ΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ Μ. ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΚΥΡ-ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Απόσπασμα από τα Επιστημονικά Θεολογικά Τετράδια

του Περιοδικού Βημόθυρο (τεύχος 2-3, 2010)

Πάμπολλες οι αναφορές και οι μελέτες για το έργο του Παπαδιαμάντη στην εποχή μας. Ειδικές εργασίες και μάλιστα τολμηρές, όπως χαρακτηρίζονται από διάφορους κριτικούς, απόπειρες ερμηνείες του έργου του, βλέπουν το φώς της δημοσιότητας συνεχώς. Και είναι γνωστό ότι υπάρχει και μία επιστημονική διχογνωμία για το ποιος τελικά Παπαδιαμάντης είναι ο αληθινός. Ο ορθόδοξος και κοσμοκαλόγερος ή ο σκοτεινός και ερωτικός νοσταλγός; Ο ταπεινός και ασίγαστος ψάλτης της Ορθοδοξίας ή ο "εωσφορικός" δημιουργός;

Φυσικά, στο τεράστιο αυτό δίλημμα δεν θα δώσουμε απάντηση εμείς εδώ.

Θα προσπαθήσουμε, όμως, να καταδείξουμε πως ο κυρ Αλέξανδρος δεν ήταν απλώς ένα πιστό μέλος της Εκκλησίας ή ένας πολύ καλός πρακτικός ψάλτης, που γνώριζε τα εκκλησιαστικά και λειτουργικά θέματα. Ο Παπαδιαμάντης ήταν γνώστης της Ορθόδοξης Θεολογίας όσο λίγοι στον καιρό του. Βίωνε την παράδοση της ρωμιοσύνης με απόλυτη ένταση γι’ αυτό και έγραψε, ουσιαστικά κατήγγειλε, τα προβλήματα στον κλήρο, την προτεσταντίζουσα δράση των θρησκευτικών οργανώσεων της εποχής του, την περιθωριοποίηση των λαϊκών, τους οποίους έβλεπε ως συλλειτουργός των ιερέων. Ακόμη, αναδείχθηκε υπέρμαχος της Βυζαντινής λειτουργικής τέχνης, μουσικής και αγιογραφίας, πιστός τηρητής του τυπικού, λάτρης του μοναχισμού. Μόνος και φυσικά πρωτοπόρος στην εποχή του, αντιτάχθηκε στην μουσειοποίηση της λειτουργικής τέχνης, περιέγραψε με σαφήνεια τις ολέθριες δυτικές επιδράσεις στον καθόλου εκκλησιαστικό βίο, προέβαλε το γνήσιο λειτουργικό ήθος. Πρέπει να υπογραμμιστεί το γεγονός ότι κανένας τότε δεν συμμερίστηκε την οδύνη του κυρ Αλέξανδρου, που εκπήγαζε από την βαθιά εκκλησιαστική του συνείδηση. Για τον Παπαδιαμάντη πρωτοτυπία στις λειτουργικές τέχνες, σημαίνει να μένει κανείς πιστός στους πρώτους τύπους της τέχνης αυτής. Η Εκκλησία για τον Παπαδιαμάντη “έχει έναν παραδεδεγμένο τύπον, ον ουδείς δύναται αποινεί να παραβή και ρητώς απαγορεύεται πάσα καινοτομία είτε εις την αρχιτεκτονικήν και γραφικήν και την λοιπήν των ναών διακόσμησιν, είτε εις την μουσικήν και των άλλην λατρείαν”.

Και για να εστιάσουμε την μουσική προσωπικότητά του: Υπήρξε ψάλτης, τυπικάρης, υμνογράφος και παραϋμνογράφος – έγραφε δηλ. σατιρικά όπως οι Βυζαντινοί – και για την εποχή του μουσικολόγος, υπό την έννοια ότι προέβη σε καίριες παρατηρήσεις σχετικά με την εκκλησιαστική μουσική. Παρατηρήσεις, οι οποίες παραμένουν επίκαιρες και μάλλον διαχρονικές.

ΤΟ ΝΕΟ ΔΙΠΛΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΒΗΜΟΘΥΡΟΥ

Το νέο διπλό τεύχος (2-3, Άνοιξη – Καλοκαίρι 2010) του περιοδικού Βημόθυρο (εκδ. Μαϊστρος) που επιμελούνται οι φιλόπονοι εκδότες Εύη Βουλγαράκη και Δημήτρης Πισίνας, μόλις κυκλοφόρησε και τα έχει πραγματικά “όλα”!

Ένα μεγάλο αφιέρωμα στο Ψωμί των ανθρώπων με πολύ ενδιαφέροντα άρθρα. Ανάμεσά τους: “Ψωμί ή Μπαπ;” του Μητροπολίτου Κορέας Αμβροσίου, “Η κοσμολογία της Ευχαριστίας” του Τζορτζ Θεόκριτοφ, “Το Ψωμί του Άλλου” του Δημητρίου Μόσχου, “Τελετουργικά Ψωμιά” της Εύης Βουτσινά, “Γαμήλιοι και Παρεμφερείς Άρτοι” του Μ. Γ. Μερακλή, “Αρτοποιήματα των Λογοτεχνών” του Δημήτρη Κοσμόπουλου, διάφορα λαογραφικά του ψωμιού, συνέντευξη με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη, πρόεδρο του Δ.Σ. του Ιδρύματος “Άρτος Ζωής” κ.α.

Στον Φάκελο Παιδεία το Μάθημα των Θρησκευτικών, με σημαντικά κείμενα γνώμης των Σταύρου Γιαγκάζογλου, Γιώργου Μπάρλα, Κώστα Σύρου, Μιχαήλ Β. Παρασκευόπουλου. Ακόμα, Γνώμες των Παιδιών για το μάθημα κι ένα κείμενο γνωριμίας για το Νέο Πανελλήνιο Θεολογικό Σύνδεσμο Καιρός.

Επίσης, τα κείμενα της εκδήλωσης – παρουσίασης του περιοδικού Βημόθυρο (τον περασμένο Δεκέμβριο), στην ενότητα “Θρησκειολογία” ένα διαφωτιστικό άρθρο του Απόστολου Μιχαηλίδη για το “Ντάρμα”: Η Ινδουϊστική Διδασκαλία ως Καθημερινό Βίωμα και Λατρευτική Εμπειρία, ένα διήγημα του Δημήτρη Μαγριπλή Για την Ανάπτυξη της Υπαίθρου..., συνεντεύξεις του αειμνήστου π. Μάρκου Μανώλη και του σπουδαίου αγιογράφου και θεολόγου της εικόνας παπα-Σταμάτη Σκλήρη, αναφορές στον αείμνηστο Σερβίας Παύλο (Δημ. Γόνης) και το νέο Πατριάρχη των Σέρβων Ειρηναίο (π. Σταμ. Σκλήρης), στον Οικουμενικό χαρακτήρα του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και στην Αγία Μεθοδία της Κιμώλου (Παναγιώτης Βολάκης), Σημειώματα για τις ανθρώπινες σχέσεις (Ελένη Καραγιάννη), κείμενα για το Μεταναστευτικό, Τεχνοσκόπιο, Βιβλιοσκόπιο, Σινεσκόπιο, Σελίδες κριτικής, Επιστολές Αναγνωστών (με ενδιαφέρον! Όπως και οι απαντήσεις του περιοδικού) κ.α.

Εν κατακλείδι, στη νέα ενότητα Επιστημονικά Θεολογικά Τετράδια, ένα ημέτερο εκτενές κείμενο για το Μέλος της Μεγάλης Εβδομάδος κατά τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, με σύντομη περίληψη στα αγγλικά της Ελίζαμπεθ Θεοκρίτοφ.

Ένα τεύχος πραγματικά αξιόλογο, με αισθητική άποψη και κυρίως με λόγο έλλογο, που αναδεικνύει την όντως Θεολογία και Ζωή.

ΝΕΟ ΒΗΜΟΘΥΡΟ ΕΠΙ ΘΥΡΑΙΣ

Διάλογοι για συνάντηση με τον Aλλον

Σύγχρονη γλώσσα για σύγχρονα προβλήματα, από το νέο, χριστιανικού περιεχομένου, περιοδικό «Βημόθυρο»

Του Σπύρου Kαραλή - Καθημερινή

Βημόθυρο ονομάζεται η πόρτα της Ωραίας Πύλης που οδηγεί στο Ιερό των εκκλησιών. «Βημόθυρο» τιτλοφορείται και το νέο τριμηνιαίο περιοδικό εκκλησιαστικού περιεχομένου που παράλληλα όμως, επιχειρεί να αναδείξει, χρησιμοποιώντας σύγχρονη, άμεση, γλώσσα, και τα θέματα εκείνα που ακουμπούν τη φορτισμένη επικαιρότητα των ημερών, καθώς και των προβληματισμών που αναπτύσσονται στην ξεχασμένη, από τη δημόσια προβολή, κοινωνία.

Σε αυτό το πλαίσιο κινήθηκε το πρώτο τεύχος του περιοδικού, όπου στο πολυσέλιδο αφιέρωμα στην Υπεραγία Θεοτόκο –την πάντων χαρά Παναγία–, προστέθηκε και ένα δεύτερο μικρότερης έκτασης, με θέμα τον καυτό Δεκέμβριο 2008, τις αντιδράσεις και τις διαδηλώσεις των νέων στους δρόμους της Αθήνας και των μεγάλων πόλεων. Ενα γεγονός που ναι μεν έγινε αντικείμενο πολλών συζητήσεων και σποραδικά συζητιέται ακόμη, ωστόσο, το σύνολο των βαθύτερων διαστάσεων ουδέποτε απασχόλησε σοβαρά, και όσο θα έπρεπε, προκειμένου να κατανοηθούν οι πραγματικές αιτίες που οδήγησαν χιλιάδες 16χρονα παιδιά σε ανοιχτή αντιπαράθεση όχι με τους σχεδόν συνομηλίκους τους άνδρες των ΜΑΤ αλλά κατά βάσιν, με πρωτεύοντα κοινωνικά προβλήματα που πνίγουν τα όνειρα τους. Αυτή η γενιά τώρα διανύει ή ολοκληρώνει την εφηβεία εν μέσω βαθιάς και γενικευμένης κρίσης που φαίνεται να υπερβαίνει τον χαρακτήρα μιας ακόμη οικονομικής κρίσης, αγγίζοντας ευθέως τον πυρήνα της πολιτικής και πολιτισμικής συγκρότησης της μεταπολιτευτικής Ελλάδας και των αξιών της.

«Κουραστήκαμε να παρατηρούμε ως άπραγοι θεατές, κουραστήκαμε να σκεφτόμαστε και να μη συνομιλούμε, να μην εκφραζόμαστε. Κι αποφασίσαμε να σηκωθούμε, ν’ ανασκουμπωθούμε και να συναντηθούμε με τον κόσμο που αναζητά την ποιότητα, που πιστεύει και ελπίζει...», σημειώνουν οι συντελεστές του περιοδικού στο editorial του πρώτου τεύχους, δίνοντας το στίγμα αυτής της εκδοτικής προσπάθειας. Με τη συμπλήρωση ότι πρόκειται για ένα περιοδικό που αφορά όλους, έχοντας ως άξονα την ορθόδοξη παράδοση, τη σπουδή της Θεολογίας, των αγίων και των Πατέρων, αλλά που θα είναι ανοιχτό στον κόσμο και το παγκόσμιο γίγνεσθαι και θα παρεμβαίνει σε ζητήματα κοινωνίας και πολιτισμού.

«Το περιοδικό αυτό προκύπτει κάπως αυθόρμητα σαν μια διάθεση έκφρασης και επικοινωνίας με άλλους ανθρώπους που έχουν κοινούς προβληματισμούς χωρίς απαραιτήτως να καταλήγουν σε κοινά συμπεράσματα», λέει στην «Κ» η θεολόγος και διευθύντρια σύνταξης του περιοδικού, κ. Εύη Βουλγαράκη - Πισίνα, κάνοντας μνεία στο τοπίο της κυρίαρχης ενημέρωσης και της μαζικής πληροφορίας της τελευταίας 30ετίας. «Βλέπει κανείς έναν μέσο όρο που συνεχώς φθίνει, που καλλιεργεί τα πιο χαμηλά και επιθετικά ένστικτα του ανθρώπου δίχως να προάγει τη δημιουργική σκέψη, αλλά αντιθέτως, προπαρασκευάζοντας καταναλωτές παντός είδους πανέτοιμους να αποδεχθούν ό,τι τους σερβίρεται».

φωτό: Εύη Βουλγαράκη - Δημ. Πισίνας

Βήμα προβληματισμού

Η κ. Βουλγαράκη αναφέρεται και στα ζητήματα της Εκκλησίας και της ορθόδοξης παράδοσης, σημειώνοντας το γεγονός ότι κατακλυστήκαμε από εκτεταμένη αρνητική δημοσιότητα γύρω από τα εκκλησιαστικά με τα διάφορα σκάνδαλα (Βατοπέδι, κ.λπ.) που ήλθαν στο φως της δημοσιότητας: «Σε τέτοιο σημείο ώστε αυτό που βλέπεις να νιώθεις ότι δεν είναι πραγματικότητά σου. Εννοώ πρωτίστως των ανθρώπων που προέρχονται από την Εκκλησία, αφού από εκεί προέρχομαι κι εγώ, που δεν έχουν καμιά σχέση με όλα αυτά, αλλά αναζητούν την πνευματικότητα στην καθημερινότητα. Ετσι αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε κάτι που θα συνιστά βήμα διαλόγου, γιατί μόνη η κριτική είναι εύκολη και ανέξοδη. Το στοίχημα είναι να δημιουργήσεις και να αναμετρηθείς με τις πραγματικές δυσκολίες. Στην Ελλάδα δεν έχουμε ανεπτυγμένη την κουλτούρα διαλόγου. Αντιθέτως, χαρακτηριζόμαστε από πολλές εμπάθειες, παίρνουμε μια θέση και συνήθως βλέπουμε γύρω μας εχθρούς και αυτό συμβαίνει σε όλους τους χώρους, πνευματικούς και πολιτικούς. Εχουμε μάθει περισσότερο να αυτοπροσδιοριζόμαστε μέσα από τη ρήξη και την αντίθεση παρά μέσα από μια θετική κατάθεση. Γι’ αυτό και επιθυμούμε το περιοδικό να λειτουργήσει ως βήμα διαλόγου. Ιδιαίτερα στην ανάπτυξη ενός ανιδιοτελούς διαλόγου με στόχο τη συνάντηση με τον Αλλον και όχι ενός στημένου, διπλωματικού, διαλόγου που αποσκοπεί αλλού. Στη συνάντηση με το πρόσωπο του Αλλου και τη γνωριμία μαζί του, κερδίζεις άλλωστε βαθύτερο επίπεδο αυτογνωσίας».

Οι συνεργάτες

Στις περίπου 250 έγχρωμες σελίδες του περιοδικού, τα κείμενα είναι γραμμένα με σαφή και εύληπτο τρόπο, φιλοξενώντας άρθρα διαβαθμισμένης δυσκολίας καθώς επιθυμία των συντελεστών είναι να απευθυνθούν στο ευρύ κοινό και σε απαιτητικούς αναγνώστες. Υπό αυτό το πρίσμα, ακόμη και τα πλέον σύνθετα και επιστημονικά κείμενα είναι προσπελάσιμα στον αναγνώστη χωρίς να προϋποτίθενται εξειδικευμένες γνώσεις. Τη συντακτική επιτροπή αποτελούν οι κ. Παν. Βολάκης, Αγγελος Καλογερόπουλος, Γιώργος Μπάρλας, Κων. Μπλάθρας, Ρόνι Μπου Σάμπα, Αλεξία Σότου, Κων. Σύρος, Νίκη Τσιρώνη, Γιώργος Χρουσής. Το Βημόθυρο κυκλοφορεί σε κεντρικά περίπτερα και βιβλιοπωλεία από τις εκδόσεις «Μαΐστρος».

Ψωμί και Θρησκευτικά

Στο δεύτερο τεύχος, ανάμεσα στην άλλη ύλη του περιοδικού θα εμπεριέχονται δύο νέα αφιερώματα, το πρώτο στο Ψωμί, τον άρτον ημών τον επιούσιον, που στις μέρες μας αποκτά επιπλέον και μια δραματική επικαιρότητα, και το δεύτερο στη διδασκαλία των Θρησκευτικών στα σχολεία, ένα θέμα που από διάφορες πλευρές τα τελευταία χρόνια εγείρονται ζητήματα σχετικά με το κατά πόσον και υπό ποία μορφή θα πρέπει ή όχι να διδάσκεται στην εκπαίδευση.

«Πιστεύουμε ότι είναι σημαντικό μάθημα, όχι απλώς γιατί καθοδηγεί θεολογικά, αλλά και γιατί, κατά κάποιον τρόπο, σταματάει το χρόνο, και όλη αυτή τη συνεχή προσπάθεια που το εκπαιδευτικό σύστημα έχει θέσει ζητώντας διαρκώς από τους μαθητές να κυνηγούν την επίδοση», λέει η κ. Βουλγαράκη. Και εξηγεί: «Θέτει θεμελιώδη ερωτήματα στα παιδιά για τις αξίες, τα βάζει να αναρωτηθούν για το δρόμο τους στη ζωή, τα πράγματα εκείνα που έχουν πραγματική σημασία για τα ίδια, ως αυτόνομες υπάρξεις που διατηρούν το αίτημα του αυτοπροσδιορισμού τους».

Οσον αφορά το Ψωμί, στο κείμενό της που θα συνοδεύει εκείνα των άλλων συντελεστών σε μια πολύπλευρη προσέγγιση στη λαογραφία και στα μυστήρια του άρτου, η κ. Βουλγαράκη γράφει, μεταξύ άλλων: «Η φτώχεια είναι γενικά κακό. Μπορεί όμως να είναι και υψίστη ευλογία. Ο πλούτος θεωρείται εμπόδιο για τη βασιλεία των ουρανών. Μπορεί όμως και να είναι εργαλείο, με βάση την παραβολή των ταλάντων, για αξιοποίηση που σώζει και ευεργεσία της κοινωνίας. Ψευδοϊδεολογήματα δεν μπορούν να στηρίξουν άλλο τη ζωή μας. Ο κόσμος πρέπει να επανεξετάσει το ζήτημα της απληστίας. Πρέπει να επανεξετάσει όμως και μια θεώρηση, στη βάση κάποιων έωλων κεκτημένων, που τον κάνει να περιμένει αναπαυμένος να του εξασφαλίσουν οι άλλοι το ψωμί του».

ΟΙ "ΖΗΤΩΡΘΟΔΟΞΟΙ"

ΧΑΡΤΙΝΟ ΤΟ ΦΩΤΟΣΤΕΦΑΝΟ

Του θεολόγου Παναγιώτη Βολάκη

Στις 20 Μαΐου του 2009, στην Αίθουσα Τελετών του Α.Π.Θ., το Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ., σε συνεργασία με τον Τομέα Δογματικής Θεολογίας πραγματοποίησαν Επιστημονική Ημερίδα με θέμα Ο θεολογικός διάλογος μεταξύ της Ορθοδόξου και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Συμμετείχαν οι δύο συμπρόεδροι του επίσημου Θεολογικού Διαλόγου των δύο Εκκλησιών, καρδινάλιος Walter Kasper και Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας, ο τότε πρόεδρος του τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ. καθ. Πέτρος Βασιλειάδης και πλήθος επιφανών μελών της ακαδημαικής κοινότητας, της πολιτικής και πνευματικής ζωής της Θεσσαλονίκης κλπ.

Δυστυχώς όμως κάποιοι (καμιά δια­κοσαριά άτομα κινούμενα με οργανωμένο σχέδιο), που θεωρούν τον διάλογο μέ τον οποιονδήποτε "άλλον" έγκλημα και που ούτε στιγμή δεν αποχωρίζονται το χάρτινο φωτοστέφανο που έβαλαν στο κεφάλι τους ως σημείο αισθητής αυτεπιβεβαίωσης της αγιότητάς τους, έκριναν το χώρο και τα πρόσωπα κατάλληλα για να εκτονώσουν βίαια, φωνασκούντες κι ασχημονούντες, τη συσσωρευμένη απο την απομόνωση και την αδιέξοδη αυτάρκεια, καταπιεσμένη κατά δικαίων και αδίκων οργή τους.

Η ημερίδα παρόλα αυτά έγινε κι απέδωσε καρπούς... Γι' αυτούς χαιρόμαστε.

Άνθρωποι εκλεκτοί όμως προπηλακήστηκαν ως μη ώφειλαν, γι' αυτό λυπούμαστε και προσευχόμαστε να αντέχουν και να συνεχίζουν αναλογιζόμενοι το "διώξουσιν υμάς".

Στους ορθοδοξοκάπηλους προτείνουμε να αφιππεύσουν "την κάλαμον" και, αν μπορούν, να διαβάσουν και σκεφτούν αυτά που ο Σεβασμιώτατος Περγάμου - στον οποίο επιτέθηκαν - λέει (όπως τα συνοψίζει ο καθ. Χρυσόστομος Σταμούλης στα συμπεράσματα της ημερίδας):

Η Ορθοδοξία διαθέτει ισχυρές θεολογικές δυνάμεις για να ανταπεξέλθει στο διάλογο. Πράγμα που επιβεβαιώνεται με την παρατήρηση της επιρροής της σύγχρονης ορθόδοξης θεολογίας στη σύγχρονη θεολογία της Δύσης.Όποιος πιστεύει στην αλήθεια δεν φοβάται να διαλεχτεί γι’ αυτήν. Η αλήθεια δεν φοβάται το διάλογο.

Ανεξάρτητα από τα ουσιαστικά βήματα που έχουν ήδη γίνει, Ορθόδοξοι και Ρωμαιοκαθολικοί δεν συμπίπτουν, υπάρχουν πολλά ακόμη να γίνουν (παπικό πρωτείο, προσηλυτισμός). Εντούτοις η στροφή έχει ήδη γίνει. Οι Εκκλησίες έχουν την ευθύνη να δημιουργήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης και σεβασμού, προκειμένου να προωθηθεί ο διάλογος, ο οποίος εν τέλει ανήκει στα χέρια του Θεού.

Η άρνηση του διαλόγου αποτελεί έγκλημα και η αποδοχή του δυνατότητα κοινωνίας και αγάπης. Την ένωση κάνει η Εκκλησία και όχι οι θεολογικοί διάλογοι.

Βαρυσήμαντη η τελευταία διαπίστωση για τον εκκλη­σιαστικό χαρακτήρα των αποφάσεων. Ετσι, σεβα­στές μπορεί να γίνουν επιφυλάξεις μελών της 'Εκκλη­σίας απέναντι σε επιμέρους διαδικασίες του διαλόγου ή και εν γένει στον διπλωματικό του χαρακτήρα, ιδίως αν κινούνται από σύνεση και όχι από φοβικά σύνδρομα - και αν δεν συνοδεύονται από ύβρεις και συκοφαντίες εναντίον προσώπων. Τέτοιες δυστυ­χώς πλημμυρίζουν το διαδίκτυο σε ορισμένους «ζητωρθόδοξους» ιστοτόπους (που προφανώς φιλοδο­ξούν να στήσουν ιδιωτικούς «στρατούς» και δεν δια­κρίνονται για το εκκλησιαστικό τους ήθος, ενώ γίνο­νται συστηματικοί μοχλοί παραπληροφόρησης). Πο­λύ συχνά άλλωστε τη μεγαλύτερη περίσκεψη την εκ­φράζουν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές τους. Εντούτοις, ενώ κάθε καλοπροαίρετη άποψη ή διερώτηση είναι προς συζήτηση με γνώμονα το καλύτερο αποτέλε­σμα, είναι αδιανόητο κάποιοι να επιβάλλουν την αστήρικτη γνώμη τους στηριζόμενοι στη φυσική βία. Με τον τρόπο αυτό καθιστούν μόνοι τους φανε­ρό ότι η προγραμματική άρνηση της εν διαλόγω ύπαρξης οδηγεί νομοτελειακά στην αδυναμία συνύ­παρξης και στην ωμή βία. Μια τέτοια έκπτωση και εξαθλίωση μας βρίσκει ολοκληρωτικά αντίθετους.

Εξάλλου, αντίθετους μας βρίσκουν κάθε λογής παρασυνοδικές συνάξεις που φιλοδοξούν να υποκα­ταστήσουν την εκκλησιαστική σύνοδο. Η Σύνοδος, με την απόφασή της για συνέχιση του διαλόγου στις 17 Οκτωβρίου 2009, αποδείχθηκε σοφότερη.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΒΟΛΑΚΗΣ

Περιοδικό Βημόθυρο, τχ. 1, Χειμώνας 2009-2010, σ. 26-27.

Πίνακας, Παραμόρφωση Ι, Ρήγου Αλίκη

ΒΗΜΟΘΥΡΟ: Ένα περιοδικό ανοικτό

Aπόψε στην Αθήνα η παρουσίαση του νέου περιοδικού Βημόθυρο.
Από τους εκδότες Εύη Βουλγαράκη και Δημήτρη Πισίνα και τα μέλη της Συντακτικής Επιτροπής Νίκη Τσιρώνη, Άγγελο Καλογερόπουλο, Παναγιώτη Βολάκη και Ρόνι Μπου Σάμπα.

Παραθέτω ακολούθως την παρουσίαση του Roni Bou Saba

Βημόθυρο θα πει συμβολικά ένα περιοδικό ανοικτό, μια πόρτα που σημαίνει τον χωρισμό δύο χώρων, και σε αναγκάζει τέλος να πάρεις θέση: θα είσαι μέσα ή έξω! Εδώ πρόκειται για μια πόρτα αεί ανοικτή, για μια συνεχόμενη όσμωση, για ένα ασταμάτητο, δηλαδή, διάλογο. Γι’ αυτό το Βημόθυρο έχει πάνω απ’ όλα μια ταυτότητα. Ας τολμήσω εν συντομία εδώ να αναφερθώ στην ιδιαίτερη θέση που κατέχουν στην συγκρότηση της ταυτότητας του Βημόθυρο η νεολαία, η ορθόδοξη οικουμενικότητα και η θρησκειολογία.

Όλα τα παιδιά της Εκκλησίας έχουμε ένα υιικό παράπονο να Της πούμε, κανείς όμως μεγαλύτερο όσο η νεολαία. Οι νέοι είναι αυτοί που έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν από την Εκκλησία πολλά... ξεκινώντας με τον λόγο ύπαρξής της μέχρι και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί και εκφράζεται. Τίποτε λιγότερο! Οι άδειες Εκκλησίες είναι η απόδειξή μου. Οι νέοι ρωτάνε αλλά συνήθως η Εκκλησία δεν ακούει, και άμα ακούει δεν απαντάει! Το Βημόθυρο προσδοκά να λάβει μέρος στις προσπάθειες που γίνονται για την έξοδο από την έντονη κρίση προτείνοντας εαυτόν πρώτα απ’ όλα ως βήμα όπου οι νέοι μιλάνε. Γι’ αυτό θα δείτε, για παράδειγμα στο τεύχος που κρατάτε, ότι οι νέοι προβληματίζονται για το σχολείο που ονειρεύονται και που τους αξίζει, αυτή την περίοδο μάλιστα που αναβιώνει η περσινή μαθητική οργή. Οι εκπαιδευτικοί επίσης μιλάνε και καταθέτουν ιδιαίτερες εμπειρίες και προτάσεις. Ο ειδικός π. Βασίλειος Θερμός ερμηνεύει και προτείνει. Και το σημαντικότερο είναι ότι και η Εκκλησία μιλάει μέσω του Αρχιεπισκόπου Αθηνών, του Αρχιεπισκόπου Τιράνων και άλλων διακεκριμένων κληρικών. Μ’ αυτά δικαιώνεται νομίζω το Βημόθυρο ως βήμα. Αυτά που ανέφερα δίνουν μια πρώτη γεύση, αλλά το Βημόθυρο έχει και άλλα στοιχεία να παρουσιάσει στη νέα γενιά ως περιοδικό και ταυτόχρονα να δείξει ότι φέρει μια νεανική πνοή. Τέτοια στοιχεία είναι η τόλμη στη διατύπωση των απόψεων η οποία θαρρώ είναι πια αξία που λιγοστεύει στον χώρο της Εκκλησίας και στον χώρο των μέσων ενημέρωσης. Η γλώσσα και το ύφος επίσης αντλούνται πολλές φορές από τον σύγχρονο τρόπο έκφρασης, χωρίς καμία έκπτωση στο επίπεδο σοβαρότητας αλλά με κάθε βδελιγμία προς τη σοβαροφάνεια. Η ζωντάνια των χρωμάτων καθρεφτίζει, αν μη τι άλλο, τη ζωηρότητα της ονειρεμένης και ασυμβίβαστης νεολαίας.

Η ορθοδοξία δεν νοείται εθνικά. Κάθε άλλο! Ταυτίζεται με την οικουμενικότητα. Και πώς γίνεται στην εποχή μας_ της κάθε λογής επικοινωνίας και ενημέρωσης_ να ξέρουμε τι γίνεται σε επίπεδο πολιτικής για παράδειγμα στην άλλη άκρη του κόσμου και να μην είμαστε ενήμεροι και μέτοχοι, ει δυνατόν, στην πορεία της Εκκλησίας πανταχού; Η οικουμενικότητα συνεπώς δεν αποκτά άλλη διάσταση στην εποχή μας; Μια διάσταση τροπική και όχι ουσιαστική, που αφορά την επικοινωνία και όχι την Κοινωνία; Γι’ αυτό το Βημόθυρο μεταφέρει εμπειρίες άλλων ορθοδόξων εκκλησιών π.χ. από τη Φιλανδία, την Κορέα, τη Συρία, χωρίς να λησμονήσουμε την ενότητα Επισκόπιο εκκλησιαστικών γεγονότων όπου τα εκκλησιαστικά γεγονότα δεν είναι ειδήσεις αλλά αφορμές προβληματισμού. Έτσι το Βημόθυρο παρουσιάζεται ως περιοδικό που προτείνει στους αναγνώστες του μια οικουμενική ορθοδοξία που δεν περιορίζεται στην τοπική Εκκλησία αλλά στις κατά τόπους Εκκλησίες. Καθ’ ότι κάθε ορθόδοξη εκκλησία έχει ένα δικό της περιβάλλον όπου μαρτυρεί το Ευαγγέλιο με ανάλογο και αρμοστό τρόπο, του οποίου η σπουδή αποτελεί ένα κεφάλαιο της πνευματικότητας της σύγχρονης ορθοδοξίας. Οι ορθόδοξοι παντού θεολογούν ασταμάτητα και δεν μπορούμε να περιφρονήσουμε αυτή τη θεολογία κοιτάζοντας μόνο πίσω, ως αν να θεωρούμε ότι το Πνεύμα φώτιζε τους παλαιότερους να θεολογούν και τους σύγχρονους να τους έχει στερήσει τη θεολογία. Γι’ αυτό στο Βημόθυρο συγκαταλέγονται άρθρα και παρουσιάσεις θεολόγων όπως του μητροπλίτη Όρους Λιβάνου και του π. Νικολάε Στάινχαρντ.

Μια άμεση συνέπεια της οικουμενικότητας της ορθοδοξίας είναι η ενασχόληση με τη θρησκειολογία. Την κατ’ εξοχήν επιστήμη όπου διαδραματίζεται ο διάλογος με σεβασμό και επιστημονικότητα χωρίς κανένα φόβο συγκρητισμού. Οι κοινωνίες σήμερα είναι τόσο ανοιχτές όσο να μας αναγκάζουν να έλθουμε σε διάλογο με τους πιστούς όλων των θρησκειών, να αλληλογνωριστούμε, να αγαπήσουμε αλλήλλους και να τιμήσουμε τον Άνθρωπο που θεοποιήθηκε όπως αρμόζει σε λίγες μέρες. Το Βημόθυρο ενστερνίζεται αυτή την πραγματικότητα και προσφέρεται ως ανοιχτός χώρος για να εκφραστεί αυτός ο τόσο θεωρητικός και συνάμα πρακτικός θεολογικός κλάδος αφιερώνοντάς του ολόκληρη ενότητα. Φιλοξενούνται άρθρα που παρουσιάζουν στους αναγνώστες αυτό το νέο κλάδο με απλό τρόπο, μαζί με άλλα άρθρα που ρίχνουν φως σε θρησκείες της διπλανής πόρτας, θα έλεγα, όπως είναι το Ισλάμ για παράδειγμα σήμερα, και άλλα άρθρα που παρουσιάζουν λατρευτικά έθιμα σε χώρες όπου συνυπάρχουν πολλές θρησκείες όπως η Συρία στο παρόν τεύχος.

Μετά από αυτή τη σύντομη παρουσίαση κάποιων από τα συστατικά που συνθέτουν την ταυτότητα του Βημόθυρο, οφείλω να τονίσω τέλος ότι η ταυτότητα είναι «η φθορά του καθρέφτη που πρέπει να σπάσουμε κάθε φορά που μας αρέσει η εικόνα», όπως λέει ο Παλαιστίνιος ποιητής Μαχμούντ Νταρουίς. Συνεπώς η ταυτότητα του Βημόθυρο όπως παρουσιάζεται τώρα δεν θα είναι στατική αλλά θα αναδιαμορφώνεται τακτικώς ώστε να μην συμβιβαστούμε ποτέ με όσα μας ενοχλούν. Αντιλαμβάνεστε πιστεύω μετά απ’ όλα όσα είπα τη συγκίνησή μου και τη χαρά που έχω, εγώ ένας ορθόδοξος του Λιβάνου που μου δόθηκε η ευκαιρία να παρακολουθήσω τη γέννηση του Βημόθυρο και να δω από κοντά τη ζωντάνια της εν Ελλάδι Ορθοδοξίας.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ ΤΟ ΒΗΜΟΘΥΡΟ - ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΕΡΩΝΥΜΟΥ

Κάτι καινούργιο γεννιέται!
Βημόθυρο. Τριμηνιαίο Περιοδικό Ορθόδοξης Θεολογίας και Ζωής.
Μόλις κυκλοφόρησε το Πρώτο Τεύχος (στα καλά βιβλιοπωλεία και σε ενημερωμένα περίπτερα).
248 έγχρωμες σελίδες μεγάλου σχήματος με εκλεκτά κείμενα των πιο επώνυμων συγγραφέων και πλούσια εικονογράφηση (ζωγραφική, αγιογραφία, φωτογραφία, γραφιστικά).

Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος: βαρυσήμαντο άρθρο-παρέμβαση με θέμα: Εκκλησία και Κοινωνία Σήμερα.
Μεγάλο Αφιέρωμα: Παναγία, η πάντων χαρά.
Σε πάνω από 100 σελίδες αναπτύσσεται μια ολόπλευρη προσέγγιση στο πρόσωπο της Παναγίας. Παράδοση, ιστορία, λαογραφία, τέχνη, θεολογία, πίστη, θαύματα, βιώματα, βιογραφία και πολλές γνωστές και άγνωστες εικόνες.
Αφιέρωμα: Καυτός Δεκέμβρης 2008, ένας χρόνος μετά.
Γιατί η Νεολαία καταφεύγει στη βία; Τι γίνεται με την Παιδεία;
Και ακόμα:
Ζωντανή Κοινότητα, Μορφές του 20ού αι., Επισκόπιο των Γεγονότων, Παιδεία, Άγιοι του Καιρού μας, Περισκόπιο στην Παγωμένη Φινλανδία, Θρησκειολογία, Φυλακές, Μετανάστευση, Περιβάλλον, Γεωργία, Οικογένεια και Ανθρώπινες Σχέσεις, Ταξίδι στο Πολυθρύλητο Αργυρόκαστρο, Λογοτεχνία, Μουσική, Βιβλίο, Εικαστικά, Σινεμά, Επιστήμη, Τέχνη.

Ευλογία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου

Πρὸς τὸ περιοδικὸ Βημόθυρο
Ἀθήνα, 17 Ἰουνίου 2009

Τέκνα μου ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά,
ἔλαβα μὲ μεγάλη χαρὰ τὸ δειγματικὸ τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ Βημόθυρο, μὲ τὸν χαρακτηριστικὸ ὑπότιτλο Τριμηνιαῖο Περιοδικὸ Ὀρθόδοξης Θεολογίας καὶ Ζωῆς. Συγχαίρω ἀπὸ βάθους καρδίας γιὰ τὸ ἀποτέλεσμα.
Εἶμαι ἀπὸ καιρὸ ἐνήμερος γιὰ τὰ σχέδια, τὴν προετοιμασία, τοὺς μόχθους καὶ τὴ φροντίδα τῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ περιοδικοῦ, ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἔγκριτους ἐπιστήμονες καὶ συνάμα πιστὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἀνθρώπους τῆς πίστης καὶ τοῦ διαλόγου. Συμμερίζομαι τὴν ἀνάγκη τῶν καιρῶν νὰ ἀκουστεῖ εὐκρινέστερα ὁ ἐκκλησιαστικὸς λόγος στὴν κοινωνία, καὶ μάλιστα χωρὶς τυμπανοκρουσίες ἀλλὰ μὲ τὴ σεμνότητα ποὺ ἁρμόζει στὸ ἐκκλησιαστικὸ ἦθος.
Ἡ Ἐκκλησία πορεύεται μέσα στὴν Ἱστορία καὶ τὸν κόσμο ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου τούτου. Δὲν ἐνδιαφέρεται νὰ ἀντιπαρατεθεῖ πρὸς κάτι ἢ κάποιον ἀλλὰ νὰ προσλάβει τὸν κόσμο καὶ νὰ τὸν μεταμορφώσει. Κι ἐμεῖς, οἱ διάκονοι τῆς Ἐκκλησίας, δὲν ὑπάρχουμε γιὰ νὰ ἀντιπαραθέτουμε ἰδεολογικὲς ἀντιλήψεις ἔναντι ἄλλων ἰδεολογιῶν, διότι τότε δὲν θὰ εἴμαστε Ἐκκλησία ἀλλὰ μιὰ θρησκευτικὴ παράταξη, αὐτοπεριορισμένη στὴ στενωπὸ τῶν ἰδεῶν της. Ὁ ἐκκλησιαστικὸς λόγος ὀφείλει νὰ ἑνώνει, ὅπως ἑνώνει ὁ μελιζόμενος καὶ μὴ διαιρούμενος Χριστός, ποὺ μᾶς καλεῖ νὰ γίνουμε ἕνα σῶμα, χορηγώντας μας τὸ Σῶμα Του. Στὸ πλαίσιο αὐτὸ εἶναι σημαντικὴ ἡ καλλιέργεια τοῦ θεολογικοῦ λόγου, τοῦ κοινωνικοῦ προβληματισμοῦ, τοῦ διαλόγου, τοῦ κριτικοῦ λόγου ἀκόμα κι ἂν ἐκφέρεται ἔναντι ἡμῶν, τῆς διοίκησης καὶ συνάμα διακόνων τῆς Ἐκκλησίας καὶ πατέρων σας. Μαζὶ μὲ τὸν κριτικὸ λόγο εἶναι σημαντικὴ ἡ διδαχή τῶν ἀνθρώπων, ἡ καλλιέργεια τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς ἐλπίδας. Πρωτοβουλίες ὅπως ἡ δική σας φανερώνουν ἄλλωστε τὴ ζωντάνια τῆς ἐκκλησιαστικῆς μας κοινότητας. Ὅλοι ὀφείλουμε στὴ διακονία μας νὰ θυμόμαστε πὼς δὲν σώζουμε ἐμεῖς τὴν Ἐκκλησία, ἀλλὰ ἡ Ἐκκλησία μᾶς σώζει χορηγώντας μας τὴν ὄντως ζωή. Αὐτὴ ὑπόμνηση ἂς εἶναι χαρακτηριστικὴ τῆς ποιότητας τοῦ Βημόθυρου, τὸ ὁποῖο εὔχομαι νὰ μᾶς ὁδηγεῖ στὴ θύρα τοῦ Ἱεροῦ Βήματος, ὅπως ὑπονοεῖ ὁ τίτλος του, στὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ.
Χαίρομαι γιὰ τὴν ποιότητα τῶν κειμένων καὶ γιὰ τὴν ὑψηλὴ αἰσθητικὴ ποὺ χαρακτηρίζει τὸ Βημόθυρο, ὅπως τὴ διαπίστωσα στὸ δειγματικὸ τεῦχος. Χάρη στὴ σύγχρονη ἐκκλησιαστικὴ ἀντίληψή του, στὴν εἰκόνα του καὶ τὸν λόγο του, δὲν θὰ περάσει ἀπαρατήρητο γενικῶς καὶ θὰ προσελκύσει ἰδίως τὴ ἡ νέα γενιά.

Εὐλογῶ τὴν προσπάθειά σας, στηρίζω καὶ εὔχομαι κάθε ἐπιτυχία.
Μὲ πατρικὲς εὐχές,
Ὁ Ἀθηνῶν Ἱερώνυμος

ΒΗΜΟΘΥΡΟ: Παρουσίαση του πρώτου τεύχους την Δευτέρα 21 Δεκεμβρίου

Πραγματικά κάτι καινούργιο γεννιέται στον χώρο της θεολογίας και του πολιτισμού. Το Βημόθυρο είναι το δεύτερο μεγάλο ρίσκο, φρονώ, των φίλων Εύης Βουλγαράκη και Δημήτρη Πισίνα. Οι εκδόσεις μαϊστρος είναι το πρώτο τους και επιτυχημένο. Τώρα επανέρχονται ...δριμύτεροι μ' ένα περιοδικό - τόμο, που περιλαμβάνει σπουδαία θεματολογία, με ανοιχτούς ορίζοντες και η όλη προσπάθεια διακρίνεται από υψηλή αισθητική.

Την Δευτέρα 21 Δεκεμβρίου στις 7.30 το απόγευμα στο ξενοδοχείο Σ. Βασιλικός, αίθουσα Olympia (Μιχαλακοπούλου 114), θα παρουσιαστεί το πρώτο τεύχος του τριμηνιαίου περιοδικού Βημόθυρο με εκτενές αφιέρωμα στην Παναγία.

Χαίρομαι πολύ διότι στην Συντακτική Επιτροπή του περιοδικού είναι σημαντικοί επιστήμονες και μεταξύ τους ο φίλος Ρόνι Μπου Σάμπα από τον Λίβανο.