Η ξεχωριστή βιβλιοφιλική έκδοση: Οδυσσέας Ελύτης - Ο ζωγράφος Θεόφιλος

Οι Ελληνικές Ομοιογραφικές εκδόσεις και το «Σπίτι του Ελύτη» - Μουσείο παρουσίασαν μια ξεχωριστή βιβλιοφιλική έκδοση: Οδυσσέας Ελύτης - Ο ζωγράφος Θεόφιλος. 

Πρόκειται για μία τρίγλωσση έκδοση (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά) που περιλαμβάνει το κείμενο του Οδυσσέα Ελύτη: Ο ζωγράφος Θεόφιλος μαζί με τα ογδόντα έξι έργα του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ που βρίσκονται στο Μουσείο Θεόφιλου στη Βαρειά της Μυτιλήνης.

Μεταφραστές CONNOLLY DAVID, SOUFARAPIS MALAMATI 

Η εκδήλωση παρουσίασης αυτής της πραγματικά ξεχωριστής έκδοσης, έλαβε χώρα στο «Σπίτι του Ελύτη» - Μουσείο την Τετάρτη 3 Δεκεμβρίου 2025. 

Για τον ζωγράφο Θεόφιλο και τη θέση του στο νεοελληνικό πολιτισμό μίλησε η Ιστορικός Τέχνης και Θεωρίας του Πολιτισμού (ΕΚΠΑ) Αθηνά Σχινά, ενώ η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου αναφέρθηκε στον Θεόφιλο του Ελύτη, διαβάζοντας και χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το περίφημο δοκίμιο του σπουδαίου ποιητή για τον λαϊκό ζωγράφο. Τέλος, ο εκδότης Νίκος Κομν. Χατζηγεωργίου εξήγησε την ιδιατερότητα της συγκεκριμένης έκδοσης. 

Η διακεκριμένη πιανίστρια Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου απέδωσε συνθέσεις δικές της, του Γιάννη Κωνσταντινίδη και του Γιώργου Κουρουπού. 

Για πρώτη φορά στην ελληνική, αλλά και παγκόσμια Βιβλιογραφία επιχειρήθηκε η συνύπαρξη δύο σπουδαίων δημιουργών σε ένα εκδοτικό corpus υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών. Για την έκδοση τηρήθηκαν όλα εκείνα τα εκδοτικά πρωτόκολλα, που διέπουν τις Ομοιογραφικές (Facsimile) Εκδόσεις, έτσι ώστε τα έργα του Θεόφιλου να παρουσιάζονται αποτυπωμένα, χρωματικά και αισθητικά, με απόλυτη προσομοίωση στα πρωτότυπα. 

Αξιζει να σημειωθεί ότι η πρώτη παρουσίαση του έργου έγινε στη Λέσβο, τόπο καταγωγής του Οδυσσέα Ελύτη, αλλά και του Θεόφιλου, στον εμβληματικό χώρο του Μουσείου–Ελαιοτριβείου ΒΡΑΝΑ, στον Παπάδο της Λέσβου, στις 6 Σεπτεμβρίου 2025. 

Πουθενά, σε κανένα μέρος του κόσμου, ο Ήλιος και η Σελήνη δε συμβασιλεύουν τόσο αρμονικά, δε μοιράζονται τόσο ακριβοδίκαια την Ισχύ τους, όσο επάνω σ' αυτό το κομμάτι γης που κάποτε, ποιος ξέρει σε τι καιρούς απίθανους, ποιος θεός, για να κάνει το κέφι του, έκοψε και φύσηξε μακριά, ίδιο πλατανόφυλλο καταμεσής του πελάγους. Μιλώ για το νησί που αργότερα, όταν κατοικήθηκε, ονομάστηκε "Λέσβος", και που η θέση του, όπως τη βλέπουμε σημαδεμένη στους γεωγραφικούς χάρτες, δε μοιάζει να ανταποκρίνεται και πολύ στην πραγματικότητα. Μπορεί να φαίνεται παράξενο, αλλά μια-δυο ώρες αφού το πλοίο της γραμμής εγκαταλείψει τη Χίο είναι σα να εγκαταλείπει ολόκληρο τον γνωστό κόσμο. Μπαίνει σε θάλασσες που άξαφνα μοιάζουν ανεξερεύνητες, και ο απροειδοποίητος ταξιδιώτης, που ταλαντεύεται με το ρυθμό της πρωινής φουσκοθαλασσιάς, κρατημένος από τα κάγκελα της γέφυρας, ατενίζει τον ορίζοντα με το ίδιο αίσθημα που θα είχε σε καιρούς αλλοτινούς ένας τυχερός θαλασσοπόρος. Σε λίγο, ανάμεσα στην ατμιστή πάχνη, που τη διαλύει κομμάτια-κομμάτια ο ήλιος, αρχίζει να ξεχωρίζει τη σκιά μιας παραμυθένιας γης και, πριν καλά-καλά συνέλθει, πιο κοντά να διακρίνει καθαρά τα τριανταφυλλένια βουνά που μπαίνουν το ένα μέσα στο άλλο και καμπυλώνονται με τη χάρη γυναίκας ηδονικής· τους γυμνούς ώμους έξω απ' τα νερά, όλο μαβιές αποχρώσεις· και πιο χαμηλά, την κοιλιά μιας χνουδερής απαλότητας, δροσερές αγκάλες γεμάτες διαύγεια, μαλλιά δέντρων, που ακόμα στάζουν, βγαίνοντας από τον ολονύχτιον ύπνο. (Από την έκδοση). 

Νίκος Σηφουνάκης, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Παναγιώτης Δουδωνής και Νίκος Χατζηγεωργίου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΛΟΡΚΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΥΤΗ ΣΤΟ "ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ - ΜΟΥΣΕΙΟ"

Το Ινστιτούτο Θερβάντες και το Σπίτι του Ελύτη-Μουσείο, σε συνεργασία με την Πρεσβεία της Ισπανίας, στο πλαίσιο του Festival de Poesía del Mediterráneo, πραγματοποίησαν, την Πέμπτη 18 Σεπτεμβρίου 2025, ένα ξεχωριστό αφιέρωμα στους δύο σπουδαίους ποιητές της Μεσογείου, τον Federico Garcίa Lorca και τον Οδυσσέα Ελύτη.

Χαιρετισμό απηύθυναν η Υπουργός Πολιτισμού κ. Λίνα Μενδώνη, η Διευθύντρια του Μουσείου – Σπίτι του Ελύτη κ. Ιουλίτα Ηλιοπούλου και ο Πρέσβης της Ισπανίας κ. Jorge Domecq Fernández de Bobadilla. 

Ακολούθησε ομιλία του Διευθυντή του Instituto Cervantes κ. Luis García Montero, με θέμα: "Λόρκα και Ελύτης, ποιητικοί διάλογοι στις ακτές της Μεσογείου". 

Στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης κυριάρχησε η ποίηση και η μουσική. 

Η διακεκριμένη πιανίστα Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου με την μέτζο σοπράνο Άρτεμη Μπόγρη, ερμήνευσαν "με λογισμό και μ' όνειρο", τραγούδια των Φ.Γκ. Λόρκα (παραδοσιακές μελωδίες), Μάνου Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Γιώργου Κουρουπού και Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου, βασισμένα σε ποίηση Λόρκα και Ελύτη. Ποιήματα απήγγειλαν η Ιουλίτα Ηλιοπούλου στα ελληνικά και ο Alfonso Silvan στα ισπανικά. Την επιμέλεια του εξαιρετικού προγράμματος είχε η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου. 

Δείτε και το κείμενό μας Ο ΛΟΡΚΑ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ 

"ΓΙΑ ΜΙΑΝ ΑΝΑΣΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ" ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ - ΜΟΥΣΕΙΟ

Την Τετάρτη 10 Σεπτεμβρίου 2025 στο Σπίτι του Ελύτη - Μουσείο στην Πλάκα, η διακεκριμένη πιανίστρια Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου και η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου, υπεύθυνη του Μουσείου, παρουσίασαν στον χώρο της έκθεσης του Απόστολου Βέττα «Αθύρματα από χαρτί», ένα ποιητικό–μουσικό δρώμενο.

Αποσπάσματα ποιημάτων των Οδυσσέα Ελύτη, Γιώργου Σαραντάρη, Μάτσης Χατζηλαζάρου, Ν. Α. Ασλάνογλου, Ιουλίτας Ηλιοπούλου διαλέχθηκαν με στίχους, μελωδίες, λέξεις και θραύσματα μουσικής σε ένα ταξίδι φαντασίας, σε μια αναζήτηση της ποιητικής λειτουργίας στην τέχνη και στη ζωή.

Η ποίηση συνυπήρξε αρμονικά και αντιστικτικά με τις μουσικές των Mozart, Messiaen, Jolivet, Bloch, Γιώργου Κουρουπού και Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου. 

Ήταν πραγματικά μια μυσταγωγική παράσταση για δύο ερμηνευτές, που έκανε κοινωνούς τους θεατές μιας ακριβής μουσικής ποιητικής για πιάνο και αφηγητή. Μια λιτότητα που λειτούργησε καταλυτικά, λόγω της δύναμης του ποιητικού λόγου και της εξαίσιας μουσικής, που είχαν σοφά ανθολογηθεί και προσφέρθηκαν στο κοινό με τρόπο ...μυστικό, δηλ. βαθιά εσωτερικό. Όπως ακριβώς το έλεγε ο τίτλος: "Για μιαν ανάσα μουσικής". 

Στην εκδήλωση παρέστη και ο σημαντικός εικαστικός Απόστολος Βέττας, γύρω από το έργο του οποίου αναπτύχθηκε το δρώμενο, καθώς και ο καλλιτέχνης Άγγελος Παπαδημητρίου. 

Φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ: Η ΙΕΡΕΙΑ ΤΟΥ J.S. BACH / ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΑΝ ΟΙ ΑΓΓΛΙΚΕΣ ΣΟΥΙΤΕΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου έχει αναδειχθεί πλέον πανηγυρικά και διεθνώς, η εθνική μας ερμηνεύτρια της μουσικής του μεγάλου J.S. Bach. Μία ελληνίδα προτείνει τον δικό της Bach και η ερμηνεία της γίνεται με ενθουσιασμό αποδεκτή από την διεθνή μουσική κοινότητα. 

Τον Ιούλιο του 2018 μας χάρισε το τετραπλό άλμπουμ με το εμβληματικό "Καλώς Συγκερασμένο Κλειδοκύμβαλο", ένα έργο που ανήκει στα παγκόσμια αριστουργήματα της ανθρώπινης τέχνης. Η υποδοχή διεθνώς ήταν διθυραμβική.

Το 2020 μας έδωσε τις περίφημες Goldberg Variations από την First Hand Records και λίγο αργότερα η ακάματη πιανίστρια μας έδωσε ένα διπλό CD, πάλι από την First Hand Records, με τις Γαλλικές Σουίτες του Μπαχ.

Την ακούς να παίζει Μπαχ με ένα πρωτόφαντο τρόπο και επιβεβαιώνει στην πράξη αυτό που η ίδια λέει: «Είχα τη βαθιά βεβαιότητα πως το έργο του Μπαχ είναι μεν σκαλισμένο στις ρωγμές του χρόνου, ενσωματωμένο στην ιστορία της ανθρώπινης σκέψης, αλλά δεν στέκει παγωμένο στις επάλξεις του παρελθόντος».  

Η ίδια έχει πει σε συνέντευξή της για την δική της ερμηνευτική προσέγγιση: «Αν και υπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι η μουσική του Μπαχ δεν επιδέχεται εκφραστικότητας στην πραγματικότητα αυτό είναι μια τεράστια παρεξήγηση. Το πιάνο είναι ένα όργανο εξαιρετικά πλούσιο εκφραστικά και το να παίζεις πιανιστικά έργα του Μπαχ σήμερα δεν είναι ούτε πρόκληση ούτε πρωτοπορία. Μπορεί τα συναισθήματα και οι συγκινησιακές φορτίσεις να ήταν στιλιζαρισμένα στο μπαρόκ αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν υπήρχαν. Ο Μπαχ μπορεί τυπικά να ανήκε στο μπαρόκ ή ακόμα και να διακρίνεται για το θρησκευτικό συναίσθημα του όμως είναι διαχρονικός στο έπακρο, υπερβαίνει τον χρόνο σαν ένα φως που έχει ξεκινήσει από μακριά το ταξίδι του στο σύμπαν και μεταφέρει παλμούς του απείρου. Μια ολόκληρη ζωή δεν αρκεί προκειμένου να αποκρυσταλλώσει κανείς μια προσωπική ερμηνεία του έργο του. Απαιτείται μελέτη, έρευνα, ευελιξία, διαρκής αμφιβολία και επανεξέταση. Εξάλλου μόνο μέσα από μια υγιή εμμονή προσεγγίζει κανείς την ωριμότητα!». 

Ακούγοντας τις Γαλλικές Σουίτες του Μπαχ από την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου αντιλαμβάνεται ο καθείς πόσο αυτή η μουσική είναι εξαιρετικά μοντέρνα! Αρκεί να μαθητεύσεις σ’ αυτήν. Άλλωστε αυτή η μαθητεία είναι μαθητεία στην ομορφιά. 

Τον Φεβρουάριο του 2023, από την First Hand Records κυκλοφόρησε ανά τον κόσμο και σε όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες το cd της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου, με τίτλο “TEARS FROM BABYLON”, το οποίο περιλαμβάνει δικές της μεταγραφές (και δυο διασκευές) για πιάνο, από καντάτες και έργα για εκκλησιαστικό όργανο του J.S. BACH. Ταυτόχρονα κυκλοφόρησε σε δεύτερη έκδοση το βιβλίο της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου για τον Μπαχ, με τίτλο: J.S. BACH – Ο Μουσικός του Απείρου (εκδόσεις Παπαγρηγορίου – Νάκας).  

Τώρα, Ιούλιος 2025, κυκλοφόρησε το άλμπουμ με τις Αγγλικές Σουίτες του J.S. Bach, απο την βρετανική εταιρεία First Hand Records, με την εξαιρετική ποιότητα και αισθητική της. 

Στην Ελλάδα κυκλοφορεί από σήμερα 25 Ιουλίου (επίσημος αντιπρόσωπος της Εταιρείας η "Μουσική Προσφορά", στη Στοά της Όπερας στην Αθήνα). Το album θα κυκλοφορήσει και σε όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες.

Οι Αγγλικές Σουίτες (BWV 806-811) είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα του Μπαχ για πληκτροφόρο όργανο και διακρίνονται για την πολυπλοκότητα, την ομορφιά και την δεξιοτεχνία τους. Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου αναδεικνύει το έργο στο σήμερα! 

Η εργασία της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου στον Μπαχ είναι υπόθεση εθνικού περιεχομένου, αλλά και οικουμενικού, στη συνέχεια. Πρόκειται για μια κατάθεση στον παγκόσμιο πολιτισμό από μια ελληνίδα. 

Δεν περιμένω από το επίσημο ελληνικό κράτος να καταλάβει. Περιμένω, όμως, από την μουσική κοινότητα της χώρας να αντιληφθεί το μουσικό γεγονός και να το κάνει σημαία! 

Την ευχαριστούμε ειλικρινά!

ΜΝΗΜΗ ΜΙΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ - 20 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ

Με αφορμή τη συμπλήρωση, σήμερα, 20 ετών από την αναχώρηση του μεγάλου ποιητή Μίλτου Σαχτούρη (29 Μαρτίου 2005), θυμόμαστε τους εαρινούς στίχους του: 

Νὰ κριθεῖ κάθε Ἄνοιξη  ἀπὸ τὴ χαρά της 

ἀπὸ τὸ χρῶμα του τὸ κάθε λουλούδι 

ἀπὸ τὸ χάδι του τὸ κάθε χέρι 

ἀπ᾿ τ᾿ ἀνατρίχιασμά του τὸ κάθε φιλὶ". 

(Από το ποίημα "Αστεροσκοπείο"). 

Κι ακόμα θυμόμαστε ότι από την Polyphoniki Records κυκλοφορεί ο δίσκος της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου σε ποίηση Μίλτου Σαχτούρη, με τίτλο "Πασιφάη". 

Η γνωστή πιανίστα και συνθέτρια Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου κάνει μια ανατρεπτική μουσική κατάθεση προσεγγίζοντας με εκπληκτική συνθετική ωριμότητα τους στίχους του Μίλτου Σαχτούρη. 

Ένα εναλλακτικό και απρόβλεπτο έργο με εξαιρετικές συμμετοχές στο οποίο διαφαίνεται αδιαμφισβήτητα το πόσο επίκαιρος είναι ο Μίλτος Σαχτούρης και πόσο ξεχωριστή είναι η μελοποίηση των στίχων του από την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου. 

Μουσική: Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου 

Ποίηση: Μίλτος Σαχτούρης 

Ερμηνευτές: Δάφνη Πανουργιά, Διονύσης Κωστής, Κώστας Θωμαΐδης, Βασιλική Κωνσταντέλλου, Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου.

Παραθέτουμε εδώ τα τραγούδια που ερμηνεύει η Δάφνη Πανουργιά. 

Αρμονία, Φεγγαράδα και Ωροδείχτης.  

Ο Μπαχ της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου, ο απόλυτος ορισμός της Musica Poetica

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Την Παρασκευή 3 Φεβρουαρίου 2023, κυκλοφόρησε από την First Hand Records ανά τον κόσμο και σε όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες το cd της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου, με τίτλο “TEARS FROM BABYLON”, το οποίο περιλαμβάνει δικές της μεταγραφές (και δυο διασκευές) για πιάνο, από καντάτες και έργα για εκκλησιαστικό όργανο του J.S. BACH. 

Ταυτόχρονα κυκλοφορούσε σε δεύτερη έκδοση το βιβλίο της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου για τον Μπαχ, με τίτλο: J.S. BACH – Ο Μουσικός του Απείρου (εκδόσεις Παπαγρηγορίου – Νάκας). 

Να σημειώσουμε ότι η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου έχει ερμηνεύσει ολόκληρο το έργο του Μπαχ και έχει δισκογραφήσει το Καλώς Συγκερασμένο Πληκτροφόρο, τις Γαλλικές σουίτες και Φαντασίες, και τις Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ του Μπαχ, αποσπώντας διεθνώς διθυραμβικές κριτικές. 

Την ακούς να παίζει Μπαχ ή να ερμηνεύει καντάτες του Μπαχ σε δική της μεταγραφή για σόλο πιάνο και επιβεβαιώνει στην πράξη αυτό που η ίδια λέει: «Είχα τη βαθιά βεβαιότητα πως το έργο του Μπαχ είναι μεν σκαλισμένο στις ρωγμές του χρόνου, ενσωματωμένο στην ιστορία της ανθρώπινης σκέψης, αλλά δεν στέκει παγωμένο στις επάλξεις του παρελθόντος». 

Η Παπαστεφάνου ζωοποιεί τον Μπαχ με τρόπο πρωτόφαντο στον καιρό μας. Όχι μόνο με τις μοναδικές ερμηνείες της, αλλά τώρα και με τις διασκευές της και την μεταγραφική δουλειά της. Αυτή η τελευταία και ξεχωριστή εργασία της μας αποκαλύπτει πόσο έχει χωνέψει, πόσο έχει αφομοιώσει τον Μπαχ, για να μπορεί να τον κάνει σημερινό, μεταγράφοντάς τον με επιτυχία και να τον βάζει να «συνδιαλέγεται» με την σύγχρονη τζαζ και την εναλλακτική μουσική. 

Κατέχει απόλυτα τον «κλασικό» Μπαχ και γι’ αυτό τον βλέπει και τον παίζει από τζαζ έως και ροκ (!) διαλεγόμενο με τις μουσικές του καιρού μας. Ο Μπαχ της Παπαστεφάνου είναι η μουσική του απείρου, αλλά και η χώρα του αχωρήτου. 

Ο ψηφιακός δίσκος με τις μεταγραφές – η απόλυτη θα έλεγα Μουσική Ποιητική της Παπαστεφάνου με άξονα τον Μπαχ - έχει τίτλο “TEARS FROM BABYLON”, δηλαδή δάκρυα από την Βαβυλώνα. Ο τίτλος είναι εμπνευσμένος, προφανώς, από το προτελευταίο κομμάτι του cd, το ομώνυμο Χορικό Πρελούδιο «Επί των ποταμών Βαβυλώνος» (An Wasserflüssen Babylon), που μας παραπέμπει κατευθείαν στον ψαλμό 136: «Επί των ποταμών Βαβυλώνος εκεί εκαθίσαμεν και εκλαύσαμεν εν τω μνησθήναι ημάς της Σιών». 

Έτσι, όντες στην εξορία της υπαρξιακής και αισθητικής αιχμαλωσίας, ο Μπαχ της Παπαστεφάνου μας επαναφέρει στην γη της επαγγελίας του μεγάλου κάντορα της Λειψίας. Εκεί όπου απέδρα πάσα οδύνη, λύπη και στεναγμός και βασιλεύει ήχος καθαρός εορταζόντων. 

Ο Σεφέρης έχει κάνει την εξαιρετικά σημαντική παρατήρηση που συνδέει τη μουσική με την τραγωδία: «η ποίηση του Αισχύλου, η μουσική του Μπαχ ή το 15ο Κουαρτέτο, κι αν ακόμα θρυμματιστεί η γης, θα μείνουν στον αιώνα» (Δοκιμές Α΄, σ. 123). 

«Ο Μπαχ είναι ίσως ο μόνος που υπάρχει στον οποίο δεν χωράει κανένας χαρακτηρισμός: είναι ο γυμνός άνθρωπος, πλέριος, ζυγισμένος, χωρίς καμιά γωνιά, που μας μοιάζει ή που δεν μας μοιάζει, κι όμως ξέρουμε πως είναι αυτός πλέριος και αληθινός». 

Να σημειώσουμε εδώ ότι ο Σεφέρης έγραψε τον πρόλογο στην έκδοση του 1970 του βιβλίου του Stravinsky με τίτλο Poetics of Music (In the Form of Six Lessons).

Και βέβαια πάντοτε πρέπει να ισχύει αυτό που Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου λέει εμφαντικά: «Γιατί κάθε εμβάθυνση ή αναζήτηση οφείλει να έχει σαν οδηγό και πυξίδα την πνευματική διαθήκη των προγόνων μας. Μόνον έτσι αναπτύσσεται η κριτική σκέψη που αποτελεί προϋπόθεση κάθε πνευματικής απόλαυσης». 

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου στο βιβλίο της για τον Μπαχ μας υποδεικνύει μια ολιστική θεώρηση του συνθέτη που τα περιλαμβάνει όλα: φιλοσοφία, θεολογία, κοσμολογία, μαθηματικά, φυσική, ρητορική, αριθμολογία, αστρονομία και αρχαία ελληνική φιλοσοφία, εβραϊκή παράδοση, νεοπλατωνισμό, φιλοσόφους τους λατινικού μεσαίωνα, μυστικιστικό νεοπλατωνισμό της Αναγέννησης, λουθηρανισμό, ουμανισμό, διαφωτισμό. 

Το βιβλίο της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου είναι σαν μια παρτιτούρα. Δεν περισσεύει τίποτα και η αρχιτεκτονική της είναι αυστηρή και πυκνή. Θέλει γερό υπόβαθρο για να το προσεγγίσεις και φυσικά θίγει ζητήματα που αποτελούν θέματα ολόκληρων μελετών. Δεν είναι καθόλου αυτονόητο για ένα μουσικό να ενδιατρίβει στην θεολογία του λουθηρανισμού, στο φαινόμενο του ευσεβισμού (που εξορίζει τη μουσική από τη λατρεία), στην μυστικιστική θεώρηση της θρησκείας, στη σχέση κοσμολογίας – θρησκείας – μουσικής και να παραπέμπει στον ιερό Αυγουστίνο, στον Ψευδοδιονύσιο τον Αρεοπαγίτη, στον Θωμά τον Ακινάτη, σε ιησουίτες και δομινικανούς μοναχούς. 

Το βιβλίο της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου είναι αναμφίβολα ένα στέρεο εγχειρίδιο του σήμερα, που αποτελεί κλειδί για την κατανόηση πολλών …παρανοήσεων. 

Στην ερμηνευτική της Παπαστεφάνου για τον Μπαχ συμπλέκονται τα πάντα. Για παράδειγμα η ελληνική αρχαιότητα με τον λουθηρανισμό. Άλλωστε ο Μπαχ, σύμφωνα με την εκπαιδευτική παράδοση της εποχής του, ήταν γνώστης της αρχαίας ελληνικής. 

Και σκέφτομαι ότι δύο υπέροχοι μύθοι της αρχαιότητας γίνονται θέατρο με μουσική (“dramma per musica”) από τον Μπαχ. Η καντάτα 213 («Ο Ηρακλής στο σταυροδρόμι») αποτελείται από αριστουργηματικά αποσπάσματα που χρησιμοποίησε ο σύνθετης και στο περίφημο Χριστουγεννιάτικο ορατόριο. Η καντάτα 201 («Η διαμάχη ανάμεσα στον Φοίβο και τον Πάνα») αγγίζει με πολύ χιούμορ ένα θέμα που απασχόλησε τον Μπαχ σε όλη του τη ζωή: τη σχέση της «ελαφριάς» μουσικής με τη σπουδαία μουσική παραγωγή του πνεύματος. Η μουσική του Πάνα είναι διασκεδαστική, χορευτική και διονυσιακή, ενώ του Φοίβου βαθιά συγκινητική και αισθαντική, θέτοντας τη φωνή σε διάλογο με τους μαγικούς μπαρόκ ήχους του flauto traverso και του oboe d’amore. 

Κι αμέσως οδηγούμαστε, από την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, στα «φτερά των Αγγέλων», δηλαδή στην παραλλαγή 28 από τις περίφημες Παραλλαγές Goldberg, όπου, αναζητώντας αναπαραστάσεις του ουράνιου Χορού των Αγγέλων στη μεσαιωνική εικονογραφία, διαπιστώνουμε την ίδια σχέση με το τραγούδι και τη συνοδεία του, όπως στην αρχαία ελληνική παράδοση: άγγελοι που παίζουν άρπα, λαούτο, ψαλτήρι, κιθάρα, φλάουτο του Πανός, κόρνο ή ταμπούρλο. 

Παρατηρεί η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου πως «στην πρωτότυπο γραφή αυτής της Παραλλαγή βλέπουμε κι ακούμε τα φτερά των αγγέλων στις υπέροχες τρίλιες. Με ελαφράδα και αυτοπεποίθηση ο Μπαχ πετάει σε δύο κόσμους, μετατρέποντας την εύθραυστη ισορροπία της τρίλιας σε εύρωστη χαρά». Κατά τον Πυθαγόρα, «Μουσική των Σφαιρών» ονομάζεται το σύνολο των ήχων που παράγεται από την κίνηση των ουρανίων σωμάτων και αποτελεί την ουράνια αρμονία. 

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου καταλήγει στην διαπίστωση ότι: «Για τον Μπαχ, η Μουσική των Σφαιρών είναι η Μουσική των Αγγέλων και οι Ουρανοί δεν θα πάψουν να αναγγέλλουν τη δόξα του Θεού [πρβ. τον ψαλμικό στίχο: «Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα»] Ο Μπαχ με τη θρησκευτικότητα του, ύμνησε το Άπειρο, που μπορεί να είναι Φως, Αρμονία, δημιούργημα Θεού». 

Αλλά αυτό που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, επίσης, στον Μπαχ είναι η σύνδεση κοσμικότητας και θρησκείας όπως, συγχωνεύονται αριστουργηματικά, για παράδειγμα, στο περίφημο Magnificat, δηλαδή το Μεγαλυνάριο, όπου οι μουσικές αρμονίες του το καθιστούν διαχρονικό για τα αυτιά και βάλσαμο για την ψυχή. Άλλωστε για τον Μπαχ η μουσική είναι οπωσδήποτε η Επιστήμη, που συμβάλλει στην ανάταση προς το άυλο και το υπερφυσικό, αφού ο ίδιος ο Θεός είναι ο γεννήτορας της Μουσικής των Σφαιρών, κατά τον ιερό Αυγουστίνο, αλλά και κατά το βιβλικόν: «Ο Θεός εξεύρε πάσαν οδόν επιστήμης». 

Αναμφισβήτητα, όπως αποδεικνύει περίτρανα η Αλεξάνδρα Παπααστεφάνου, ο Μπαχ είναι ο απόλυτος ορισμός της Musica Poetica. Έχουμε συνδέσει την «Μουσική Ποιητική» με τον Στραβίνσκυ, αλλά και ο Στραβίνσκυ τον Μπαχ αναγνωρίζει ως την πρώτη αρχή. Αυτή η Μουσική Ποιητική του Μπαχ φοράει κατάσαρκα αυτό το «αίσθημα της αιωνιότητας», που λέει ο Σεφέρης. «Τα έργα αυτά με βοηθούνε να πλησιάσω μια ιδέα της αιωνιότητας, είναι μία κατάσταση πίστης… μια ξαφνική διακοπή του ψυχολογικού καιρού… καθώς περνούμε μαζί με τον καιρό» (Δ1.123-5). 

Η Musica Poetica, μας λέει η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, «αποτελεί καρπό μιας πολύ αργής και σύνθετης ιστορικής εξέλιξης και έχει σαφείς πυθαγόρειες και νεοπλατωνικές καταβολές. Εκτός από την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και τη μουσική θεολογία του Λούθηρου, την προετοίμασαν και άλλοι πέντε παράγοντες: 

- Η πυθαγόρεια – νεοπλατωνική παράδοση του Ρωμαίου Σεβερίνου Βοήθιου. 

- Ο μυστικισμός νεοπλατωνισμός της Αναγέννησης 

- Ο νέος ρόλος της μουσικής στην Ευρώπη του Ουμανισμού 

- Η αναβίωση της ρητορικής τέχνης 

- Η θρησκευτική κοσμολογία του Μεσαίωνα. 

Επομένως, η Musica Poetica δεν είναι μια νέα «τάση», αλλά η ανάδυση ενός ολόκληρου κόσμου – συμπαντικών διαστάσεων - που έρχεται από μακριά και κορυφώνεται στον Μπαχ. 

Ο ίδιος ο Μπαχ, υπηρετώντας με πάθος και αναδεικνύοντας την Musica Poetica μας λέει ότι «ο καλύτερος χρόνος είναι ο χρόνος του Θεού». Ποιού Θεού; Του άχρονου και εν χρόνω εισβάλλοντος στην ιστορία. Το μυστήριο που υπηρετεί ο Μπαχ είναι ακριβώς αυτό της ενανθρώπησης του Θεού. Και η Μουσική Ποιητική του σε αυτή την σφαίρα κινείται. Γι’ αυτό ο Μπαχ με τις δεκάδες των θρησκευτικών έργων του, δημιούργησε έναν λειτουργικό χρόνο, δηλαδή τον εορταστικό κύκλο του ενιαυτού, την δική του Μουσική Ποιητική, την απόλυτη, θα λέγαμε, Μουσική Ρητορική, για να υμνήσει ακριβώς την ενανθρώπηση. Δεν γράφει μια αφηρημένου τύπου ή συγκρητιστική θρησκευτική μουσική, αλλά μια πολύ συγκεκριμένη, που αφορά στις λειτουργικές ανάγκες της Εκκλησίας του, η οποία εν χρόνω πορεύεται προς το άπειρο. Η μουσική του, στο μεγαλύτερο μέρος της, είναι μια λειτουργική μουσική, που γραφόταν για να ψαλεί στην Εκκλησία. 

Σημειώνει θαυμάσια η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου: «Μπορούμε να φανταστούμε το θάμβος των πιστών στον Ναό του Αγίου Θωμά της Λειψίας, τη φορτισμένη ατμόσφαιρα και την κορύφωση της κατάνυξης που συνόδευε το σχεδόν κινηματογραφικό ξετύλιγμα των Παθών». 

«Ποιο μουσικό έργο αγαπάτε;», ρώτησαν τον μεγάλο σκηνοθέτη Αντρέι Ταρκόφσκι: "Τα Κατά Ματθαίον Πάθη του Μπαχ", απάντησε. Στις 29 Δεκεμβρίου του 1986, ο Ταρκόφσκι άφησε την τελευταία του πνοή στο Παρίσι, ακούγοντας από ένα ταπεινό πικάπ τα «Κατά Ματθαίον» Πάθη του Ιωάννη Σεβαστιανού. Κατά τη μαρτυρία φίλου του τις τελευταίες του εβδομάδες ζητούσε μονάχα «Μπαχ! Μπαχ! Μπαχ!» 

Ανάμεσα στα μέρη αυτού του έργου ξεχωρίζει μια άρια. Είναι η άρια Erbarme dich, mein Gott (Ελέησον με κύριε). Αυτή θεωρείται μια από τις ωραιότερες άριες στην ιστορία της μουσικής, συνδυάζοντας την πυκνότητα της μελωδικής γραμμής στα όργανα με την ανθρώπινη φωνή. Συνδυάζει μάλιστα ένα από τα πιο όμορφά κομμάτια μουσικής για βιολί (ο Γενούντι Μενουχίν το θαύμαζε) με υποβλητικό κομμάτι για τη φωνή που αποδίδει τον πόνο του Πέτρου αφού έχει αρνηθεί τρεις φορές τον Κύριο. Γραμμένο για φωνή άλτο, ερμηνεύεται πια συνήθως από γυναικείες φωνές ή από κοντρα-τενόρους. 

Το κομμάτι αυτό παίζει σημαντικό ρόλο και σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές σκηνές ταινίας του Αντρέι Ταρκόφσκι, δηλαδή στο φινάλε από την ταινία «Η Θυσία» (1985 - η τελευταία ταινία του Ταρκόφσκι). Ο Αλεξάντερ έχει κάνει τη «θυσία», έχει αποτρέψει την καταστροφή (πυρηνική;) έχει κάψει το σπίτι, τον έχει παραλάβει το ασθενοφόρο ως τρελό και εμείς βλέπουμε τον γιο του, τον «μικρό άνθρωπο» να ποτίζει ένα δέντρο, που είχαν φυτέψει την προηγούμενη μέρα. Σταδιακά ακούμε και τη μουσική που είναι ακριβώς η άρια του Μπαχ «Ελέησόν με Κύριε» (Erbame dich, mein Gott). Ο μικρός είναι ξαπλωμένος κάτω από το δέντρο και ακούμε για πρώτη φορά τη φωνή του (μέχρι τώρα δεν μπορούσε να μιλήσει γιατί είχε κάνει μια εγχείρηση): «Εν αρχή ήν ο Λόγος. Γιατί μπαμπά». Το πλάνο ανεβαίνει προς τα κλαριά του δέντρου, με το φως του ήλιου να λάμπει ανάμεσά τους και βλέπουμε την αφιέρωση της ταινίας στο γιό του Ταρκόφσκι Αντριόσα. 

Πολύ σωστά επισημαίνει η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου ότι «οι σύγχρονοι του Μπαχ αδυνατούσαν να συμπάσχουν με την αγωνία του, που αφορούσε τη μεταρρύθμιση της εκκλησιαστικής μουσικής. Ο ορθολογισμός είχε απομακρύνει τους περισσότερους από την καθιερωμένη εκκλησιαστική ζωή και πρακτική [μήπως κάτι ανάλογο δεν συμβαίνει και στον καιρό μας;]. Εν τω μεταξύ η προτεσταντική εκκλησία είχε οχυρωθεί πίσω από το Δόγμα και η μόνη ανεκτή μορφή θρησκευτικότητας εκτός εκκλησίας ήταν ο Ευσεβισμός, στον οποίο η μουσική δεν είχε θέση». 

Κάτι ανάλογο συνέβη και στην Ελλάδα τις προηγούμενες δεκαετίες, με τα κινήματα του ευσεβισμού να βλέπουν με περισσή καχυποψία την κεντρική θέση της μουσικής στη λατρεία. 

Ο Μπαχ, όμως, πίστευε βαθιά στην ιερότητα της τέχνης της μουσικής και στην θεϊκή καταγωγή της. Γι’ αυτό και έλεγε: «Όπου υπάρχει αφοσιωμένη (στο Θεό) μουσική, εκεί είναι παρούσα και η Χάρη του». Για τον Μπαχ η μουσική στην Εκκλησία οφείλει να έχει ως πρότυπο την αρμονία των ουρανών. 

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου σημειώνει κατηγορηματικά: «Η θρησκευτική σκέψη υπήρξε το διάπυρο κέντρο της ζωής του Μπαχ. Η μουσική και η θεολογία είναι αδιαχώριστες στο έργο του και συγκλίνουν σε ένα μυστικιστικό επίπεδο». 

Ο Max Reger είπε ότι «Ο Μπαχ είναι η αρχή και το τέλος όλης της Μουσικής», κάτι σαν το Θεό που είναι το άλφα και το ωμέγα, η αρχή και το τέλος. 

Ο Debussy είπε ότι «Ο Μπαχ είναι ένας καλόκαρδος θεός, στον οποίο όλοι οι μουσικοί οφείλουν να προσεύχονται για να ξεφύγουν από τη μετριότητα». 

Ο Νίκος Εγγονόπουλος στη συλλογὴ του «Στὴν Κοιλάδα μὲ τοὺς Ροδόνες», περιλαμβάνει ένα «Ποίημα – απομίμησις πολλών Ψαλμών» με την ένδειξη: «Αρμοσμένο γι’ αποκλειστικά ανδρική χορωδία σ' Εκκλησιαστική μουσική τoυ Ιωάννου Σεβαστιανού Μπαχ», έχοντας ως επωδό της φράση «υπάρχει Θεός»! Δηλαδή και ο Εγγονόπουλος «ακούει» την Μουσική Ποιητική του Μπαχ στην ποίηση του! 

Δύο ευρωπαίοι μαθηματικοί, χρησιμοποιώντας έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή και τη σχετική θεωρία του μεγάλου εκείνου αυστριακού μαθηματικού Κουρτ Γκέντελ, κατάφεραν να αποδείξουν μαθηματικά την ύπαρξη του Θεού! Το κατόρθωμα των δύο Ευρωπαίων μαθηματικών, του Γερμανού Κρίστοφ Μπεντζμίλερ (Christoph Benzmüller) και του Αυστριακού Μπρούνο Βολτσενλόγκελ Παλέο (Bruno Woltzenlogel Paleo), ήταν ότι κατάφεραν να αναπαραστήσουν τα αξιώματα του Γκέντελ και τους συλλογισμούς του με μαθηματικά σύμβολα. Στη συνέχεια, με τη βοήθεια εξειδικευμένου λογισμικού που χειρίζεται έννοιες λογικής σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, μπόρεσαν αφενός μεν να διαπιστώσουν ότι τα αξιώματα δεν περιέχουν κρυφές αντιφάσεις και αφετέρου να επιβεβαιώσουν την απόδειξη του θεωρήματος. 

Όμως, κι αν ακόμα οι μαθηματικοί με τη λογική αποδεικνύουν ότι υπάρχει Θεός, πρέπει να σκεφτούμε ότι κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας: «Ἄπειρον τό θεῖον καί ἀκατάληπτον· καί τοῦτο μόνον αὐτοῦ καταληπτόν, ἡ ἀπειρία καί ἀκαταληψία». Ο Μπαχ αυτή την απειρία και την ακαταληψία ύμνησε. 

Οπότε επιτρέψτε μου την κατ’ αναλογίαν παράφραση: Άπειρος ο Μπαχ και ακατάληπτος. Και τούτο μόνον καταληπτόν, η απειρία και ακαταληψία αυτού. 

Η Μουσική Ποιητική του Μπαχ μένει εις τον αιώνα! Και σαρκώνεται κάθε φορά ιδανικά όταν υπάρχουν ερμηνευτές σαν την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου. Αυτήν την ιέρεια της Μουσικής Ποιητικής!

ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ

Φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός

Στην οδό Διοσκούρων 4 και Πολυγνώτου, στην Ρωμαϊκή αγορά, άνοιξε την πόρτα του «ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ». 

Τα εγκαίνια έγιναν την Παρασκευή 1 Νοεμβρίου 2024, με την παρουσία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. 

Η ψυχή του όλου έργου, η ακάματη ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου, έγραψε για το "Σπίτι του Ελύτη": 

"Ένα Σπίτι που επιδιώκει όχι μόνον να μεταδώσει πληροφορίες για την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, αλλά κυρίως μέσα από αυθεντικά ντοκουμέντα να κάνει τον επισκέπτη κοινωνό της ατμόσφαιρας γραφής του ποιητή, και μέσω αυτής, των αξιών και αρχών του. Μεταφέρθηκε, από την οδό Σκουφά, ο χώρος ζωής τού Ελύτη, σε αυτό το κτίριο ιδιοκτησίας του Υπουργείου Πολιτισμού. Δημιουργήθηκε παράλληλα μία εισαγωγική έκθεση, μυητική στο έργο του, με άξονες: την πορεία ζωής του, σ’ ένα ευσύνοπτο χρονολόγιο, την ελληνική διαχρονία στην γραφή του, την σχέση του με την ζωγραφική και την μουσική, καθώς και την μεγάλη εκδοτική του παρουσία στο εξωτερικό. Η παράθεση αγαπημένων του αντικειμένων από το σπίτι του συμπληρώνει νοηματικά και συναισθηματικά τον χώρο. Άνθρωπος του Ολίγου και του Ακριβούς, ποιητής της γλώσσας και των αξιών, της αίσθησης και της υπέρβασης, της εναντίωσης και της επαναστατικής ανασύνθεσης ο Οδυσσέας Ελύτης, πράγματι ζούσε για τότε που δεν θα υπάρχει. Εικοσιοκτώ χρόνια μετά την έξοδό του απ’ την ζωή, υπάρχει στο νου και στην ψυχή των πολλών του αναγνωστών, υπάρχει στην πρώτη ευαισθησία των παιδιών του δημοτικού, στο κοινό κτήμα αναφορών, στίχων και φράσεων του, που διείσδυσαν στην συλλογική αντίληψη, υπάρχει μέσα απ΄τα "πιστευτά πράγματα", τεκμήρια αισθημάτων και αισθητικής, και πρωτίστως υπάρχει ως ένα μέγιστο εθνικό κεφάλαιο". 

Το Σάββατο 2 Νοεμβρίου, ημέρα των γενεθλίων του ποιητή, πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα εκδηλώσεων του Μουσείου μια ξεχωριστή μουσική βραδιά "Με την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη". 

Ερμηνευτές:

Τραγούδι: Θεοδώρα Μπάκα 

Πιάνο: Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου 

Απαγγελία: Ιουλίτα Ηλιοπούλου. 

Παρόντες ευλαβικά: ο πρ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, οι συνθέτες Γιώργος Κουρουπός και Ηλίας Ανδριόπουλος, έργα των οποίων απέδωσαν η Θεοδώρα Μπάκα και η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, η καθηγήτρια και μεταφράστρια Πάολα Μινούτσι από τη Ρώμη, και ένα πραγματικά φιλόμουσο ακροατήριο. 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, το αναλυτικό πρόγραμμα της Μουσικής Ποιητικής.  

▪ Ακόμα μια φορά (Προσανατολισμοί) 

♪ Με την πρώτη σταγόνα της βροχής, (Προσανατολισμοί), μουσική: Μάνος Χατζιδάκις 

♪ Όλα τα σύννεφα, (Προσανατολισμοί), μουσική: Ηλίας Ανδριόπουλος 

♪ Αφρούρητη νυχτιά, (Προσανατολισμοί), μουσική: Ηλίας Ανδριόπουλος 

▪ Η συναυλία των Γυακίνθων, Ι (Προσανατολισμοί) 

♪-Όλβια Ντόννα (Προσανατολισμοί), μουσική Γιώργος Κουρουπός 

♪- Εαρινό απόσπασμα (Προσανατολισμοί), μουσική: Γιώργος Κουρουπός 

♪- Κατασταλαγμένη Μουσική (Προσανατολισμοί), μουσική: Γιώργος Κουρουπός 

▪- Ύμνος στη Μαρία Νεφέλη 

♪- Νεφέλη(Μαρία Νεφέλη), μουσική: Γιώργος Κουρουπός 

♪▫-Περασμένα Μεσάνυχτα (Ελεγεία της Οξώπετρας), μουσική: Γιώργος Κουρουπός 

♪- Το χρυσό κλειδί (Τα Ρω του Έρωτα), μουσική: Γιώργος Κουρουπός 

♪- Ψαρεύοντας έρχεται η θάλασσα (Σηματολόγιον), μουσική: Γιώργος Κουρουπός 

♪-Τύχη (Τα Ρω του Έρωτα) μουσική: Γιώργος Κουρουπός 

▪-Imago terrae (Εν Λευκώ) 

♪-Η Πορτοκαλένια (Ήλιος ο Πρώτος), μουσική: Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου 

♪-Ο Κήπος έμπαινε στη θάλασσα (Ήλιος ο Πρώτος), μουσική: Μίκης Θεοδωράκης 

▪-Μονόγραμμα 

♪-Μαρίνα, (Τα Ρω του Έρωτα), μουσική: Μίκης Θεοδωράκης 

♪-Της Αγάπης αίματα, (Το ‘Αξιον Εστί), μουσική: Μίκης Θεοδωράκης 

ΕΝΑΣ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΠΟΙΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΚΠΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Αθηναίων, ο «Μαραθώνιος Ποίησης», στα Προπύλαια του ΕΚΠΑ, την Πέμπτη 21 Μαρτίου 2024, Παγκόσμια Ημέρα της Ποίησης. 

Στην καρδιά της Αθήνας και του Πανεπιστημίου, στα Προπύλαια, αυτή η μαραθώνια απαγγελία ποιημάτων αποτέλεσε μια ανατρεπτική, θα λέγαμε, διείσδυση του ΕΚΠΑ στη ζωή της πόλης, με ένα δωδεκάωρο ποιητικό ποταμό, ένα ποιητικό "Μαραθώνιο", όπου απήγγειλαν ποιήματα όχι μόνο ποιητές, αλλά και πολίτες κάθε ιδιότητας, ηλικίας και εθνικότητας, που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Στο πλαίσιο της ίδιας δράσης, πραγματοποιήθηκε, στην κεντρική αίθουσα του ΕΚΠΑ, ένα ξεχωριστό αφιέρωμα στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη: έργα κλασικής μουσικής για πιάνο (συνθέσεις των Mozart, Debussy, Ravel, Bach, Schumann, Chopin, Mendelssohn, Κουρουπού, Παπαστεφάνου), αριστοτεχνικά ερμηνευμένα στο πιάνο από την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, διαλέχθηκαν με τον λυρισμό της ποίησης του νομπελίστα ποιητή μας σε απαγγελία της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, μπροστά σε πολυπληθές ακροατήριο. 

Ο Πρύτανης του ΕΚΠΑ καθηγητής Γεράσιμος Σιάσος και ο Δήμαρχος Αθηναίων κ. Χάρης Δούκας απηύθυναν χαιρετισμό και απήγγειλαν ποιήματα του Κωστή Παλαμά («Στον Δάσκαλο») και του Γιώργου Σεφέρη («Ένα γέροντας στην ακροποταμιά»). 

Την ευθύνη και την οργανωτική μέριμνα διεξαγωγής του «Μαραθώνιου Ποίησης» είχε ομάδα μελών του ΕΚΠΑ (αποτελούμενη από τους Ευριπίδη Γαραντούδη, Μαίρη Δημάκη-Ζώρα, Στέφανο Κακλαμάνη, Γεωργία Καλογήρου, Κίρκη Κεφαλέα, Δώρα Μέντη, Μαρία Παπαδήμα, Κλειώ Φανουράκη, Αχιλλέα Χαλδαιάκη), που υποστηρίχθηκε δυναμικά και από εικοσαμελή όμιλο προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητριών και φοιτητών του Ιδρύματος.

«Δεν αρκεί να ονειροπολούμε με τους στίχους. Είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε. Είναι πολύ. Κατά βάθος ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Θα εξαρτηθεί από το αν είμαστε καλοί ή κακοί αρχιτέκτονες το τελικό αποτέλεσμα. Ο Παράδεισος ή η Κόλαση που θα χτίσουμε. Εάν η Ποίηση παρέχει μια διαβεβαίωση, και δη στους καιρούς τους dürftiger, είναι ακριβώς αυτή: ότι η μοίρα μας παρ’ όλα αυτά βρίσκεται στα χέρια μας.» (Οδυσσέας Ελύτης, Λόγος στην Ακαδημία της Στοκχόλμης) 

"ΔΩΡΟ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΟΙΗΜΑ"

Π ρ ό γ ρ α μ μ α 

▪ -Ακόμα μια φορά («Η συναυλία των γυακίνθων», Χ, Προσανατολισμοί) 

♫ -Claude Debussy, Pour célébrer Pan (Six épigraphes antiques) 

▪ - Έζησα τ' όνομα το αγαπημένο (Ήλιος ο Πρώτος) 

♫ -Hiromi Uehara, Wake up and dream 

▪ -Η Μαρίνα των βράχων (Προσανατολισμοί) 

♫ -Maurice Ravel, Oiseaux tristes (Miroirs) 

♫ -Claude Debussy, L’ Egyptienne (Six épigraphes antiques) 

▪ -Το Φωτόδεντρο (Το Φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά) 

♫ - Johann Sebastian Bach, English Suite Αρ 4 (απόσπασμα) 

▪ -Ο Φυλλομάντης (Τα Ετεροθαλή) 

♫ - Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, Yacinth Stone 

♫ - Blue Celestine (12 Minerals) 

▪ -Πάτμος (Μαρία Νεφέλη) 

♫ -Béla Bartόk, 4 Dirges (απόσπασμα) 

▪ - Έτσι μιλώ για σένα και για μένα (Το Μονόγραμμα) 

♫ -Γιώργος Κουρουπός, 13 Όγδοα με αγάπη 

▪ -Είναι νωρίς ακόμη μες στον κόσμο αυτόν (Το Μονόγραμμα) 

♫ -Robert Schumann, Six Canonic Studies, Αρ.2 

▪ - Δώρο ασημένιο ποίημα (Το Φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά) 

♫ -Claude Debussy, Ο μικρός Βοσκός (Childrens’ Corner)