Η εορτή των Τριών Ιεραρχών στο Πανεπιστήμιο Ιωάννου Γουτεμβέργιου (ΜΑΙΝΖ) της Γερμανίας

Του Αλέξανδρου Κ. Παπαδερού

Πανεπιστήμιο Ιωάννου Γουτεμβέργιου, Μαγεντία (ΜΑΙΝΖ) της Γερμανίας. Υπάρχουν λίγοι Έλληνες φοιτητές και μερικοί για ανώτερες σπουδές (Αντώνιος Αλεβιζόπουλος, Φάνης Κακριδής, Δημήτρης Μαρωνίτης, Γεώργιος Συκιανάκης). 

Αρχές του χειμερινού ακαδημαϊκού εξαμήνου 1961-1962. Με τον τότε Πρύτανη Horst Falke, Καθηγητή Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας, έχω υπηρεσιακή συζήτηση στο γραφείο του για θέματα του Ινστιτούτου Συγκριτικής Επιστήμης των Πολιτισμών, στο οποίον υπηρετώ ως Βοηθός και ομιλώ με πλήρη εξουσιοδότηση του αρμόδιου Καθηγητή Anton Hilckman, που, όπως συχνά, έτσι και τότε ήταν ασθενής (είχε περάσει τη διάρκεια του πολέμου σε γερμανικές φυλακές και στρατόπεδα συγκέντρωσης, καθώς ήταν ένας από τους πρώτους σφοδρούς επικριτές του Χίτλερ). Προς το τέλος της συζήτησής μας ο Πρύτανης ζήτησε μια σύντομη ενημέρωση για το πώς πάνε τα εκπαιδευτικά στην Ελλάδα, ιδιαίτερα τα πανεπιστημιακά. Δεν θυμούμαι πώς έκαμα μια νύξη και για τους Τρεις Ιεράρχες. Ξαφνιασμένος ο Πρύτανης με διακόπτει και ακολουθεί η εξής περίπου στιχομυθία: 

- Κύριε Π., σοβαρολογείτε λέγοντας πως έχετε στην Ελλάδα αγίους- προστάτες της Παιδείας και γενικά των Γραμμάτων και ιδιαίτερη προς τιμήν τους εορτή στις 30 Ιανουαρίου κάθε χρόνο, που τελείται σε όλο το φάσμα από τα Νηπιαγωγεία μέχρι και την Ακαδημία Αθηνών; 

- Π.: Ναι κ. Πρύτανη, αυτή είναι μια σπουδαία ημέρα τιμής και ευγνωμοσύνης για τους μεγάλους εκείνους Πατέρες της Εκκλησίας, που είχαν και τη θύραθεν παιδεία και σε περίοδο αποφασιστικών ανακατατάξεων, έθεσαν τις βάσεις για μια σύγκλιση, κατά την οποίαν ο ΕΛΛΗΝ ΛΟΓΟΣ υπηρέτησε δημιουργικά τον σαρκωθέντα ΛΟΓΟΝ ΤΟΥ ΘΕΟΥ και προέκυψε η πολιτισμική σύνθεση, εντός της οποίας αναπνέουμε και μεις και σείς! 

* Και πώς εορτάζεται αυτή η ημέρα π.χ. στα Πανεπιστήμια; 

- Π.:.... 

Ακολούθησε μια κάπως μακρά σιωπή, από εκείνες που τσακίζουν κόκαλα. 

* Δεν μου λέτε, κ. Π., γιατί να μην καθιερώσουμε αυτή την τελετή και στο δικό μας Πανεπιστήμιο; 

- Π.: Φοβούμαι πως είναι η σειρά μου να ρωτήσω: Σοβαρολογείτε, κ. Πρύτανη; 

Gutenberg στο Πανεπιστήμιο του Μάιντς

Κοντολογίς: 

30 Ιανουαρίου 1962, ημέρα Τρίτη, αργά το απόγευμα. Το AUDITORIUM MAXIMUM, η μεγάλη αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου είναι ασφυκτικά γεμάτη από μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας και επίσημα πρόσωπα της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Σε μια πολυθρόνα λίγο πριν από το βήμα κάθεται τιμώμενο πρόσωπο. 

Η χορωδία του Πανεπιστημίου ανοίγει την τελετή. Ανέρχεται στο βήμα ο Πρύτανης, που φανερά συγκινημένος από την απροσδόκητη συμμετοχή και όχι μόνο, εξιστορεί συνοπτικά πώς μετέφερε στη Σύγκλητο τα της συζήτησής μας και πόσον ένθερμα εκείνη αποδέχθηκε ομόφωνα την πρότασή του για τη διοργάνωση της τελετής. Στη συνέχεια έλυσε την απορία που είχε προκληθεί με την ασυνήθιστη εικόνα της πολυθρόνας με τον άγνωστο τιμώμενο, καλώντας τον να απευθύνει χαιρετισμό. Εκείνος ανέρχεται στο βήμα με φανερή αυτοπεποίθηση και πριν καν ανοίξει το στόμα του, γοητεύει με το εντυπωσιακό παράστημά του. Ως Πρέσβης της Ελλάδος στη Βόννη, εξηγεί ο Θεμιστοκλής Τσάτσος, εκφράζει την ευχάριστη έκπληξη που αισθάνθηκε όταν έλαβε την πρόσκληση του Πανεπιστημίου να τιμήσει με την παρουσία του μια τέτοια τελετή. Με λόγια σοφά συγχαίρει για την πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου και επισημαίνει την τεράστια συμβολή των Τριών Ιεραρχών στην εμπέδωση ελληνοχριστιανικών αρχών, που αποτελούν θεμέλιο κάθε αληθινής παιδείας και επιστήμης. Ύστερα από τον δικό μου πανηγυρικό λόγο (Das liturgische Selbst - und Weltbewusstsein des byzantinischen Menschen, in: KYRIOS IV., No 3 (1964), 206-218 - Η λειτουργική αυτοσυνειδησία και κοσμοαντίληψη του Βυζαντινού ανθρώπου, βλπ. το κείμενο στην ιστοσελίδα alexandros.papaderos.org/ βιβλιογραφία αριθμ 64), το Πανεπιστήμιο παρέθεσε δείπνο σε όλους τους παρευρεθέντες. 

Την εποχή εκείνη στην Ευαγγελική Θεολογική Σχολή του Μάιντς υπηρετούσε ως Υφηγητής ο Wolfhart Pannenberg, που από το 1967 δραστηριοποιήθηκε στην αντίστοιχη Σχολή του Μονάχου και αναδείχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους θεολόγους του 20ού αιώνα. Τα γραφεία μας γειτνίαζαν κάπως, οι σχέσεις μας όμως μέχρι την τελετή περιορίζονταν στο τυπικό «καλημέρα». Από την επόμενη της τελετής όμως άρχισε με δική του πρωτοβουλία μια διαλογική επικοινωνία μας με διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον του όχι μόνο για τους Τρεις Ιεράρχες, αλλά γενικώς για την ορθόδοξη θεολογία. Δεν αρκέσθηκε στα αφετηριακά εκείνα κεντρίσματα. Τα περισπούδαστα συγγράμματά του μαρτυρούν υψηλό βαθμό ενασχόλησής του με τη θεολογία των Πατέρων κατά τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα πορεύθηκε, στερεούμενη, και η φιλία μας. Συνόδευσε με ενδιαφέρον τις τότε προσπάθειές μας για την ίδρυση της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης, την οποίαν ετίμησε αργότερα με επίσκεψή του και με βαθυστόχαστη ομιλία του. 

Ο πρύτανης επέμεινε να επαναληφθεί η εκδήλωση τον επόμενο χρόνο. Υπηρετούσε τότε στη Σχολή Φυσικών Επιστημών του Πανεπιστημίου ο Dr. Nikolai Nikolaijewitsch Stuloff (1914-2006), ρωσικής καταγωγής Καθηγητής Μαθηματικών και Ιστορίας των Μαθηματικών, που ήταν και διάκονος στον πανέμορφο ρωσικό ναό του Wiesbaden, τον γνωστό ως Griechische Kirche-«Ελληνική Εκκλησία». Τον παρεκάλεσα να είναι ομιλητής. Αποδέχθηκε με δυσκολία. Τελείως αρνητικός ήταν όμως στην πρότασή μου, να αναφερθεί στη θέση των μαθηματικών στο Βυζάντιο. Πρόβαλε σοβαρές αντιρρήσεις με το αιτιολογικό, ότι δεν υπήρξε κάτι άξιον λόγου για το αντικείμενο αυτό στο Βυζάντιο. Υποχώρησε τελικά. Με την ομιλία του στις 30 Ιανουαρίου 1963 αποκάλυψε τον βυζαντινό πλούτο μαθηματικών θεωριών και εφαρμογών. Συνέχισε μάλιστα τη σχετική έρευνά του και δημοσίευσε αξιόλογες μελέτες, όπως: Μαθηματικά στο Βυζάντιο, Η μαθηματική παράδοση στο Βυζάντιο και η διαιώνισή της στον Νικόλαο Κουζάνο κ.ά. (N. N. Stuloff, Axiom, Exaktheit und Methodenreinheit. Historische Beiträge zum Wandel von Konzepten der Mathematik. Hrsg. Von F. Kraft.ERV Dr. Erwin Rauner Verlag, 211 Seiten, Ausburg 2008). 

Δυστυχώς με την αποχώρησή μου από το Μάιντς (τέλος Σεπτ. 1963) η τελετή εκείνη δεν συνεχίσθηκε. Περισσότερα βλπ. στο βιβλίο Α. Κ. Παπαδερός, ΜΕ ΤΟΝ ΚΙΣΑΜΟΥ ΚΑΙ ΣΕΛΊΝΟΥ ΕΙΡΗΝΑΙΟΝ ΕΠΙ ΤΡΑΧΕΙΑΣ ΟΔΟΥ....Εκδ. ΜΕΘΕΞΙΣ, Θεσσαλονίκη 2014, σελ. 495 εξ.). 

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ: "Είμαι Κρητικής καταγωγής με Κρητική συνείδηση και Αττική παιδεία"

Τον Ιούλιο του 1975 ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος τέλεσε τον Αγιασμό εγκαινίων του
υπαίθριου θεάτρου, στον ΚΟΥΛΕ Ηρακλείου (Λιμάνι).
Ακολούθησε ρεσιτάλ των Μάνου Χατζιδάκι και Σπύρου Σακκά, οι οποίοι διακρίνονται στην φωτογραφία

ΟΑΚ-Ε.ΘΕ.Κ και Μάνος Χατζιδάκις 

Αγαπητέ κ. Ανδριόπουλε, 

Αναφερόμενος στο κείμενο: ΟΤΑΝ Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΑΠΗΓΓΕΙΛΕ ΤΟ ΔΙΚΟ ΤΟΥ "ΠΙΣΤΕΥΩ" ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΚΡΗΤΗΣ (ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟΣ, Τρίτη, 7 Οκτωβρίου 2014), έκρινα χρήσιμο να θέσω υπόψη σας ορισμένες πληροφορίες για τη σχέση του Χατζιδάκι με την Κρήτη και για το «ΠΙΣΤΕΥΩ» του: 

Φ 01

Στις 28-4-1969 η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης (ΟΑΚ) οργάνωσε δημόσια συζήτηση με θέμα: Η ψυχική υγεία του Κρητικού λαού. Αφορμή ήταν μια σειρά αυτοκτονιών, που είχαν γίνει εκείνη την εποχή στην περιοχή. Με ιερείς, ιατρούς και άλλους αναζητήσαμε τα αίτια. Επισημάνθηκε ιδιαίτερα η κ α τ ά θ λ ι ψ η, με αναφορά στην πολιτική ατμόσφαιρα των χρόνων εκείνων. Ακολούθησε δεύτερη ημερίδα (29 Ιουνίου 1969) πάλι στην ΟΑΚ, που οργανώθηκε σε συνεργασία με τον Ιατρικό Σύλλογο Χανίων. Ο εκ των εισηγητών Δ. Καρτάκις, Ψυχίατρος, ανέφερε τον ευεργετικό ρόλο του καλού θεάτρου. Ο σπόρος είχε πέσει σε γη αγαθή. Ύστερα από σειρά δράσεων, που απέβλεπαν στην ευαισθητοποίηση και το συντονισμό πνευματικών ανθρώπων όλης της Κρήτης, πραγματοποιήθηκε στην Ακαδημία η παγκρήτια Καταστατική Συνέλευση και δημιουργήθηκε η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΘΕΑΤΡΟΥ ΚΡΗΤΗΣ–Ε.ΘΕ.Κ., με έδρα τα Χανιά (19-11-1972). Η υπογραφή του Καταστατικού συμπληρώθηκε λίγες μέρες αργότερα στο Ηράκλειο. 

Φ 02 

Στις 6-5-1973 πραγματοποιήθηκε στον Άγιο Νικόλαο η πρώτη Γεν. Συνέλευση, που εξέλεξε το πρώτο δωδεκαμελές Διοικ. Συμβούλιο (3 από κάθε Νομό). Ο γράφων εξελέγη Πρόεδρος της Ε.ΘΕ.Κ και, επανεκλεγόμενος, διατήρησε τη θέση αυτή κατά την πρώτη δεκαετία της Εταιρείας.

Φ 03 

Μέλη του Διοικ. Συμβουλίου της Ε.ΘΕ.Κ. στην ΟΑΚ
Πρώτη συνάντηση με τον Μάνο Χατζιδάκι 
«Ήταν περασμένα μεσάνυχτα της 15ης του Νοέμβρη 1973. Η Επιτροπή της Ε.ΘΕ.Κ., την οποία αποτελούσαν ο Αλέκος Παπαδερός, ο Γιώργος Δρανδάκης, ο Νίκος Κοπιδάκης και ο υπογράφων {Δημήτης Καρτάκης, Γεν. Γραμματέας της Ε.ΘΕ.Κ}, συσκέπτεται σε δείπνο εργασίας με τον Αλέξη Μινωτή. Η κουβέντα έφθασε και στο θέμα της συνεργασίας της Ε.ΘΕ.Κ με σπουδαίους καλλιτέχνες της Αθήνας, κρητικής καταγωγής. Κάποιος ανέφερε και το όνομα του Μάνου Χατζιδάκι... Ο Μινωτής μας άκουγε χωρίς να βγάζει μιλιά. Κάποια στιγμή σηκώθηκε πάνω και μας είπε: "Πάμε να τον βρούμε.". ..Γύρω στη 1.30 μετά τα μεσάνυχτα βρεθήκαμε στην Πλάκα, μπροστά στην είσοδο ενός υπογείου. Ένας βλοσυρός πορτιέρης δεν άφηνε κανένα να περάσει την πόρτα. Ο Μινωτής του είπε το όνομά του και τον παρακάλεσε να αναφέρει στον Μάνο την παρουσία του....Σε λίγο φάνηκε να προβάλλει στο θαμπό φως και μέσα σε καπνούς η σιλουέτα του Μάνου. Περπατούσε αργά και κρατούσε στο δεξί χέρι ένα ποτήρι με ποτό. Χαιρετήθηκαν εγκάρδια με το Μινωτή, ο οποίος άρχισε αμέσως τις συστάσεις: "Μάνο" του είπε, "εδώ είναι η Κρήτη, που θέλει να σε γνωρίσει. Αποφάσισε να φτιάξει δικό της θέατρο και χρειάζεται τη βοήθειά μας". Ο Παπαδερός διέκοψε απότομα τον Μινωτή και απευθυνόμενος στον Χατζιδάκι τον ρώτησε εάν είναι Κρητικός. "Να μας πείτε, κύριε Χατζιδάκι, εάν είστε Κρητικός και ύστερα θα σας πούμε τί σας θέλουμε." Ο Χατζιδάκις, ύστερα από μικρή σιωπή, είπε με έμφαση: "Ναι, είμαι Κρητικός". Ίσως ήτανε η πρώτη φορά που ο Μάνος Χατζιδάκις δήλωνε την καταγωγή του. Ύστερα του μιλήσαμε για τους σκοπούς και τα οράματα της Ε.ΘΕ.Κ και του ζητήσαμε ν’ αρχίσει αυτός τη δραστηριότητα της Εταιρείας με μουσικές εκδηλώσεις στην Κρήτη. Ο Χατζιδάκις ενθουσιάστηκε με την προσπάθεια που ξεκινούσε τότε στον τόπο μας και μας υποσχέθηκε κάθε δυνατή βοήθεια.» (Δημήτρης Ν. Καρτάκις, Εταιρεία Θεάτρου Κρήτης (Ε.ΘΕ.Κ). Ίδρυση-Δράση-Μετεξέλιξη. Έκδοση Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χανίων-Εταιρεία Θεάτρου Κρήτης 2009, σελ. 257 εξ.).

Φ 04 

Πράγματι ο Μάνος τήρησε την υπόσχεσή του. Με το ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ του συγκλόνισε και τους 4 Νομούς της Κρήτης (24-30 Μαΐου 1974). Καλωσορίζοντάς τον είχαμε γράψει στο πρόγραμμα των συναυλιών: «Η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, όπως κάθε αληθινή μουσική, έχει ξεπεράσει τα σύνορα ενός τόπου, μιας χώρας και είναι παγκόσμιο πνευματικό αγαθό. Οφείλουμε πολλή ευγνωμοσύνη στο δημιουργό της, γιατί, κινούμενος σε τέτοιες οικουμενικές διαστάσεις, αφουγκράστηκε από τους πρώτους τη φωνή της Κρήτης. Ανάμεσα από το κλάμα της προγονικής γης, που ΄φουρτουνιάζει το πέλαγος΄ και κάνει τον ορίζοντα μουντό, άκουσε την έκκληση της Ε.ΘΕ.Κ. και ήρθε να μεταδώσει, με τη θεία μουσική δημιουργία του, γαλήνη και φως. Ο Μάνος Χατζιδάκις και οι εκλεκτοί συνεργάτες του μπορούν να είναι σίγουροι πως γίνονται συνοικοδόμοι ενός έργου, που, όπως ελπίζουμε, δεν εξαντλείται στην παροδικότητα.» (Καρτάκις, σελ. 52). 

Απάντηση του Χατζιδάκι στα παραπάνω: 

«Είμαι χαρούμενος που θα τραγουδήσω επιτέλους μαζί σας. Εγώ, Κρητικός, μαζί με σας τους Κρητικούς. Γνωρίζετε καλά, καθώς κι εγώ, πως εμείς οι Κρητικοί ξεύρουμε να τραγουδάμε καλύτερα απ’ τους άλλους. Γιατί τραγουδάμε από χιλιάδες χρόνια πριν. Και το τραγούδι μας περιέχει συγκρατημένο πάθος, φαντασία και απέραντη ευγένεια σαν τα κεντήματα της γιαγιάς μου, της γραίας Χατζιδάκαινας, που τάχω στη μνήμη μου αναλλοίωτα από παιδί, κεντήματα γεμάτα χάρη και περισσή ευγένεια. 

Ευχαριστώ τη νεοσυσταθείσα Εταιρεία Θεάτρου Κρήτης, που, μαζί με την έναρξη των τολμηρών οραματισμών της, μού ‘δωσε την ευκαιρία σήμερα να τραγουδήσω όλα τα πάθη του Οδοιπόρου, του Αλκιβιάδη, του Τζώνη του Μπόγια, του Μεθυσμένου Κοριτσιού, του ευαίσθητου Ληστή και της Μπελίσας. Είναι πάθη γνησίως κρητικά κι ήρθε ο καιρός να σας τα παραδώσω μ’ όλη μου την αγάπη.» 

Σε συνέντευξη του σε τοπική εφημερίδα (ΕΘΝΙΚΗ ΦΩΝΗ, 1-6-1974) ο Μάνος δήλωσε: «Γεννήθηκα στην Ξάνθη, εκεί βρέθηκε ο πατέρας μου και η μάνα μου και με κάμανε. Από έξι ετών είμαι στην Αθήνα. Και για να ακριβολογώ, είμαι Κρητικής καταγωγής με Κρητική συνείδηση και Αττική παιδεία.» (Καρτάκις, 52 εξ.). 

Μια ξεχωριστή στιγμή 

Στην αίθουσα του κινηματογράφου στα Χανιά δεν χωρούσε ούτε κουνούπι. Στο τέλος ανέβηκα στη σκηνή, χαιρέτησα τους συντελεστές και κάλεσα τον Μάνο. Και πάλι το χειροκρότημα δεν είχε τελειωμό. Ατάραχος στην αρχή ο Μάνος, αλλάζει ξαφνικά στάση και τρόπο. Είχε προσέξει πως οι στρατηγοί κι οι άλλοι αξιωματικοί στρατού και αστυνομίας, που κάθονταν στην πρώτη σειρά, δεν συμμετείχαν στο χειροκρότημα. Προφανώς είχαν λάβει το μήνυμα: Τα πιο ζωηρά και παρατεταμένα χειροκροτήματα είχε προκαλέσει το Μεθυσμένο Κορίτσι-«Τώρα που το κορίτσι δεν κυκλοφορεί πήραν κουράγιο οι λογικοί και κυβερνούν αυτούς που έχουν το θάρρος να ονειρεύονται. Τώρα που το κορίτσι χάθηκε απ’ τους δρόμους, κυκλοφορεί πανίσχυρος στην πολιτεία ο Φόβος». Βλέποντας τη συμπεριφορά των ισχυρών ο Χατζιδάκις έπλεξε πίσω στη μέση του τα χέρια του, έσκυψε και άρχισε να τους «γαζώνει» επίμονα, κινώντας αργά το κεφάλι του ζερβά-δεξιά με βλέμμα που έσπαζε κόκαλα! Ο κόσμος κατάλαβε, η αίθουσα τράνταξε. Και εκείνοι, νικώντας τον δικό τους φόβο, έκλεισαν τη βραδιά με το δικό τους χειροκρότημα. 

Το βράδυ της 15ης Αυγούστου 1974, κατά τις δραματικές εκείνες ώρες του Έθνους, η Ε.ΘΕ.Κ. εγκαινίασε επίσημα το έργο της με τη ΘΥΣΙΑ ΤΟΥ ΑΒΡΑΑΜ του Βιτσέντζου Κορνάρου, στο υπαίθριο θέατρο του Φιρκά Χανίων –εκεί που είχε υψωθεί η ελληνική σημαία την 1η Δεκεμβρίου 1913, κατά την τελετή της Ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα. Σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής ο Αλέξης Μινωτής.

Φ 05 

Τον Ιούλιο του 1975 ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος τέλεσε τον Αγιασμό εγκαινίων του υπαίθριου θεάτρου, στον ΚΟΥΛΕ Ηρακλείου (Λιμάνι), που είχε διαμορφώσει η Ε.ΘΕ.Κ. με τη βοήθεια της Υπηρεσίας Βυζαντινών και Νεωτέρων Μνημείων και της Νομαρχίας Ηρακλείου. Ύστερα από σύντομη δική μου προσλαλιά, ο Μάνος Χατζιδάκις (πιάνο) και ο Σπύρος Σακκάς (τραγούδι) μας χάρισαν μια σπάνια χαρμονή. Στο πρόγραμμα της μουσικής εκείνης πανδαισίας ο Μάνος είχε σημειώσει, ότι «τα τραγούδια αυτά, που σας παρουσιάζω απόψε, είναι αυστηρώς προσωπικές μου υποθέσεις... Αν τώρα, μέσ’ απ’ αυτά τα τραγούδια μου μπορέσουμε τούτο το βράδυ να συνομιλήσουμε, τόσο το καλύτερο. Θ’αποδειχτούμε συγγενείς.». Συνομιλήσαμε όντως! 

Φ 06 

Αργότερα η καλλιτεχνική επικοινωνία του Χατζιδάκι με την Κρήτη συνεχίσθηκε με τις "Μουσικές Γιορτές" στα Ανώγεια (1979) και τη δουλειά του στη Μουσική Ακαδημία και στους «Μουσικούς Αυγούστους» στο Ηράκλειο (1980 εξ.). 

Το «ΠΙΣΤΕΥΩ» του Μάνου 

Όσον αφορά στο «ΠΙΣΤΕΥΩ» του Χατζιδάκι, που όπως γράφετε, απήγγειλε στην Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης, μπορώ να καταθέσω τα ακόλουθα: 

"ΠΡΟΚΛΗΣΗ" ΚΑΙ "ΑΠΑΝΤΗΣΗ" ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΜΑΣ ΖΩΗ» - αυτό ήταν το θέμα του 352ου συνεδρίου που είχε οργανώσει η ΟΑΚ από 19 μέχρι 21 του Γενάρη 1979. Τους όρους πρόκληση και απάντηση είχαμε χρησιμοποιήσει με την έννοια που έχουν στο έργο του A.J. Toynbee, ως challenge και respond, δηλαδή με την παραδοχή, ότι η πορεία κάθε πολιτισμού εξαρτάται βασικά από την απάντηση που δίδει στις εκάστοτε προκλήσεις, είτε απειλές είναι αυτές, είτε ευκαιρίες. Επιδίωξή μας ήταν η κριτική θεώρηση των όσων συνέβαιναν τότε στην πολιτιστική ζωή της Κρήτης.

Το συνέδριο ήταν παγκρήτιο. Είχαν προσέλθει άνθρωποι από τον κλήρο, βουλευτές, δήμαρχοι, δημιουργοί στο χώρο των Γραμμάτων και των Τεχνών, εκπρόσωποι πολιτιστικών φορέων κ. ά. Κύριος στόχος: Να γνωριστούν καλύτερα οι εκπρόσωποι των πολιτιστικών φορέων της Κρήτης, να τονωθούν δεσμοί αγάπης, να μελετηθούν κοινά προβλήματα σε Ομάδες κατά συγγένεια φορέων, να διερευνηθούν τα γενικότερα πολιτιστικά προβλήματα της Κρήτης. 

Εισηγήσεις έκαμαν οι: Δημ. Κακαβελάκης - «Ο Πολιτιστικός Φορέας: Η φύση του και η λειτουργικότητά του στη σύγχρονη κοινωνία», Μ. Καρέλλης, Δήμαρχος Ηρακλείου - «Η πόλiς και τα πολιτιστικά της προβλήματα», Αντ. Σχετάκης - «Η πολιτιστική ζωή στην ύπαιθρο», Παναγ. Λαμπρίας, Γεν. Γραμματέας του ΕΟΤ, «Πολιτιστική θεώρηση του τουριστικού φαινομένου». Το δικό μου θέμα ήταν: «‘ΠΡΟΚΛΗΣΗ’ και ‘ΑΠΑΝΤΗΣΗ’»-Η σύγχρονη πολιτιστική μας πραγματικότητα από τη σκοπιά της Φιλοσοφίας του Πολιτισμού». Μεταξύ εκείνων που έκαμαν εκτενείς παρεμβάσεις ήταν ο Μητροπολίτης Κυδωνίας και Αποκορώνου (νυν Αρχιεπίσκοπος Κρήτης) Ειρηναίος και ο Υπουργός Πολιτισμού και Επιστημών Δ. Νιάνιας (που είχε έλθει με στελέχη του Υπουργείου, τόσο για το συνέδριο, όσο και κυρίως για να συζητήσει με την Ε.ΘΕ.Κ. τρέχοντα θέματά της, καθώς και την ιδέα που είχε αρχίσει να διαφαίνεται: Η Ε.ΘΕ.Κ ως το πρώτο στην Ελλάδα μοντέλο αποκεντρωμένης πολιτισμικής ανάπτυξης, βασισμένης σε εθελοντική πρωτοβουλία, και δράση-μετεξέλιξή της σε ΗΜΙΚΡΑΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΡΗΤΗΣ, με φορέα την Ε.ΘΕ.Κ. όπως και έγινε αργότερα, για να προσλάβει έπειτα τη νομική μορφή ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ.

Ο Μάνος Χατζιδάκις υπήρξε γοητευτικά προκλητικός, αναπτύσσοντας το θέμα που είχαμε ορίσει: «Αισθητική Αγωγή και Μουσική Παιδεία στην ελληνική Επαρχία και ιδιαίτερα στην Κρήτη». 

Όσον αφορά τώρα στο «ΠΙΣΤΕΥΩ» του Χατζιδάκι: Ούτε η μνήμη μου, ούτε στοιχεία που τηρούνται στην Ακαδημία με βοηθούν να επιβεβαιώσω το περιεχόμενο του «ΠΙΣΤΕΥΩ» του, ούτε και τον αναγραφόμενο τρόπο της απαγγελίας του. Η διάταξη της αίθουσας, όπου έγινε το συνέδριο εκείνο, είναι τέτοια, που, αν κανείς σταθεί όρθιος και στρέψει τα νώτα προς τους συνέδρους, θα έχει ενώπιόν του, σχεδόν σε απόσταση επαφής, μια εικόνα του Χριστού, που ο Φρανσουά Μιτεράν γράφει στα Απομνημονεύματά του πως τον βρήκε πολύ αυστηρό, όταν συμμετείχε σε ένα συνέδριο στην στην ίδια αίθουσα τον Αύγουστο του 1977. Δεν μπορώ να φανταστώ τον Μάνο της ευαισθησίας και της ευγένειας, να στρέφει τα νώτα σε συνέδρους, πράγμα που μάλλον δεν θα επέτρεπα και εγώ να κάμει (διηύθυνα τις εργασίες του συνεδρίου). 

Πώς θα μπορούσε ίσως να εξηγήσει κανείς τα γραφόμενα του Μάνου; Μελετώντας το κείμενο της ομιλίας του στο συνέδριο (υπάρχει στην ΟΑΚ) και το «ΠΙΣΤΕΥΩ», διαπιστώνω αρκετές ομοιότητες. Πεποίθησή μου είναι λοιπόν, ότι ο Μάνος συνόψισε αργότερα την ομιλία του εκείνη σε μορφή «ΠΙΣΤΕΥΩ» και το ανακοίνωσε στο Ραδιόφωνο, τοποθετώντας το δραματουργικά στα πλαίσια του συνεδρίου. Λοιπόν: συγχωρείται η ...αμαρτία, ότι ηγάπησε πολύ Κρήτην και μουσικήν! (πρβλ. Λουκ. 7, 47). 

Αλέξ. Κ. Παπαδερός

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΕΝΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός
Δρ. Φιλοσ., Δρ.Θεολ.h.c.

Αγαπητέ μου κ. Ανδριόπουλε, 

Ένα θερμό ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ σας εκφράζω για την εμπεριστατωμένη αναφορά σας στις τελετές «επανακομιδής της Τιμίας Κάρας του Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου από τη Ρώμη στην Πάτρα στις 26 Σεπτεμβρίου 1964». Υπάρχει μια σχετική «λεπτομέρεια», την οποία θα μου επιτρέψετε να υπενθυμίσω. 

«Η Ορθοδοξία στην Τηλεόραση» είναι ο τίτλος σχετικής παραγράφου σε βιβλίο μου.1  Ως αναγκαία εισαγωγή στο παρόν σχόλιό μου αντιγράφω από το βιβλίο αυτό τα ακόλουθα: 

¨Όταν ιδρύθηκε ο μεγάλος κρατικός τηλεοπτικός σταθμός Zweites Deutsches FERNSEHEN (ZDF), δηλαδή η 2η Γερμ. Τηλεόραση, με έδρα το Μάιντς, πρώτος Intendant (Γενικός Διευθυντής) εκλέχθηκε (12 Μαρτίου 1962) ο Karl Holzamer (1906-2007), Καθηγητής μου της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Johannes Gutenberg, στην πόλη του Μainz. Στο Aνώτερο Σεμινάριο Φιλοσοφίας που διηύθυνε μετείχαμε τότε, αν θυμούμαι καλά, 17 σπουδαστές, μερικοί από διάφορες χώρες. 

Ήρθε στο σεμινάριο για τελευταία συνεδρία και αποχαιρετισμό. Η συγκίνηση ήταν μεγάλη. Κάποια στιγμή μας λέγει: Θα ήθελα να με συνοδεύσετε στο νέο μου Γραφείο… Περπατήσαμε ως κάτω στην πόλη, όπου ήταν τα πρώτα Γραφεία της νεοσύστατης Τηλεόρασης. Συνεχίσαμε να κουβεντιάζουμε όρθιοι, ώσπου διέκοψε τη συζήτηση και λέγει: Για μια στιγμή. Δεν έχω ακόμη κανένα συνεργάτη. Δεν έρχεσθε σεις, να αποτελέσετε το πρώτο επιτελείο μου; Κοίταξε γύρω - γύρω και άρχισε να μοιράζει οφίκια.
Όταν ήρθε η σειρά μου, λέγει: Εσύ είσαι Ορθόδοξος – αρμοδιότητά σου είναι η του Επιστημονικού Συμβούλου για τον ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ! Έτσι απλά, η Ορθοδοξία εισήλθε στον μεγάλο εκείνο Τηλεοπτικό Σταθμό! Αυθόρμητα, ανεπαίσθητα θα έλεγε κανείς, άνοιξε για την Ορθοδοξία ένα μεγάλο τηλεοπτικό παράθυρο.
Με τη νέα αυτή ιδιότητα του Επιστημονικού Συμβούλου μίλησα μερικές φορές από τον τηλεοπτικό αυτό Σταθμό για διορθόδοξα και οικουμενικά θέματα. Χάρη στην ίδια ιδιότητα εισηγήθηκα, καλύφθηκαν και προβλήθηκαν ιστορικά γεγονότα:
Η μεγάλη παραγωγή 1000 Jahre Athos - 1000 χρόνια Άθως (οι μόνοι, στους οποίους επιτράπηκε είσοδος τηλεόρασης, χάρη στην παρέμβαση που είχα ζητήσει από τον μακαριστό Πατριάρχη Αθηναγόρα), η Γ΄ Πανορθόδοξη Διάσκεψη στη Ρόδο, η συνάντηση Πάπα και Πατριάρχη στα Ιεροσόλυμα, και άλλα.
Πάτρα: Σχετικό τηλεγράφημά μου προς τον αείμνηστο Μητροπολίτη Κωνσταντίνο δεν είχε θετικό αποτέλεσμα. Ωστόσο έφερα το Συνεργείο από το Mainz, που κάλυψε λεπτομερώς το σημαντικότατο αυτό διεκκλησιαστικό γεγονός της επανακομιδής και το έκαμε γνωστό όχι μόνο στη Γερμανία. 
Θα ήταν νομίζω μια καλή ιδέα να ζητηθεί αρμοδίως αντίγραφο της σχετικής ταινίας από το Μainz, να γίνει μεταγλώττιση και να αξιοποιηθεί εκείνη η σημαντική καταγραφή.
____________________

1. Ἀλέξανδρος Κ.. Παπαδερός, Μέ τόν Κισάμου καί Σελίνου Εἰρηναῖον έπί τραχείας ὁδοῦ. Τά τῆς γενέσεως τῆς Ὀρθοδόξου Ἀκαδημίας Κρήτης. Τεκμήρια. Θεσσαλονίκη 2014, σελ. 497 εξ.

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Δρ. Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός 

Ομιλία κατά την τελετή μνήμης 

στο Γερμανικό Στρατιωτικό Νεκροταφείο στό Μάλεμε, 

20.05.2018

*** 

Ανταποκρινόμενος σε ευγενική πρόσκληση της Πρεσβείας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη χώρα μας, βρίσκομαι σήμερα σε αυτή τη θέση, όπου είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε και να ακούμε τον μακαριστό Νικόλαο Κοπάση. 

Ευχαριστώ την Εξοχότητά σας κ. Πρέσβη Jens Plötner, και εσάς κ. Ακόλουθε Άμυνας Συνταγματάρχα Frank Kammerer για την εμπιστοσύνη και την τιμή. 

Εξοχότατοι, αιδεσιμότατοι, Κυρίες και Κύριοι! 

Τολμώντας μια θεολογική προσέγγιση της σημερινής τελετής, σας καλώ να τη φανταστούμε ως ΣΥΝΑΞΗ ΨΥΧΩΝ χιλιάδων νεκρών που αναπαύονται δίπλα μας και εκείνων του Συμμαχικού Νεκροτα-φείου της Σούδας, των θυμάτων του πολέμου σε διάσπαρτα κοιμητήρια όλης της Κρήτης, προσέτι δε και εκείνων των Κρητών, για τους οποίους δεν χρειάσθηκε τάφος στα ξένα. 

Είναι φέτος το 77ο έτος από τη Μάχη της Κρήτης. Διερωτώμαι: Ἔχει μήπως κάτι ιδιαίτερο να μας πει αυτό το χρόνο ο αριθμός 77; 

Μια φορά πλησίασε ο Πέτρος τον Ιησού και τον ρώτησε: “Κύριε, πόσες φορές θα σφάλει σ' εμένα ο αδερφός μου και θα τον συγχωρήσω; Ως εφτά φορές;” Του λέει ο Ιησούς: “Δε σου λέω ως εφτά, αλλά ως εβδομήντα φορές εφτά.” (Ματθ. 18, 21-22). Δηλαδή αδιαλείπτως! 

Μεγάλη είναι η αρετή της προσευχής για άλλους. Ιερό το μυστήριο της συγχώρησης. Γι' αυτήν επικαλούμεθα τη χάρη και το έλεος του Θεού. 

Απέναντί μας βρίσκεται η Μονή Γωνιάς, η οποία φιλοξένησε επί χρόνια τις οστεοθήκες των εδώ αναπαυομένων ανθρώπων. 

Δίπλα στο Μοναστήρι είναι η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης. Πολλά από τα προγράμματα αυτού του Ιδρύματος αποβλέπουν στη θεραπεία της μνήμης και στην καταλλαγή των λαών μας, καθώς και στη δημιουργική συνεργασία μας προς οικοδομή και στερέωση του κοινού μας “οίκου”, που ονομάζεται ΕΥΡΩΠΗ και έχει ως κοιτίδα του πολιτισμού της την Κρήτη. 

Oι τελετές μνήμης τον Μάϊο του 1991, 50 χρόνια από τη Μάχη της Κρήτης, είχαν δυο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα οποία θα ήθελα να υπενθυμίσω με λίγα λόγια. 

Πρῶτον: Ο τότε Πρωθυπουργός μας Κώστας Μητσοτάκης, με συνηγορία και της Ακαδημίας μας, προσκάλεσε στην Κρήτη για τις τελετές αυτές τον Ομοσπονδιακό Καγκελάριο Helmut Kohl.

Δεύτερον: Στα πλαίσια των τελετών μνήμης οργανώσαμε τότε στην Ορθόδοξο Ακαδημία τη ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΚΡΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΖΩΗ. Προσκαλέσαμε και ήρθαν επίσημοι εκπρόσωποι των Εκκλησιών Κρήτης, Ελλάδος, Κύπρου, Αγγλίας, Αυστραλίας, Νέας Ζηλανδίας, της Καθολικής και της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Γερμανίας. 

Από τη ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΚΡΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΖΩΗ, την οποίαν εξέδωσε η Διάσκεψη εκείνη, αναφέρω συνοπτικά μόνο τις ακόλουθες 4 διακηρύξεις: 

Πρώτον: Η Διάσκεψή μας δεν είχε την πρόθεση να δικάσει το παρελθόν και τους κατ' άνθρωπον συντελεστές του. Η Ιστορία γράφεται και ερμηνεύεται από τους ανθρώπους, υπόκειται όμως στην έσχατη κρίση του Θεού...

Δεύτερον: Καταδικάζομε ιδεολογίες όπως ο ναζισμός, ο φασισμός και κάθε άλλη μορφή ολοκληρωτικών συστημάτων. 

Τρίτον: Χωρίς δικαιοσύνη, σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εφαρμογή των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών..., θα είναι μάταιος ο όποιος μόχθος και ο όποιος σχεδιασμός και συνασπισμός για την ειρήνη και τη ζωή ... 

Τέταρτον: Γνωρίζομε πως η αλήθεια συντηρεί τη μνήμη. Η αλήθεια ενθυμείται και δεν αποσιωπά.

Στην τελευταία αυτή επισήμανση επιτρέψατε να προσθέσω μια πληροφορία, η οποία αρμόζει νομίζω να ακουσθεί αυτή την ώρα σε τούτο τον τόπο. Έχω προτείνει να κάνουμε επιτέλους δύο πράγματα:

Πρώτον, να ανακηρυχθεί σε εθνικό διατηρητέο Μνημείο το κτηριακό συγκρότημα της φυλακής της Αγυιάς. 

Δεὐτερον, να διαμορφωθεί στο ίδιο αυτό συγκρότημα το ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ, ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ. 

Και για τις δύο προτάσεις έχουν δρομολογηθεί οι αναγκαίες διαδικασίες. 

Κάθε καλή ιδέα είναι ευπρόσδεκτη!

Aν μνήμη και αλήθεια συμπορπατούν, συμπορεύεται η ελπίδα. 

Σας ευχαριστώ!

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΦΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΔΕΝΔΡΥΛΛΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Ο αείμνηστος Φώτης Καφάτος με τον ιδρυτή της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης μακαριστό
Μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου Ειρηναίο, σε Συνέδριο Βιοηθικής στην Ο.Α.Κ. 

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός

Συνιδρυτής και πρ. Διευθυντής της Ο.Α.Κ.

Τον πολυφίλητο συνοδοιπόρο της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης ΦΩΤΗ ΚΑΦΑΤΟ προπέμπουμε στο έλεος και στην αγάπη του Θεού με συνοχή καρδίας και βαθύτατη ευγνωμοσύνη. Ανήκει στους γενναιόψυχους Κρήτες και στους επιστήμονες διεθνούς κύρους, οι οποίοι βοήθησαν στην εδραίωση της Ακαδημίας μας ως προνομιακού τόπου για διάλογο και στοχασμό για τα θαυμαστά και τα επίφοβα της κατάδυσης του ανθρώπου στα ενδότερα του μικρόκοσμου. Το Ίδρυμά μας τον τίμησε με την ανώτατη διάκριση που απονέμει, εκείνη του ΕΤΑΙΡΟΥ της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης. Στην ευχαριστήρια αντιφώνησή του είπε τότε μεταξύ άλλων ο Φώτης: 

«Τα λίγα λόγια που θα πω, θα μου επιτρέψετε να τα αφιερώσω στη μητέρα μου, που παρευρίσκεται, και στη μνήμη του πατέρα μου. Όσα θα πω αποτελούν προσωπική μαρτυρία, που έρχεται στο μυαλό, καθώς αισθάνομαι την είσοδο στην Ακαδημία αυτή ως επιστροφή στο σπίτι μου. Γιατί διαβλέπω κάτι το κοινό ανάμεσα στο έργο της Ακαδημίας και στις επιδιώξεις της προσωπικής και επιστημονικής μου ζωής. Κάτι το κοινό ανάμεσα στην Ακαδημία, στο Πανεπιστήμιο, στο Ερευνητικό Κέντρο Κρήτης... 

(Αφού αναφέρθηκε στην πορεία της Βιοτεχνολογίας και σε προβλήματα σχέσεων κοινωνίας και επιστήμης στην Ελλάδα, ολοκλήρωσε την εμπνευσμένη ομιλία του με τις ακόλουθες επισημάνσεις):

«Η κοινωνία μας βρίσκεται σε βαθύτατη σύγχυση, καθώς αντιλαμβάνεται και επιδιώκει τη δημοκρατικότητα ως ισοπέδωση προς τα κάτω. Χαρακτηρίζεται από ένα κυνηγητό της εξουσίας και όχι της δημιουργικότητας. Μέσα σ’ αυτή τη μαύρη εικόνα πρέπει να κρατήσουμε ψηλά την ελπίδα. Πρέπει να προφυλάξουμε τα τρυφερά βλαστάρια. Όταν ο πατέρας μου αγωνιζόταν για την αναδάσωση της Κρήτης, έβαζε φράκτες γύρω από τα δενδρύλλια που φύτευε. Έτσι κι εμείς πρέπει να βάλουμε φράχτες γύρω από τα φυτώρια της ποιότητας στην κοινωνική μας ζωή. Η Ορθόδοξος Ακαδημία, το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Ερευνητικό Κέντρο Κρήτης είναι Ιδρύματα, που αποτελούν σήμερα πολύτιμες ελπίδες για το μέλλον του τόπου. Γιατί δημιουργούν, γιατί αντιστέκονται στην κοινωνική ερήμωση. Πρέπει να τα προφυλάξουμε!» 

Σημείωση Ιδιωτικής Οδού:

Ο Φώτης Καφάτος (1940-2017) υπήρξε διακεκριμένος, διεθνής έλληνας βιολόγος. 

Το 1969 έγινε ο νεαρότερος τακτικός καθηγητής θετικών επιστημών του Χάρβαρντ. Διατηρώντας την θέση του καθηγητού στο Χάρβαρντ (ως το 1994), ο Φώτης Καφάτος εργάστηκε για 10 χρόνια (1972-1982) ως καθηγητής στο Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, θέτοντας τις βάσεις για την ανάπτυξη της Μοριακής Βιολογίας στη χώρα μας.Το 1982 εξελέγη τακτικός καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Πρωτοστάτησε στην δημιουργία τόσο του Πανεπιστημίου όσο και του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ) το οποίο διηύθυνε μέχρι το 1993, οπότε και ανέλαβε Διευθυντής του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Μοριακής Βιολογίας στη Χαϊλδεβέργη, θέση που διατήρησε για δύο θητείες συμβάλλοντας στην ανανέωση και επέκτασή του. Το 2005, αποδέχθηκε τη θέση του καθηγητή στο Imperial College του Λονδίνου, ενώ πρωτοστάτησε στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας, του οποίου υπήρξε και ο πρώτος πρόεδρος. Το ερευνητικό έργο του ήταν πολυσχιδές. Πρωταγωνίστησε στην επαναστατική εποχή της μοριακής βιολογίας όταν οι ερευνητές ανέπτυσσαν τις τεχνολογίες του ανασυνδυασμένου DNA, ενώ στη συνέχεια έστρεψε το ενδιαφέρον του στη μελέτη της ελονοσίας.

ΜΝΗΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΜΑΡΤΙΝΟΥ ΛΟΥΘΗΡΟΥ

Του Δρος Αλέξανδρου Κ. Παπαδερού

πρ. Διευθυντή της Ορθόδοξης Ακαδημίας Κρήτης

Η εορτή του Ιερομάρτυρα Ελευθερίου με παροτρύνει να αναφερθώ προοιμιακά σε άλλο εκκλησιαστικό πρόσωπο, που το νέο έτος 2017 θα προκαλέσει λόγο πολύ, αλλά και αντίλογο για όσα τόλμησε και άρχισε να πράττει 500 χρόνια πριν. Πρόκειται για τον Λούθηρο (10.11.1483–18.2.1546), τον πρωτουργό της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης του 16ου αιώνα.
Ο ως άνω Μεταρρυθμιστής είναι γνωστός ως Μάρτιν Λούθηρος. Το όνομα Martin έλαβε κατά τη βάπτισή του στις 11 Νοεμβρίου 1483, εορτή του Αγίου Μartin. Ελάχιστα γνωστό, ακόμη και σε Γερμανούς θεολόγους, αλλά και σε μας είναι αυτό, για το οποίο γράφεται το παρόν σημείωμα: Ότι δηλαδή εκτός από το Martin, ο Λούθηρος είχε επιλέξει αργότερα για τον εαυτό του και το όνομα Ελευθέριος (Eleutherios και όχι το εκλατινισμένο Eleutherius). Απαντάται μάλιστα εξελληνισμός και του άλλου ονόματός του: Martinos.

Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο στη συνέχεια

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ - ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΝΟΣ ΛΟΥΘΗΡΟΣ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΠΑΔΕΡΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΤΟ ΜΟΝΑΧΟ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ

Ομιλία του πρώτου Διευθυντή και συνιδρυτή της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης Δρ Αλεξάνδρου Κ. Παπαδερού, κατά την επιμνημόσυνη ακολουθία για την επέτειο της Μάχης της Κρήτης στον Ιερό Ναό των Αγίων Πάντων Μονάχου την Κυριακή 5 Ιουνίου 2016. 

ΟΜΙΛΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΠΑΔΕΡΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΤΟ ΜΟΝΑΧΟ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ

Χωρίς αμφιβολία το μεταναστευτικό είναι το σοβαρότερο διεθνές κοινωνικό πρόβλημα του παρόντος, με αδιόρατες συνέπειες για το μέλλον. Επισημαίνω, ενδεικτικά, τρία συναφή ζητήματα: 

1. Διέθεσα πολύ χρόνο και κόπο στην αναζήτηση διεθνούς δικαστηρίου, στο οποίο θα μπορούσα να καταθέσω μήνυση κατά παντός υπευθύνου για ανθρωποκτονίες στη Μεσόγειο θάλασσα κατά συρροή και κατ’ εξακολούθηση. Όταν κατέληξα με κάποια ελπίδα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, έλαβα την απογοητευτική απάντηση, ότι δικαίωμα προσφυγής έχει μόνον όποιος έχει υποστεί προσωπική ζημία! Αδυνατώ να κατανοήσω γιατί παραμένει αδρανής διεθνώς η δικαιοσύνη ενώπιον ενός τέτοιου φριχτού δράματος! 

2. Ο δρόμος εξόδου μεταναστών/προσφύγων από τη χώρα μας μέσω Σκοπίων αποδεικνύεται βασανιστικός, σχεδόν άβατος. Υπέβαλα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας την πρόταση, να συνεξετάσει με τους πολιτικούς αρχηγούς κατά πόσον η χώρα μας ενδείκνυται να επιδιώξει διέξοδο δια θαλάσσης. Δηλαδή, κατά την προσεχή διάσκεψη κορυφής στην έδρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επιδιωχθεί συμφωνία όλων των Χωρών-Μελών για υποδοχή των ξεριζωμένων ανθρώπων και να επιλεγεί η θαλάσσια οδός προς Ιταλία και στη συνέχεια, χωρίς επιβάρυνση της χώρας αυτής, να προωθούνται κατευθείαν προς τις χώρες προορισμού. Κάτι ανάλογο δεν θα έπρεπε να γίνεται από την Τουρκία χρόνια τώρα και πάντως οπωσδήποτε στο εξής, καθώς και η παρέμβαση ακόμη και του ΝΑΤΟ αποδεικνύεται αναποτελεσματική; 

3. Έχοντας προσωπική εμπειρία φρικτών ανθρωπίνων δεινοπαθημάτων από τα χρόνια της γερμανικής κατοχής, επισημαίνω ότι προκαλούμενο σε παιδική ηλικία βαρύ ψυχικό άλγος συνήθως διαρκεί δια βίου. Επισημαίνω αυτό το πρόβλημα με την προτροπή, να προστατεύονται τα παιδιά μας από τις τηλεοπτικές παρουσιάσεις της τρέχουσας τραγωδίας μυριάδων ανθρώπων στη χώρα μας, αλλά και στις χώρες των πολεμικών συγκρούσεων. 

Αλέξ. Κ. Παπαδερός

ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ - ΣΥΓΚΛΙΣΗ, ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ, ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός

Αφιέρωμα στο Παρίσι της 13ης Νοεμβρίου 2015 

«Ελπίζω πως έρχεται η εποχή που η ανθρώπινη θρησκεία, κατά το μέρος που παραμένει ακόμη κρυμμένη και σκοτεινή (ανεξερεύνητη), θα μας γίνει ολοένα και περισσότερο κατανοητή, και ότι η Θρησκειολογία, που μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε σήμερα ως ένα όραμα και μία σπορά, θα οδηγήσει στην εκπλήρωση και σε ένα πλούσιο θερισμό. Όταν θα έχει έλθει αυτός ο χρόνος του θερισμού, όταν θα εκσκαφτούν και θα ανασυνδεθούν οι βαθύτατες ρίζες όλων των Θρησκειών του κόσμου, ποιός ξέρει αν δεν θα συγκεντρώσουν γύρω τους, όπως οι κατακόμβες και οι κρύπτες των καθεδρικών μας ναών, την κοινότητα εκείνων, που, μέλη ως τότε κάποιας Ομολογίας, επιζητούν με θέρμη κάτι καλύτερο, καθαρότερο, αρχαιότερο και πιο αληθινό, από εκείνο που μπορούν να βρουν στις κατά παράδοση θυσίες, στις λατρείες και στα κηρύγματα, μέτοχοι των οποίων έγιναν εκ γενετής... Καθένας από τους πιστούς ας κατεβάσει μαζί του στην ήρεμη εκείνη κρύπτη ό,τι του είναι περισσότερο αγαπητό, τον πολύτιμο μαργαρίτη του· ο Ινδουιστής την έμφυτη απιστία του στα επίγεια και την πρόθυμη πίστη του σε έναν άλλο κόσμο, ο Βουδιστής την αντίληψή του για τον αιώνιο νόμο, την υπακοή σ’ αυτόν, την προσήνεια και τη συμπάθειά του, ο Μουσουλμάνος, αν όχι κάτι άλλο, τη νηφαλιότητά του, ο Ιουδαίος την κατά τις αγαθές και τις πονηρές ημέρες διάπυρη προσήλωσή του στον ένα Θεό, που το όνομά του είναι "εγώ ειμι", ο Χριστιανός το καλύτερο απ’ όλα, εκείνο, για το οποίο κανείς από όσους το δοκίμασαν δεν πρόκειται να αμφιβάλει: την αγάπη μας στο Θεό, όπως και να τον ονομάζουμε, τον Αόρατο, τον Αιώνιο, τον Πατέρα, το ύψιστον Εγώ και ο οποίος αποκαλύπτεται στην αγάπη μας προς τους ανθρώπους, τους ζώντες και τους απελθόντες.»

«Μία τιτανική πάλη προετοιμάζεται..., η ύψιστη, η πιο λαμπρή στιγμή στην Ιστορία της ανθρωπότητας θα είναι εκείνη, κατά την οποία θα εγερθούν και θα συγκρουστούν όχι πια συστήματα πολιτικά, όχι συμφέροντα κοινωνικά, αλλά οι Θρησκείες της ανθρωπότητας και, ύστερα από τις πρώτες εικονικές αψιμαχίες γύρω από τους μυθολογικούς και τους δογματικούς φλοιούς και τα περιβλήματα..., θα φθάσει τελικά ο αγώνας στο υψηλό εκείνο επίπεδο, όπου, επιτέλους, συγκρούονται πνεύμα με πνεύμα, όπου ο καθένας είναι υποχρεωμένος να πει απροκάλυπτα τί βαθύτερο, τί γνήσιο έχει, αν έχει κάτι!» 

«Η ανθρωπότης πορεύεται προς μίαν νέαν φάσιν της Ιστορίας αυτής, κατά την οποίαν, ως προβλέπουν πολλοί, η Θρησκεία, ο Πολιτισμός και η Γλώσσα θέλουσιν ανακτήσει και πάλιν κεντρικήν θέσιν, ως συνέβη και κατά τας μεγάλας μεταβατικάς ιστορικάς φάσεις του παρελθόντος. Τούτο αποτελεί προφανώς θετικήν προοπτικήν, υπό τον όρον ότι βαίνομεν όχι προς σύγκρουσιν Θρησκειών, Πολιτισμών και Γλωσσών, αλλά προς δημιουργικόν διάλογον αυτών.» 

Μεταφράσαμε προ ετών τις προβλέψεις δυο μεγάλων Θρησκειολόγων, του Friedrich Max Müller και του Rudolf Otto, προσθέσαμε την πρόβλεψη του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, τις οποίες προτάξαμε και σχολιάσαμε σε μελέτη μας, στο πλαίσιο των ακόλουθων ενοτήτων: 

ΕΝΑΣ «ΡΕΦΕΝΕΣ» ΘΡΗΣΚΕΙΩΝ; 

ΟΙ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΣΕ ΠΑΛΗ ΤΙΤΑΝΙΚΗ; 

ΟΙ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΣΕ ΔΙΑΛΟΓΟ; 

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ 

ΤΑ ΜΕΛΛΟΥΜΕΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΟΘΟΥΜΕΝΑ 

«Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ» 

ΝΕΑ «ΠΑΡΑΠΕΤΑΣΜΑΤΑ» 

Ο ΔΙΚΟΣ ΜΑΣ ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΥΡΟΣ 

Ως προς την Τουρκία 

Ως προς την Ελλάδα 

(βλπ. Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός, ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ. ΣΥΓΚΛΙΣΗ, ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ, ΔΙΑΛΟΓΟΣ, στον Τόμο: ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ Η ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΕΝΟΤΗΣ, Έκδοσις Ιεράς Μονής Κουτλουμουσίου, Άγιον Όρος 1997, σ. 193-207.

Ο ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΚΡΗΤΗΣ (ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΦΩΤΟ)

ΟΙ ΤΑΛΑΝΤΟΥΧΟΙ ΠΟΛΛΟΙ – ΟΛΙΓΟΙ ΟΙ ΧΑΡΙΣΜΑΤΟΥΧΟΙ 

 Ένα ΧΑΙΡΕ στον Μίκη 

«...Αυτός που έλαβε τα πέντε τάλαντα πήγε, τα εκμεταλλεύτηκε και κέρδισε άλλα πέντε τάλαντα. Κι αυτός που έλαβε τα δύο κέρδισε επίσης άλλα δύο. Εκείνος όμως που έλαβε το ένα τάλαντο πήγε κι έσκαψε στη γη και έκρυψε τα χρήματα του κυρίου του.» (Ματθ. 25, 16-18) 

Σίγουρα πολυτάλαντος γεννήθηκε ο Μίκης Θεοδωράκης. Και ευλογήθηκε να μην κρύψει στο χώμα κανένα από τα τάλαντά του. Και όχι μόνον αυτό. Με κόπο σίγουρα, επιμονή και μεράκι, με πολλές θυσίες, όραμα και έμπνευση, τα πολλαπλασίασε σε όλους τους τομείς των δημιουργικών δράσεών του. Αν όμως μόνον αυτό είχε κάμει, θα ήταν ένας εγωκεντρικός ταλαντούχος. Δεν υπέπεσε σε τέτοιο πειρασμό. Αντίθετα: τους πάμπλουτους καρπούς των ταλέντων του τους μοιράσθηκε με πολλούς, τους χάρισε γενναιόδωρα. 

Έγινε γι αυτό και παραμένει χαριτωμένος, χαρισματικός χ α ρ ι σ μ α τ ο ύ χ ο ς. Δικαίως λοιπόν το έγκυρο στόμα ενός άλλου χαρισματικού ανθρώπου, του μακαριστού Κισάμου και Σελίνου Ειρηναίου, τον αποκάλεσε Ουρανο-Μἰκη. 

Χρόνια σου πολλά, διαλεχτέ συντοπίτη και φίλε! 

Αλέξ. Κ. Παπαδερός

- Οι φωτογραφίες είναι από επισκέψεις του Μίκη Θεοδωράκη στην Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης, και τις συναντήσεις του με τον μακαριστό Μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου Ειρηναίο και τον Αλέξανδρο Παπαδερό, διευθυντή τότε της Ακαδημίας (αρχείο Α. Παπαδερού). 

Η ΒΑΒΕΛ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ / Με αφορμή το νέο νόμο για την ΕΡΤ

Με αφορμή το νέο Νομοσχέδιο για τη ΔΗΜΟΣΙΑ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗ που είναι υπό ψήφιση, αφιερώνω στον αρμόδιο Υπουργό κ. Νίκο Παππά το κείμενο που ακολουθεί. 

Το είχα δημοσιεύσει ως κύριο άρθρο στο Ενημερωτικό Δελτίο της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης (διάλογοι καταλλαγής 66/2002). Δυστυχώς διατηρεί την επικαιρότητά του. Δεν διακατέχομαι από την ψευδαίσθηση, ότι οι δήθεν διάλογοι πολιτικών κυρίως προσώπων, που διεξάγονται σε ραδιοφωνικούς και μάλιστα σε τηλεοπτικούς σταθμούς και αποτελούν ταυτόχρονους αλληλεπικαλυπτόμενους μ ο ν ο λ ό γ ο υ ς, θα υποταχθούν δια νόμου στους θεμελιώδεις κανόνες του υπευθύνως και υπέρ της αληθείας διαλέγεσθαι. Απλώς εκφράζω διαμαρτυρία και θλίψη, σίγουρα όχι μόνο δική μου! 

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός: Η Βαβέλ της Αθήνας

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Ο Νίκος Καζαντζάκης και η σύζυγός του Ελένη με τις Yvonne Metral και Lucienne Fleury στο σπίτι
του Ελ Γκρέκο στο Τολέδο. Σεπτέμβριος 1950. 
Δεξιά : Ο Νίκος Καζαντζάκης στη Barcelonette, κοντά στο Sauze, στη Γαλλία. 1954.
Φωτογραφία Κίμωνα Φράιαρ.

Στον Αφιερωματικό τόμο με τίτλο ΣΚΕΥΟΣ ΕΙΣ ΤΙΜΗΝ, επί τη συμπληρώσει 25ετίας από της εις Επίσκοπον χειροτονίας και 20ετίας από της ενθρονίσεως του μακαριστού, πλέον, Μητροπολίτου Αυστρίας και Εξάρχου Ουγγαρίας και Μεσευρώπης Μιχαήλ (Αθήνα 2011), ο Δρ. Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός, τ. Διευθυντής και εκ των ιδρυτών της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης, γράφει ένα κείμενο για τον Νίκο Καζαντζάκη.

Το κείμενο επιγράφεται: "Από την αναστροφή μου με το έργο του Καζαντζάκη" και αποτελεί επεξεργασίας εισήγησης σε συνέδριο για τον Καζαντζάκη στο Ηράκλειο το 2007. Ο χαρακτήρας του κειμένου είναι βιωματικός - προσωπικός. Το παραθέτουμε στη συνέχεια ολόκληρο. 

Ο Αλέξανδρος Παπαδερός για τον Νίκο Καζαντζάκη

ΤΟ ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΛΑΡΕΝΤΖΑΚΗ

ΥΠΟ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ: 

ΚΑΤΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΕΝΟΤΗΤΑ 

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός 

Οι εορτές είναι μεταξύ άλλων ευκαιρίες για ανταλλαγή ευχών, αλλά και δώρων. Εύκολη η υπόθεση των ευχών. Τα δώρα είναι που μας δυσκολεύουν, μάλιστα σε καιρούς οικονομικών κρίσεων. Προς διευκόλυνση λοιπόν των αναγνωστών έχω μια πρόταση: Διαλέξετε το καινούριο βιβλίο του ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΛΑΡΕΝΤΖΑΚΗ, διακεκριμένου ορθόδοξου Θεολόγου, ο οποίος επί μακρά σειρά ετών υπήρξε Καθηγητής στη Ρωμαιοκαθολική Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Γκράτς της Αυστρίας και συνεχίζει πειστικά και ποικιλόμορφα τη μαρτυρία της Ορθοδοξίας στη Δύση. Ο τίτλος του βιβλίου είναι: 

ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ από τις Εκδόσεις OSTRACON, Θεσσαλονίκη 2014, σελ. 362. 

Η πρότασή μου απευθύνεται πρώτιστα στους σεβαστούς κληρικούς μας και στους αγαπητούς συναδέλφους Θεολόγους: Κάμετε ένα πολύτιμο δώρο στον εαυτό σας πρώτα και σε φίλους σας έπειτα! Πολλά και εν πολλοίς πρωτάκουστα έχετε να πληροφορηθείτε για θεολογικά ζητήματα, που αφορούν άμεσα στην Ορθοδοξία και αποκτούν ιδιαίτερη επικαιρότητα, καθώς με τη Χάρη του Θεού οδεύουμε προς την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, που έχει ορισθεί να συγκληθεί στην Κωνσταντινούπολη το 2016. Το βιβλίο δεν απευθύνεται βέβαια μόνο στους κληρικούς και στους λαϊκούς Θεολόγους. Πολλά και σημαντικά έχει να προσφέρει και σε κάθε άλλον αναγνώστη, που επιθυμεί να πληροφορηθεί σοβαρά και υπεύθυνα πού βρίσκονται σήμερα η επιστημονική έρευνα και ο διεκκλησιαστικός διάλογος για καίρια ζητήματα πίστεως και ζωής. Ζητήματα π.χ. που προκάλεσαν στο παρελθόν μεγάλες διενέξεις, σχίσματα, συγκρούσεις, ακόμη και πολεμικές αντιπαραθέσεις και επανέρχονται σήμερα στον οικουμενικό διάλογο με διάθεση υπακοής στην αλήθεια του Ευαγγελίου και προοπτική καταλλαγής και ενότητας. 

Ο καθηγητής Γρηγόριος Λαρεντζάκης

Ο συγγραφέας γνωρίζει σε βάθος τα της διαχρονικής πορείας του Χριστιανισμού στην Ανατολή και τη Δύση και τεκμηριώνει με ακρίβεια και πληρότητα σύγχρονες τάσεις και πορίσματα της θεολογικής έρευνας, θετικές εξελίξεις στις διεκκλησιαστικές σχέσεις παγκοσμίως, αλλά και παλινδρομήσεις, προσκόμματα και ανίερες εξάρσεις ακραίου εφάμαρτου φανατισμού. 

Σε επτά μεγάλες ενότητες κατατάσσει και επεξεργάζεται ο συγγραφέας κύρια θεολογικά και διεκκλησιαστικά ζητήματα. Με νηφαλιότητα και επιστημονική αυστηρότητα επισημαίνει γενεσιουργά αίτια, συνέπειες, αλλά και σύγχρονες ελπιδοφόρες προοπτικές. 

Όπως σημειώνει ορθώς σε προλόγισμά του ο αρμόδιος για οικουμενικά ζητήματα Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής Θεσσαλονίκης Στυλιανός Χ. Τσομπανίδης, «ο Γρηγόριος Λαρεντζάκης αποτελεί έναν από τους πιο κατάλληλους ανθρώπους για να μας πληροφορήσει υπεύθυνα και πλήρως για τις νεότερες θεολογικές εξελίξεις στον οικουμενικό διάλογο, εξελίξεις που είναι σημαντικές για την κατανόηση και τη λύση σοβαρών προβλημάτων που απασχολούν τις Εκκλησίες αιώνες τώρα και εμποδίζουν την αποκατάσταση της πλήρους κοινωνίας μεταξύ τους...». Γι’ αυτό ακριβώς μόνο θεολογικά μυωπάζοντες θα αμφισβητήσουν την επισήμανση του Λαρεντζάκη, ότι ορθώς έπραξαν οι Ορθόδοξες Εκκλησίες μας και «αποφάσισαν συνοδικά από ιερό και αδήριτο καθήκον και υπακοή προς τον Χριστό την έναρξη και συνέχιση και ενίσχυση των οικουμενικών διαλόγων προς λύση των υπαρχόντων προβλημάτων και αποκατάσταση της χριστιανικής κοινωνίας.» 

Είθε να ευδοκήσει ο Κύριος, να κινηθούν υπό το φως της Αναστάσεως Αυτού ταχύτερα και αποτελεσματικότερα προς την κατεύθυνση αυτή οι τα πρώτα της αρμοδιότητας και της ευθύνης φέροντες και υπό το αυτό φως να συγκλίνουν οι καρδιές και οι δεήσεις των επικαλουμένων το όνομα του Χριστού.

Ο Αλέξανδρος Παπαδερός για τον αείμνηστο Γερμανό Πρόεδρο Richard von Weizsäcker

Ο αείμνηστος Πρόεδρος R. Weizsacker με τη σύζυγό του, ο μακαριστός Κισάμου και Σελίνου Ειρηναίος
και ο Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός 

Richard von Weizsäcker 

(15.4. 1920 – 31.1.2015) 

Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός 

25. Νοεμβρίου 1985, πρωί. Μια φωνή στο τηλέφωνο με πληροφορούσε, ότι ο Πρόεδρος της (Δυτικής) Γερμανίας Richard von Weizsäcker είχε αναχωρήσει από τον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου, όπου παραθέριζε, με προορισμό την Ορθόδοξο Ακαδημία στη δυτική άκρη της Κρήτης. 

Παρά το ότι η απροσδόκητη εκείνη πληροφορία έμοιαζε περισσότερο με φάρσα, ειδοποίησα τον Πρόεδρο της Ακαδημίας Σεβασμ. Μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου Ειρηναίο, που ήρθε αργότερα στο Ίδρυμα. Λίγο πριν από το μεσημέρι ένα μικρό λευκό αυτοκίνητο, εμφανώς ακάθαρτο εξωτερικά (σκόπιμα βέβαια) εισήλθε στον περίβολο της Ακαδημίας. Ο οδηγός και μια γυναίκα βγήκαν και άρχισαν να καμαρώνουν τη θάλασσα. Υποθέσαμε πως ήταν κάποιοι περαστικοί. Στο μεταξύ όμως κατέφθασε ένας αστυνομικός, που σταμάτησε τη μοτοσυκλέτα του δίπλα τους. Ναι, ήταν ο Πρόεδρος με τη σύζυγό του Μαριάννα. Ακολούθησαν τα πρέποντα. Ο Πρόεδρος εξήγησε από την αρχή, ότι βρίσκεται incognito στην Κρήτη για ανάπαυση, αλλ’ ότι δεν θα μπορούσε να αναχωρήσει χωρίς να επισκεφθεί την Ακαδημία και να εκφράσει εξ ονόματος της χώρας του, αλλά και προσωπικά, ευχαριστία και ευγνωμοσύνη για τη συμβολή της τοπικής Εκκλησίας και του Ιδρύματος στην προαγωγή των σχέσεων των λαών μας, με υπέρβαση των οδυνηρών βιωμάτων της κατοχής. Ενημερώθηκε αναλυτικά για το έργο του Ιδρύματος. 

Είχε και πολλές ερωτήσεις για την Κρήτη. Στη συζήτησή μας φυσικό ήταν να υπάρξουν αρκετές αναφορές και στον πρεσβύτερο αδελφό του Carl Friedrich von Weizsäcker (1912-2007), διακεκριμένο Καθηγητή (Φυσικό και Φιλόσοφο), με τον οποίον είχαμε συνεργασθεί επανειλημμένως στα πλαίσια της Οικουμενικής Κίνησης, όπως και με την κόρη του Καθηγητή Elisabeth και τον σύζυγό της Konrad Raiser, μετέπειτα Γεν. Γραμματέα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών. Μετά το γεύμα επισκεφθήκαμε το Γερμανικό Στρατιωτικό Νεκροταφείο στο Μάλεμε. 

Στην από 3. Δεκ. 1985 ευχαριστήρια επιστολή του μού έγραφε μεταξύ άλλων: «Η εργασία που επιτελείτε {στην Ορθόδοξο Ακαδημία} μας εντυπωσίασε βαθιά. Είμαι βέβαιος ότι ασκείτε ένα διαλογικό και διακονικό λειτούργημα ανεκτίμητης αξίας...». 

Αργότερα ο Πρόεδρος ευαρεστήθηκε να με τιμήσει με την απονομή ιδιαίτερης διάκρισης της χώρας του {VERDIENSTKREUZ 1. Klasse}. Ο Σεβασμ. Ειρηναίος είχε τιμηθεί νωρίτερα, ως Μητροπολίτης Γερμανίας.

Πολύτιμος οδοδείκτης είναι η κληρονομία πολιτικού ήθους και χριστιανικής πιστότητας που αφήνει ο μακαριστός Πρόεδρος στους ηγέτες της Ευρώπης και όχι μόνο...

Ο ΓΚΡΕΚΟ ΤΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΚΡΗΤΗΣ

ΦΤΑΣΕ ΟΠΟΥ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ! 

Λίγες σκέψεις για το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κρήτης 

Γράφει ο Γενικός Διευθυντής της ΟΑΚ 

Κων. Β. Ζορμπάς 

Απογευματινό της 17ης Δεκεμβρίου 2014. Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης (ΟΑΚ). Οι πρώτες ετοιμασίες… Καλώδια, βιβλία, μουσικοί! Σκηνικό τόσο απλό αλλά πλήρες. Η παράσταση αρχίζει… Τον ρόλο του Καζαντζάκη υποδύεται ο Τάκης Χρυσικάκος. «Αναφορά στον Γκρέκο»• το τελευταίο έργο του μεγάλου Ελληνα-Κρητικού συγγραφέα. Ένα είδος πνευματικής αυτοβιογραφίας ή, όπως τη χαρακτηρίζει ο ίδιος ο Νίκος Καζαντζάκης, μια «αναφορά» με τη στρατιωτική έννοια του όρου, σχετικά με τους στόχους του και τις προσπάθειές του. Η συνομιλία του Νίκου Καζαντζάκη με τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο παραθέτοντας τη ζωή του με ερωτήσεις για την πορεία της και κάνοντας εξομολόγηση στον “παππού”, όπως τον αποκαλεί, για τις απορίες του, τις αναζητήσεις του, τις δυνάμεις και τις αδυναμίες. Ερωτήσεις και απαντήσεις γεμάτες κόπο, ανεβαίνοντας σε μία ανηφόρα, για να κατακτήσεις με τον προσωπικό σου αγώνα το θείο! 

Μία παράσταση που σου κόβει τα ήπατα, αφού δεν μπορείς ούτε το πόδι σου να κουνήσεις. Τρυφερότητα, ειλικρίνεια, γλύκα μαζί με το πείσμα και τη δύναμη από τους συντελεστές που έστησαν μία εξαιρετική παρουσίαση έργου όχι μόνο στην μεγάλη χώρα αλλά και για την ενδοχώρα! Όαση ο λόγος μέσα στα καθημερινά αδιέξοδα. Ζεις μέσα σε δύο ώρες τις βασανιστικές σκέψεις, τα πιστεύω ενός μεγάλου Έλληνα και Κρητικού συγγραφέα, νοιώθεις τη ματιά του για τη ζωή, για τη φύση, για τον άνθρωπο! Ο Τάκης Χρυσικάκος στον ρόλο του συγγραφέα ξεδίπλωσε τον χαρακτήρα του Νίκου Καζαντζάκη από την παιδική του ηλικία μέχρι το τέλος του, που δεν είναι τέλος γιατί ο απόηχος των έργων του ζει αιώνια… Μια συνεχή πάλη με το σκληρό και το ήπιο, το διαρκές ψάξιμο για σημαντικούς και χαριτωμένους ανθρώπους της παιδικής του ηλικίας, την αγάπη του για την Ελλάδα, την Κρήτη, αλλά και την περιέργειά του για άλλες Χώρες που πήγε και περιέγραψε θαυμάσια στα βιβλία του. Κι όλα αυτά κρυμμένα σε μία μόνο χούφτα χώμα! 

Παρενθέσεις μουσικές στην έξοχη διήγηση τα τραγούδια με τον Σταύρο Ψαρουδάκη να παίζει λύρα και να τραγουδάει με έναν αισθαντικό και δυσεύρετο για την εποχή μας τρόπο και τον Δημήτρη Τσούρτο στην κιθάρα και το κοντραμπάσο να αγγίζει την όλη ατμόσφαιρα μυσταγωγικά. Το τραγούδι ως συνέχεια του λόγου, τραγούδι του ίδιου του Καζαντζάκη που τόσο αγάπησε τη ζωή και μίσησε τον θάνατο: «Ξέρω καλά πως ο θάνατος δεν νικιέται, μα η αξία του ανθρώπου δεν είναι η Νίκη, παρά ο αγώνας για την Νίκη. Και ξέρω ακόμα ετούτο, το δυσκολότερο• δεν είναι ούτε ο αγώνας για την Νίκη, η αξία του ανθρώπου είναι μια μονάχα, ετούτη• να ζει και να πεθαίνει παλικαρίσια και να μην καταδέχεται αμοιβή. Και ακόμα ετούτο, το τρίτο, ακόμα πιο δύσκολο• η βεβαιότητα πως δεν υπάρχει αμοιβή, να μη σου κόβει τα άπατα, παρά να σε γεμίζει χαρά, υπερηφάνεια κι ανδρεία» (Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο). 

Και δύο σύντομες σκέψεις για το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κρήτης. Το Θέατρο Κρήτης έχει ιστορία. Η ζωή του άρχισε στην ΟΑΚ. Σε καιρούς χαλεπούς τότε, μία σειρά από δράσεις στην ΟΑΚ, που απέβλεπαν στην ευαισθητοποίηση και το συντονισμό των πνευματικών ανθρώπων όλης της Κρήτης, πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις του Ιδρύματος η παγκρήτια Καταστατική Συνέλευση και δημιουργήθηκε η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΘΕΑΤΡΟΥ ΚΡΗΤΗΣ–Ε.ΘΕ.Κ., με έδρα τα Χανιά (19-11-1972). Στις 6-5-1973 πραγματοποιείται στον Άγιο Νικόλαο η πρώτη Γενική Συνέλευση, που εξέλεξε το πρώτο δωδεκαμελές Διοικητικό Συμβούλιο (3 από κάθε Νομό). Ο Αλέξ. Παπαδερός, πρ. Γενικός Διευθυντής της ΟΑΚ, εκλέγεται Πρόεδρος της Ε.ΘΕ.Κ και, επανεκλεγόμενος, διατήρησε τη θέση αυτή κατά την πρώτη δεκαετία της Εταιρείας. 

Το Θέατρο Κρήτης στους σημερινούς χαλεπούς καιρούς έρχεται και πάλι ως ένα αόρατο χέρι να ανοίξει τη «φάκα» μέσα στην οποία έχει εγκλωβιστεί ολόκληρη η ελληνική κοινωνία. Ο πολιτισμός ως δράση και αντίδραση απαντά στις εκάστοτε προκλήσεις, είτε απειλές είναι αυτές, είτε ευκαιρίες. Ο πολιτισμός είναι μία απάντηση στην κρίση –και μάλιστα πολύ σημαντική. Γιατί δεν είναι μόνο σημαντικός με την «θεραπευτική» έννοια, αλλά ταυτόχρονα και μοχλός πνευματικής ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτόν η φωνή του θα πρέπει να φτάσει σε όλη την Κρήτη, σε όλα τα σχολεία και ακόμη πιο μακριά. Αν υπάρχει ένα πράγμα για το οποίο μπορούμε να περηφανευόμαστε σε παγκόσμιο επίπεδο, σε περίοδο κρίσης ή μη, είναι ο πολιτισμός μας! Και εμείς εδώ στην Κρήτη πρέπει να είμαστε υπερήφανοι για την προσπάθεια που κάνει το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κρήτης υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Μιχάλη Αεράκη. Ευχή μας «Φτάσε όπου δεν μπορείς»! Και στην πορεία του αυτή η ΟΑΚ θα είναι δίπλα του…

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

Τον Ιούλιο του 1975 ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος τέλεσε τον Αγιασμό εγκαινίων του
υπαίθριου θεάτρου, στον ΚΟΥΛΕ Ηρακλείου (Λιμάνι).
Ακολούθησε ρεσιτάλ των Μάνου Χατζιδάκι και Σπύρου Σακκά, οι οποίοι διακρίνονται στην φωτογραφία

ΟΑΚ-Ε.ΘΕ.Κ και Μάνος Χατζιδάκις 

Αγαπητέ κ. Ανδριόπουλε, 

Αναφερόμενος στο κείμενο: ΟΤΑΝ Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΑΠΗΓΓΕΙΛΕ ΤΟ ΔΙΚΟ ΤΟΥ "ΠΙΣΤΕΥΩ" ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΚΡΗΤΗΣ (ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟΣ, Τρίτη, 7 Οκτωβρίου 2014), έκρινα χρήσιμο να θέσω υπόψη σας ορισμένες πληροφορίες για τη σχέση του Χατζιδάκι με την Κρήτη και για το «ΠΙΣΤΕΥΩ» του: 

Φ 01

Στις 28-4-1969 η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης (ΟΑΚ) οργάνωσε δημόσια συζήτηση με θέμα: Η ψυχική υγεία του Κρητικού λαού. Αφορμή ήταν μια σειρά αυτοκτονιών, που είχαν γίνει εκείνη την εποχή στην περιοχή. Με ιερείς, ιατρούς και άλλους αναζητήσαμε τα αίτια. Επισημάνθηκε ιδιαίτερα η κ α τ ά θ λ ι ψ η, με αναφορά στην πολιτική ατμόσφαιρα των χρόνων εκείνων. Ακολούθησε δεύτερη ημερίδα (29 Ιουνίου 1969) πάλι στην ΟΑΚ, που οργανώθηκε σε συνεργασία με τον Ιατρικό Σύλλογο Χανίων. Ο εκ των εισηγητών Δ. Καρτάκις, Ψυχίατρος, ανέφερε τον ευεργετικό ρόλο του καλού θεάτρου. Ο σπόρος είχε πέσει σε γη αγαθή. Ύστερα από σειρά δράσεων, που απέβλεπαν στην ευαισθητοποίηση και το συντονισμό πνευματικών ανθρώπων όλης της Κρήτης, πραγματοποιήθηκε στην Ακαδημία η παγκρήτια Καταστατική Συνέλευση και δημιουργήθηκε η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΘΕΑΤΡΟΥ ΚΡΗΤΗΣ–Ε.ΘΕ.Κ., με έδρα τα Χανιά (19-11-1972). Η υπογραφή του Καταστατικού συμπληρώθηκε λίγες μέρες αργότερα στο Ηράκλειο. 

Φ 02 

Στις 6-5-1973 πραγματοποιήθηκε στον Άγιο Νικόλαο η πρώτη Γεν. Συνέλευση, που εξέλεξε το πρώτο δωδεκαμελές Διοικ. Συμβούλιο (3 από κάθε Νομό). Ο γράφων εξελέγη Πρόεδρος της Ε.ΘΕ.Κ και, επανεκλεγόμενος, διατήρησε τη θέση αυτή κατά την πρώτη δεκαετία της Εταιρείας.

Φ 03 

Μέλη του Διοικ. Συμβουλίου της Ε.ΘΕ.Κ. στην ΟΑΚ
Πρώτη συνάντηση με τον Μάνο Χατζιδάκι 
«Ήταν περασμένα μεσάνυχτα της 15ης του Νοέμβρη 1973. Η Επιτροπή της Ε.ΘΕ.Κ., την οποία αποτελούσαν ο Αλέκος Παπαδερός, ο Γιώργος Δρανδάκης, ο Νίκος Κοπιδάκης και ο υπογράφων {Δημήτης Καρτάκης, Γεν. Γραμματέας της Ε.ΘΕ.Κ}, συσκέπτεται σε δείπνο εργασίας με τον Αλέξη Μινωτή. Η κουβέντα έφθασε και στο θέμα της συνεργασίας της Ε.ΘΕ.Κ με σπουδαίους καλλιτέχνες της Αθήνας, κρητικής καταγωγής. Κάποιος ανέφερε και το όνομα του Μάνου Χατζιδάκι... Ο Μινωτής μας άκουγε χωρίς να βγάζει μιλιά. Κάποια στιγμή σηκώθηκε πάνω και μας είπε: "Πάμε να τον βρούμε.". ..Γύρω στη 1.30 μετά τα μεσάνυχτα βρεθήκαμε στην Πλάκα, μπροστά στην είσοδο ενός υπογείου. Ένας βλοσυρός πορτιέρης δεν άφηνε κανένα να περάσει την πόρτα. Ο Μινωτής του είπε το όνομά του και τον παρακάλεσε να αναφέρει στον Μάνο την παρουσία του....Σε λίγο φάνηκε να προβάλλει στο θαμπό φως και μέσα σε καπνούς η σιλουέτα του Μάνου. Περπατούσε αργά και κρατούσε στο δεξί χέρι ένα ποτήρι με ποτό. Χαιρετήθηκαν εγκάρδια με το Μινωτή, ο οποίος άρχισε αμέσως τις συστάσεις: "Μάνο" του είπε, "εδώ είναι η Κρήτη, που θέλει να σε γνωρίσει. Αποφάσισε να φτιάξει δικό της θέατρο και χρειάζεται τη βοήθειά μας". Ο Παπαδερός διέκοψε απότομα τον Μινωτή και απευθυνόμενος στον Χατζιδάκι τον ρώτησε εάν είναι Κρητικός. "Να μας πείτε, κύριε Χατζιδάκι, εάν είστε Κρητικός και ύστερα θα σας πούμε τί σας θέλουμε." Ο Χατζιδάκις, ύστερα από μικρή σιωπή, είπε με έμφαση: "Ναι, είμαι Κρητικός". Ίσως ήτανε η πρώτη φορά που ο Μάνος Χατζιδάκις δήλωνε την καταγωγή του. Ύστερα του μιλήσαμε για τους σκοπούς και τα οράματα της Ε.ΘΕ.Κ και του ζητήσαμε ν’ αρχίσει αυτός τη δραστηριότητα της Εταιρείας με μουσικές εκδηλώσεις στην Κρήτη. Ο Χατζιδάκις ενθουσιάστηκε με την προσπάθεια που ξεκινούσε τότε στον τόπο μας και μας υποσχέθηκε κάθε δυνατή βοήθεια.» (Δημήτρης Ν. Καρτάκις, Εταιρεία Θεάτρου Κρήτης (Ε.ΘΕ.Κ). Ίδρυση-Δράση-Μετεξέλιξη. Έκδοση Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χανίων-Εταιρεία Θεάτρου Κρήτης 2009, σελ. 257 εξ.).

Φ 04 

Πράγματι ο Μάνος τήρησε την υπόσχεσή του. Με το ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ του συγκλόνισε και τους 4 Νομούς της Κρήτης (24-30 Μαΐου 1974). Καλωσορίζοντάς τον είχαμε γράψει στο πρόγραμμα των συναυλιών: «Η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, όπως κάθε αληθινή μουσική, έχει ξεπεράσει τα σύνορα ενός τόπου, μιας χώρας και είναι παγκόσμιο πνευματικό αγαθό. Οφείλουμε πολλή ευγνωμοσύνη στο δημιουργό της, γιατί, κινούμενος σε τέτοιες οικουμενικές διαστάσεις, αφουγκράστηκε από τους πρώτους τη φωνή της Κρήτης. Ανάμεσα από το κλάμα της προγονικής γης, που ΄φουρτουνιάζει το πέλαγος΄ και κάνει τον ορίζοντα μουντό, άκουσε την έκκληση της Ε.ΘΕ.Κ. και ήρθε να μεταδώσει, με τη θεία μουσική δημιουργία του, γαλήνη και φως. Ο Μάνος Χατζιδάκις και οι εκλεκτοί συνεργάτες του μπορούν να είναι σίγουροι πως γίνονται συνοικοδόμοι ενός έργου, που, όπως ελπίζουμε, δεν εξαντλείται στην παροδικότητα.» (Καρτάκις, σελ. 52). 

Απάντηση του Χατζιδάκι στα παραπάνω: 

«Είμαι χαρούμενος που θα τραγουδήσω επιτέλους μαζί σας. Εγώ, Κρητικός, μαζί με σας τους Κρητικούς. Γνωρίζετε καλά, καθώς κι εγώ, πως εμείς οι Κρητικοί ξεύρουμε να τραγουδάμε καλύτερα απ’ τους άλλους. Γιατί τραγουδάμε από χιλιάδες χρόνια πριν. Και το τραγούδι μας περιέχει συγκρατημένο πάθος, φαντασία και απέραντη ευγένεια σαν τα κεντήματα της γιαγιάς μου, της γραίας Χατζιδάκαινας, που τάχω στη μνήμη μου αναλλοίωτα από παιδί, κεντήματα γεμάτα χάρη και περισσή ευγένεια. 

Ευχαριστώ τη νεοσυσταθείσα Εταιρεία Θεάτρου Κρήτης, που, μαζί με την έναρξη των τολμηρών οραματισμών της, μού ‘δωσε την ευκαιρία σήμερα να τραγουδήσω όλα τα πάθη του Οδοιπόρου, του Αλκιβιάδη, του Τζώνη του Μπόγια, του Μεθυσμένου Κοριτσιού, του ευαίσθητου Ληστή και της Μπελίσας. Είναι πάθη γνησίως κρητικά κι ήρθε ο καιρός να σας τα παραδώσω μ’ όλη μου την αγάπη.» 

Σε συνέντευξη του σε τοπική εφημερίδα (ΕΘΝΙΚΗ ΦΩΝΗ, 1-6-1974) ο Μάνος δήλωσε: «Γεννήθηκα στην Ξάνθη, εκεί βρέθηκε ο πατέρας μου και η μάνα μου και με κάμανε. Από έξι ετών είμαι στην Αθήνα. Και για να ακριβολογώ, είμαι Κρητικής καταγωγής με Κρητική συνείδηση και Αττική παιδεία.» (Καρτάκις, 52 εξ.). 

Μια ξεχωριστή στιγμή 

Στην αίθουσα του κινηματογράφου στα Χανιά δεν χωρούσε ούτε κουνούπι. Στο τέλος ανέβηκα στη σκηνή, χαιρέτησα τους συντελεστές και κάλεσα τον Μάνο. Και πάλι το χειροκρότημα δεν είχε τελειωμό. Ατάραχος στην αρχή ο Μάνος, αλλάζει ξαφνικά στάση και τρόπο. Είχε προσέξει πως οι στρατηγοί κι οι άλλοι αξιωματικοί στρατού και αστυνομίας, που κάθονταν στην πρώτη σειρά, δεν συμμετείχαν στο χειροκρότημα. Προφανώς είχαν λάβει το μήνυμα: Τα πιο ζωηρά και παρατεταμένα χειροκροτήματα είχε προκαλέσει το Μεθυσμένο Κορίτσι-«Τώρα που το κορίτσι δεν κυκλοφορεί πήραν κουράγιο οι λογικοί και κυβερνούν αυτούς που έχουν το θάρρος να ονειρεύονται. Τώρα που το κορίτσι χάθηκε απ’ τους δρόμους, κυκλοφορεί πανίσχυρος στην πολιτεία ο Φόβος». Βλέποντας τη συμπεριφορά των ισχυρών ο Χατζιδάκις έπλεξε πίσω στη μέση του τα χέρια του, έσκυψε και άρχισε να τους «γαζώνει» επίμονα, κινώντας αργά το κεφάλι του ζερβά-δεξιά με βλέμμα που έσπαζε κόκαλα! Ο κόσμος κατάλαβε, η αίθουσα τράνταξε. Και εκείνοι, νικώντας τον δικό τους φόβο, έκλεισαν τη βραδιά με το δικό τους χειροκρότημα. 

Το βράδυ της 15ης Αυγούστου 1974, κατά τις δραματικές εκείνες ώρες του Έθνους, η Ε.ΘΕ.Κ. εγκαινίασε επίσημα το έργο της με τη ΘΥΣΙΑ ΤΟΥ ΑΒΡΑΑΜ του Βιτσέντζου Κορνάρου, στο υπαίθριο θέατρο του Φιρκά Χανίων –εκεί που είχε υψωθεί η ελληνική σημαία την 1η Δεκεμβρίου 1913, κατά την τελετή της Ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα. Σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής ο Αλέξης Μινωτής.

Φ 05 

Τον Ιούλιο του 1975 ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος τέλεσε τον Αγιασμό εγκαινίων του υπαίθριου θεάτρου, στον ΚΟΥΛΕ Ηρακλείου (Λιμάνι), που είχε διαμορφώσει η Ε.ΘΕ.Κ. με τη βοήθεια της Υπηρεσίας Βυζαντινών και Νεωτέρων Μνημείων και της Νομαρχίας Ηρακλείου. Ύστερα από σύντομη δική μου προσλαλιά, ο Μάνος Χατζιδάκις (πιάνο) και ο Σπύρος Σακκάς (τραγούδι) μας χάρισαν μια σπάνια χαρμονή. Στο πρόγραμμα της μουσικής εκείνης πανδαισίας ο Μάνος είχε σημειώσει, ότι «τα τραγούδια αυτά, που σας παρουσιάζω απόψε, είναι αυστηρώς προσωπικές μου υποθέσεις... Αν τώρα, μέσ’ απ’ αυτά τα τραγούδια μου μπορέσουμε τούτο το βράδυ να συνομιλήσουμε, τόσο το καλύτερο. Θ’αποδειχτούμε συγγενείς.». Συνομιλήσαμε όντως! 

Φ 06 

Αργότερα η καλλιτεχνική επικοινωνία του Χατζιδάκι με την Κρήτη συνεχίσθηκε με τις "Μουσικές Γιορτές" στα Ανώγεια (1979) και τη δουλειά του στη Μουσική Ακαδημία και στους «Μουσικούς Αυγούστους» στο Ηράκλειο (1980 εξ.). 

Το «ΠΙΣΤΕΥΩ» του Μάνου 

Όσον αφορά στο «ΠΙΣΤΕΥΩ» του Χατζιδάκι, που όπως γράφετε, απήγγειλε στην Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης, μπορώ να καταθέσω τα ακόλουθα: 

"ΠΡΟΚΛΗΣΗ" ΚΑΙ "ΑΠΑΝΤΗΣΗ" ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΜΑΣ ΖΩΗ» - αυτό ήταν το θέμα του 352ου συνεδρίου που είχε οργανώσει η ΟΑΚ από 19 μέχρι 21 του Γενάρη 1979. Τους όρους πρόκληση και απάντηση είχαμε χρησιμοποιήσει με την έννοια που έχουν στο έργο του A.J. Toynbee, ως challenge και respond, δηλαδή με την παραδοχή, ότι η πορεία κάθε πολιτισμού εξαρτάται βασικά από την απάντηση που δίδει στις εκάστοτε προκλήσεις, είτε απειλές είναι αυτές, είτε ευκαιρίες. Επιδίωξή μας ήταν η κριτική θεώρηση των όσων συνέβαιναν τότε στην πολιτιστική ζωή της Κρήτης.

Το συνέδριο ήταν παγκρήτιο. Είχαν προσέλθει άνθρωποι από τον κλήρο, βουλευτές, δήμαρχοι, δημιουργοί στο χώρο των Γραμμάτων και των Τεχνών, εκπρόσωποι πολιτιστικών φορέων κ. ά. Κύριος στόχος: Να γνωριστούν καλύτερα οι εκπρόσωποι των πολιτιστικών φορέων της Κρήτης, να τονωθούν δεσμοί αγάπης, να μελετηθούν κοινά προβλήματα σε Ομάδες κατά συγγένεια φορέων, να διερευνηθούν τα γενικότερα πολιτιστικά προβλήματα της Κρήτης. 

Εισηγήσεις έκαμαν οι: Δημ. Κακαβελάκης - «Ο Πολιτιστικός Φορέας: Η φύση του και η λειτουργικότητά του στη σύγχρονη κοινωνία», Μ. Καρέλλης, Δήμαρχος Ηρακλείου - «Η πόλiς και τα πολιτιστικά της προβλήματα», Αντ. Σχετάκης - «Η πολιτιστική ζωή στην ύπαιθρο», Παναγ. Λαμπρίας, Γεν. Γραμματέας του ΕΟΤ, «Πολιτιστική θεώρηση του τουριστικού φαινομένου». Το δικό μου θέμα ήταν: «‘ΠΡΟΚΛΗΣΗ’ και ‘ΑΠΑΝΤΗΣΗ’»-Η σύγχρονη πολιτιστική μας πραγματικότητα από τη σκοπιά της Φιλοσοφίας του Πολιτισμού». Μεταξύ εκείνων που έκαμαν εκτενείς παρεμβάσεις ήταν ο Μητροπολίτης Κυδωνίας και Αποκορώνου (νυν Αρχιεπίσκοπος Κρήτης) Ειρηναίος και ο Υπουργός Πολιτισμού και Επιστημών Δ. Νιάνιας (που είχε έλθει με στελέχη του Υπουργείου, τόσο για το συνέδριο, όσο και κυρίως για να συζητήσει με την Ε.ΘΕ.Κ. τρέχοντα θέματά της, καθώς και την ιδέα που είχε αρχίσει να διαφαίνεται: Η Ε.ΘΕ.Κ ως το πρώτο στην Ελλάδα μοντέλο αποκεντρωμένης πολιτισμικής ανάπτυξης, βασισμένης σε εθελοντική πρωτοβουλία, και δράση-μετεξέλιξή της σε ΗΜΙΚΡΑΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΡΗΤΗΣ, με φορέα την Ε.ΘΕ.Κ. όπως και έγινε αργότερα, για να προσλάβει έπειτα τη νομική μορφή ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ.

Ο Μάνος Χατζιδάκις υπήρξε γοητευτικά προκλητικός, αναπτύσσοντας το θέμα που είχαμε ορίσει: «Αισθητική Αγωγή και Μουσική Παιδεία στην ελληνική Επαρχία και ιδιαίτερα στην Κρήτη». 

Όσον αφορά τώρα στο «ΠΙΣΤΕΥΩ» του Χατζιδάκι: Ούτε η μνήμη μου, ούτε στοιχεία που τηρούνται στην Ακαδημία με βοηθούν να επιβεβαιώσω το περιεχόμενο του «ΠΙΣΤΕΥΩ» του, ούτε και τον αναγραφόμενο τρόπο της απαγγελίας του. Η διάταξη της αίθουσας, όπου έγινε το συνέδριο εκείνο, είναι τέτοια, που, αν κανείς σταθεί όρθιος και στρέψει τα νώτα προς τους συνέδρους, θα έχει ενώπιόν του, σχεδόν σε απόσταση επαφής, μια εικόνα του Χριστού, που ο Φρανσουά Μιτεράν γράφει στα Απομνημονεύματά του πως τον βρήκε πολύ αυστηρό, όταν συμμετείχε σε ένα συνέδριο στην στην ίδια αίθουσα τον Αύγουστο του 1977. Δεν μπορώ να φανταστώ τον Μάνο της ευαισθησίας και της ευγένειας, να στρέφει τα νώτα σε συνέδρους, πράγμα που μάλλον δεν θα επέτρεπα και εγώ να κάμει (διηύθυνα τις εργασίες του συνεδρίου). 

Πώς θα μπορούσε ίσως να εξηγήσει κανείς τα γραφόμενα του Μάνου; Μελετώντας το κείμενο της ομιλίας του στο συνέδριο (υπάρχει στην ΟΑΚ) και το «ΠΙΣΤΕΥΩ», διαπιστώνω αρκετές ομοιότητες. Πεποίθησή μου είναι λοιπόν, ότι ο Μάνος συνόψισε αργότερα την ομιλία του εκείνη σε μορφή «ΠΙΣΤΕΥΩ» και το ανακοίνωσε στο Ραδιόφωνο, τοποθετώντας το δραματουργικά στα πλαίσια του συνεδρίου. Λοιπόν: συγχωρείται η ...αμαρτία, ότι ηγάπησε πολύ Κρήτην και μουσικήν! (πρβλ. Λουκ. 7, 47). 

Αλέξ. Κ. Παπαδερός