Ευτυχώς, άνοιξαν τα ΑΤΜ!

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Και νά, λοιπόν, που οι κόποι και οι θυσίες μας έπιασαν τόπο και οι τράπεζές μας ορθοπόδησαν επί τέλους! Σίγουρα πήρατε χαμπάρι ότι από τις αρχές τού μήνα καταργήθηκε ο έλεγχος κεφαλαίων για αναλήψεις στο εσωτερικό, με αποτέλεσμα να μπορούμε πλέον να πηγαίνουμε στο ΑΤΜ και να σηκώνουμε όσα χρήματα θέλουμε και όποτε θέλουμε. Όπως πρέπει να πήρατε χαμπάρι ότι άρχισαν και πάλι οι τράπεζες να διαφημίζουν τα δάνειά τους, με πρώτη την Πειραιώς, η οποία εισήγαγε την καινοτομία να σου δίνει δάνειο ηλεκτρονικά, χωρίς καν να πατήσεις το πόδι σου σε κατάστημά της.

Θα αναρωτιέστε, βέβαια, πώς γίνονται αυτά, την ώρα που το κλάμα για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια δεν λέει να κοπάσει. Όπως λένε τα στοιχεία των τραπεζών, το 49% των δανείων που έχουν χορηγήσει εξυπηρετείται πλημμελώς ή δεν εξυπηρετείται καθόλου. Κι όταν λέμε το 49%, μιλάμε για περίπου εκατό δισ. ευρώ, όχι για πενταροδεκάρες. Κι όπως εξηγούν πολλοί "σοβαροί" αναλυτές (Τζήμερος, Κώνστας, Κούρος κλπ), για να κυκλοφορήσει χρήμα στην αγορά πρέπει να πληρώσουν εκείνοι που χρωστάνε. Πρέπει να πληρώσουν είτε με το καλό είτε με το άγριο.

Η ηλιθιότητα του bitcoin

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Ελάχιστες φορές στην ζωή μου απέφυγα να εμπλακώ σε κάποια συζήτηση. Κι αυτές αφορούσαν μόνο περιπτώσεις όπου ήξερα πως η άποψη που θα διατύπωνα θα στενοχωρούσε κάποιον στην παρέα, τον οποίο δεν ήθελα να στενοχωρήσω. Όμως, πολλές φορές το αντικείμενο της συζήτησης με εκπλήσσει, καθώς υποδηλώνει ένα επίπεδο άγνοιας που ενδόμυχα πιστεύω πως δεν ταιριάζει σε μια εποχή όπου κατακλυζόμαστε καθημερινά από έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών. Τέτοιας μορφής ήταν η έκπληξη που ένοιωσα χτες το απόγευμα, όταν ο συνάδελφος με ρώτησε με απολύτως σοβαρό ύφος: "Θοδωρή, τι γνώμη έχεις για το bitcoin;".

Προσέξτε ότι η ερώτηση δείχνει πεντακάθαρα πως ο συνάδελφος γνώριζε το bitcoin. Ήξερε ότι πρόκειται για ένα ψηφιακό νόμισμα (κρυπτονόμισμα, όπως αποκαλείται), το οποίο γεννιέται από το πουθενά και δεν αντιπροσωπεύει κάτι χειροπιαστό. Για την γνώμη μου ενδιαφερόταν. Του την είπα. Και λέω να την γράψω κιόλας, ώστε να μπορώ να παραπέμπω εδώ όποιον άλλο με ρωτήσει το ίδιο πράγμα στο μέλλον, επειδή πάντα θα βαριέμαι να απαντώ σε κουτές ερωτήσεις.

Διαχρονική εξέλιξη της τιμής του bitcoin

Η γερμανική αποταμίευση

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Το παραμύθι είναι παλιό αλλά πάντα υπάρχουν χείλη πρόθυμα να το αναπαράγουν, ώτα ευήκοα να το αποδεχτούν και κεφάλια έτοιμα να κουνηθούν συγκαταβατικά στο άκουσμά του: είμαστε ένας λαός τεμπέληδων και καλοπερασάκηδων, που έχουμε μάθει να τρώμε όχι μόνο όσα βγάζουμε αλλά να παίρνουμε και δανεικά από πάνω και που δεν πρόκειται ποτέ να βρούμε στον ήλιο μοίρα αν δεν αλλάξουμε μυαλά. Κι επειδή κάθε καθώς πρέπει παραμύθι πρέπει να έχει κι ένα ηθικό δίδαγμα, το εν λόγω προβάλλει ως παράδειγμα προς μίμηση τον γερμανικό λαό, ο οποίος καταναλώνει ελάχιστα και αποταμιεύει πολλά, συντείνοντας έτσι στο να γίνει η χώρα του μεγάλη και τρανή.

Δεν πρόκειται να ασχοληθώ με το παραμύθι καθ' εαυτό, καθ' όσον δεν έχει νόημα να προσπαθήσω να πείσω τους ανεγκέφαλους ότι δεν είναι δυνατόν να χαρακτηρίζεται ως καλοπερασάκιας ένας λαός του οποίου το επίπεδο ποιότητας ζωής έχει καταβαραθρωθεί και το προσδόκιμο ζωής του άρχισε να μειώνεται λόγω κακής διατροφής και κακής περίθαλψης. Μήτε θα μπω στον κόπο να θυμίσω πως ούτε οι πατεράδες μας ήσαν καλοπερασάκηδες, εφ' όσον μετανάστευαν κατά χιλιάδες για να βρουν μεροκάματο αλλά ούτε και οι παππούδες μας ή οι προπάπποι μας, που πέρασαν την μισή τους νιότη πολεμώντας κάπου. Αυτά τα καταλαβαίνει όποιος έχει ένα κουκούτσι μυαλό στο κεφάλι του. Εδώ θα ασχοληθώ με το ηθικό δίδαγμα του παραμυθιού, διερευνώντας την πραγματική του διάσταση.

"Αποταμιευτές" στην Γερμανία (αριστερά) και στην Ελλάδα (δεξιά)

Πόσο καθαρή θα είναι η "καθαρή έξοδος";

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Όπως διατυμπανίζει σε κάθε ευκαιρία η κυβέρνηση, σε σαράντα περίπου μέρες βγαίνουμε από τα μνημόνια, σε μια "καθαρή έξοδο" με το κεφάλι ψηλά. Κι όπως επιμένουν όσοι καταλαβαίνουν, σε σαράντα περίπου μέρες δεν λήγει κανένα μνημόνιο αλλά η τρέχουσα δανειακή σύμβαση και μαζί της λήγει το πρόγραμμα στήριξης, πράγμα που σημαίνει ότι από κει και πέρα πρέπει να ψάχνουμε μόνοι μας για δανεικά στην ελεύθερη αγορά, προκειμένου να παραμείνουμε συνεπείς στις μνημονιακές μας υποχρεώσεις, οι οποίες πάνε μέχρι το 2062 και βλέπουμε.

Έτσι κι αλλιώς, όμως, το τέλος της δανειακής σύμβασης και η έξοδός μας στις αγορές είναι δεδομένα που έχουν την δική τους σημασία. Ας προσπαθήσουμε να ρίξουμε μια ψύχραιμη ματιά στις συνθήκες υπό τις οποίες θα κληθούμε να κολυμπήσουμε μόνοι μας στα βαθειά νερά. Κι εν πρώτοις, ας δούμε αν υπάρχουν θετικές προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο ή, τουλάχιστον, αν υπάρχουν κάποια δεδομένα, τα οποία κάποιοι χαρακτηρίζουν ως θετικά.

Το μαξιλάρι της εξόδου

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Έμειναν κάπου εβδομήντα ημέρες για να φτάσουμε στο τέλος τής τελευταίας δανειακής σύμβασης, που υπογράψαμε ως χώρα το καλοκαίρι τού 2015. Πολλοί μιλάνε ήδη για "οριστική έξοδο από τα μνημόνια" και ακόμη περισσότεροι αναμένεται να κάνουν το ίδιο τις επόμενες ημέρες, όμως το ιστολόγιο έχει τονίσει κατ' επανάληψη ότι τα μνημόνια θα συνεχίσουν να υφίστανται επί πολλά χρόνια ακόμη. Εκείνο που θα τελειώσει, είναι αυτό που είπαμε στην αρχή: η παρούσα δανειακή σύμβαση. Η διαφορά είναι τεράστια και όσοι δεν την αντιλαμβάνονται πλήρως ας συνεχίσουν την ανάγνωση με προσοχή.

Το 2010, η τότε κυβέρνηση της χώρας διαπίστωσε ότι τα ελλείμματα και τα χρέη μας ήσαν τόσο μεγάλα ώστε σύντομα θα αντιμετωπίζαμε σοβαρώτατο πρόβλημα στην χρηματοδότησή μας, είτε επειδή οι αγορές θα ήσαν απρόθυμες να δανείσουν μια τόσο ελλειμματική οικονομία είτε επειδή τα επιτόκια που θα μας ζητούσαν θα ήσαν υπέρογκα, λόγω του υψηλού κινδύνου. Έτσι, αποφάσισε να προσφύγει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ή, όπως συνηθίσαμε να λέμε, στην τρόικα και στους θεσμούς. Εκείνοι μας έδωσαν δανεικά με ικανοποιητικό εν πολλοίς (υψηλό μεν αλλά χαμηλότερο από τους άλλους) επιτόκιο αλλά για να εξασφαλιστούν, μας ζήτησαν να υπογράψουμε τα περίφημα μνημόνια. Αυτή είναι η ιστορία, μμέσα σε λίγες αράδες.

[Γράφημα: εφημ. Καθημερινή, 21/5/2018]

Συντάξεις: οκτώ χρόνια περικοπών

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Χτες σας υποσχέθηκα πως σε τούτο το σημείωμα θα επιχειρήσουμε μια καταγραφή των δεκάδων μειώσεων που έχουν υποστεί οι συντάξεις κατά την τελευταία οκταετία. Είπα να ασχοληθούμε μόνο με τα χρόνια της κρίσης επειδή αν πιάναμε το θέμα από παλιότερα δεν θα βγάζαμε άκρη με τόσους και τόσους κάλφες που έκαναν πρακτική πάνω στην περικοπή των συντάξεων (Σιούφας, Σπράος, Γιαννίτσης, Ρέππας, Πετραλιά κλπ κλπ). Πάμε, λοιπόν, να δούμε επί τροχάδην όλα τα σχετικά νομοθετήματα ένα προς ένα:

(1) Ν. 3845/2010
Καλή αρχή, λοιπόν, με έναν νόμο-καρμανιόλα, ο οποίος δημοσιεύεται στις 6 Μαΐου 2010, δηλαδή δυο μέρες πριν υπογραφεί το πρώτο μνημόνιο. Είναι ο νόμος που αντικατέστησε τον 13ο και τον 14ο μισθό των δημοσίων υπαλλήλων και των συνταξιούχων με επιδόματα. Για τους συνταξιούχους, το Δώρο Χριστουγέννων αντικαταστάθηκε με επίδομα 400 ευρώ (ήταν ολόκληρη σύνταξη) ενώ το Δώρο Πάσχα και το Επίδομα Αδείας με επίδομα 200 ευρώ (ήταν μισή σύνταξη) το καθένα. Πέντε μέρες αργότερα, δημοσιεύεται ο Ν. 3847/2010, ο οποίος περιορίζει αυτά τα επιδόματα σε όσους συνταξιούχους λέχουν υπερβεί το 60 έτος τους και παίρνουν συνολικά μηνιαίες συντάξεις μέχρι 2.500 ευρώ.

(2) Ν. 3863/2010 και Ν. 3865/2010
Πρόκειται για δυο νόμους, οι οποίοι δημοσιεύονται με διαφορά 6 ημερών (15 και 21 Ιουλίου) και πάνε ζευγάρι, καθώς ο δεύτερος συμπληρώνει τον πρώτο. Εδώ έχουμε την μεταρρύθμιση Λοβέρδου (πιο σωστά: Λοβέρδου-Κουτρουμάνη), πάνω στην οποία πάτησαν όλοι οι μεταγενέστεροι νόμοι, ακόμη και ο τελευταίος νόμος Κατρούγκαλου. Οι νόμοι αυτοί προβλέπουν νέο τρόπο υπολογισμού των συντάξεων, ο οποίος όμως θα εφαρμοστεί από το 2015. Με βάση αυτόν τον νέο υπολογισμό, επιφέρεται κατ' αρχήν μια μικρή μείωση στις συντάξεις, η οποία μεγαλώνει σε βάθος χρόνου. Παράλληλα, ο Ν. 3865/2010 (α) καθιερώνει την ειδική εισφορά αλληλεγγύης συνταξιούχων, 3%-13%, για συντάξεις άνω των 1.400 ευρώ, (β) επιβάλλει μείωση των επικουρικών συντάξεων από 3% έως και 10%.

Γ. Κουτρουμάνης, Α.Λοβέρδος: Στους νόμους τους στηρίχθηκε η κατοπινή ασφαλιστική νομοθεσία.

Οι μύθοι των συντάξεων

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Άρχισε πριν λίγη ώρα στην ολομέλεια της βουλής (φυσικά, με την γνωστή, πλήρως αντιδημοκρατική διαδικασία του κατεπείγοντος) η συζήτηση για το "Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2019-2022", δηλαδή για "μνημόνιο μετά τα μνημόνια". Σ' αυτό περιλαμβάνονται τα 88 προαπαιτούμενα για την τέταρτη αξιολόγηση, ήτοι μια σειρά δεκάδων μέτρων από τα οποία ο χιλιοβασανισμένος απλός πολίτης δεν έχει τίποτε καλό να περιμένει. Ανάμεσα σ' αυτά τα μέτρα φιγουράρει η νέα μείωση των συντάξεων, η οποία θα προκύψει από τον επανυπολογισμό των συντάξεων με βάση τον νόμο Κατρούγκαλου. Αυτή η μείωση μπορεί να φτάσει μέχρι και το 18%, δηλαδή μπορεί να οδηγήσει σε ετήσια απώλεια μεγαλύτερη από δυο μηνιάτικα.

Η αλήθεια είναι ότι η συνταξιοδοτική δαπάνη συνιστά ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης. Η βάση τού προβλήματος βρίσκεται στο γεγονός ότι η Ευρώπη γερνάει, άρα αυξάνεται συνεχώς το ποσοστό των συνταξιούχων. Πρωταθλήτρια στους ηλικιωμένους είναι η Ιταλία με το 27% του πληθυσμού της να φέρει πάνω από 60 χρόνια στις πλάτες του, ακολουθεί η Γερμανία με 26% και έπονται Ελλάδα, Βουλγαρία, Πορτογαλία και Φινλανδία με 25%.

Το πρόβλημα της Ελλάδας γίνεται ακόμη μεγαλύτερο, λόγω της υψηλής της ανεργίας. Θεωρητικά, ένα ασφαλιστικό σύστημα πληρώνει συντάξεις εισπράττοντας εισφορές από τους εργαζόμενους. Το θέμα είναι ότι στην χώρα μας αντιστοιχούν μόλις 1,35 εργαζόμενοι σε κάθε συνταξιούχο, την ώρα που η αντίστοιχη αναλογία στην Πορτογαλία είναι 1,86 και στην Γαλλία 2,01 ενώ στην Ισπανία εκτινάσσεται στο 3,28.

Διλήμματα και μπαμπούλες

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Είχα πολύ καιρό να ακούσω την αποστροφή που άκουσα χτες αλλά διαπίστωσα ότι εξακολουθεί να μου ανεβάζει το αίμα στο κεφάλι με την ίδια ταχύτητα και την ίδια αποτελεσματικότητα: "Αν ο ΣυΡιζΑ αποτύχει, έρχεται η Χρυσή Αυγή".

Τέτοιας μορφής διλήμματα έχουν γίνει πολλές φορές viral (για να μεταχειριστώ κι εγώ μια χαζομάρα τού συρμού) κατά την μεταπολίτευση. Νωρίς-νωρίς, από το 1974 κιόλας, ο Μίκης Θεοδωράκης εμπνεύσθηκε εκείνο το αλήστου μνήμης "Ή Καραμανλής ή τανκς". Αργότερα, όταν αποδείχθηκε ότι το ΠαΣοΚ είχε τόση σχέση με τον σοσιαλισμό όση η Νέα Δημοκρατία με τον κομμουνισμό, έπρεπε να αποφασίσουμε ανάμεσα στο να ξαναψηφίσουμε ΠαΣοΚ και στο να ξανάρθει η δεξιά. Ακόμη κι όταν η περίφραση "σοσιαλιστικό ΠαΣοΚ" κατάντησε ανέκδοτο, στις προεκλογικές συγκεντρώσεις τού Κώστα Σημίτη και του Γιώργου Παπανδρέου συνέχισε να αντηχεί το σύνθημα "ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει δεξιά".

Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει αλλά παραμένουν ίδια. Η δεξιά παρουσιάζει τέτοια ροπή προς την φαιδρότητα ώστε έχει πάψει πλέον να εμφανίζεται ως μπαμπούλας. Από την άλλη, η αριστερά, έχοντας γευτεί τους καρπούς της εξουσίας, δεν έχει κανένα λόγο να φοβάται. Παράλληλα, τα πάσης φύσεως απειλητικά μπουρδολογήματα περί διώξεων, ειδικών δικαστηρίων κλπ κλπ δεν είναι ικανά να φοβίσουν ούτε μικρό παιδί ώστε να φάει το φαγητό του. Όμως, η ανάγκη για τεχνητή συσπείρωση επιβάλλει την ύπαρξη ενός μπαμπούλα. Κι αν τέτοιος μπαμπούλας δεν υπάρχει, πρέπει να επινοηθεί.

Το «μαρξιστικό» υπόβαθρο της βλακείας…

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Εκείνο που με ζοχαδιάζει στην πολιτική καθημερινότητα, δεν είναι που τα μέλη και οι χειροκροτητές τού ΣυΡιζΑ επιμένουν να αυτοπροσδιορίζονται ως αριστεροί. Αυτό μάλλον με κάνει να γελάω και έχει πάψει να με χαλάει εδώ και πολλά χρόνια. Εκείνο που πραγματικά με ζοχαδιάζει είναι που οι κάθε λογής γιαλαντζί αριστεροί πιστεύουν ότι οι -θεωρητικές και πρακτικές- παλινδρομήσεις τους έχουν μαρξιστικό υπόβαθρο και επιμένουν να επικαλούνται είτε τον παππού Κάρολο είτε τον θείο Βλαδίμηρο για να δικαιολογήσουν τις επιλογές τους. Σ' αυτές τις λίαν εκνευριστικές περιπτώσεις, η ευγενέστερη αντίδρασή μου προς τον ομιλούντα "αριστερό" είναι ένα απλό "μη λες βλακείες".

Τι είναι βλακεία; Θεωρητικά, ο όρος αποδίδεται με την περίφραση "ανισορροπία νόησης", εξ ου και ο βλάκας λέγεται και ανισόρροπος. Με απλούστερο τρόπο, μπορούμε να ορίσουμε ως βλακεία την αδυναμία αντίληψης του σωστού. Σύνηθες χαρακτηριστικό των βλακών είναι η δευτεροβάθμια βλακεία, δηλαδή η τάση να χαρακτηρίζουν βλάκες εκείνους οι οποίοι πράττουν το σωστό, μόνο και μόνο επειδή η δική τους -αντικειμενικά εσφαλμένη- αντίληψη δεν συμφωνεί με τις επιλογές των άλλων. Βέβαια, σ' αυτό το σημείο θα μπορούσε κάποιος να αντιτείνει ότι συχνά το "σωστό" δεν είναι αυστηρά καθορισμένο, με συνέπεια να υπάρχουν περισσότερες από μία σωστές αντιλήψεις του ίδιου θέματος, ανάλογα με την γωνία θέασής του. Το πρόβλημα, λοιπόν, εστιάζεται στο πόσα "σωστά" υπάρχουν κάθε φορά ή πόσες γωνίες θέασης υπάρχουν κάθε φορά.

Το έθνος-κράτος επιστρέφει μετά την κρίση

Από εκδήλωση στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια των ΗΠΑ, 21/11/2016: 

Αριστερά ο καθηγητής ιστορίας Μαρκ Μαζάουερ. Δεξιά ο τούρκος συγγραφέας Ορχάν Παμούκ

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Το εθνικό κράτος κάνει την επιστροφή του; Σίγουρα έτσι φαίνεται. Παλιομοδίτικες διακρατικές συγκρούσεις εκτυλίσσονται στην Θάλασσα της Κίνας και τα δυτικά σύνορα της Ρωσίας. Οι διακρατικές συναντήσεις χαρακτηρίζονται από ασυνήθιστες εντάσεις. Η παραδοσιακή διπλωματία είναι εκείνη που μετράει σε ζητήματα από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν μέχρι την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Ωστόσο η κυρίαρχη άποψη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν ότι η παγκοσμιοποίηση θα φέρει την μεταμόρφωση του πλανήτη μέσα από μη κρατικούς παράγοντες. Η λήξη του ψυχρού πολέμου προκάλεσε μια, σχεδόν μαρξιστική προσδοκία, ότι το κράτος θα ατονήσει, υπό την σκιά τής ελεύθερης ροής χρήματος και αγαθών και υπονομευόμενο από εξω-κρατικούς παράγοντες, εκ των οποίων οι τρομοκρατικές ομάδες ήταν οι πλέον προφανείς αλλά όχι οι μόνοι. Ήταν μια προσδοκία την οποία μοιραζόταν όλο το πολιτικό στερέωμα.

Τρία χρόνια κοροϊδίας

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Συμπληρώσαμε, λοιπόν, τρία χρόνια αριστερά. Η πρώτη μας φορά αριστερά. Κι όπως όλες οι πρώτες φορές, είχε κι αυτή τα δικά της προβλήματα προσαρμογής. Δηλαδή, εδώ που τα λέμε, δεν ήσαν και πολλά αυτά τα προβλήματα. Ένα ήταν όλο κι όλο. Το πώς θα μετασχηματίσουμε τις λογής-λογής υποσχέσεις του παρελθόντος από απλά παραμύθια σε κανονική κοροϊδία, χωρίς να μας πάρουν με τις λεμονόκουπες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου μετασχηματισμού αποτελεί εκείνο το αλήστου μνήμης δημοψήφισμα του 2015. Σήμερα, η σύζυγος του πρωθυπουργού επιμένει να δηλώνει ανερυθριάστως ότι ο κ. Τσίπρας "δεν πρόδωσε, δεν εξαπάτησε και δεν είπε ψέματα", την ώρα που σε όλα τα σεμινάρια εξαπάτησης διδάσκεται ως παραδειγματικός ο τρόπος με τον οποίο διαστρεβλώθηκε πλήρως η καραμπινάτη ετυμηγορία τού ελληνικού λαού.

[του Κώστα Μητρόπουλου]

Υψηλού επιπέδου μετασχηματισμός υπόσχεσης σε κοροϊδία είναι κι αυτό που συμβαίνει με τους πλειστηριασμούς των πρώτων κατοικιών. Στην αρχή, το απόλυτο "κανένα σπίτι στα χέρια τραπεζίτη" πήρε έναν αστερίσκο, ο οποίος εξηγούσε ότι με την λέξη "σπίτι" εννοούμε μόνο την πρώτη κατοικία. Στην συνέχεια, ο πρωθυπουργός δεσμεύτηκε ότι δεν θα επιτρέψει ποτέ στις τράπεζες να εκπλειστηριάσουν την πρώτη κατοικία οποιουδήποτε οφειλέτη. Είναι πράγματι αξιοθαύμαστος ο "τσαμπουκάς" ενός πρωθυπουργού, ο οποίος προτιμάει να παίρνει όλο το θέμα στην πλάτη του αντί να κάνει το πολύ απλούστερο και πλήρως ευνόητο: να ψηφίσει έναν σχετικό νόμο! Είθισται στην πολιτική να αναλαμβάνουν δεσμεύσεις εκείνοι που ΔΕΝ κυβερνούν, δηλαδή τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Όταν έχεις την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, δεν υπάρχει λόγος να δεσμεύεσαι. Υλοποιείς κατ' ευθείαν.

Fiat money

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Λέγεται πως το 1838 ο Μάγερ Άμσελ Ρότσιλντ είπε την εξής φράση, η οποία έμελλε να μείνει παροιμιώδης: "Δώστε μου την άδεια να εκδίδω και να ελέγχω τα χρήματα ενός έθνους και δεν με νοιάζει ποιος φτιάχνει τους νόμους του". Αν και, κατά πάσα πιθανότητα, πρόκειται περί μύθου (*), η κυνική αυτή φράση αποδίδει την πραγματικότητα, βάσει της οποίας αποδεικνύεται ότι όντως όσοι ελέγχουν το χρήμα βρίσκονται πάνω και πέρα από τους νόμους.

Σε προηγούμενα σημειώματα προσπαθήσαμε να δείξουμε την διαδικασία με την οποία φτιάχνεται το "λογιστικό χρήμα", αυτό που διεθνώς αποκαλείται Fiat Money, δηλαδή φτιαχτό χρήμα. Μπορεί για τον αδαή περί τα οικονομικά πολίτη αυτή η "δημιουργία" να είναι δυσνόητη αλλά ο γνωστός καναδοπολιτειακός οικονομολόγος Τζον Κέννεθ Γκαλμπραίηθ επιμένει ότι "η διαδικασία με την οποία φτιάχνεται το χρήμα είναι τόσο απλή ώστε το μυαλό αηδιάζει" (**). Και όπως είπαμε, η εν λόγω δημιουργία χρήματος γίνεται μέσω δανεισμού, με την δημιουργία πιστώσεων.

Νέο Δελχί, 6/11/1961: Ο πρωθυπουργός Τζαβαχαρλάλ Νεχρού υποδέχεται τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζον Κέννεντυ και τον αντιπρόεδρο Λύντον Τζόνσον. Δεξιά του ο πανύψηλος πρέσβυς των ΗΠΑ στην Ινδία Τζον Κέννεθ Γκαλμπραίηθ.

Μην αποπληρώνετε τα δάνειά σας!

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Στην κουβέντα που ανοίξαμε τούτη την εβδομάδα περί τα οικονομικά, κάναμε λόγο και για το χρήμα το οποίο δημιουργούν οι τράπεζες. Ευκαιρίας δοθείσης, λοιπόν, ας πούμε ακόμη δυο-τρία λόγια πάνω σ' αυτό το εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα τής δημιουργίας χρήματος.

Μπορεί το χρήμα να τυπώνεται μόνο από τις κεντρικές τράπεζες αλλά ο μεγαλύτερος όγκος του δημιουργείται από τις εμπορικές τράπεζες. Το χρήμα που κυκλοφορεί στην φυσική μορφή των χαρτονομισμάτων αντιστοιχεί σε λιγώτερο από το 10% του συνολικά κυκλοφορούντος. Το υπόλοιπο 90+% είναι λογιστικό χρήμα, κάτι σαν τον κοπανιστό αέρα που αναφέραμε στο χτεσινό σημείωμά μας. Πώς δημιουργείται όλο αυτό το χρήμα; Με τον τρόπο που είπαμε χτες: μέσω δανείων. Ας το εξηγήσουμε λίγο αυτό.

Χρωστάμε, ναι. Αλλά σε ποιόν;

 Σερ Ρόμπερτ Πηλ (1788-1850): Πρωθυπουργός της Αγγλίας και εμπνευστής του Τραπεζικού Νόμου

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Στα πρόσφατα κείμενά μας κάναμε ορισμένες αναφορές στο υπέρογκο δημόσιο χρέος που έχουν ορισμένες χώρες. Εκείνο που δεν σημειώσαμε είναι ότι και οι υπόλοιπες χώρες του κόσμου έχουν δημόσιο χρέος, το οποίο απλώς δεν θεωρείται υπέρογκο. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει χώρα πάνω σ' αυτόν τον πλανήτη που να μη χρωστάει. Και κάπου εδώ επανέρχεται το κλασσικό ερώτημα των αδαών περί τα οικονομικά: αφού όλοι χρωστάμε, σε ποιόν χρωστάμε;

Για να έχει νόημα η απάντηση, δεν θα σας την δώσω μονολεκτικά. Επειδή ιστορικά επιβεβαιώνεται η μαρξική θέση ότι η οικονομία επιβάλλει την πολιτική, εκτιμώ ότι η σώφρων σκέψη και οι ορθές αποφάσεις των πολιτών προϋποθέτουν στοιχειώδεις γνώσεις των λειτουργιών της οικονομίας. Προς τούτο, προτίθεμαι να κουράσω τον αναγνώστη, δίνοντάς του το υλικό που απαιτείται για να καταλάβει το πώς παίζεται το παιχνίδι και να βγάλει μόνος του τα συμπεράσματα.

Μια φορά κι έναν καιρό, λοιπόν, συγκεκριμένα δε στις 19 Ιουλίου 1844, η μεγάλη Βρεττανία θεσμοθέτησε τον περίφημο Τραπεζικό Νόμο του Peel (Peel Banking Act), ο οποίος πολύ σύντομα υιοθετήθηκε από όλον τον κόσμο, έστω και με μικρές παραλλαγές. Βάσει αυτού του νόμου, οι εκδότριες τράπεζες ήσαν υποχρεωμένες να καλύπτουν πλήρως και απολύτως τα χρήματα που τύπωναν. Θυμάστε τα παλιά χαρτονομίσματα της δραχμής, π.χ. το χιλιάρικο; Κάτω από το ολογράφως αποτυπωμένο "Δραχμαί Χίλιαι" έγραφε με μικρότερα γράμματα "Πληρωτέαι επί τη εμφανίσει". Θυμάστε, επίσης, ότι τα χαρτονομίσματα λέγονται και τραπεζογραμμάτια; Αυτά, δηλαδή, δεν είναι λεφτά αλλά ισοδυναμούν με λεφτά, εφ' όσον η εκδότρια τράπεζα δεσμεύεται να δώσει το ανάλογο χρηματικό ποσό σε όποιον απλώς της τα δείξει. Για να έχει νόημα η δέσμευση, η τράπεζα πρέπει να διαθέτει τα αντίστοιχα χρήματα την ώρα που εκδίδει τα τραπεζογραμμάτια, αλλιώς μιλάμε είτε για πλαστογραφία είτε για έκδοση ακάλυπτων γραμματίων.

Το χρέος του δημοσίου και η περιουσία του

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Ας πάρουμε δυο μεγάλες εταιρείες που παράγουν και εμπορεύονται είδη οικιακής και προσωπικής χρήσεως (καλλυντικά, απορρυπαντικά, χαρτικά κλπ). Η μια έχει συνολικά χρέη ένα δισ. ευρώ και η άλλη έχει 70 δισ. ευρώ. Τί θα απαντούσατε αν σας ρωτούσα ποια από τις δυο στέκεται καλύτερα και ποια χρειάζεται επειγόντως επέμβαση σωτηρίας αλλιώς θα καταρρεύσει;

Αν βιαστήκατε να απαντήσετε ότι η πρώτη εταιρεία πάει καλά και η δεύτερη είναι για φούντο, προφανώς οι γνώσεις σας περί τα οικονομικά συναγωνίζονται τις δικές μου περί την αεροναυπηγική. Το ύψος των χρεών από μόνο του δεν δείχνει σε καμμιά περίπτωση την οικονομική κατάσταση του χρεώστη, είτε αυτός είναι εταιρεία είτε είναι πρόσωπο. Για να δείξει κάτι, πρέπει να εξετάζεται σε συνάρτηση με την περιουσία του χρεώστη. Για παράδειγμα, ένα χρέος εκατό χιλιάδων ευρώ είναι ικανό να γονατίσει εμένα αλλά τον Μπιλ Γκέητς θα τον ενοχλούσε λιγώτερο από μια τρίχα στην σούπα του. Και για να κάνω σαφέστερα όλα τούτα, να σας πω ότι οι δυο εταιρείες του παραπάνω παραδείγματος (με τα ποσά στρογγυλοποιημένα, βέβαια) είναι υπαρκτές: λίγο πάνω από ένα δισ. χρωστούσε ο Μαρινόπουλος όταν κατέρρευσε ενώ κάπου 70 δισ. είναι σήμερα οι υποχρεώσεις τού κολοσσού που λέγεται Πρόκτερ & Γκαμπλ.

31/10/2011: Οι επί κεφαλής της "Πρωτοβουλίας ΚΑΠΑ" (Κρατική Ακίνητη Περιουσία και Αξιοποίηση) Γιάννης Στουρνάρας και Στέφανος Μάνος παρουσιάζουν πρόταση "αξιοποίησης" της δημόσιας περιουσίας.

Η εργατική τάξη θα εκπροσωπηθεί από τον εργοδότη της;

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Κάτι η κουβέντα που άνοιξε χάρη στο προχτεσινό κείμενο για την Κύπρο, κάτι που δεν μπορώ να καταπιώ με τίποτε αυτόν τον Μάικ Σπανό που υποστηρίζει το ΑΚΕΛ για πρόεδρο στις προσεχείς προεδρικές εκλογές και κάτι που η φούρια της δουλειάς με πιέζει από παντού, θυμήθηκα ένα άρθρο που διάβασα πρόσφατα στο κυπριακό ιστότοπο "Αγκάρρα". Το αναδημοσιεύω με μερικές ανώδυνες επεμβάσεις στην δομή και την ορθογραφία του. Σημειώστε ότι ο αρθρογράφος αναφέρεται στο ΑΚΕΛ όχι ως κομμουνιστικό κόμμα αλλά ως "αριστερά" (τα εισαγωγικά δικά του):]

"Τα κράτη δεν ασχολούνται πλέον με την διοίκηση και αφοσιώνονται στην αστυνόμευση. Οι πρόεδροι μετατρέπονται σε διαχειριστές ξένων εταιριών. Οι υπουργοί οικονομικών είναι καλοί διερμηνείς. Οι βιομήχανοι μετατρέπονται σε εισαγωγείς. Οι πολλοί εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από τα περισσεύματα των λίγων. Οι εργαζόμενοι χάνουν τις δουλειές τους. Οι αγρότες χάνουν την γη τους. Τα παιδιά χάνουν την παιδική τους ηλικία. Οι νέοι χάνουν την επιθυμία να πιστεύουν. Οι ηλικιωμένοι χάνουν την σύνταξή τους. “Η ζωή είναι λαχείο”, ισχυρίζονται όσοι κερδίζουν"  (Eduardo Galeano).

Η Θέμις τό 'χει χάσει

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Ο άνθρωπος ήταν απλήρωτος από τον εργοδότη του επί επτά συναπτούς μήνες, από την πρωτοχρονιά μέχρι τέλους Ιουλίου του 2008. Κάπου εκεί αποφάσισε να πάψει να δουλεύει τζάμπα και να βρει μια άλλη δουλειά που θα του εξασφάλιζε τουλάχιστον το φαγητό του. Έτσι κι έκανε αλλά ταυτόχρονα είπε να μη χαρίσει τα κόπια του στον μπαταχτσή εργοδότη του και να τα διεκδικήσει δικαστικώς. Έστειλε, λοιπόν, στο πρώην αφεντικό του μια πανταχούσα, τόσα για τα μηνιάτικα, τόσα για τα δώρα εορτών, τόσα για το επίδομα αδείας... Αλλά και τόσα για αποζημίωση επειδή με απέλυσες.

Κάπου εκεί άρχισαν τα ωραία, "εγώ δεν σε απέλυσα, μόνος σου έφυγες άρα μη ζητάς αποζημίωση" , "εγώ δεν ήθελα να φύγω, εσύ με ανάγκασες αφού δεν με πλήρωνες", "θα σου τα έδινα αλλά είχα κάτι δυσκολίες" και τα τοιαύτα, φτάνει η υπόθεση στο δικαστήριο. Το ψάχνουν το θέμα οι δικαστές και κάνουν μια απλή σκέψη:

[Σκίτσο του Soter, 8/2/2013]

Όταν πάει κάποιος για δουλειά, κάνει μια σύμβαση με τον εργοδότη του: εγώ θα σου δουλεύω κι εσύ θα με πληρώνεις. Κάθε πότε; Μπορεί κάθε βδομάδα, μπορεί κάθε δεκαπέντε, μπορεί μια φορά τον μήνα αλλά κάθε μήνα θα καθαρίζουμε τα πιάτα μας. Κι όταν λέμε "κάθε μήνα" εννοούμε ότι, βάσει νόμου, μέχρι τις 5 κάθε μήνα πρέπει να έχει τακτοποιηθεί ο προηγούμενος. Αφού, λοιπόν, ο εργοδότης δεν τήρησε τις δικές του υποχρεώσεις από την σύμβαση, θεωρείται ότι αυτή η σύμβαση πέφτει σε βάρος του ή, όπως λένε οι μορφωμένοι, η σύμβαση καταγγέλεται. Κι όπως γίνεται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη, όταν μια σύμβαση καταγγέλεται με ευθύνη κάποιου, αυτός ο κάποιος οφείλει αποζημίωση. Άρα, πλήρωνε κύριε εργοδότα. Καλά ως εδώ;

Πολιτική ανθρωπογεωγραφία

Αλέκος Αλαβάνος, Αλέξης Τσίπρας. Από το 5,04% του 2007 και το 4,60% του 2009…

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Αν θέλαμε να σημειώσουμε την πλέον εντυπωσιακή εξέλιξη που σημειώθηκε στα πολιτικά πράγματα της χώρας κατά την τελευταία πενταετία, δεν θα αναφερόμασταν ούτε στην καταβαράθρωση του πάλαι ποτέ κραταιού ΠαΣοΚ ούτε στην ανάδειξη της ναζιστικής Χρυσής Αυγής σε κοινοβουλευτικό κόμμα. Δίχως πολλή σκέψη θα υπογραμμίζαμε την εξωπραγματική άνοδο του ΣυΡιζΑ, που βρέθηκε από το ταπεινό 3% του "μπαίνω - δεν μπαίνω στην βουλή" στους κυβερνητικούς θώκους.

Αλήθεια, πώς οι 315.000 ψηφοφόροι του 2009 έγιναν 1.061.000 τον Μάιο και 1.655.000 τον Ιούνιο του 2012, αναδεικνύνοντας τον ΣυΡιζΑ σε δεύτερη κοινοβουλευτική δύναμη; Και πού βρέθηκαν ακόμη 600.000 άνθρωποι, που έκαναν με το κουκί τους το 2015 πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα; Η πρόχειρη απάντηση, η οποία δίνεται συνήθως, είναι ότι μετακόμισαν στην Κουμουνδούρου οι οπαδοί -και πολλά στελέχη- του ΠαΣοΚ. Οπωσδήποτε, η εν λόγω άποψη δεν μπορεί να θεωρηθεί λαθεμένη, τουλάχιστον κατ' αρχήν. Όμως, από την μια ενέχει μεγάλο βαθμό αυθαιρεσίας περιορίζοντας την δεξαμενή 1.950.000 ψήφων κι από την άλλη δεν δείχνει το ποιοι είναι αυτοί που μεταστεγάστηκαν. Ποια είναι στ' αλήθεια η ανθρωπογεωγραφία εκείνων που στήριξαν με την ψήφο τους την ανάδειξη μιας "πρώτη φορά αριστερά" κυβέρνησης;

Μακάριος ύπνος

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Το ερώτημα είναι ευθύ και αδυσώπητο: πρέπει να μας ανησυχεί η τουρκική προκλητικότητα ή όχι; Εκ πρώτης όψεως, όταν βλέπεις τον γείτονα να διεκδικεί ένα κομμάτι από το χωράφι σου, είναι φυσικό να ανησυχείς, όσους τίτλους ιδιοκτησίας κι αν έχεις. Ειδικά, μάλιστα, αν υπάρχουν κάποιοι τρίτοι που, αντί να σου πάρουν το μέρος, αναρωτιούνται μήπως και ο γείτονάς σου έχει δίκιο τελικά. Από την άλλη, υπάρχουν και κάποιοι ψύχραιμοι (τουλάχιστον, έτσι δείχνουν), οι οποίοι επιμένουν πως η έξαρση αυτής της προκλητικότητας αποσκοπεί σε εσωτερική κατανάλωση και θα ξεφουσκώσει μετά το δημοψήφισμα της 16ης Απριλίου.

Δεν είμαστε μάντεις ώστε να γνωρίζουμε με ασφάλεια τι θα συμβεί μετά το δημοψήφισμα, όταν μάλιστα δεν γνωρίζουμε τι θα βγει από την κάλπη. Καθ' όσον, άλλες εξελίξεις θα υπάρξουν αν νικήσει ο Ερντογκάν κι άλλες αν χάσει. Αλλά και στις δυο περιπτώσεις, το τι θα ακολουθήσει θα εξαρτηθεί από την ευρύτητα του αποτελέσματος. Αλλιώς θα αντιδράσει ο "σουλτάνος" αν το αποτέλεσμα κριθεί για λίγες χιλιάδες ψήφων κι αλλιώς αν είναι συντριπτική η διαφορά.

Καραμανλής - Ερντογκάν: Η διπλωματία της κουμπαριάς

Η δικαιοσύνη μπορεί. Θέλει;

Του Θοδωρή Αθανασιάδη

Το ερώτημα που προκύπτει αβίαστα, τόσο απ' αυτά που είπαμε τις προηγούμενες μέρες όσο και από τα -πολύ περισσότερα- παρόμοια περιστατικά που γνωρίζουμε, είναι αν μπορεί η δικαιοσύνη να παίξει αποφασιστικό ρόλο στην πάταξη των φασιστών. Με τις δίκες τής Χρυσής Αυγής να βρίσκονται σε εξέλιξη, ίσως το ερώτημα να είναι άκαιρο αλλά παραμένει κεφαλαιώδες. Μπορεί η δικαιοσύνη να λειτουργήσει ως ανάχωμα στον φασισμό;

Φασίστες εν δράσει 1:  Ο Ηλίας Κασιδιάρης επιθεωρεί τάγμα εφόδου. Προσέξτε τα στειλιάρια με τις σημαίες.

Κατ' αρχάς, θέλω να ξεκαθαρίσω ότι είναι κατηγορηματικά αντίθετος προς την πρόταση πολλών να τεθεί εκτός νόμου η Χρυσή Αυγή ή όποιο άλλο φασιστικό μόρφωμα. Όχι επειδή το σύνταγμά μας δεν επιτρέπει την απαγόρευση οποιουδήποτε πολιτικού κόμματος (αντίθετα με πολλά ξένα συντάγματα, ανάμεσα στα οποία της Τουρκίας και της Γερμανίας) αλλά επειδή οποιαδήποτε τέτοια απαγόρευση δεν θα είχε νόημα. Να θυμηθούμε ότι το ΚΚΕ βρισκόταν εκτός νόμου επί τρεις δεκαετίες αλλά αυτό δεν το εμπόδισε να συμμετέχει (και, μάλιστα, ιδιαίτερα ενεργά) στην πολιτική ζωή τού τόπου. Να θυμηθούμε, επίσης, ότι τον Ιανουάριο του 2014 (δηλαδή, λίγο μετά τις συλλήψεις των ηγετών τής οργάνωσης στις 28/9/2013), οι χρυσαυγήτες ίδρυσαν νέο κόμμα, την "Εθνική Αυγή", για να είναι έτοιμοι προς "μετακόμιση" σε περίπτωση που απαγορευόταν η λειτουργία τού παλιού.