυτού για την φιλοσοφία και την θεολογία - στην οποία το ερώτημα αφορά, ουσιαστικά, στην εσχατολογία.

Στους προσκεκλημένους ομιλητές συμπεριλαμβάνονται: ο ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας Χρήστος Γιανναράς, ο καθηγητής φιλοσοφίας του Κολλεγίου του Τιμίου Σταυρού, Worcester MA, Αρχιμ. Παντελεήμων Μανουσάκης, ο καθηγητής συστηματικής θεολογίας του Πανεπιστημίου του St Andrews, Alan J. Torrance, ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος, ο π. Βασίλειος Θερμός και άλλοι. 

Το συνέδριο συνδιοργανώνεται από τον δρ. Σωτήρη Μητραλέξη και τον Dr Andrew Kaethler από το Πανεπιστήμιο του St Andrews.

Δημοσιεύουμε φωτογραφικά στιγμιότυπα από την πρώτη ημέρα. 

ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΟΥΣ ΔΕΛΦΟΥΣ ΜΕ ΘΕΜΑ "ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ" (29-31 ΜΑΪΟΥ 2015)

Από τις 29 έως τις 31 Μαΐου 2015 στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών θα λάβει χώρα αγγλόφωνο διεθνές συνέδριο με θέμα «Οντολογία και Ιστορία», στο οποίο θα εξετασθεί η σημασία του διπόλου αυτού για την φιλοσοφία και την θεολογία - στην οποία το ερώτημα αφορά, ουσιαστικά, στην εσχατολογία. 

Στους προσκεκλημένους ομιλητές συμπεριλαμβάνονται: ο Σεβ. Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας), ο ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας Χρήστος Γιανναράς, ο καθηγητής φιλοσοφίας του Κολλεγίου του Τιμίου Σταυρού, Worcester MA, Αρχιμ. Παντελεήμων Μανουσάκης και ο καθηγητής συστηματικής θεολογίας του Πανεπιστημίου του St Andrews, Alan J. Torrance. 

Το συνέδριο διοργανώνεται από τον δρ. Σωτήρη Μητραλέξη και αφιερώνεται στην μνήμη του π. Matthew Baker, ο οποίος θα παρευρίσκετο στο συνέδριο προς χαράν των πολλών μελετητών που ήθελαν να τον συναντήσουν, αλλά, δυστυχώς, βρήκε τραγικό θάνατο σε αυτοκινητιστικό ατύχημα στην Αμερική, την Κυριακή της Ορθοδοξίας, από το οποίο επέζησαν τα έξι παιδιά του και η πρεσβυτέρα του.

Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στα αγγλικά και είναι ανοικτό μόνον σε όσους έχουν ήδη εγγραφεί σε αυτό. 

Δείτε περισσότερα στην ιστοσελίδα του συνεδρίου εδώ.
Δείτε παλαιότερη ανάρτηση της Ιδιωτικής Οδού εδώ.
Στη συνέχεια δημοσιεύουμε το πλούσιο πρόγραμμα του εξαιρετικά ενδιαφέροντος αυτού συνεδρίου. 

Ontology and History-International Conference at the European Cultural Centre of Delphi 29-31 May 2015

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ π. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΑ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗ ΣΤΟ INTV.GR

Μια ακόμα εκπομπή ΜΕΡΕΣ του 2015 στο διαδικτυακό κανάλι intv.gr

Μπορείτε να δείτε εδώ την συνέντευξη που μας παραχώρησε ο πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης Παντελεήμων Μανουσάκης, Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Καθολικό Κολλέγιο του Τιμίου Σταυρού στη Βοστώνη.

Τα θέματα που θίγονται, με βάση και το επιστημονικό έργο του π. Π. Μανουσάκη, πολλά και ενδιαφέροντα: Σχέση Φιλοσοφίας και Θεολογίας, οι σπουδές Φιλοσοφίας στην Αμερική σήμερα, η ενότητα των χριστιανών, το ζήτημα του "Πρωτείου" στην Ορθόδοξη Εκκλησία, οι Διορθόδοξες σχέσεις, ο γάμος με βάση τις νέες κοινωνικές συνθήκες κ.α.

Παρουσίαση: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος

Σκηνοθεσία: Γιώργος Αρβανίτης

Για την συνέντευξη αυτή δείτε και την σχετική αναφορά του π. Παναγιώτη Καποδίστρια στο νυχθημερόν. 

"ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ": ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΟΥΣ ΔΕΛΦΟΥΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΠΟΥΔΑΙΩΝ ΟΜΙΛΗΤΩΝ

Στο αγγλόφωνο διεθνές συνέδριο «Οντολογία και Ιστορία» θα εξετασθεί η σημασία του διπόλου αυτού για την φιλοσοφία και την θεολογία—στην οποία το ερώτημα αφορά, ουσιαστικά, στην εσχατολογία. 

Στους προσκεκλημένους ομιλητές συμπεριλαμβάνονται: ο σεβ. μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας), ο ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας κ. Χρήστος Γιανναράς, ο πανοσ. καθηγητής φιλοσοφίας π. Παντελεήμων Μανουσάκης και ο καθηγητής συστηματικής θεολογίας Alan J. Torrance. 

Το συνέδριο θα λάβει χώρα από τις 29 έως τις 31 Μαΐου 2015 στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών και διοργανώνεται από τον δρ. Σωτήρη Μητραλέξη και τον κ. Andrew Kaethler. 

Μέχρι τις 15 Φεβρουαρίου υφίσταται η δυνατότητα πρότασης αγγλόφωνης επιστημονικής ανακοίνωσης διαρκείας 20 λεπτών για το συνέδριο, ενώ το κόστος της ατομικής εγγραφής καλύπτει, μεταξύ άλλων, την διαμονή στους Δελφούς για τις 29-31/5. Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στην ιστοσελίδα του συνεδρίου εδώ.

Ontology and History: A Challenging and Auspicious Dialogue for Philosophy and Theology 

International Conference at the European Cultural Centre of Delphi 

29-31 May 2015 

This conference will attempt to explore the relationship between ontology and history in the context of both philosophical enquiry and Christian theology. Ontology is the study of being qua being, a field that is typically viewed as distinguishable from––if not also antithetical to––history. However, while the study of being (insofar as it exists) and history may seem unrelated, there is either an explicit or implicit interaction between the two in a number of philosophical traditions; when not explicitly articulated, this implicit interaction emerges as a philosophical problem. And while this is particularly true for various forms of philosophical idealism (e.g. German idealism) and the historicisation of idealism, it emerges as a core problem in the context of Christian theology and its eschatological promise. If the true state of being and beings resides in an eschatological future, not in the present or a distant past (as masterfully expounded by Maximus the Confessor), and if this true state of being and beings is yet to be witnessed, then temporality in general and history in particular become a vital part of ontology proper. This bears immense implications for the philosophical enquiry into ecclesial witness. 

Apart from this, a reoccurring challenge within Christianity concerns how we are to make past events present. Rudolf Bultmann tried to make sense of this by elevating word over event. In so doing he formulated an ‘existentialised’ eschatology in which the focus is on the immediate. In current biblical studies there is strong emphasis on making sense of the Resurrection through history, and history is given priority over confession. As a result the ecumenical creeds are denigrated and metaphysical clarification risks being perceived as anti-biblical. In both Catholicism and Orthodoxy there are various construals of anamnesis in which the historical event is made present as a kingdom event through the liturgical experience of the Eucharist. In line with the desire to understand the relationship of the ‘once’ and the ‘always’, there is the challenge of making sense of the particular and the universal. Karl Rahner conflates them: the particular is the universal. Or stepping back in time with Origen, there is the temptation to universalise the particular with salvation. How best can one reconcile the continuity of salvation history and the radical (interruptive) newness of Christ? Political theology, which grew out of a particular account of eschatology, raises the joint concern of how our social histories are legitimated by moral and theological insights about the nature and destiny of the human person. Clearly, the relationship between ontology and history has immense wide-ranging philosophical and theological implications.

Αρχιμ. Παντελεήμων Μανουσάκης: "Δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές αγιότητας..."

Λόγος ἐπὶ τῇ μνήμῃ τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως τοῦ ἐν Αἰγίνῃ 

ἐκφωνηθείς ὑπὸ τοῦ Πανοσιολ. Ἀρχιμανδρίτου Παντελεήμονος Μανουσάκη 

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Νεκταρίου Roslindale (Μητρόπολις Βοστώνης)

8 Νοεμβρίου 2014 

Σεβασμιώτατε Ποιμενάρχα μας, άγιε Βοστώνης, κ.κ. Μεθόδιε, 

Σεπτή του πρεσβυτερίου χορεία, 

Χριστεπώνυμε λαέ και των εορταζόντων ομήγυρις, 

Επειδή, αδελφοί μου, συγκεντρωθήκαμε στον περικαλλή αυτόν ναόν που τιμάται επί τω ονόματι του Αγίου Νεκταρίου για να εορτάσουμε μνήμη αγίου, ας θέσουμε μερικά ερωτήματα για την αγιότητα. Τί σημαίνει να είναι κανείς άγιος; Πώς γίνεται κανείς άγιος; Και είναι η αγιότητα μια επαγγελία στην οποία έχει κληθεί καθένας από μας ως Χριστιανός ή μόνο κάποιοι λίγοι και ενάρετοι; 

Ἅγιοι γίνεσθε, ὅτι ἐγὼ ἅγιός εἰμι (Α᾽Πέτρου, 1:16) 

Θα ήταν περίεργο σήμερα, αν ρωτούσαμε ένα μικρό παιδί «τί θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις;» να λαμβάναμε την απάντηση: άγιος! Θα ήταν πράγματι περίεργο όχι μόνον διότι σήμερα δεν επιδιώκουμε να γίνουμε άγιοι, αλλά ίσως διότι η αγιότητα δεν είναι κάτι που μπορούμε να επιδιώξουμε αφού δεν μπορούμε να την κατορθώσουμε βασισμένοι στις δικές μας δυνάμεις και στις δικές μας ικανότητες. Δεν γίνεται κανείς άγιος, όπως γίνεται κανείς γιατρός, ή ξυλουργός. Δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές αγιότητας και μην σας παραπλανούν όσοι σας συστήνουν «τσελεμεντέδες πνευματικότητας.» Η αγιότητα δεν ανήκει στον άνθρωπο, αλλά στον Θεό. Είδατε και στο ρητό από την πρώτη επιστολή του Πέτρου, μετά την προτροπή: ἅγιοι γίνεσθε, προσθέτει αμέσως ὅτι ἐγὼ ἅγιός εἰμι.
Εκείνος, λοιπόν, ο Θεός, είναι κατ᾽εξοχήν άγιος. Να μια αλήθεια την οποία επαναλαμβάνει η Εκκλησία μας ακούραστα: ἅγιος ὁ Θεός, ἅγιος ἱσχυρός, ἅγιος ἀθάνατος. Είναι η ιδιότητα της αγιότητος κοινή στα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος. Άγιος ο Θεός Πατέρας, διότι πάτερ ἅγιε (Ιω. 17:11) λέγει ο Κύριος κατά την αρχιερατική Του προσευχή απευθυνόμενος προς Αυτόν, αλλά και έτσι μας δίδαξε να προσευχόμαστε λέγοντας ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου (Μθ. 6:9). Άγιος, όμως, και ο Υιός και Λόγος του Θεού, διότι όταν ο λειτουργός λέγει τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις, ο λαός απαντά εἷς ἅγιος, εἷς Κύριος, Ἰησοῦς Χριστός. Άγιον, βεβαίως, και το Πνεύμα το άγιον, το μόνον από τα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος που ονομάζεται άγιο διότι Εκείνος είναι που μας αγιάζει, ώστε το να είναι κανείς άγιος δεν σημαίνει τίποτα περισσότερο από το να είναι άνθρωπος πνευματικός, δηλαδή, πνευματοφόρος και χαριτωμένος, διότι ότι δίνει το Άγιο Πνεύμα είναι δώρα, δηλαδή είναι δωρεάν, είναι χαρίσματα, δεν είναι ιδιότητες που αποκτήσαμε εμείς με την αξία μας. Όσο και να αγωνιστεί κανείς δεν κερδίζει τα πνευματικά χαρίσματα με την αξία του, και αυτό για να μην καυχάται για τις δικές του δυνάμεις, να μην αυτοδικαιώνεται, αλλά να ευχαριστεί και να δοξολογεί τον Θεόν απ᾽όπου πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἐστι καταβαῖνον (Ιακ. 1:17).
Εδώ, λοιπόν, αδελφοί μου, συναντάμε το κύριο χαρακτηριστικό του αγίου ανθρώπου. Είναι εκείνος που ομοιώνεται και προσπαθεί να μιμηθεί κατά το δυνατόν το κυριώτερο χαρακτηριστικό του Αγίου Πνεύματος: την αυταπάρνηση. Βλέπετε, όταν ήρθε ο Κύριος και σαρκώθηκε, και ενηνθρώπησε, μας απεκάλυψε Εκείνος το μυστήριο του Θεού Πατέρα. Και όταν ήρθε κατά την Πεντηκοστή το Πνεύμα το Άγιο φανέρωσε Εκείνος το μυστήριο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού— δεν είναι τυχαίο πως όλες οι Οικουμενικές Σύνοδοι, οι ἐν ἁγίῳ Πνεύματι συνελθούσες, από την Πρώτη μέχρι και την Εβδόμη, ήσαν Χριστολογικές. Εκείνος, όμως, το Πνεύμα το Άγιο, δεν φανερώνεται, δεν αποκαλύπτεται, παρά μόνον ψηλαφείται μέσα από την εμπειρία της εκκλησιαστικής ζωής. Αν γνωρίζουμε για το Άγιο Πνεύμα τα λιγότερα σε σχέση με τα άλλα δύο Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος, τούτο οφείλεται στην ίδια την ταυτότητα του αγίου Πνεύματος, ο Οποίος δεν επιθυμεί ούτε να προβάλει ούτε να δοξάσει τον Εαυτόν Του.

Έτσι, λοιπόν, κάθε πρόσωπο το οποίο γίνεται πνευματοφόρο και χαριτώνεται από το Άγιο Πνεύμα χαρακτηρίζεται από την ίδια αυταπάρνηση και αποστροφή του εαυτού, ξεκινώντας από την Παναγία η οποία είναι κεχαριτωμένη, δηλαδή, πλήρης πνεύματος αγίου,1 και η οποία είπε το Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου (Λκ. 1:38), και από τον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο ο οποίος είπε: ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι (Ιω. 3:30), μέσα από κάθε άγιο που φανέρωσε ο Θεός ανά τους αιώνες, φτάνοντας στον ἐσχάτοις χρόνοις φανέντα άγιο τον οποίον εορτάζουμε σήμερα, τον άγιο Νεκτάριο. Αυτό που κατά την γνώμη μου χαρίτωσε και αγίασε τον άγιο Νεκτάριο ήταν οι δυσκολίες της οποίες συνήντησε στην ζωή του, ή μάλλον, ο τρόπος με τον οποίον υπέμεινε καρτερικά τις δυσκολίες εκείνες. Έζησε ο άγιος Νεκτάριος σε εποχές δύσκολες για το έθνος μας, όπως είναι και οι σημερινές. Προήλθε και εκείνος από τον Ελληνισμό πέραν των συνόρων του Ελλαδικού κράτους, από τα περίχωρα της Βασιλεύουσας όπου πέρασε την νιότη του, στην Αλεξάνδρεια όπου αναδείχθηκε ιερέας και αρχιερέας, αλλά και απ᾽ όπου εκδιώχθηκε συκοφαντούμενος και πικραμένος. Έζησε για να δεί το λυκόφως του Ελληνισμού: την συρρίκνωση του Ελληνικού πολιτισμού εντός των συνόρων του μικρού Ελλαδικού κράτους: σκεφτείτε ότι όταν έφτασε στην Αθήνα του ηρνήθησαν και την εργασία και τον μισθό του για αρκετό καιρό με την πρόφαση πως δεν ήταν Έλληνας υπήκοος. Οι τελευταίες ημέρες της ζωής του ήσαν και οι τελευταίες ημέρες της Μικρασίας: μετά ήρθε η νύχτα της Ιωνίας καθώς βυθίστηκε στο σκοτάδι της πυρπολούμενης Σμύρνης.
Μέσα σε τέτοιο κλίμα έζησε όχι μόνον τις εξωτερικές ανάγκες αλλά και τις εσωτερικές πληγές οι οποίες προήλθαν κυρίως από τους συναδέλφους του, τους κληρικούς της εποχής του, οι οποίοι τον είδαν με καχυποψία, τον είδαν ως απειλή για τις θέσεις τους και έτσι τον συκοφάντησαν και τον εκδίωξαν. Καίτοι επίσκοπος, έζησε ως απλός ιερέας, τελώντας χρέη ιεροκήρυκος κήρυξε στα χωριά της Ευβοίας, μέχρι που, και πάλι μετά δυσκολίας, ανέλαβε Σχολάρχης της περιπύστου Ριζαρείου Σχολής. Δεν φαντάζεσθε πόσο φρικτό είναι για τον κάθε κληρικό να βρεθεί σε τέτοιες συνθήκες όπου να στερείται την τέλεση της Θείας Λειτουργίας - ιδιαιτέρως, όμως, για έναν επίσκοπο μια και εκείνος είναι ο κατ᾽εξοχήν λειτουργός της Ευχαριστίας. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη τιμωρία απ᾽αυτήν. Στην Ριζάρειο, ο αγ. Νεκτάριος θα παραμείνει μέχρι το τέλος σχεδόν της ζωής του, αφού πρώτα θα αναζητήσει το ησυχαστήριο της Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος στην Αίγινα και γίνει ο ανιδρυτής του εγκαταλελειμμένου εκείνου μοναστηριού το οποίο έμελλε να δοξασθεί μετά θάνατον του αγίου.
Δεν είδε ποτέ τον εαυτό του ως άγιο ούτε επεδίωξε να αποκτήσει φήμη αγίου, δεν σχημάτισε ομάδα πνευματικών τέκνων ή οπαδών, δεν στράφηκε κατά της Εκκλησίας, ούτε καν κατά εκείνων που τόσο άδικα τον εδίωξαν. Υπήρξε απ᾽όλους ευκαταφρόνητος, παρηγκωνισμένος, ταπεινωμένος. Και όμως, αυτόν τούτον, λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, λίθον προσκόμματος καὶ πέτρα σκανδάλου (Α᾽Πετ. 2:7) ο Θεός ανέδειξε ως άγιον και θαυματουργόν.
Είναι σημαντικό να προσέξουμε μία διαφορά: άλλο πράγμα το άγιο και άλλο το ιερό. Ποιά η διαφορά τους; Το ιερό προϋποθέτει το αντίθετό του, το κοσμικό. Έστι υπάρχει ιερός χρόνος και ιερός τόπος, αλλά και κοσμικός χρόνος και κοσμικός τόπος. Το άγιο δεν έχει αντίθετο. Δεν υπάρχει τίποτα που να μην είναι αγιασμένο ή που να μην μπορεί να αγιασθεί. «Μα δεν είναι ο αμαρτωλός το αντίθετο του αγίου;», θα μου πείτε. Ποιά η διαφορά, αδελφοί μου, μεταξύ αμαρτωλού και αγίου; Ο άγιος είναι ο αμαρτωλός εκείνος—διότι ουδείς αναμάρτητος2—ο οποίος έχει συνείδηση και επίγνωση της αμαρτωλότητός του. Αλλά το να έχει κανείς επίγνωση της αμαρτίας του ως αμαρτίας σημαίνει πως βρίσκεται ήδη πέραν της αμαρτίας, στην μετάνοια και στην χάρη του Θεού. Μπορεί να ελπίζει στο έλεος του Θεού. Μόνον έναν άνθρωπο δεν μπορεί να σώσει ο Θεός και ενώπιον αυτού του ανθρώπου ακόμα και το πανσθενές έλεος του Θεού παραμένει ανίσχυρο: ο άνθρωπος εκείνος που θεωρεί τον εαυτό του άγιο, εκείνος που θεωρεί τον εαυτόν του καθαρό από κάθε αμαρτία, δεδικαιωμένον, μάλλον δε αυτοδικαιωμένο. Αυτόν ούτε ο Θεός μπορεί να τον σώσει.

Πριν από μερικά χρόνια τόσο στην Ελλάδα όσο και εδώ, στην ομογένεια, φανερώθηκαν ομάδες τέτοιων ανθρώπων, που νόμιζαν, σαν τον Φαρισαίο εκείνον, πως οὐκ εἰσιν ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων, ἅρπαγες, ἄδικοι, μοιχοί... (Λκ. 18:11) Αυτοί οι άνθρωποι, αδελφοί μου, περιπλανώμενοι αλλά και παραπλανούντες, περιέρχονται γην και ουρανόν, εμπορευόμενοι πολλάκις την μοναχική τους ιδιότητα προκειμένου να φυλακίσουν τις συνειδήσεις των χριστιανών όχι στο Ευαγγέλιο της ελευθερίας, αλλά στην αυταρέσκεια της προσωπολατρείας. Θέλουν οι ίδιοι να δοξασθούν ως σωτήρες, ως άγιοι, ως θαυματουργοί, ως πνευματικοί γέροντες, απαξιώνοντας τα αγιαστικά μυστήρια της Εκκλησίας μας και καταφρονώντας τους λειτουργούς της.
Στην ταπεινόσχημη έπαρσή τους, προτάσσουμε την μνήμη του γνησίως ταπεινού αγίου Νεκταρίου που εορτάζουμε σήμερα. Έζησε κατά Θεόν μέσα στόν κόσμο, μηδέν λογιζόμενον εαυτόν, λοιδορούμενος εὐλογοῦσε, διωκόμενος ἠνέχθη, βλασφημούμενος παρεκάλει, ὡς περικάθαρμα τοῦ κόσμου ἐγενήθη (πρβλ. Α´Κορ. 4:12-­‐13) ώστε να λάβη πλούσια την χάρη του μόνου αγίου και αγιάζοντος Θεού.
Αυτώ η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων, Αμήν.
____________________________________
1. Κατά το ρηθέν υπό του αγγέλου: Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι (Λκ. 1:35)
2. Τίς γὰρ καθαρὸς ἔσται ἀπὸ ρύπου; ἀλλ᾿ οὐδείς, ἐὰν καὶ μία ἡμέρα ὁ βίος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς (Ιώβ, 14: 4-­‐5)

"Ο ΘΕΟΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ" του π. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗ ΣΤΑ ΡΩΣΣΙΚΑ

Επί τη ευκαιρία του Διεθνούς Θεολογικού Συνεδρίου για την “Γνώση του Θεού” στην Λβίβ της Ουκρανίας, ο Αρχιμανδρίτης π. Παντελεήμων Μανουσάκης βρέθηκε στην πρωτεύουσα της χώρας, στο Κίεβο, προκειμένου να παρουσιάσει στο κοινό την Ρωσσική μετάφραση του βιβλίου του Ο Θεός Μετά την Μεταφυσική: Μία Θεολογική Αισθητική. Το βιβλίο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στα αγγλικά υπό τον τίτλο God After Metaphysics: A Theological Aesthetic, από τις πανεπιστημιακές εκδόσεις Indiana University Press το 2007 και αποτελεί τον πρώτο τόμο μιας τριλογίας. 

Ο δεύτερος τόμος με τον τίτλο The Scandal of the Good: A Theological Ethic (Το Σκάνδαλο του Καλού: Μια Θεολογική Ηθική) πρόκειται να κυκλοφορήσει προσεχώς. Η έκδοση της Ρωσσικής μετάφρασης (Бог после метафизики: Богословская эстетика) έγινε από τον έγκριτο εκδοτικό οίκο Дух і Літера (Πνεύμα και Γράμμα) ο οποίος έχει μεταφράσει κατά το παρελθόν έργα μεγάλων συγγραφέων και στοχαστών ως και του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου. Την μετάφραση στην Ρωσσική επιμελήθηκε η κυρία Daria Morozova. Σε ειδικό σημείωμα για την Κιεβίτικη έκδοση ο συγγραφέας αφιερώνει την μετάφραση στην μνήμη του αγίου Ιωάννου του Ρώσσου, ο οποίος καταγόταν από το Κίεβο, το δε άφθαρτο σκήνωμά του φυλάσσεται σήμερα στην Εύβοια, ιδιαίτερη πατρίδα του συγγραφέως. 

Η παρουσίαση της μεταφράσεως έλαβε χώρα στις αίθουσες του Εθνικού Πανεπιστημίου Κιέβου Ακαδημία Μογίλα την Παρασκευή, 10 Οκτωβρίου και την παρακολούθησαν άνθρωποι των τεχνών και των γραμμάτων, φοιτητές, και κληρικοί της τοπικής κοινωνίας. Για το έργο του π. Παντελεήμονος μίλησαν ο εκδότης καθ. Κωνσταντίνος Sigov, ο καθ. Yuriy Chornomoretc. Για τις δυσκολίες της μετάφρασης ενός πρωτότυπου έργου το οποίο, ακριβώς λόγω της θεματικής του, ωθεί τον στοχασμό στα όρια της γλώσσας, μίλησε η έχουσα την μεταφραστική ευθύνη κυρία Daria Morozova. 

Ο συγγραφέας δέχθηκε ερωτήσεις από το κοινό, κυρίως για τον ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η θεολογία στον σύγχρονο κόσμο μετά το τέλος των μεγάλων αφηγήσεων. Η συζήτηση υπήρξε ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα και διήρκεσε πάνω από μία ώρα, στο τέλος της οποίας ο συγγραφέας υπέγραψε αντίτυπα του βιβλίου για χάρη του αναγνωστικού του κοινού. 

Ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου με την μετάφραση εδώ. 

ΔΙΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗΝ ΕΜΠΟΛΕΜΗ ΟΥΚΡΑΝΙΑ

Διεθνές διαχριστιανικό συνέδριο με θέμα την Γνώση του Θεού: Ανατολικές και Δυτικές Προσεγγίσεις στην Δογματική και στην Πνευματικότητα έλαβε χώρα σε ένα από τα ιστορικά σταυροδρόμια ανατολής και δύσεως, στην πόλη της Λβίβ (Lviv) της εμπόλεμης Ουκρανίας. Την διοργάνωση του συνεδρίου έφερε εις πέρας επιτυχώς το Ουκρανικό Καθολικό Πανεπιστήμιο (Ukrainian Catholic University) το οποίο συγκάλεσε υπό την στέγη του ορθοδόξους και καθολικούς θεολόγους της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας. 

Εισηγήσεις πραγματοποίησαν: η καθ. Theresia Hainthaler (Γερμανία), ο π. Edward Farrugia, S.J. (του Ποντιφικού Ινστιτούτου Οριεντάλε, Ρώμη), ο π. Παντελεήμων Μανουσάκης (ΗΠΑ), η καθηγήτρια πατρολογίας του Καθολικού Πανεπιστημίου της Αμερικής Robin Darling Young, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Καθολικής Θεολογίας καθ. Martin Lintner (Αυστρία), ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Durham, π. Andrew Louth (Αγγλία), καθώς και ένας μεγάλος αριθμός άλλων συνέδρων από την Πολωνία, την Τσεχία, και φυσικά την Ουκρανία. Μέσω βιντεοσκοπημένου μηνύματός του απευθύνθηκε προς τους συνέδρους ο Μητροπολίτης του Οικουμενικού Θρόνου Διοκλείας Κάλλιστος (Ware). 

Οι σύνεδροι, ενήμεροι των ιστορικών συγκυριών της χώρας φιλοξενίας τους, και συγκεκριμένα του πολέμου ο οποίος βρίσκεται ακόμα εν εξελίξει, δεν θέλησαν να γίνουν οι εργασίες του συνεδρίου αφορμή απομόνωσης από τα γεγονότα, αλλά αντιθέτως αναζήτησαν τρόπους κατά τους οποίους τα συμπεράσματα του συνεδρίου θα μπορούσαν να βρουν αντίκρισμα στην κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα της Ουκρανίας αρθρώνοντας λόγο παρακλητικό προς όσους έχουν πληγεί από τον πόλεμο και προτρεπτικό συμφιλιώσεως προς τις αντιμαχόμενες πλευρές. 

Με ιδιαίτερη έμφαση τέθηκε το πρόβλημα του ρόλου που έχει διαδραματίσει η Ορθοδοξία στην διαμόρφωση της Ουκρανικής αυτοσυνειδησίας, αλλά και κατά την πρόσφατη εξέγερση του Ουκρανικού λαού. 

Συγκεκριμένα ο π. Παντελεήμων Μανουσάκης στην ομιλία του αναφέρθηκε στο θέμα ως εξής: Έχουμε ακούσει πολλά σήμερα για την σιωπή ως στάση έναντι του προβλήματος της γνώσης του θεού. Αναρωτιέμαι πώς μεταφράζεται η επιστημολογική αυτή προτροπή του σιωπάν στην σφαίρα της ηθικής και της πράξης; Δεν μεταφράζεται σε απάθεια, παθητικότητα, και υποταγή; Τί συνεπάγεται ο ησυχαστικός διαχωρισμός τού είναι από το πράττειν, η διάκριση ουσίας και ενέργειας; Φοβούμαι πως η ταύτιση της Ορθοδόξου Εκκλησίας με το ησυχαστικό κίνημα (στον βαθμό που έχουν ταυτιστεί) καθιστά την Ορθοδοξία υπεύθυνη για την άπαθειά της προς τα πράγματα του κόσμου τούτου, απάθεια η οποία γίνεται ο καλύτερος σύμμαχος όσων βρίσκονται στην εξουσία και οι οποίοι είναι πρόθυμοι να εκμεταλλευτούν την Ορθοδοξία για το συμφέρον των δικών τους πολιτικών επιδιώξεων. Γινόμαστε μάρτυρες σήμερα, ιδιαιτέρως σε χώρες όπου η Ορθόδοξη Εκκλησία θεωρείται ως η επίσημη θρησκεία του κράτους, μια πολιτικής αιχμαλωσίας της Εκκλησίας η οποία πολλές φορές επιφέρει την παράλυση της κοινωνικής συνείδησης του χριστιανού. 

Περισσότερες πληροφορίες (καθώς και οι μαγνητοσκοπημένες εισηγήσεις του συνεδρίου) βρίσκονται στο σύνδεσμο του Ουκρανικού Καθολικού Πανεπιστημίου εδώ.