ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΗ Η ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΟΜΟΦΩΝΙΑΣ

ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΗ Η ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΟΜΟΦΩΝΙΑΣ

(Σχολιασμός σε κείμενο του π. Βασιλείου Ι. Καλιακμάνη)

Του Β. Χαραλάμπους, θεολόγου

=====

Στο κείμενο του π. Βασιλείου Ι. Καλιακμάνη, Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ., που τιτλοφορείται ‘‘Το πρόγραμμα και η μεθοδολογία των εργασιών της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου’’ (amen.gr), από ομιλία που πραγματοποιήθηκε στη Μονή Βλατάδων στο πλαίσιο της Ημερίδος για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, μεταξύ άλλων αναφέρει τα εξής: ‘’Ωστόσο, έμμεσα φάνηκε να αμφισφητείται η αρχή της ομοφωνίας από τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου, ο οποίος διευκρίνισε, ότι σύμφωνα με την ορθόδοξη πατερική παράδοση οι αποφάσεις λαμβάνονται κατά πλειοψηφία. Γι’ αυτό προφανώς και η Εκκλησία της Κύπρου εφήρμοσε εσωτερικά την αρχή της πλειοψηφίας, δεσμεύοντας έτσι και τους επισκόπους μέλη της, που δεν συμφώνησαν σε ορισμένα θέματα’’.

Η στάση όμως τούτη αντίκειται στο Άρθρο 3,2 του Κανονισμού Λειτουργίας της Συνόδου, όπου αναφέρει ότι, η έγκριση τροπολογιών εκφράζεται με την αρχή της ομοφωνίας. Η θέση να λαμβάνονται οι αποφάσεις κατά πλειοψηφία, ενθυμίζει αυτό που ανέφερε ο κ. Αριστείδης Πανώτης στο κείμενο του που τιτλοφορείται ‘‘Μετασυνοδικές σκέψεις: Η παραβολή των κακόπιστων Αμπελουργών’’ (amen.gr), ο οποίος μεταξύ άλλων ανέφερε  τα εξής: ‘’…Τότε οφείλει να θεραπεύεται η διαφωνία κατά παρέκκλιση εκ της ομοφωνίας δια της «ψήφου των πλειόνων»’’, και ‘’Ο Γρηγόριος Νανζιανζηνός, με την πικρή συνοδική εμπειρία που είχε, συμβουλεύει η υπέρβαση κάθε αδιεξόδου που υποθάλπει τη συγκρουσιακή ατμόσφαιρα στις Συνόδους πρέπει να γίνεται με τη χρήση «της ψήφου των πλειόνων» (Migne P. G. t.49.B.225)’’. 

Δεν συμβουλεύει όμως κάτι τέτοιο ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, ότι δηλαδή πρέπει ‘’να θεραπεύεται η διαφωνία κατά παρέκκλιση εκ της ομοφωνίας δια της «ψήφου των πλειόνων»’’ για θέματα που σχετίζονται με την Ορθόδοξη ακρίβεια. Η αναφορά αυτή κ. Α. Πανώτη στην ‘’αρχή των πλειόνων’’, αναιρέθηκε εξάλλου και από μεταγενέστερη αναφορά του ιδίου, σε άλλο κείμενό του που ακολούθησε και  που τιτλοφορείται, ‘‘Η προϊστορία της Διορθοδόξου Συνόδου. Προς καταλαλούντες την Αγία Σύνοδο’’ (amen.gr). Στο κείμενο αυτό ανέφερε μεταξύ άλλων τα εξής: ‘’Και τα μεν ζητήματα που απειλούν την ενότητα της επιλύονται με ειλικρίνεια «συλλογικά», τα μεν θεολογικά με «συμφωνία», τα δε κανονικά διοικητικά με την «ψήφο των πλειόνων» και όλα στερεώνονται με αγάπη στη συνείδηση του Λαού του Θεού’’. 

Η επισήμανση του κ. Α. Πανώτη, ‘’τα μεν θεολογικά με «συμφωνία»’’, είναι απολύτως ορθή και ανασκευάζει τόσο την προηγούμενη παρερμηνεία των λόγων του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, όσο και οποιαδήποτε άλλη παρόμοια παρερμηνεία της Πατερικής Παράδοσης. 

Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθούμε και στο  παράδοξο της υπογραφής με την ένδειξη ‘’αντ’ αυτού’’, στη θέση των τεσσάρων Ιεραρχών που δεν υπέγραψαν το κείμενο της Συνόδου στο Κολυμπάρι της Κρήτης, γεγονός το οποίο δεν μας βρήκε σύμφωνους. Αυτό το παράδοξο θα καταγραφεί στην ιστορία των Συνόδων, με τη λυπηρή μοναδικότητα, τόσο από αυτών που η Εκκλησία μας αποδέχτηκε, όσο και εκείνων που η Εκκλησία μας δεν αποδέχθηκε. Η συνοδική αρχή της ομοφωνίας διαφύλαξε την Ορθόδοξη ακρίβεια. Αλίμονο αν ίσχυε η αρχή της πλειοψηφίας στη Φερράρα-Φλωρεντία.

ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ

Του Παναγιώτη Τελεβάντου

===========

Διαβάζουμε στο ιστολόγιο christian-vivliografia άρθρο του π. Βασίλειου Ι. Καλλιακμάνη, που επιγράφεται: “Ὑπάρχει χριστιανικὴ εὐθανασία;”

“Τὰ τελευταῖα χρόνια, τόσο στὴ χώρα μας ὅσο καὶ σὲ ἄλλες χῶρες, γίνεται λόγος γιὰ τὴν εὐθανασία. Σὲ ὁρισμένες μάλιστα ἀπὸ αὐτὲς ἡ εὐθανασία ἔχει νομιμοποιηθεῖ.

Τὰ ἐρωτήματα ποὺ συχνὰ θέτονται εἶναι: Ἔχει ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος, ποὺ πάσχει ἀπὸ κάποια ἀνίατη ἀσθένεια, τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφασίσει πότε καὶ πῶς θὰ πεθάνει; Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιλέξει ἕναν ἤρεμο θάνατο χωρὶς βάσανα καὶ πόνους; Ἔχουν οἱ γιατροὶ τὸ δικαίωμα νὰ «ἀπαλλάξουν» τοὺς ἀσθενεῖς ποῦ τὸ ἐπιθυμοῦν ἀπὸ μία ζωὴ γεμάτη ὀδύνη;

Ἂν κάνουμε μία σύντομη ἀναδρομή, θὰ δοῦμε ὅτι στὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ σκέψη ἡ εὐθανασία συνδέεται μὲ τὸν εὐτυχισμένο καὶ ἔνδοξο θάνατο, κι ὄχι μὲ τὴ βίαιη διακοπή του. 

Ἐπίσης, ἡ Ἐκκλησία εὔχεται, τὰ τέλη τῆς ζωῆς νὰ εἶναι «χριστιανά», ἀνώδυνα, ἀνεπαίσχυντα καὶ εἰρηνικά. Οἱ μάρτυρες τῆς Ἐκκλησίας ἀντιμετώπιζαν μὲ καρτερία τὸν θάνατο καὶ προσεύχονταν γιὰ τοὺς δημίους τους (βλ. Πράξ. 7, 54-59). Ἡ κοινωνία μὲ τὸ πρόσωπο τοῦ Σταυρωθέντος Χριστοῦ συμβάλλει στὴν ὑπέρβαση τοῦ φόβου τοῦ θανάτου καὶ γεννᾶ ἐσωτερικὴ πληρότητα. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ Θεοδόχος ὅταν συνάντησε τὸν Κύριο, πλήρης χάριτος ζήτησε νὰ πεθάνει.

Ὅμως, ἡ ἔννοια αὐτὴ μεταφέρθηκε στὴ Δύση μὲ διαφορετικὸ νόημα. Ὁ ἄγγλος φιλόσοφος R. Bacon (13ος αἵ.), κατ’ ἄλλους ὁ Fr. Bacon (16ος -17ος αἵ.) τὴ μετέφρασαν στὰ ἀγγλικὰ ὡς euthanasia μὲ τὴν ἔννοια τῆς ἐπίσπευσης τοῦ θανάτου, προκειμένου νὰ τεθεῖ τέρμα σὲ μία ζωὴ γεμάτη πόνο καὶ ταλαιπωρίες. Ἡ μεταφορὰ αὐτὴ συνδέεται μὲ τὴ δυτικὴ θεολογικὴ σκέψη, τὴν ἀτομιστικὴ θεώρηση τῆς ζωῆς καὶ τὴ σταδιακὴ ἐξατομίκευση τοῦ θανάτου, ἀφοῦ ἐκεῖ χάθηκε βαθμηδὸν ὁ κοινοτικὸς καὶ κοινωνικὸς χαρακτήρας του καὶ μεταβλήθηκε σὲ ταμπού.

Ὅμως, ὁ θάνατος καὶ ἡ εὐθανασία δὲν εἶναι ἀτομικὲς ὑποθέσεις. Ἔχουν εὐρύτερες κοινωνικὲς διαστάσεις. Ἀφοροῦν τὸν ἄνθρωπο ὡς αὐτεξούσιο καὶ ἐλεύθερο πρόσωπο σὲ σχέση καὶ κοινωνία μὲ τὸν Θεὸ καὶ τὸν συνάνθρωπο. Πολὺ περισσότερο ἰσχύει αὐτὸ στὸν τόπο μας ὅπου οἱ οἰκογενειακοὶ δεσμοὶ εἶναι ἰσχυροὶ καὶ διασώζεται κάποιο κοινοτικὸ πνεῦμα. 

Ὅταν γίνεται λόγος γιὰ εὐθανασία, δὲν μπορεῖ νὰ ἀγνοεῖται ἡ ἐπίγεια πορεία τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὴν ὁποία δημιουργοῦνται οἱ προϋποθέσεις καὶ διαμορφώνονται τὰ κριτήρια γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση τοῦ πόνου, τῆς ἀνίατης ἀσθένειας καὶ τοῦ θανάτου. Ἡ διαμορφωμένη ἀντίληψη γιὰ τὸ εὖ ζῆν ὁδηγεῖ καὶ σὲ ἀνάλογη ἀντίληψη γιὰ τὸ εὖ θνήσκειν.”

Η απάντηση στο ερώτημα του τίτλου του άρθρου του π. Βασίλειου είναι εξ απόψεως χριστιανικής σαφώς αρνητική. 

Χριστιανικά ούτε για αστείο δεν μπορούμε να συζητήσουμε για ευθανασία. 

Κάθε θλίψη και πόνος - ακόμη και ο πιο αβάστακτος - θεωρείται από τους πιστούς δοκιμασία Κυρίου και η ώρα του θανάτου του ανθρώπου αφήνεται εξ ολοκλήρου στα χέρια του Θεού. 

Και αλίμονον αν οιοσδήποτε χριστιανός - πολλώ μάλλον ένα κληρικός Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου - πραγματευόταν το θέμα στο σχετικό άρθρο του υπό διαφορετικό πρίσμα.

Το άρθρο του π. Βασιλείου απαντά πολύ ικανοποιητικά για τους πιστούς γιατί είναι αδιανόητο να συζητούμε από χριστιανικής σκοπιάς για ευθανασία. 

Οι συνειδητοί όμως άθεοι - και αυτοί είναι ουσιαστικά που θέτουν θέμα ευθανασίας - δεν ενδιαφέρονται ποσώς ούτε για το ποιες δοξασίες έχουμε ως χριστιανοί ούτε τι είναι που αγωνιζόμαστε να κατορθώσουμε με την πίστη.

Η συζήτηση με ένα συνειδητό άθεο για το θέμα είναι - πιστέψτε με επειδή συζήτησα το θέμα πολλές φορές μαζί τους - εξαιρετικά δυσχερής. 

Ασύγκριτα πιο δυσχερής από ότι η συζήτηση για τις εκτρώσεις, επειδή δεν μπορείς να προσκομίσεις καμιά ιατρική επιστημονική μαρτυρία για να στηρίξεις τις θέσεις σου παρά μόνον την προσωπική σου πίστη για την ύπαρξη Θεού, η οποία φυσικά είναι εντελώς αδιάφορη για ένα συνειδητό άθεο. 

Συζήτησα πολλές φορές με οπαδούς της έκτρωσης - ορισμένους άπιστους - πολλοί από τους οποίους διαφοροποίησαν εξαιτίας της συζήτησης τις θέσεις τους.

Με τους οπαδούς της ευθανασίας όμως διαπίστωσα ότι η συζήτηση δεν οδηγεί πουθενά.

Ο π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ

Ο π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ

Του Παναγιώτη Τελεβάντου

=========

Πολύ ορθά είναι όσα αναφέρει ο π. Βασίλειος Καλλιακμάνης, Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αναφορικά με το πολιτιστικό διχασμό παιδείας και Ορθόδοξης ζωής.

Τον συγχαίρουμε υικά για τη γενναιότητα να καταγγείλει ότι “οι ελάχιστες ώρες Θρησκευτικών που περιλαμβάνονται στο ωρολόγιο σχολικό πρόγραμμα, και οι οποίες βαθμηδόν καταργούνται, δεν είναι ικανές να αναπληρώσουν το κενό και να γεφυρώσουν τον πολιτιστικό χάσμα.”

Εκείνο που δεν κατανοούμε είναι γιατί δεν υψώνει φωνή και να καταγγείλει ποιοι συγκεκριμένα είναι αυτοί οι οποίοι βάζουν με καταιγιστικό πυρ εναντίον του ορθόδοξου χαρακτήρα του μαθήματος των Θρησκευτικών;

Ασφαλώς και δεν μπορεί το μάθημα των Θρησκευτικών από μόνο του να γεφυρώσει το χάσμα Ορθοδοξίας και εκκοσμικευμένης παιδείας τοσούτον μάλλον εφόσον πλείστοι όσοι από τους διδάσκοντες Θρησκευτικά στη Μέση Παιδεία είναι ναυάγια της Φιλοσοφικής Σχολής.

Ο Θεός ξέρει τι πιστεύουν πολλοί από αυτούς και ως εκ τούτου φυσικό επακόλουθο είναι να μην μπορούν να μεταδώσουν στους μαθητές τους κάτι που να τους δένει με την Ορθόδοξη ζωή.

Γνωρίζει όμως ο αιδεσιμολογιότατος Καθηγητής και ποιοι πρωτοστάτησαν για να φτάσουν στα σημερινά χάλια οι φοιτητές των Θεολογικών Σχολών, που δεν είναι βέβαια άλλοι παρά οι Σάββας Αγουρίδης και Νίκος Νησιώτης.

Ακρωτηριασμένο, επομένως, είναι σε πολλές περιπτώσεις, το μάθημα των Θρησκευτικών, αλλά και αυτό το λίγο που προσφέρει προσπαθούν με νύχια και με δόντια και με φασιστικές μεθόδους και σκοτεινό παρασκήνιο να το ρημάξουν ολότελα.

Δεν πρέπει ο π. Βασίλειος να υψώσει φωνή εναντίον των Γεννίταρων που προσπαθούν να το αλλοτριώσουν και να το καταργήσουν;

Αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι οι οποίοι αγωνίστηκαν να διώξουν τους ζηλωτές θεολόγους από τα σχολεία είναι οι ίδιοι που αλλοτριώνουν τώρα τον ορθόδοξο χαρακτήρα των Θρησκευτικών και ολοκληρώνουν το οικουμενιστικό και αντορθόδοξο έργο τους με τα συγκρητιστικά προγράμματα σπουδών και τα νέα εγχειρίδια που εκπονούν.

Ναι! Δεν μπορεί το μάθημα των Θρησκευτικών από μόνον του να γεφυρώσει το χάσμα εκκοσμικευμένης παιδείας και ορθόδοξης πίστης αλλά και αυτό το περιορισμένο έστω που προσφέρει δεν πρέπει να το ενισχύσουμε με κάθε τρόπο;

Παραθέτουμε στη συνέχεια την είδηση που μας έδωσε την αφορμή για τη σύνταξη το πιο πάνω σχολίου.

*****

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΔΙΧΑΣΜΟΣ

Του π. Βασίλειου Ι. Καλλιακμάνη

============

α) Όταν το 1842 η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Αθηνών όριζε την τριακοστή Ιανουαρίου - ημέρα μνήμης των Τριών Ιεραρχών - ως εορτή των γραμμάτων και της παιδείας, ίσως διέβλεπε προφητικά την πολιτιστική απορία του νέου ελληνισμού.

Στους μεταγενέστερους χρόνους, κάτω από δυσχερείς ιστορικές συγκυρίες και τη βούληση της άρχουσας τάξης, ο ελληνικός λαός βίωνε έναν ιδιότυπο πολιτιστικό διχασμό, ο οποίος αιωρούνταν ανάμεσα στη Μεγάλη Ιδέα και το σύμβολο της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, την Αγία Σοφία αφενός, και τα περικαλλή μνημεία του Παρθενώνα και της Ακρόπολης των Αθηνών αφετέρου.

β) Την παράδοξη αυτή πολιτιστική κατάσταση, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητας των Νεοελλήνων, ζούνε και οι μαθητές. Από το ένα μέρος τα παιδιά στο σχολείο σπουδάζουν πληθωρικά την αρχαία ελληνική γνώση μέσω φιλολογικών και ιστορικών μαθημάτων. Από το άλλο, στο σπίτι βρίσκουν αναμμένο το καντήλι, τιμούν τον Χριστό, την Παναγία και τους αγίους, γιορτάζουν τις χριστιανικές γιορτές, βαφτίζονται με χριστιανικά ονόματα και γενικά η καθημερινή τους ζωή συνδέεται με τη ζωντανή ορθόδοξη χριστιανική παράδοση.

γ) Οι ελάχιστες ώρες θρησκευτικών που περιλαμβάνονται στο ωρολόγιο σχολικό πρόγραμμα, και οι οποίες βαθμηδόν καταργούνται, δεν είναι ικανές να αναπληρώσουν το κενό και να γεφυρώσουν το πολιτιστικό χάσμα. Οι Τρεις Ιεράρχες ως άνθρωποι βαθιάς παιδείας, αφού ήταν κάτοχοι της «ευγενεστέρας χριστιανικής αλλά και της έξωθεν παίδευσης», αποτελούν σύμβολα γεφύρωσης του χάσματος αυτού. Ο Βασίλειος και ο Γρηγόριος είχαν σπουδάσει στην Αθήνα, όπου παρακολούθησαν ευρύ πρόγραμμα μαθημάτων ρητορικής, φιλολογίας, ιστορίας, φιλοσοφίας, μαθηματικών και ιατρικής. Ο Χρυσόστομος μαθήτευσε στη Σχολή της Αντιόχειας.

ΠΗΓΗ:

Θρησκευτικά