ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΗ ΤΟΥ ΔΙΑΣΤΑΣΗ; ΣΤ΄

ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΗ ΤΟΥ ΔΙΑΣΤΑΣΗ;

ΣΤ΄

Του Γραφείου επί των αιρέσεων της Ι. Μ. Πειραιώς

=====

  

Μπορούν να συγκριθούν με τον όσιο Στέφανο τον Νέο, ο οποίος έχυσε το αίμα του υπέρ των αγίων εικόνων, ή με  τον άγιο Θεόδωρο τον Στουδίτη και με πλείστους άλλους αγίους ασκητές και οσίους, που εξορίστηκαν από τα Μοναστήρια τους και υπέμειναν τα πάνδεινα την περίοδο της εικονομαχίας; Μπορούν να συγκριθούν με τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, ο οποίος επί τέσσερα χρόνια φυλακίστηκε από τον λατινόφρονα Πατριάρχη Καλέκα, ή με τους αγίους οσιομάρτυρες αγιορείτες Πατέρες τους επί του λατινόφρονος Πατριάρχου Βέκου μαρτυρήσαντας, ή με τον άγιο Μάρκο τον Ευγενικό;

Μπορούν τέλος να συγκριθούν με τον όσιο Υπάτιο, τον όσιο Δαλμάτιο, τον όσιο Ισίδωρο τον Πηλουσιώτη, τον άγιο Μάρκο τον ασκητή, τον άγιο Κασσιανό τον Ρωμαίο, τον άγιο Νείλο τον σοφό, τον άγιο Σωφρόνιο, τον άγιο Μάξιμο τον ομολογητή και πολλούς άλλους, ων τα ονόματα εν βίβλω ζωής;

   

Εάν η εικόνα που μας έδωσαν οι εισηγητές στο εν λόγω Συνέδριο για τα παρά πάνω προβληθέντα πρόσωπα ως πρότυπα μοναχικής ζωής, είναι μια εικόνα μοναχών, ή κληρικών που καλλιέργησαν μονομερώς την άσκηση και την ποιμαντική, ενώ παρέμειναν ψυχροί και αδιάφοροι απέναντι στις αιρέσεις της εποχής μας και μάλιστα στην πιο επικίνδυνη από όλες, την παναίρεση του Οικουμενισμού, τότε δεν αξίζει να αποτελούν πρότυπα μοναχικής ζωής. Εάν τα πρόσωπα αυτά από φόβο και δειλία, μήπως μπουν σε περιπέτειες και κινδύνους, εσιώπησαν ενόχως, τότε όχι μόνο δεν θα έπρεπε  να προβάλλονται και να τιμώνται ως πρότυπα μοναχικής ζωής, αλλά να θεωρούνται και ως παραδείγματα προς αποφυγή. Να θεωρούνται ως πρόσωπα, που καλλιέργησαν ένα Μοναχισμό δικής τους εμπνεύσεως, ξένο προς τον Μοναχισμό της Ορθοδόξου μοναχικής μας Παραδόσεως. Ένα Μοναχισμό αλλοτριωμένο, κολοβωμένο, ασπόνδυλο, άνευρο, τύπου Γκουρουϊσμού, ξένο προς το θυσιαστικό ήθος των μοναχών, τον ηρωϊσμό και την αυτοθυσία τους, τα βασανιστήρια και τις εξορίες που υπέμειναν για την καταπολέμηση των αιρέσεων, ένα Μοναχισμό που αγνοεί το χρέος της ομολογίας μέχρι θανάτου, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου μας «Πας ουν όστις ομολογήσει εν εμοί έμπροσθεν των ανθρώπων, ομολογήσω καγώ εν αυτώ έμπροσθεν του πατρός μου του εν ουρανοίς», (Ματθ.10,32).

(Συνεχίζεται)

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΤΟ ΜΑΤΘ. 5,19 Δ΄

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ

ΕΙΣ ΤΟ ΜΑΤΘ. 5,19

"Ὅς οὖν ἐάν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων"

Δ'

Του π. Θεόδωρου Ζήση

=====

3. Λοιπή Ἑρμηνευτική Παράδοση

Ἡ ἑρμηνευτική αὐτή προσέγγιση τοῦ χωρίου ἀπό τόν Ἅγιο Ἰωάννη Χρυσόστομο εἶναι ἡ κυριαρχοῦσα στήν πατερική ἑρμηνευτική Παράδοση, στήν ὁποία ἐνδεικτικά καί ὄχι ἐξαντλητικά θά ἀναφερθοῦμε, ἀφήνοντας σέ ἄλλους πατρολόγους ἤ καινοδιαθηκολόγους τήν ἐξαντλητική καί ἐκτενῆ ἔρευνα. Ὁ Ἅγιος Κύριλλος Ἀλεξανδρείας ἑρμηνεύοντας τό ὑπό συζήτηση χωρίο λέγει ὅτι, ἐπειδή στήν νομοθεσία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ὑπῆρχαν μικρές ἐντολές, ἡ παράβαση τῶν ὁποίων δέν ἐτιμωρεῖτο, γι᾽ αὐτό συμπληρώνοντας τήν νομοθεσία ὁ Χριστός λέγει ὅτι καί οἱ παραβαίνοντες τίς μικρές ἐντολές θά τιμωρηθοῦν στήν βασιλεία τοῦ Θεοῦ: «Ταῦτα εἰ παρέβη τις, οὐκ ἦν τιμωρία ὁρισθεῖσα ὑπό τοῦ νόμου, ἥν ἀποπληρῶν ὁ Χριστός φησιν, ὅτι ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ ὁ τοιοῦτος ἐξουθενηθήσεται. Ταύτην οὖν καί εἰ ἐλαχίστην ἐντολήν, ἐφ᾽ ἥν οὐκ ἦν ἐκεῖ παραβάσεως ἐπαγομένης κόλασις, ὁ ἀθετῶν, οὕτος ἐκ τῆς νέας διαθήκης τιμωρηθήσεται»[11].

Ὁ Ἅγιος Θεόδωρος ὁ Στουδίτης, ἀσφαλῶς ἄριστος γνώστης τῆς πρό αὐτοῦ Πατερικῆς Παραδόσεως, ἐκτός τοῦ ὅτι δέχεται ὅτι ὅποιος ἀθετεῖ μία ἀπό τίς μικρές ἐντολές θά καταλήξει εἰς τό πῦρ τῆς κολάσεως, μᾶς πληροφορεῖ ἐπίσης, ἐλέγχοντας ἔτσι τήν πλειονότητα τῶν συγχρόνων νεοελληνικῶν μεταφράσεων, ὅτι αὐτή εἶναι ἡ παραδεδομένη πατερική ἑρμηνεία. Γράφει: «Καί ὁ λύων μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, οὗτος ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ἤγουν εἰς τό πῦρ, ὡς οἱ Πατέρες ἑρμηνεύουσιν, ἐμβληθήσεται»[12]. Σέ ἄλλη του ἐπιστολή ὑποστηρίζοντας τήν θέση ὅτι ἕνα ἀνόμημα ἀρκεῖ νά ἀνατρέψει ὅλον τόν νόμο, ἀναφέρεται στήν θέση τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, πού καί ἐμεῖς προηγουμένως μνημονεύσαμε, κατά τήν ὁποία οἱ ἐντολές ἀποτελοῦν ἑνιαῖο σύνολο, καί ὅποιος καταλύει μία, συγκαταλύονται κατ᾽ ἀνάγκην καί οἱ ἄλλες. Καί αὐτό δέν τό λέγει ὁ Μ. Βασίλειος ἀφ᾽ ἑαυτοῦ, ἀλλά προέρχεται ἀπό τόν Χριστό ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ διά τοῦ Βασιλείου καί λέγει ὅτι «πᾶς ὁ λύων μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, οὗτος ἐλάχιστος κληθήσεται, δηλονότι ἀπολλύμενος». Προσθέτει δέ καί ὅσα σχετικά λέγει ὁ Ἰάκωβος ὁ Ἀδελφόθεος, ὅτι «ὅστις ὅλον τόν νόμον τελέσει, πταίσει δέ ἐν ἑνί, γέγονε πάντων αἴτιος»[13].

Τήν χρυσοστομική ἑρμηνεία διασώζουν καί παραδίδουν τούς 11ο καί 12ο αἰῶνες δύο σπουδαῖοι ἑρμηνευτές τῆς Ἁγίας Γραφῆς, ὁ Εὐθύμιος Ζιγαβηνός καί ὁ Θεοφύλακτος Ἀχρίδος. Ἑρμηνεύοντας λοιπόν τό συγκεκριμένο χωρίο οὐσιαστικῶς ὁ Ζιγαβηνός παραδίδει ἀκριβῆ περίληψη τῶν ὅσων λέγει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Χρυσόστομος: «Ἐλαχίστας ἐντολάς λέγει, ἅς μέλλει αὐτός παραδοῦναι· οὐ γάρ τάς νομικάς. Ὀνομάζει δέ αὐτάς ἐλαχίστας, διά ταπείνωσιν, ἵνα καί παιδεύσῃ μετριοφρονεῖν ἐπί ταῖς διδασκαλίαις. Ἐλάχιστος δέ κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ, ἀντί τοῦ ἐν τῇ ἀναστάσει ἔσχατος καί ἀπερριμμένος εἰς γέενναν. Οὐ γάρ εἰς τήν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰσελεύσεται, ἄπαγε· ἀλλά βασιλείαν τήν ἀνάστασιν νόει»[14]. Τά ἴδια λέγει καί ὁ Θεοφύλακτος Ἀχρίδος: «Ἐπείπερ δέ ἀπήλλαξεν ἑαυτόν τῆς πονηρᾶς ὑποψίας, λοιπόν ἐκφοβεῖ, καί ἀπειλήν τίθησι μεγίστην, ὑπέρ τῆς μελλούσης νομοθεσίας αὐτοῦ. Ὅστις ἀθετήσῃ, φησί, μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων, ὧν μέλλω νομοθετῆσαι, καί μή μόνον ἀθετήσῃ, ἀλλά καί ἑτέροις ὑπόδειγμα τοιοῦτον γένηται· ἐλαχίστας δέ ταύτας ἐκάλεσε, τοῦτο μέν, μετριοφρονῶν, τοῦτο δέ, ἵνα μή ἐπαίρωνται οἱ κατορθοῦντες αὐτάς· ἅμα δέ καί παιδεύων ἡμᾶς, ἐξευτελίζειν τά οἰκεῖα, ἐπεί μεγάλαι εἰσί καί ὑψηλαί· ὁ τοιοῦτος οὖν ἐλάχιστος κληθήσεται, τουτέστιν ἔσχατος πάντων, φαυλότατος, ἀπεῤῥιμμένος, ὅ ἐστιν, εἰς τήν κόλασιν ἐμβληθήσεται. Βασιλείαν δέ τῶν οὐρανῶν νῦν τήν δευτέραν παρουσίαν αὐτοῦ φησιν, ἐν ᾗ βασιλεύς οὗτος ἁπάντων ἀναφανήσεται»[15].

Στίς γνωστές ἐπίσης ἑρμηνευτικές «Σειρές» (Catenae), ὅπου παρατίθενται συγκεντρωτικά οἱ ἑρμηνεῖες τῶν Ἁγίων Πατέρων γιά κάθε χωρίο τῆς Ἁγίας Γραφῆς, γιά τό συγκεκριμένο χωρίο τοῦ Ματθαίου, παρατίθεται ἡ ἑρμηνεία τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου ὡς ἑξῆς: «Εἰπών δέ ὅτι “ἐλάχιστός ἐστιν, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν”, τοῦτο ἐσήμανεν ὅτι εἰς γέενναν καί κόλασιν ἀπελεύσεται ὁ τοιοῦτος. Χρή δέ καί τοῦτο εἰδέναι, ὅτι βασιλείαν οὐ τήν ἀπόλαυσιν λέγει μόνον, ἀλλά καί τόν καιρόν τῆς ἀναστάσεως, καί τήν παρουσίαν ἐκείνην τήν φοβεράν. Εἰδότες τοίνυν τήν ἀπειλήν, μήτε αὐτοί κἄν μίαν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ παραβαίνωμεν, μήτε τούς βουλομένους ταύτας φυλάττειν ἐκλύωμεν»[16].

Ἐντυπωσιακό ἐπίσης εἶναι ὅτι σέ «Λεξικό» πού ἀποδίδεται στόν Ἰωάννη Ζωναρᾶ (Ψευδο Ζωναρᾶς), τῆς ἰδίας ἐποχῆς μέ τούς Ζιγαβηνό καί Θεοφύλακτο, καί μέ τίτλο «Συναγωγή λέξεων, συλλεγεῖσα ἐκ διαφόρων βιβλίων Παλαιᾶς τε φημι Γραφῆς καί τῆς Νέας καί αὐτῆς δήπου τῆς θύραθεν», ἡ λέξη «ἐλάχιστος» ἑρμηνεύεται ὡς ὁ «ἔσχατος» καί «ἀπερριμένος» εἰς τήν γεένναν: «Ἐλάχιστος παρά τῷ Εὐαγγελίῳ ὁ ἔσχατος καί ἀπερριμένος εἰς τήν γεένναν, ὡς τό “ἐλάχιστος κληθήσεται”»[17].

(Συνεχίζεται)

ΑΓΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΤΟΥΔΙΤΗΣ, ΝΑ ΜΗ ΣΙΩΠΟΥΜΕ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΠΟΥ Η ΠΙΣΤΗ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ

ΑΠΟΚΛΙΣΗ ΜΟΝΑΧΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ Ε΄

ΑΠΟΚΛΙΣΗ ΜΟΝΑΧΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ

Ε΄

Τί λέγει ὁ Ὅσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης

Του Πρωτοπρεσβύτερου Άγγελου Αγγελακόπουλου

=====

Σέ ἄλλη του δέ ἐπιστολή πρός τόν ἡγούμενο Εὐστράτιο, ὁ σοφός Πατήρ λέγει τά ἑξῆς χαρακτηριστικά: «Δέν φαίνεται ἀνεύθυνο τό ὅτι, ἐνῶ συνελήφθηκες ἀπό ἄνθρωπο τοῦ βασιλέως, ἐν τούτοις ἔμεινες ἀβλαβής, δηλαδή σέ ἄφησαν ἐλεύθερο. Διότι, αὐτό συνοδεύει τά ὅσα διαδίδονται γιά τό πρόσωπό σου. Ἄλλωστε, εἶναι πανθομολογούμενο ὅτι κανείς ἀπό ὅσους ἔχουν ὁμολογήσει μέ θάρρος τήν Ὀρθόδοξη πίστη δέν μένει χωρίς φυλάκιση ἤ τουλάχιστον ἐξορία, δηλαδή φυγάδευση. Ἀντιθέτως δέ, ὅσοι διαφεύγουν αὐτές τίς τιμωρίες, σημαίνει ὅτι ἐξαπατήθηκαν ἀπό τούς αἱρετικούς, γιά νά μή μιλήσω σκληρότερα καί σέ λυπήσω.

Ἤ μήπως δέν διέκρινες, ἐσύ ὁ τόσο διορατικός, τόν φοβερό διωγμό τοῦ θηριωνύμου Λέοντος, τοῦ ὁποίου τό ἐγκληματικό χέρι συνέλαβε ἀκόμη καί τούς ἀλλοεθνεῖς Εἰκονοφίλους καί τούς σκότωσε καί τούς ἀφάνισε, ἤ - στήν πιό φιλάνθρωπη περίπτωση - τούς ἔθεσε ὑπό φρούρηση, ἔπειτα ἀπό σκληρή μαστίγωση, ἐκτός φυσικά ἀπό ὅσους ἔδειξαν ὑποταγή. Ἐφόσον, λοιπόν, ἐσύ δέν ὑπέστης, μετά τήν σύλληψή σου, τίποτε ἀπό αὐτά, συγχώρησέ με, ἀλλά ὑποχώρησες ὁσιώτατε. Καί μή ἰσχυρίζεσαι ὅτι διατηρεῖς ἀσφαλεῖς τίς Ἐκκλησίες σου καί ἀπείραχτες τίς ἁγιογραφίες τους, καθώς καί τό μνημόσυνο τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου μας (Νικηφόρου)˙ διότι, τέτοιου εἴδους φλυαρίες λέγουν καί ἄλλοι, πού παρασύρθηκαν καί ὑπέκυψαν στούς εἰκονομάχους. Δέν θά ἦταν δυνατόν νά διατηρηθοῦν αὐτά, παρά μόνο ἐάν πραγματοποιήθηκε προδοσία τῆς Ὀρθοδόξου ὁμολογίας."

(Συνεχίζεται)

ΑΠΟΚΛΙΣΗ ΜΟΝΑΧΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ Δ΄

ΑΠΟΚΛΙΣΗ ΜΟΝΑΧΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ

Δ΄

Τί λέγει ὁ Ὅσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης

Του Πρωτοπρεσβύτερου Άγγελου Αγγελακόπουλου

=====

Σέ ἄλλη του ἐπιστολή ὁ μέγας Θεόδωρος κατακρίνει τόν ἡγούμενο Θεόφιλο, πού εἶχε καταδεχθεῖ νά κοινωνήσει μέ τούς εἰκονομάχους: «Ὤ τῆς πωρώσεως! Ὤ τῆς θεομαχίας! Μέ τήν περιφρόνηση τῆς εἰκόνος Του, ἔχει γίνει ἄρνηση τοῦ ἰδίου τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά καί τῆς Θεοτόκου καί ὁποιουδήποτε Ἁγίου. Ἐξ αἰτίας τῶν ἁγίων εἰκόνων ὁ ἀρχιεπίσκοπος (ἅγιος Νικηφόρος) ἐκδιώχθηκε, ἐπίσκοποι ἐξωρίσθηκαν, ἐνῶ ἡγούμενοι ὑπέστησαν τά ἴδια δεινά μαζί μέ μοναχούς, μοναχές, λαϊκούς καί λαϊκές. Ἄλλοι δέρνονται, ἄλλοι φυλακίζονται, μερικοί πεθαίνουν ἀπό τήν πεῖνα, ἄλλοι βασανίζονται, μερικοί φεύγουν διά θαλάσσης καί ἄλλοι στίς ἐρήμους. Οἱ ἐρημιές καί τά σπήλαια ἔχουν γεμίσει˙ γεμάτα εἶναι τά ὄρη καί οἱ λαγκαδιές. Σάρκες κατακόβονται, αἵματα τρέχουν, ὅλη ἡ χώρα μας συνταράσσεται ἀπό τόν διωγμό. Ὅλη ἡ ὑφήλιος, θά ἔλεγα, θρηνεῖ καί ὀδύρεται.

Καί σύ, ὤ τρισάθλιε, ἐνῶ ἐνέδωσες στήν θανάσιμη κοινωνία μέ τούς αἱρετικούς καί διαμένεις στό «ὀλετήρι», γιά νά τό πῶ ἔτσι, καί ὄχι στό μοναστήρι, λέγεις ὅτι ὅλα πᾶνε καλά, κοροϊδεύοντας μέ ἰουδαϊκό τρόπο τούς χριστοφόρους - ἤ μᾶλλον τόν ἴδιο τόν Χριστό - γιά τόν Ὁποῖο καί πάσχουν; Καί ποιό ναό διέσωσες, ἐσύ πού μόλυνες τόν ναό τοῦ Θεοῦ, δηλαδή τόν ἑαυτό σου; Ποιούς ἀδελφούς προφύλαξες; Ἐκείνους, πού καταστράφηκαν ἀπό τήν συγκοινωνία σου μέ τούς αἰρετικούς, ἔστω καί μέ ἁπλή συνεστίαση; Ἔγινες σκάνδαλο τοῦ κόσμου, παράδειγμα ἀρνήσεως, προτροπή ἀπωλείας, σάρκα καί ὄχι πνεῦμα, «σκοτήρ» καί ὄχι φωστήρ. Αὐτά φωνάζει ἡ ἴδια ἡ ἀλήθεια πρός ἐκείνους, πού ἀσεβοῦν μέ αὐτό τόν τρόπο, τούς ὁποίους, ἐάν δέν μετανοήσουν γιά τίς ἄθεες ἐπιλογές τους, δέν πρέπει νά τούς θεωροῦμε Χριστιανούς»[13].

(Συνεχίζεται)

ΑΠΟΚΛΙΣΗ ΜΟΝΑΧΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ Γ΄

ΑΠΟΚΛΙΣΗ ΜΟΝΑΧΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ

Γ΄

Τί λέγει ὁ Ὅσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης

Του Πρωτοπρ. Άγγελου Αγγελακόπουλου

=====

Ἄς ἀφήσουμε, ὅμως, τόν μεγάλο Ὁμολογητή καί μοναχό Ὅσιο Θεόδωρο τόν Στουδίτη, νά ἀπαντήσει στούς ἀνωτέρω ἡγουμένους θαυμάσια, ἀποκαλυπτικά, ἐλεγκτικά καί ἰδιαίτερα διδακτικά.

Λέγει ὁ Ὅσιος ὅτι σέ περιόδους αἱρέσεως «χρέος νά ἀγωνίζεται, νά ὁμιλεῖ καί νά διδάσκει τόν λόγο τῆς Ὀρθοδοξίας ἔχει, ὄχι μόνο αὐτός, πού ὑπερέχει σέ βαθμό καί γνώση, ἀλλά ἀντιθέτως, ἀκόμη κι αὐτός, πού κατέχει τήν θέση τοῦ μαθητῆ, ὀφείλει νά διακηρύττει τήν ἀλήθεια καί νά ὁμιλεῖ ἐλεύθερα." 

Τά λόγια αὐτά δέν εἶναι ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἀλλά τοῦ θείου Χρυσοστόμου καί ἄλλων Πατέρων. Οἱ ἡγούμενοι, ὅμως, πού συνελήφθησαν ἀπό τόν βασιλιά, δέν ἔπραξαν ὅσα προανέφερα, ἄν καί ἦταν ἀνώτεροι σέ ἀξίωμα καί γνώση ἀπό ὅλους τούς ἡγουμένους αὐτῆς τῆς χώρας, ἀλλά ἀπεναντίας μᾶλλον σιώπησαν˙ καί δέν ἔπραξαν μόνο αὐτό, τό ὁποῖο ἄλλωστε ἦταν τρομερό, ἀλλά ὑπέγραψαν καί ἔγγραφη βεβαίωση ὅτι δέν θά συνεδριάζουν μεταξύ τους, οὔτε θά διδάσκουν. Ἡ πράξη τους αὐτή εἶναι προδοσία τῆς ἀληθείας, ἄρνηση τοῦ ἀξιώματός τους καί καταστροφή, ὄχι μόνο τῶν ὑποτακτικῶν τους, ἀλλά καί τῶν ἰσοτίμων τους.

Οἱ Ἀπόστολοι, ὅταν ἔλαβαν διαταγή ἀπό τούς Ἰουδαίους νά μήν διδάσκουν στό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, εἶπαν τά ἐξῆς: «Σκεφθεῖτε καί κρίνετε μόνοι σας, ἐάν εἶναι ὀρθό καί δίκαιο ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, νά ὑπακούουμε περισσότερο σ’ἐσᾶς, παρά στόν Θεό»[7]. Καί πάλι: «Πρέπει νά ὑπακούουμε στόν Θεό περισσότερο καί ὄχι στούς ἀνθρώπους»[8]. 

Τέτοια καί παρόμοια θά ἔπρεπε οἱ ἡγούμενοι νά ποῦν σ’αὐτούς, γιά νά δοξασθεῖ ὁ Θεός δι’ αὐτῶν, γιά νά οἰκοδομήσουν τούς Ὀρθοδόξους, γιά νά στηρίξουν τά μοναστήρια, γιά νά ἐνισχύσουν αὐτούς, πού πάσχουν στίς ἐξορίες. Ἀλλά, γιατί προτιμᾶμε τά μοναστήρια περισσότερο ἀπό τόν Θεό, καθώς καί τήν ἀνάπαυση, πού αὐτά μᾶς παρέχουν ἀπό τήν κακοπάθεια τῆς ὁμολογίας; Ποῦ εἶναι τό «Μιλοῦσα  μπροστά στούς βασιλεῖς καί δέν ντρεπόμουν»[9]; Ποῦ εἶναι τό «Νά, δέν θά ἐμποδίσω τά χείλη μου, ὥστε νά διακηρύξουν τίς χάριτές Σου˙ Κύριε, Ἐσύ τό γνωρίζεις αὐτό»[10]; Ποῦ εἶναι ἡ δόξα καί ἡ ἰσχύς τοῦ μοναχικοῦ μας τάγματος; Πῶς οἱ μακάριοι Σάββας καί Θεοδόσιος, ὅταν ὁ τότε βασιλεύς Ἀναστάσιος θέλησε νά ἀσεβήσει, ἀντέδρασαν μέ σθένος καί ὑπερασπίσθηκαν τήν πίστη, ἀναθεματίζοντας ἀφ’ ἑνός μαζί μέ τούς μοναχούς τους μέσα στήν Ἐκκλησία τούς κακοδόξους, ἀφ’ ἑτέρου δέ στέλνοντας τήν ἐπιστολή τους στόν βασιλέα, διά τῆς ὁποίας διεκήρυξαν ὅτι θά προτιμήσουν τόν θάνατο ἀπό τό νά ἀνεχθοῦν ὁποιαδήποτε ἀλλοίωση τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως;

Ἀλλά, ἀποκρίνονται, καθώς λέγουν, οἱ κύριοι ἡγούμενοι: «Καί ποιοί εἴμαστε ἐμεῖς, γιά νά διαμαρτυρηθοῦμε»; Πρῶτον, εἶναι Χριστιανοί οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν αὐτή τήν στιγμή ὁπωσδήποτε νά μιλήσουν˙ ἔπειτα εἶναι μοναχοί, οἱ ὁποῖοι δέν παρασύρονται τόσο εὔκολα, ἐπειδή εἶναι ἐλεύθεροι καί ἀδέσμευτοι ἀπό τά πράγματα τοῦ κόσμου˙ κατόπιν ἡγούμενοι, οἱ ὁποῖοι διορθώνουν καί τίς ἀτέλειες τῶν ἄλλων καί ἔχουν χρέος νά μή δίνουν σέ κανένα αἰτία σκανδάλου, «γιά νά μή γίνει κατά κανένα τρόπο θέμα μομφῆς καί ἐμπαιγμοῦ ἡ διακονία, πού τούς ἀνέθεσε ὁ Κύριος»[11], καθώς λέγει ὁ θεῖος Παῦλος.

Εἶναι δέ ἀναγκαῖο νά χαρακτηρίσω τό μέγεθος τοῦ σκανδάλου καί τῆς μομφῆς ἤ μᾶλλον τῆς συγκαταθέσεως, πού προκάλεσαν διά τοῦ γράμματος, πού ὑπέγραψαν ἰδιοχείρως; Διότι, ἐάν ἡ σιωπή εἶναι μέρος τῆς συγκαταθέσεως, πόσο ἀκόμη πιό φοβερό εἶναι ἡ ἔγγραφη ἐπικύρωση ἐνώπιον ὅλης τῆς Ἐκκλησίας τῆς συγκαταθέσεως καί τῆς συμφωνίας τους αὐτῆς[12];

(Συνεχίζεται)

ΑΓΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΤΟΥΔΙΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΠΙΣΤΕΩΣ

ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΑΠΑΝΤΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΟΠΑΔΟΥΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΑΤΩΝ

ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΑΠΑΝΤΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΟΠΑΔΟΥΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΑΤΩΝ

Του Παναγιώτη Τελεβάντου

=====

Από ορισμένους βαμμένους οικουμενιστές που πιστεύουν στην “διηρημένη Εκκλησία”, και όχι στην Μία αδιαίρετη Αγία καθολική και Αποστολική Εκκλησία, διατυπώνεται η άποψη ότι οι λαικοί δεν επιτρέπεται να ελέγχουν επισκόπους, πατριάρχες και Συνόδους όταν παρεκτρέπονται από την αληθινή πίστη, αλλά ότι πρέπει να τους ακολουθούν επειδή σύμφωνα με την πίστη της Εκκλησίας είναι πρόβατα και όχι ποιμένες.

Αντί άλλης απαντήσεως θα αφήσουμε τα στόματα του Αγίου Πνεύματος τον Μέγα Βασίλειο, τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη και τον Όσιο Νικόδημο τον Αγιορείτη να δώσουν αποστομωτική απάντηση στους Οικουμενιστές:

Λέγει ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης: «Ἂν ὁ προεστός σου εἶναι σφαλερὸς εἰς τὴν πολιτείαν καὶ τὰ ἔργα του, μὴ περιεργάζεσαι. Ἂν ὅμως εἶναι σφαλερὸς κατὰ τὴν πίστιν,  φεῦγε καὶ παραίτησέ τον, ὄχι μόνο ἂν εἶναι ἄνθρωπος, ἀλλὰ κἄν ἄγγελος εἶναι ἀπὸ τὸν οὐρανόν».

Στὸ ἴδιο μῆκος κύματος γράφει καί ὁ Μέγας Βασίλειος: «Τὸ νὰ ἐφησυχάζει κανεὶς, ὅταν τὸ κινδυνευόμενον εἶναι ἡ Πίστις, τοῦτο εἶναι ἴδιον τῆς ἀρνήσεως, τὸ δὲ νὰ ἐλέγχει εἶναι ὁμολογία εἰλικρινής».

Αλλά τα ίδια λέγει και ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης: «Ἐντολὴ γὰρ Κυρίου μὴ σιωπᾶν ἐν καιρῷ κινδυνευούσης Πίστεως. Ὥστε ὅτε περὶ Πίστεως ὁ λόγος, οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ἐγὼ τὶς εἰμί;  Ἱερεύς;  ἀλλ’  οὐδαμοῦ. Ἄρχων; Καὶ οὐδ’ οὕτως. Στρατιώτης; Καὶ ποῦ; Γεωργός; Καὶ οὐ δ’ αὐτὸ τοῦτο. Πένης; Μόνον τὴν ἐφήμερον τροφὴν ποριζόμενος,  οὐδείς  μοι  λόγος  καὶ φροντὶς περὶ τοῦ προκειμένου. Οὐά, οἱ λίθοι κράξουσι, καὶ σὺ σιωπηλὸς καὶ ἄφροντις;».

Ας αφήσουν τις εκκλησιολογίες των προβάτων, λοιπόν, οι Οικουμενιστές και ας δουν ποια είναι η πίστη της Εκκλησίας. Ομόφωνα οι Άγιοι Πατέρες μας διδάσκουν ότι σε θέματα πίστεως καθόλου δεν ακολουθούμε τους επισκόπους και τους Πατριάρχες και τις Συνόδους που κακοδοξούν αλλά εγείρουμε -καθώς έχουμε αδήριτο χρέος- φωνή διαμαρτυρίας για να μην ελεχθούμε εν Ημέρα Κρίσεως ως αρνητές του Κυρίου.

Το χρέος μας αυτό καθίσταται εξόχως επιτακτικό στις μέρες μας τώρα που οι Οικουμενιστές ετοιμάζονται να θεσμοθετήσουν τις αβαρίες τους σε θέματα πίστεως στη μέλλουσα να συνέλθει σύντομα Πανορθόδοξη Σύνοδο.

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΧΙΣΜΑΤΟΣ; ΕΓΓΥΗΤΗΣ της ΠΙΣΤΕΩΣ η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: "ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΛΟΙΠΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΝ ΚΟΣΜΟΝ" ΣΑΜΠΕΖΥ 2015

Του π. Αναστάσιου Γκοτσόπουλου

=====

5.) ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΣΧΙΣΜΑΤΟΣ;

    ΕΓΓΥΗΤΗΣ της ΠΙΣΤΕΩΣ η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ (§ 22):

______

α) Η § 22 του Κειμένου της Ε΄ ΠΠΔ καταδικάζει «πάσαν διάσπασιν της ενότητος της Εκκλησίας, υπό ατόμων ή ομάδων, επί προφάσει τηρήσεως ή δήθεν προασπίσεως της γνησίας Ορθοδοξίας». Ασφαλώς και δεν μπορεί να υπάρξει η παραμικρή αντίρρηση στη διατύπωση αυτή: η ενότητα της Εκκλησίας δεν μπορεί να διασπάται με «προφάσεις». Το ζήτημα όμως είναι τελείως διαφορετικό και εξαιρετικά σοβαρό, όταν δεν έχουμε «προφάσεις τηρήσεως ή δήθεν προασπίσεως της γνησίας Ορθοδοξίας», αλλά όταν υφίσταται πραγματικό πρόβλημα νόθευσης της Ευαγγελικής αληθείας και περιφρόνησης τής πατερικής και εκκλησιαστικής παραδόσεως. Τότε, ο Θεολόγος Γρηγόριος επιγραμματικά και θεοπνεύστως συγκεφαλαιώνει την εκκλησιαστική εμπειρία: «Κρείσσων γαρ εμπαθούς ομονοίας, η υπέρ ευσεβείας διάστασις»[42], ενώ ο χρυσορρήμων Ιωάννης μάς διδάσκει: «Τούτο μάλιστα ειρήνη, όταν το νενοσηκός αποτέμνηται ... Ούτω και επί του πύργου γέγονεν εκείνου (της Βαβέλ) · την γαρ κακήν ειρήνην η καλή διαφωνία έλυσε και εποίησε ειρήνην»[43], ο δε Άγ. Ισίδωρος Πηλουσιώτης διευκρινίζει : «Έστιν, ω σοφέ, και πόλεμος ευαγής και ειρήνη πάσης ασπόνδου μάχης αργαλεωτέρα, κατά το “εζήλωσα επί τοις ανόμοις, ειρήνην αμαρτωλών θεωρών”»[44]!

β) Στη συνέχεια η § 22 σημειώνει: «Ως μαρτυρεί η όλη ζωή της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η διατήρησις της γνησίας ορθοδόξου πίστεως διασφαλίζεται μόνον δια του συνοδικού συστήματος, το οποίον ανέκαθεν εν τη Εκκλησία απετέλει τον αρμόδιον και έσχατον κριτήν περί των θεμάτων πίστεως». Η φράση ως είναι διατυπωμένη «έχει δόση υπερβολής και εκφεύγει της αληθείας», κατά την εύστοχη επισήμανση του Μητρ. Λεμεσού Αθανασίου[45]. Αδιαμφισβήτητα, ο «έσχατος κριτής περί των θεμάτων πίστεως» είναι ο συνοδικός θεσμός. Όμως μην ξεχνάμε, ότι ο «συνοδικός Θεσμός» δεν είναι υπόθεση μόνο των Επισκόπων, αλλά ολοκλήρου του Σώματος της Εκκλησίας: οι λοιποί κληρικοί και μοναχοί και λαϊκοί μπορεί να μην ανήκουν στο εν στενή εννοία συνοδικό «Σώμα», εν τούτοις, ακριβώς στα πλαίσια του «συνοδικού θεσμού», καλούνται να επικυρώσουν ή να απορρίψουν τις αποφάσεις και συνεκδοχικά ακόμα και την ίδια τη Σύνοδο. Αυτό έχει αποδείξει η ζωή της Εκκλησίας μας.  Ο «συνοδικός θεσμός» ως συμμετοχή ολόκληρης της Εκκλησίας και ως έκφραση της αλάθητης εκκλησιαστικής συνείδησή Της[46] αποτελεί τον «έσχατο κριτή περί των θεμάτων πίστεως».

γ) Η πραγματικότητα αυτή όχι μόνο δεν αποκλείει και δεν απαγορεύει αλλά αντιθέτως επιβάλλει το ενδιαφέρον και την ευθύνη κάθε πιστού, αναλόγως της θέσεως και των δυνατοτήτων του, να ενδιαφέρεται και να αγωνίζεται για τη διατήρηση της ορθής πίστεως. Ο Άγ. Θεόδωρος Στουδίτης είναι σαφέστατος: «Ἐντολή γάρ Κυρίου μή σιωπᾶν ἐν καιρῷ κινδυνευούσης Πίστεως. Ὥστε ὅτε περί Πίστεως ὁ λόγος, οὐκ ἐστιν εἰπεῖν, ἐγώ τίς εἰμί;  Ἱερεύς;  ἀλλ' οὐδαμοῦ.  Ἄρχων;  καί οὐ δ’ οὕτως.  Στρατιώτης;  καί ποῦ;  Γεωργός;  καί οὐ δ' αὐτό τοῦτο.  Πένης, μόνον τήν ἐφήμερον τροφήν ποριζόμενος, οὐδείς μοι λόγος καί φροντίς περί τοῦ προκειμένου.  Οὐά, οἱ λίθοι κράξουσι, καί σύ σιωπηλός καί ἄφροντις;»[47] 

Εκτός αυτού, ο ίδιος Άγ. Θεόδωρος προσδιορίζει τα κριτήρια ορθοδοξίας της Συνόδου: «Σύνοδος τοίνυν ου το απλώς συνάγεσθαι ιεράρχας τε και ιερείς, καν πολλοί ώσιν. Κρείσσων γαρ εις ποιών το θέλημα του Κυρίου, ή μύριοι παραβαίνοντες^.  αλλά το εν ονόματι Κυρίου, εν  τη ειρήνη και φυλακή των κανόνων»[48]. Σε επιβεβαίωση του Στουδιτικού λόγου ότι «Κρείσσων γαρ εις ποιών το θέλημα του Κυρίου, ή μύριοι παραβαίνοντες» έχουμε στη ζωή της Εκκλησίας πάμπολλες περιπτώσεις απλών πιστών και μεμονομένων Αγίων Πατέρων που αγωνίστηκαν μόνοι τους εναντίον πατριαρχών και ψευτοσυνόδων! Ενδεικτικά: 

α) Την πλάνη του Νεστορίου πρώτοι οι απλοί πιστοί, μοναχοί και κληρικοί της Κωνσταντινουπόλεως την πολέμησαν και γι’ αυτό διώχθηκαν από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Νεστόριο[49] ^. ο Άγ. Κύριλλος[50] όμως και ο πάπας Άγ. Κελεστίνος[51] τους επαινούν. Ασφαλώς «έσχατος κριτής» ήταν η Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος, αλλά μέχρι αυτή να εκφραστεί, ενεργούσε η ζώσα εκκλησιαστική συνείδηση του Σώματος του Χριστού 

β) Ο Άγ. Μάξιμος Ομολογητής, απλός μοναχός,  αγωνίστηκε μόνος του μέχρι θανάτου υπέρ της «γνησίας ορθοδόξου πίστεως»^.  ο «έσχατος κριτής», το «συνοδικό σύστημα», διά της Στ΄ Οικουμενικής Συνόδου πολύ αργότερα απεφάνθη, και αυτόν μεν τον δικαίωσε μετά θάνατον, αναθεμάτισε δε τους επτά κακοδόξους Πατριάρχες (σχεδόν όλη την Πενταρχία)!  

γ) Τι να πούμε για τον Άγ. Μάρκο Ευγενικό, ο οποίος ήρθε σε αντίθεση με το αλλοτριωμένο «συνοδικό σύστημα» της εποχής του και αρνήθηκε την κοινωνία με τους «Γραικολατίνους» “Ορθοδόξους”, τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και τους ομόφρονές του επισκόπους[52];

δ) Η πατερική αυτή πρακτική έλαβε συνοδική και κανονική κάλυψη με τον ΑΒ-15, σύμφωνα με τον οποίο, σε εξαιρετικές περιπτώσεις και υπό ορισμένες συνθήκες, έχουν το δικαίωμα οι κληρικοί να διακόψουν την κοινωνία «εαυτούς αποτειχίζοντες» από τον «γυμνῇ τῇ κεφαλῇ ἐπ᾿ ἐκκλησίας διδάσκοντα» «αίρεσιν τινά» προϊστάμενό τους ακόμα και «πρὸ συνοδικῆς διαγνώσεως» και για την πράξη τους αυτή, «οὐ μόνον τῇ κανονικῇ ἐπιτιμήσει οὐχ ὑποκείσονται», αλλά «καὶ τῆς πρεπούσης τιμῆς τοῖς ὀρθοδόξοις ἀξιωθήσονται»!  

ε) Ακολουθώντας τη διαχρονική πατερική και κανονική Παράδοση οι Πατριάρχες της Ανατολής απευθυνόμενοι στον πάπα συγκεφαλαίωσαν την εκκλησιαστική εμπειρία επιγραμματικά «παρ’ ημίν ούτε Πατριάρχαι ούτε Σύνοδοι εδυνήθησάν ποτε εισαγαγείν νέα, διότι ο υπερασπιστής της θρησκείας εστίν αυτό το σώμα της Εκκλησίας, ήτοι αυτός ο λαός, όστις εθέλει το θρήσκευμα αυτού αιωνίως αμετάβλητον και ομοειδές των Πατέρων αυτού»[53]. Φύλακας, λοιπόν,  της πίστεως «εστίν αυτό το σώμα της Εκκλησίας, ήτοι αυτός ο λαός», δηλ. κληρικοί και λαϊκοί ως μία ενότητα, ως αληθής σύνοδος, η οποία δικαιούται και δύναται να ανυψώνει μία σύνοδο σε Οικουμενική ή να την απορρίψει ως ληστρική.

Επιβάλεται στο σημείο αυτό να παραθέσουμε το ρητορικό ερώτημα  του Μητροπολίτου Ναυπάκτου επί του θέματος «Αν τελικώς ληφθούν από την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδόξου Εκκλησίας αποφάσεις, τις οποίες οι Αρχιερείς, οι μοναχοί και θεολόγοι τις αγνοούν, και οι οποίες αντιβαίνουν σε πατερικές θέσεις, θα έχουν ευθύνη και θα υπόκεινται σε κρίσεις και κατακρίσεις  αν αρνηθούν να τις εφαρμόσουν;» [54]

Συνεπώς η § 22 του Κειμένου χρειάζεται τροποποίηση ώστε να εκφράζει και άλλες παραμέτρους και προβληματισμούς.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[42] Γρηγορίου Θεολόγου Λόγος 6, 11 (Ειρηνικός 1), PG 35, 737,  του αυτού, Λόγος 2, 82 «Απολογητικός της εις Πόντον φυγής»: «Κρείττων γὰρ ἐπαινετὸς πόλεμος εἰρήνης χωριζούσης Θεοῦ· καὶ διὰ τοῦτο τὸν πραῢν μαχητὴν ὁπλίζει τὸ Πνεῦμα, ὡς καλῶς πολεμεῖν δυνάμενον» (PG 35, 489), του αυτού, Λόγος 6, 12  «Ειρηνικός 1»: «Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἰσχυρὸν εἰς ὁμόνοιαν τοῖς γνησίοις τὰ πρὸς τὸν Θεὸν, ὡς ἡ περὶ Θεοῦ συμφωνία· καὶ οὐδὲν οὕτως ἕτοιμον εἰς διάστασιν, ὡς ἡ περὶ τοῦτο διαφωνία» (PG 35, 740).

[43] Ιωάννου Χρυσοστόμου, Εις Ματθαίον, ομιλία 35,1, PG 57, 405.

[44] Ισιδώρου Πηλουσιώτου, Επιστολή 4, 36, «Πέτρω Μοναχώ»,  PG 78,1088CD.

[45] Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος, η από 11.2.2016 επιστολή προς την Ι. Σύνοδο της Εκκλησίας της Κύπρου, στοwww.imlemesou.org/images/20016/keimeno-g-sinodo.pdf

[46] Στυλιανού (Χαρκιανάκη), Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας, Περί το αλάθητον της Εκκλησίας εν τη Ορθοδόξω Θεολογία, Αθήναι 1965,  σ. 128 κεξ.

[47] Αγ. Θεόδωρος ο Στουδίτης, P.G. 99, 1321B, και επιστολή 31, «Τοις εν Σακουδιώνι αδελφοίς», PG  99, 1009.

[48] Αγ. Θεόδωρος ο Στουδίτης, επιστολή 24, «Θεοκτίστω μαγίστρω», PG 99, 985.

[49] «Δέησις Βασιλείου διακόνου και λοιπών μοναχών»,  Mansi  4, 1101Α-1108Ε.

[50] Αγ. Κυρίλλου, «προς τους Κωνσταντινουπόλεως κληρικούς στασιάζοντας», Mansi  4, 1004-1008, του αυτού, «αδελφοίς πρεσβυτέροις, διακόνοις και λαώ Κωνσταντινουπόλεως», Mansi  4, 1093Β-1096D, του αυτού, «τοις ευλαβεστάτοις … πατράσι μοναστηρίων τοις κατά την Κωνσταντινούπολιν», Mansi  4, 1097ΑΕ.

[51] Άγ. Κελεστίνος, «κλήρω… και καθολικώ λαώ, διάγουσιν εν Κωνσταντινουπόλει»: «ο νομίμως αγωνιζόμενος στεφανούται ^.  όθεν η προτροπή ημών χρεωστείται υμίν … ισχυρότερον στώσιν οι ανθιστάμενοι  (Πατριάρχη Νεστωρίω) ^.  μη αποκάμητε ανθιστάμενοι» Mansi  4, 1036C-1045D.

[52] Άγ. Μάρκος Ευγενικός: «Ἀλλὰ τί, φησί, δράσωμεν πρὸς τοὺς μέσους τούτους Γραικολατίνους ... Φευκτέον αὐτούς, ὡς φεύγει τὶς ἀπὸ ὄφεως, ὡς αὐτοὺς ἐκείνους,... τοὺς χριστοκαπήλους καὶ χριστεμπόρους. οὗτοι γὰρ εἰσι, κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον, οἱ πορισμὸν ἡγούμενοι τὴν εὐσέβειαν, περὶ ὧν ἐπάγει λέγων. ἀφίστασο ἀπὸ τῶν τοιούτων.... Ποὶα δὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; ἤ τὶς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου;...». - «... Φεύγετε οὖν αὐτοὺς ἀδελφοί, καὶ τὴν πρὸς αὐτοὺς κοινωνίαν. οἱ γὰρ τοιοῦτοι(δηλ. οἱ λατινόφρονες ἐπίσκοποι), ψευδαπόστολοι, ἐργάται δόλιοι, μετασχηματιζόμενοι εἰς ἀποστόλους Χριστοῦ...» (Patrologiα Orientalis, XV,  318-320). 

[53]  Απάντησις των Ορθοδόξων Πατριαρχών της Ανατολής προς τον πάπαν Πίον Θ΄(1848), στο Ι. Καρμίρη, Δογματικά και Συμβολικά κείμενα της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας,  τ. ΙΙ, εν Αθήναις 1953, σ. 920.

[54] 2^η  επιστολή Μητροπολίτου Ναυπάκτου Ιεροθέου (αρ. πρωτ. 20/20.1.2016) «Προς την Αγίαν και Ιεράν Σύνοδον της Εκκλησίας της Ελλάδος» , στο  http://www.impantokratoros.gr/dat/storage/dat/3925A205/naupaktou_2.pdf