Η Ιθάκη του Τσίπρα και η γοητεία της Κίρκης

Του Θανάση Σκαμνάκη

Διάβασα το βιβλίο με προσοχή, είναι μεγάλο 759 σελίδες μεγάλου σχήματος, γιατί  πηγαίνει σε λεπτομέρειες που ίσως να μας είναι αχρείαστες, αλλά οικοδομούν το πρόσωπο που θέλει ο συγγραφέας. Δεν είναι όμως κουραστικό. Είναι γλαφυρό, καλογραμμένο και ευανάγνωστο. Σα να διαβάζεις σε αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα τα πάθη ενός πολιτικού ηγέτη.

Αν το διαβάσεις ως μυθιστόρημα, συμπαθείς τον ήρωα, ο οποίος ως άλλος Οδυσσέας, όπως… σεμνά ορίζει τον εαυτό του, περνάει τα χίλια βάσανα, Λαιστρυγόνες, Κύκλωπες, μαζί και Συμπληγάδες από άλλο έπος, για να οδηγήσει τους συντρόφους του, τον ελληνικό λαό στην Ιθάκη της Ευρωζώνης. Αλλά στο δρόμο οι πρώτοι που τον υπονομεύουν είναι οι σύντροφοί του, οι οποίοι κάθε φορά ανοίγουν τον ασκό του Αιόλου και χάνονται οι ούριοι άνεμοι (φυσικά όλοι ξέρουμε πως ο Οδυσσέας έφτασε μόνος στην Ιθάκη, οι σύντροφοί του καταναλώθηκαν στο δρόμο, κι όπως θα δούμε το ίδιο και οι σύντροφοι του Οδυσσέα … Τσίπρα).

Και συμπαθώντας τον θέλεις κάθε φορά τα μέτρα που παίρνει να είναι όσο γίνεται πιο αποτελεσματικά, και συνεπώς πιο σκληρά, ώστε στο τέλος να νικήσει τον κακό λύκο Σοϊμπλε (αυτό είναι από άλλο παραμύθι, όπως καταλαβαίνετε) κι ας επιβαρύνεται όλο και περισσότερο ο ελληνικός λαός! Αυτό θέλει ο συγγραφέας, εκεί σε οδηγεί.

Αλλά δυστυχώς δεν είναι μυθιστόρημα, είναι πολιτική.

Ας δούμε όμως το περιεχόμενο και μερικές βασικές σκέψεις γύρω από αυτό.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση

Δηλώνει πως είναι ευρωπαϊστής από μικρός. Αλλά ταυτόχρονα μας περιγράφει έναν αδυσώπητο μηχανισμό επιβολής σκοτεινών θελήσεων. Τι οποίες θελήσεις όμως δεν αναφέρει ούτε υπαινικτικά. Ήταν μόνο ο Σόιμπλε και κάποιοι που τους υποχρέωνε να τον ακολουθήσουν, ο οποίος είχε προσωπικό κίνητρο, καθώς στοχοποιώντας την Ελλάδα έβγαζε λάδι τις δικές του οικονομικές επιλογές που είχαν οδηγήσει σε κρίση. Και ο Τόμσεν, τον θυμάστε;, ο οποίος ήταν ένας ανίκανος οικονομολόγος του ΔΝΤ. Συνεπώς, όλα θα είχαν πάει καλύτερα αν έλειπαν αυτοί.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης κι εμείς

Του Θανάση Σκαμνάκη

Το κείμενο είναι η ομιλία στην εκδήλωση μνήμης για τον Ευτύχη Μπιτσάκη που έγινε στις 21 Οκτωβρίου 2025 στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης ήταν ένας από εμάς, αλλά και δεν ήταν σαν εμάς. Όλη του τη ζωή έθετε ερωτήματα όταν οι άλλοι έλεγαν πως είχαν δώσει οριστικές απαντήσεις. Δεν βόλευε.

Γι’ αυτό ήταν πάντα εντός και με ένα πόδι εκτός.

Γι’ αυτό περισσότερο τον ανέχονταν παρά τον αγαπούσαν στη γήινη θητεία του.

Εκείνοι που τον αγαπούσαν ωστόσο αγαπούσαν την ουσία του. Και κέρδισαν πολλά από αυτό και από αυτόν. Προκαλώντας το θαυμασμό διήγειρε την αμφισβήτηση, καθώς τάραζε τα λιμνάζοντα νερά, στον βολικό χώρο της νηφαλιότητας και της βεβαιότητας έφερνε αμφιβολία και αναστατώσεις.

Με τους νεκρούς υπάρχει πάντα η πρόκληση της ευκολίας. Να τους φέρεις στα μέτρα σου. Να λειάνεις τις γωνίες τους. Να ξεχάσεις όσα σε απομάκρυναν ή σε ενοχλούσαν πάνω τους και μέσα τους, και έξω τους.

Όμως αυτό είναι και η μέγιστη δυσκολία, όταν θέλεις να μιλήσεις με ακρίβεια γι’ αυτούς.

Η διαχείριση της μνήμης και του έργου των νεκρών είναι μια πολύ δύσκολη υπόθεση. Πιο δύσκολη από τη διαχείριση των ζώντων. Οι δεύτεροι έχουν παρόν και λόγο. Μπορεί να σε επιβεβαιώσουν ή να σε διαψεύσουν. Οι νεκροί, ως γνωστόν, δε μιλούν. Και πρέπει εσύ να επιβεβαιώσεις τις αλήθειες του. Συνήθως στις μέρες μας με τους νεκρούς συμβαίνουν δυο τινά: ή η σιωπή ή η οικειοποίηση. Καθώς είμαστε βέβαιοι πως ο νεκρός δε μιλάει, νομίζουμε επίσης πως μπορεί να τον αξιολογήσουμε επιλεκτικά, σύμφωνα με όσα νομίζουμε πως μας εξυπηρετούν.

Ισραηλινοί «εποικισμοί» επί ελληνικού εδάφους;

Του Θανάση Σκαμνάκη

Ως φαίνεται ο εποικισμός έχει γίνει η σταθερή προτίμηση των ισραηλινών. Ξέραμε μέχρι τώρα την αποκρουστική τάση να καταλαμβάνει ο στρατός παλαιστινιακά εδάφη, να διώχνει του κατοίκους από τα σπίτια τους και να εγκαθιστά εποίκους ισραηλινούς που υπερασπίζονται με όπλα την κατακτηθείσα «περιουσία τους», και, όταν χρειαστεί, με τη συνδρομή του στρατού. Κατά τον τρόπο αυτόν συγκροτείται ένα έθνος που η καταπάτηση ξένου εδάφους και ξένης ζωής είναι η καθημερινότητα και η συνήθειά του. Δεν είναι μια πράξη. Γίνεται συνείδηση.

Κι έτσι συμπεριφέρονται ως φαίνεται και όπου αλλού τους παίρνει. Παραδείγματος χάριν στο κράτος του Μητσοτάκη. Ισραηλινοί τουρίστες επελαύνουν με κρουαζιερόπλοια (κάποιοι κατευθείαν από το μέτωπο της σφαγής στη Γάζα) στα ελληνικά νησιά κραδαίνοντας ισραηλινές σημαίες, υπερήφανοι για τη γενοκτονία, άλλοι προκαλούν διαδηλωτές με πολλούς τρόπους για να δημιουργήσουν επεισόδια, δεν είναι μόνο συμβάντα όπως στην ταβέρνα της Νάξου που έσκισε ο ισραηλινούς την αφίσα για την Παλαιστίνη.

Αναφέρεται σε ρεπορτάζ (δεν το άκουσε κανείς στα κανάλια ή τις «καλές» εφημερίδες) πως ομάδα περίπου 20 ισραηλινών τουριστών, μόλις αντίκρυσαν παλαιστινιακές σημαίες άρχισαν να προκαλούν, να βρίζουν χυδαία και να φωνάζουν συνθήματα και απειλές, όπως «θα σας κόψουμε το λαιμό», «θα σας σκοτώσουμε».

Η αυθαιρεσία του αστυνομικού κράτους

Του Θανάση Σκαμνάκη

Το κράτος είναι ανεξέλεγκτο. Οι μηχανισμοί της κρατικής βίας δεν ήταν ποτέ σε τέτοιο βαθμό ασύδοτοι, μετά την περίοδο της δικτατορίας. Και αυτό είναι ένα ζήτημα που μας αφορά όλους, είτε συμφωνούμε είτε διαφωνούμε με τις μεθόδους και τις επιδιώξεις  των ομάδων του αντιεξουσιαστικού χώρου.

Η σύλληψη και η προφυλάκιση του Νίκου Ρωμανού είναι πράξη απόλυτης αστυνομικής και κρατικής αυθαιρεσίας, εφόσον οι εξηγήσεις που δίνει η αστυνομία (ένα αποτύπωμα σε μια σακούλα, αν υπάρχει κι αυτό) είναι το μόνο στοιχείο.

Μπορεί αυτό να οδηγήσει σε προφυλάκιση; Ναι λέει το κρατικό σύστημα. Κι όμως η προφυλάκιση προβλέπεται για εκείνους που δεν έχουν μόνιμη διαμονή και είναι ύποπτοι φυγής, όπως και για εκείνους που ενδέχεται αν μείνουν ελεύθεροι να τελέσουν εγκλήματα. Σε ποια από τις δυο κατηγορίες περιλαμβάνεται ο Ν. Ρωμανός, αν υποθέσουμε πως το αποτύπωμα είναι επαρκές στοιχείο; Ένας στοχοποιημένος, γνωστός και παρακολουθούμενος άνθρωπος;

Αν ένας που παρακολουθείται συλλαμβάνεται για τέτοιες ενέργειες, δύο πράγματα μπορεί να συμβαίνουν, είτε πως οι παρακολουθητές είναι ανίκανοι και διαλανθάνει της παρακολούθησης, είτε τον συλλαμβάνουν αυθαίρετα, λόγω ονόματος ή και για άλλους λόγους που αυτοί έχουν, πιο σκοτεινούς και πιο ύποπτους.

Από όποια σκοπιά και να το δεις, αν δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία δεν μπορεί να συλλαμβάνεται και προφυλακίζεται ένας άνθρωπος. Δεν μπορεί να ισχύει μια προκαταβολή ποινής. Δεν μπορεί να διακόπτονται σχέδια και δράσεις ανθρώπων με αυτή τη βιαιότητα, δεν μπορεί να καταστρέφονται ανθρώπινες ζωές κατ’ αυτόν τον τρόπο.

Ξεν. Κοντιάδη: Το «φαινόμενο Κασσελάκη»

Του Θανάση Σκαμνάκη

Να απολογηθώ. Όταν έμαθα την έκδοσή αυτού του βιβλίου είχα δυσπιστία. Πως ένας σοβαρός μελετητής ασχολείται με ένα φαινόμενο τόσο επικαιρικό. Και πότε πρόλαβε; 

Και ξεκίνησα να το διαβάζω με δεδομένη την άρνησή μου, με σκοπό να το ξεπετάξω σε μια δυό μέρες.

Αλλά δεν έγινε έτσι. Χρειάστηκε να το διαβάσω προσεκτικά, να κρατήσω σημειώσεις, να επιστρέψω σε κάποιους συλλογισμούς, να το αναλογιστώ και να διαπιστώσω, εν τέλει, πως μου άνοιξε ορίζοντες στη σκέψη και την ερμηνεία των πρόσφατων εξελίξεων στο ΣΥΡΙΖΑ, και όχι μόνο . Οπότε, το συμπέρασμα είναι πως κάθε άλλο παρά «αρπαχτή» είναι.

Το βιβλίο του Ξενοφώντα Κοντιάδη, Το «φαινόμενο» Κασσελάκη», το μεσσιανικό προσωπείο της μεταδημοκρατίας  (εκδόσεις Καστανιώτη) συγκροτεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη για την κατάσταση των κοινωνιών μας, σε μια εποχή που η Δημοκρατία βρίσκεται σε έλλειψη, τα πολιτικά κόμματα, των αριστερών συμπεριλαμβανομένων, βιώνουν βαθειά κρίση και οι συλλογικές εκφράσεις και εκδηλώσεις, οι αξίες και οι στόχοι τους, έχουν σημειώσει θεαματική υποχώρηση. Σε μια κατακερματισμένη κοινωνία και κοινωνική συνείδηση, το πολιτικό και το κοινωνικό υποχωρεί μπροστά στο ατομικό, σηματοδοτώντας τη νίκη, ή έστω επιβολή, της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας και σκέψης (συνείδησης), με αντίστοιχη υποχώρηση των συλλογικών οραμάτων.  

Μεταδημοκρατία και μεταπολιτική ονομάζει τα φαινόμενα, όπου «σε νέους μηχανισμούς αντιπροσώπευσης αναδείχθηκαν οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι δημοσκοπήσεις και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, παλιά και νέα». Υπογραμμίζοντας πως και τα κοινωνικά κινήματα και «κατεξοχήν τα φαινόμενα κοινωνικής εξέγερσης» παίρνουν νέες μορφές, «αντανακλούν την έκπτωση των παραδοσιακών αντιπροσωπευτικών θεσμών, την απαξίωση των πολιτικών  κομμάτων, αλλά και την αδυναμία των νέων μηχανισμών κοινωνικής εκπροσώπησης να καλύψουν το δημοκρατικό έλλειμμα».

Η περιγραφή αυτής της μεταμοντέρνας εποχής, «μεταδημοκρατικής» και «μεταπολιτικής», είναι ιδιαίτερα ακριβής και ενδιαφέρουσα.

Αυτή ακριβώς η εποχή  αποτελεί το κοινωνικό πλαίσιο εντός του οποίου μπορεί να επιτυγχάνονται σχέδια και να επιβάλλονται πρόσωπα τύπου Κασσελάκη.

Ο συγγραφέας προσπαθεί να βγάλει τον αναγνώστη του από το πλαίσιο των θεωριών συνωμοσίας και να τον εντάξει σε μια λογική που καταλαβαίνει την κοινωνική πραγματικότητα, με τις ταξικές και άλλες συγκρούσεις της, ως το έδαφος στο οποίο βλασταίνουν τέτοια φαινόμενα. 

Ασβεστώνοντας το βλέμμα της μνήμης

Του Θανάση Σκαμνάκη

Οι πράξεις έχουν πάντα, τουλάχιστον, δυό αξίες. Η μια η κυριολεκτική, που παράγει το άμεσο αποτέλεσμα. Η άλλη συμβολική που εμπεριέχει το άμεσο αλλά πολλαπλασιάζει στο χώρο και στο χρόνο τις σημασίες της.

Όταν ο πρύτανης του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης το Νοέμβριο του 1973 Ευάγγελος Σδράκας κάλεσε την αστυνομία να μπεί στο Πανεπιστήμιο, εξ ου και η μετέπειτα επωνυμία του «πρύτανης των τανκς», παρήγαγε ένα άμεσο και ένα συμβολικό αποτέλεσμα. Το δεύτερο διατηρεί την αξία και την επικαιρότητά του μέχρι σήμερα.

Ομοίως και η πράξη ενίσχυσης των φοιτητών από τον καθηγητή τότε της Αρχιτεκτονικής Σχολής Δημήτρη Φατούρο ή, ακόμη περισσότερο η πράξη της Συγκλήτου του Πολυτεχνείου της Αθήνας τότε.   

Ένα πορτρέτο του Θόδωρου Αγγελόπουλου στον τοίχο ενός πανεπιστημίου έχει μια άμεση σημασία. Τη διακόσμηση ενός τοίχου με την υπενθύμιση του μεγάλου δημιουργού και του έργου του. Και έχει μια πολύπλευρη διαχρονική συμβολική σημασία. Το βλέμμα που απεικονίζει είναι «το βλέμμα του Οδυσσέα», της ιστορίας, της συνείδησης, του κόσμου που βουλιάζει και παλεύει τρόπους να μείνει πάνω απ’ το νερό και ν’ ανασαίνει ακόμη.  

Όταν η μπατανόβουρτσα αναλαμβάνει να εξαφανίσει το πορτρέτο, και το βλέμμα προφανώς, παράγει επίσης δυό, τουλάχιστον, αποτελέσματα. Το πρώτο είναι η αποκατάσταση της τάξης που παραβιάστηκε από το «αυθαίρετο» εικαστικό έργο. Κι έτσι ο τοίχος παραδίδεται λευκός όπως τον γέννησε ο κατασκευαστής του και αισθητικά … άρτιος! Το δεύτερο, είναι ο συμβολισμός της αισθητικής, καλλιτεχνικής, κοινωνικής και πολιτικής αντίληψης της Συγκλήτου. Και όχι μόνο της Συγκλήτου.

Δεν είναι μόνο ο Μητσοτάκης ο β΄, είναι το όλον!

Του Θανάση Σκαμνάκη

Η κοινωνική πρακτική έχει προβάλλει κάποια μοντέλα συμπεριφοράς που σπάνια διαψεύδονται. Ας πούμε, αν ένας ανίκανος ή ακόμη χειρότερα, μικρόνους, ανόητος, άνθρωπος αναλάβει εξουσία, την οποιαδήποτε, τότε μετατρέπεται σε ιταμό δυνάστη, στρέφεται εναντίον εκείνων που θεωρεί ικανότερους από αυτόν και συνεπώς ανταγωνιστές, γίνεται αλαζόνας απέναντι ακόμη και σε εκείνους που τον ευεργέτησαν, και εν τέλει συντρίβεται με κρότο.

Αν αυτό αφορά μια σοβαρή εξουσία, π.χ. την πρωθυπουργία μιας χώρας, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο «θεαματικά», όσο και δραματικά.

Η περιγραφή μπορεί να προσεγγίζει τα συμβαίνοντα στη μικρή μας χώρα τις τελευταίες ημέρες.

Όσοι μιλούσαν έτσι κι αλλιώς κατά του Μητσοτάκη του β΄, βρήκαν την ευκαιρία να δικαιωθούν.

Όσοι δεν μιλούσαν ως τώρα, βρήκαν αφορμή να ξεσπαθώσουν χρησιμοποιώντας λέξεις και εκφράσεις όσο γίνεται πιο αιχμηρές και απαξιωτικές. Δρυός πεσούσης… Και επί του προκειμένου ο πίπτων δεν είναι ούτε θάμνος, αλλά παριστάνει το αειθαλές!

Και κάποιοι από εκείνους που τον υποστήριζαν σπεύδουν τώρα να αλλάξουν ρότα.

Αέρια του κόσμου των … «αποστράτων»

Του Θανάση Σκαμνάκη

Η ατμόσφαιρα γίνεται καθημερινά πιο αποπνικτική. Η πόλη, οι πόλεις, αλλάζουν, όπως μετατρέπονται σε πεδίο ασκήσεων ενός νέου, όσο και παλαιού, επίδοξου κατακτητή, ο οποίος απειλεί κάθε έναν που θα διεκδικήσει μερίδιο ομαδικής ή ατομικής παρουσίας στους δρόμους. Είτε ρομά είναι αυτός, είτε διαδηλωτής, πυροσβέστης ή άλλος. Ο ήχος όπλων που δολοφονούν, είτε σε πραγματική εκδοχή, είτε σε «αθώες» εκδοχές κρότου-λάμψης, και η οσμή των δακρυγόνων, είναι η εκκρίσεις της μηχανής που παράγει και πολλαπλασιάζει το φόβο και την επιβολή.

Η εποχή των τεράτων είναι παρούσα. Ηλίθια τέρατα, αλλά έτσι είναι αυτά!

Εμείς, βέβαια κατά πλειοψηφία, το πλείστον σιωπηρή, περιφρουρούμε μανιωδώς την ασφαλή διαβίωσή μας, φοράμε μάσκες, από εκείνες που αποτρέπουν τους πειρασμούς της όρασης, χρησιμοποιούμε ωτοασπίδες, βαλσαμώνουμε τα αισθήματά μας και κυκλοφορούμε όσο γίνεται λιγότερο, όχι μόνο γιατί απειλεί ο κορονοϊός, αυτό μπορεί να γίνεται και πρόσχημα, αλλά γιατί η ατμόσφαιρα… αυτά που λέμε. Αφήνουμε στη μικρή οθόνη, της τηλεόρασης ή του υπολογιστή να διυλίσει τις πληροφορίες, να δούμε την ρέουσα ανασφάλεια εκεί έξω και να σιγουρέψουμε τη θέση μας μέσα από κλειστά παράθυρα, με διπλά τζάμια, που εμποδίζουν τον αέρα να διοχετεύσει τη μόλυνση εντός του σπιτιού και εντός της ύπαρξής μας. Νομίζουμε.

Όταν, όμως, ανοίξει η πόρτα του κάτω κόσμου, έστω μια χαραμάδα, ένα αμυδρό σκοτάδι, όπως μια γραμμή, βγαίνει στην ατμόσφαιρα μας κι αργά-αργά απλώνει σαν σύννεφο.

Εμπροσθοπορείες…

Του Θανάση Σκαμνάκη

Όπως η χαμηλή φωτιά που αρπάζει τα χόρτα και σέρνεται, μέρες, βδομάδες, μπορεί και μήνες, που δεν κάνει εντύπωση, αλλά ωστόσο καταστρέφει τα πάντα, τα τελευταία χρόνια συντελείται μια χαμηλή πυρπόληση του κοινωνικού εδάφους. Αυτή η σιγανή και διαρκής φωτιά που αφαιρεί δικαιώματα, πόρους, δυνάμεις, ικανότητες από την κοινωνία, κυρίως από τη νεολαία. Καταβάλλει τους καλύτερους και ακινητεί τους άλλους.

Το έγκλημα συντελείται μπρός στα μάτια μας. Τόσο που δεν έχει νόημα να φωνάζουμε ξανά και ξανά πως πραγματοποιείται, καθώς κανείς δεν προστρέχει, έτσι που είναι όλοι καταπονημένοι και φοβισμένοι και οι ληστές δείχνουν πολλοί και δυνατοί.

Κάπου κάπου βγάζουμε καμιά φωνή, έτσι για ν’ ακούγεται, κι επανερχόμαστε στη μοιραία στάση του δεν γίνεται τίποτα. Προτιμάμε να λύσουμε το πρόβλημα με τον ψυχολόγο μας.

Παραπλανητικές πορείες της σκέψης, καθώς φωτιές, όχι έρπουσες αλλά πραγματικές και τερατώδεις, καίνε δάση - και τις ανάσες μας -, ληστές με κουκούλες και άγριες διαθέσεις μπαίνουν στα σπίτια ή δολοφονούν μέρα μεσημέρι και κυβερνητικές αποφάσεις λεηλατούν τα εναπομείναντα. Ή μήπως, το ένα είναι συμπλήρωμα του άλλου; Με γονική και γενική συναίνεση;

Όλα αυτά μαζί λειτουργούν ως μια γενική απειλή προς την κοινωνία και τους ανθρώπους της. Όσο για τα μέσα που προσποιούνται τα ενημερωτικά δεν είδαν, δεν κατάλαβαν, δεν άκουσαν, δεν έμαθαν! Ή και είδαν και άκουσαν και έμαθαν και γι’ αυτό κατάλαβαν και το πέρασαν στη μούγγα;

Νέα νοήματα σε παλιές λέξεις

Του Θανάση Σκαμνάκη

Η σκηνή είναι από την “Κραυγή” του Αντονιόνι: οι αγρότες συγκεντρώνονται για να εμποδίσουν τις μπουλντόζες που έχουν έρθει να καταπατήσουν τη γη τους για να φτιαχτεί το καινούργιο στρατιωτικό αεροδρόμιο. Οι εργάτες του εργοστασίου απεργούν για συμπαράσταση.

Βγαίνοντας από την πύλη τους εργοστασίου ο εργοδότης τους ακολουθεί στην αρχή απειλώντας και εν συνεχεία φωνάζοντας πως δεν έχουν τίποτα κοινό με τους αγρότες, οι αγρότες έχουν τα χωράφια τους, την ιδιοκτησία τους, κι αν τους πάρουν μερικά στρέμματα για να φτιάξουν το αεροδρόμιο δεν χάθηκε ο κόσμος. Μπορεί να έχεις δίκιο, του απαντά ο τελευταίος εργάτης, αλλά είναι θέμα αλληλεγγύης.

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε. Πέρασαν πάνω από τους λαούς, και τους εργάτες και τους αγρότες, μπουλντόζες που κάθε φορά ισοπέδωναν ένα κομμάτι της ιδιόκτητης αξιοπρέπειάς τους, καταπατώντας τη ζωή τους, κομματιάζοντας σταδιακά την ιδέα της αλληλεγγύης και κάνοντας να θεωρούνται σχεδόν ευνόητα όσα έλεγε εκείνος ο εργοδότης τότε και δυσνόητη η απάντηση του απεργού.

Στο πολύ σπουδαίο έργο του «Η συγκρότηση της εργατικής τάξης της Αγγλίας», ο Ε. Τόμσον περιγράφει πως μέσα από τους αγώνες των πρώτων δεκαετιών του 19ου αιώνα, περίπου μέχρι το 1830, οι ξεριζωμένοι μετά τις περιφράξεις αγρότες, οι χειρώνακτες πλέον και οι υφαντές, έδωσαν δείγματα ανυπακοής και αλληλεγγύης. Μέσω αυτής της διαδικασίας συγκροτούνταν η εργατική τάξη της Αγγλίας. Που βρίσκεται η έμφαση; Στους αγώνες και στην αλληλεγγύη. Η κοινωνική συγκρότηση των υποτελών δεν μπορεί να γίνεται έξω από αυτά.

«Αποκηρύσσω μετά βδελυγμίας…»

Του Θανάση Σκαμνάκη

Με αφορμή την απόρριψη των αιτήσεων Κουφοντίνα και Σάββα Ξηρού προκύπτει το ζήτημα της υπεράσπισης των δικαιωμάτων του νομικού πολιτισμού, κατακτημένου με αγώνες, και των ανθρώπων που πέφτουν θύματα της επίθεσης αυτής, ακόμα περισσότερο κι όταν διαφωνούμε μαζί τους, όχι ως πράξη αλληλεγγύης, είναι ως πράξη αντίστασης.  

Ο τίτλος του δημοσιεύματος είναι αποκαλυπτικός: «Καταπέλτης ο εισαγγελέας για τον Σάββα Ξηρό».

Το ρεπορτάζ ήταν ακόμα πιο αποκαλυπτικό, επεξηγώντας σε τι συνίσταται ο καταπέλτης: «Ο εισαγγελικός λειτουργός, που απέρριψε το προηγούμενο αίτημα του “αγιογράφου” της 17Ν με το οποίο ζητούσε να αποφυλακιστεί για λόγους υγείας, απαντώντας αρνητικά στο αίτημα αποχής που κατέθεσε η πρόεδρος του Συμβουλίου Εφετών, το οποίο θα εξετάσει τη νέα αίτησή του, είναι κατηγορηματικός: “Ο Σάββας Ξηρός δεν πιστεύει στην έννομη τάξη, παρά μόνο, ως φαίνεται, στην πέραν των φυσικών δικαστών ένοπλη τάξη”.

Το οποίο οδηγεί στο συμπέρασμα, με σχεδόν φυσική αθωότητα (!), πως δεν μπορεί να απελευθερωθεί λόγω ανήκεστης βλάβης της υγείας του, ακόμα κι όταν η κατάσταση αυτή τον καθιστά ανίκανο όχι για ένοπλη πάλη αλλά και για την ικανοποίηση βασικών αναγκών.

Όπου η ανήκεστος βλάβη της υγείας ορίζεται με πολιτικά δεδομένα: «δεν πιστεύει στην έννομο τάξη»!..

Το μαρτύριο της κρεμάλας

Των Τάκη Κυπραίου και Θανάση Σκαμνάκη

Στο μαρτύριο της κρεμάλας οι βασανιστές περνούν την κρεμάλα στο λαιμό του θύματος και το αφήνουν να ακουμπά με τα ακρόνυχα των ποδιών του στο έδαφος. Εάν δεν αντέξει το βάρος του, πνίγεται.

Στο φοβερό αυτό μαρτύριο αποφάσισαν να υποβάλουν για τα επόμενα πολλά χρόνια οι πιστωτές το λαό της Ελλάδας, όπως προκύπτει απ’ όσα έγιναν γνωστά μετά τη μυστική συνάντησή τους στην Ουάσιγκτον, στο πλαίσιο της Εαρινής Συνόδου του ΔΝΤ.

Η "μυστική" συμφωνία της Ουάσιγκτον μεταξύ των πιστωτών.

Με τη συμμετοχή των Λαγκάρντ, Σόιμπλε, Ντράγκι, Ντάισελμπλουμ και Μοσκοβισί, οι πιστωτές συμφώνησαν μεταξύ τους να κρεμάσουν στον ελληνικό λαό μια «θηλειά» ύψους 3,6 (;) δισ. ευρώ, τη στιγμή που έχει στην πλάτη του ήδη ένα βάρος 5,5 δισ. με το τρίτο μνημόνιο του Τσίπρα, ενώ είναι ήδη εξουθενωμένος από τα προηγούμενα δυο.

Η “θηλειά” θα ενεργοποιείται αυτόματα μόλις διαπιστώνεται ότι η  εφαρμογή των μέτρων δεν αποδίδει πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 3,5% του ΑΕΠ, αρχής γενομένης από το 2018.

Τι προβλέπει η συμφωνία; Ένα «πακέτο» που, σύμφωνα με αυτά που “διαρρέονται”, θα περιλαμβάνει αύξηση του ΦΠΑ σε ρεύμα και νερό από το 11% στο 24%, περικοπέςμισθών και συντάξεων στο δημόσιο, απελευθέρωση των ομαδικών απολύσεων καισειρά άλλων βάρβαρων μέτρων για τα εργατικά λαϊκά εισοδήματα και δικαιώματα. Για κάθε ποσοστό που υπολείπεται του 3,5% του ΑΕΠ θα εφαρμόζεται αυτομάτως ένα μέρος του «πακέτου» ισοδύναμο με αυτό που υπολείπεται.

Ένας πρωθυπουργός στα όρια της «αλήθειας» του

Του Θανάση Σκαμνάκη

Ο πρωθυπουργός βγήκε χθες βράδυ στην ΕΡΤ να εξηγήσει στην ελληνικό λαό τι ακριβώς συμβαίνει. Και δεν εξήγησε σχεδόν τίποτα. Η Αριστερά βέβαια δεν έχει λόγο να επιχαίρει. Δεν μπορεί να πανηγυρίζεις όταν πέφτει η πολυκατοικία επειδή το υπόγειό σου απέκτησε ταράτσα.  

Στην πραγματικότητα, ο πρωθυπουργός είπε στη συνέντευξή του πως η συμφωνία είναι μεν κακή αλλά όχι τόσο όσο λένε. Κι ύστερα, με την βοήθεια των δύο δημοσιογράφων (οι οποίοι ή δεν είχαν διαβάσει τι περιέχει το νέο μνημόνιο ή δεν ήθελαν να ενοχλήσουν επί της ουσίας το συνομιλητή τους ή είχαν συμφωνήσει μαζί του εκ των προτέρων το πλαίσιο των ερωτήσεων) δεν ασχολήθηκε με τα αρνητικά, δεν μας εξήγησε σε τι ακριβώς συνίστανται. Μας είπε μόνο τα όσα κατάφερε να αποσπάσει. Κι αν δεν ήταν κάποιος υποψιασμένος, θα νόμιζε πως όσα βασανιστήρια υπέστη στις Βρυξέλλες ο πρωθυπουργός δεν ήταν για να υπογράψει ένα κατάπτυστο μνημόνιο, αλλά για να καταφέρει να αποσπάσει μια συμφωνία που δεν είναι άριστη αλλά δεν είναι και τραγική, ίσως μάλιστα ούτε καν κακή.

Η ελπίδα που σκοτώνει…

Του Θανάση Σκαμνάκη

Έχουμε υπομείνει το βασανιστήριο επί 6 χρόνια τώρα, κάθε φορά ελπίζοντες πως αυτό θα είναι το τελευταίο και πως μετά θα ελευθερωθούμε!

 Σε κάποια αστυνομική ταινία, από αυτές τις «διασκεδαστικές» – που πολύ συχνά έχουν να πουν πολύ περισσότερα πράγματα από κάποιες «σοβαρές» – ο κατ’ εξακολούθηση δολοφόνος έχει φυλακίσει τα θύματα του σε ένα υπόγειο πολυκατοικίας. Από πάνω μένουν άνθρωποι, δίπλα η γειτονιά έχει κατοικημένα διαμερίσματα, έξω στο δρόμο περνάει κόσμος.

Αλλά τα θύματα παραμένουν εκεί ήσυχα, χωρίς φωνές και αντιδράσεις, χωρίς προσπάθεια να ακουστούν ή να απελευθερωθούν, για 48 ώρες, μέχρι που τους σκοτώνει. Οι αστυνομικοί ύστερα από τη σχετική περιπέτεια και την κινητοποίηση των ευφυών και λίγο αντικομφορμιστών ντετέκτιβ, σύμφωνα πάντα με την κλασική πια συνταγή, συνέλαβαν τον δράστη.

Μια σύγκρουση για όλες τις εποχές.

Από τον επιθανάτιο ρόγχο της φεουδαρχίας στην κρίση του υπαρκτού καπιταλισμού: Οι άνθρωποι, το ιστορικό πλαίσιο, τα διλήμματα.

Του Θανάση Σκαμνάκη

Ανέβηκε στο θέατρο, νομίζω δεν παίζεται πια, η πολύ ενδιαφέρουσα  παράσταση «Ένας άνθρωπος για όλες τις εποχές”, του Ρόμπερτ Μπόλτ (σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου). Κι ενώ το έργο μιλάει για πάθη και παθήματα του 16ου αιώνα στην φεουδαρχική Αγγλία, κι ενώ μιλάει για βασιλιά και καγκελάριο και αυλικούς, δείχνει να μην είναι ξένο προς τα δικά μας. Καθώς, όπως νομίζω, κάτι από την Ιστορία, η οποία ασφαλώς δεν επαναλαμβάνεται, επανέρχεται με έναν περίεργο τρόπο, ή για να υπενθυμίσει ή για να μας καταστήσει προσεκτικούς. Ή και για να μας μάθει να μην είμαστε βιαστικοί και τόσο “ασφαλείς” στις προβλέψεις και στις τακτοποιήσεις μας.

Μια ευνοϊκή θέση με μεγάλες δυσκολίες

Του Θανάση Σκαμνάκη

Μπορεί και να το δούμε σαν άσκηση. Μπορεί και σαν ευκαιρία. Μπορεί να το προσπεράσουμε και να πάμε παρακάτω. (Πόσες φορές δεν προσπεράσαμε, ίσως λιγότερο σημαντικά συμβάντα, κι αφού δεν υπάρχει τρόπος να μετρηθεί τι χάθηκε δεν δίνουμε σημασία). Αν όμως θέλουμε να ταιριάζουν τα παρόντα με τις υποσχέσεις μας, πρωτίστως τις υποσχέσεις στους εαυτούς μας, οφείλουμε να αισθανθούμε το συμβάν.

Οι συγκεντρώσεις που έγιναν την Τετάρτη ήταν μεγάλες. Και διαφορετικές από άλλοτε. Κάτι πρωτοφανές συμβαίνει στις σκέψεις των ανθρώπων. Μπορεί να πρόκειται για μαζική αυταπάτη. Αλλά μήπως με αυταπάτες δεν οικοδομείται καμιά φορά ο ρεαλισμός του αγώνα μας; Μπορεί να είναι ιδεοληψία. Πόσες ιδεοληψίες δεν δημιούργησαν μαχητές; Μπορεί να είναι πυροτέχνημα. Αλλά τα πυροτεχνήματα έχουν την ικανότητα να φωτίζουν τη νύχτα, έστω κι αν διαρκούν λίγο, ίσως όμως τόσο που φτάνει σε κάποιον εξασκημένο να βρει το δρόμο του. Μπορεί επίσης να είναι μισή αλήθεια. Αλλά υπήρξαν φορές που το μισό αναζήτησε την ολοκλήρωσή του.

Να μην επαναπαύεσαι στην ήττα!

Του Θανάση Σκαμνάκη

Καμιά φορά, όταν τ' αγάλματα βαριούνται την ακινησία τους και τις προθήκες, τα άλαλα μάτια των τουριστών, τις ρηχές εξηγήσεις των ξεναγών και τον αστόχαστο θαυμασμό, και φεύγουν από τα πόστα τους -είτε οικόσιτα και καλοβολεμένα είναι σε μουσεία, είτε εκτεθειμένα σε άβολα στασίδια πλατειών- δημιουργείται μια αναστάτωση που συνήθως περνάει απαρατήρητη από τους μη αρμόδιους και τους μη ασχολούμενους με τη ζωή των αγαλμάτων. Δεν είναι τόσο γιατί θα μείνουν άδειες οι βάσεις που τα φιλοξενούν και απειλείται ο τουρισμός - εξάλλου οι τουρίστες την άλλη μέρα το πρωί μπαρκάρουν για Σαντορίνη.

Δεν είναι ούτε για το ασυνήθιστο του πράγματος - εξάλλου και τα ασυνήθιστα μια δυο φορές να συμβούν γίνονται συνηθισμένα. Είναι που προκαλούν με την κίνησή τους αμηχανία στη γενική ακινησία, οπότε και στη σχεδόν αναίσθητη αγορά έρχεται ένα ρίγος συναισθημάτων και πιθανώς αναμνήσεων.

Άλλωστε αυτός είναι και ο ρόλος των αγαλμάτων, είτε στέκονται ακίνητα στα πόστα τους είτε αποφασίζουν να πάρουν τα μάτια τους και να κυκλοφορήσουν στο δρόμο, να προκαλέσουν τη μνήμη. Η διαφορά είναι πως μένοντας ακίνητα στα βάθρα τους παραπέμπουν συνήθως σε μια επίσης ακίνητη μνήμη, ενώ αν τα 'δεις να κυκλοφορούν στην Αιόλου είναι αλλιώς.

Σκοτεινές αποχρώσεις σε αριστερό κενό

Του Θανάση Σκαμνάκη

Η ατμόσφαιρα είναι ηλεκτρι­σμένη από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα κι ίσως ακού- γεται παράταιρη η ενασχόληση με θέματα πον μπήκαν στην επικαιρότητα την προηγούμε­νη βδομάδα. Κι όμως, ας κρα­τήσουμε μερικές ουρές ή μάλ­λον την καρδιά κάποιων γεγο­νότων. Δεν είναι άσχετη με τα παρόντα, ακόμα κι αν κινείται σε κάπως πιο απογειωμένα πεδία.

Ομιλία Ρεπούση περί της διδασκαλίας Θρησκευ­τικών, Λατινικών και Αρχαίων Ελληνικών στα σχολεία. Σύσσωμο το αντιδραστικό τόξο, όλων των πλευρών, άδραξε την ευκαιρία για να ξεκινή­σει επίθεση. Αμελητέο ζήτημα; Πιθανόν, αν έτσι το βλέπεις. Αλλά ακριβώς αυτό είναι το πρόβλη­μα. Οχι αν συμφωνείς ή διαφωνείς με όλα ή μέ­ρος των θεμάτων, αλλά το ότι το θεωρείς αμελη­τέο ενώ από την άλλη πλευ­ρά ξεκινάει εκστρατεία. Ο ορυμαγδός πιστοποιεί πως όποιος τολμάει να θέτει τέ­τοια θέματα μπαίνει υπόδι­κος στο δικαστήριο των τη­λεοπτικών πρετεντεράκων και του εθνικισμού όλων των αποχρώσεων, μέσω του οποίου και αναπτύσσο­νται οι ιδεολογικές επιρροές της Χρυσής Αυγής. Το βαθύ σκοτάδι καναλιών, Αναστασιάδηδων, Άνθιμων και λοιπών θεματοφυλάκων του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού εί­ναι το καλύτερο μέρος για να κινείται η ναζιστι κή άγνοια και το μίσος.

Σαπρόφυτα

Του Θανάση Σκαμνάκη

Πάσχα υπόσχονται οι ημερομηνίες και ο καιρός, παρά τις βρόχινες ατασθαλίες του, αλλά η ανάσταση γίνεται αμφιλεγόμενο αποτέλεσμα, τουλάχιστον κατά τον παρόντα χρόνο, καθώς τα πάθη των πραγματικών θεανθρώπων, μισθωτών, συνταξιούχων και λοιπών, συνεχίζονται με εντεινόμενους ρυθμούς. Κι αν λες πως μεγάλη Παρασκευή θα ακολουθήσεις τον επιτάφιο, ως θρήνο και περισυλλογή για όσα χάνονται, δεν προλαβαίνεις να ηρεμήσεις την οργή. Καθώς αναδεικνύονται στο προσκήνιο οι εικόνες ελεεινών, απίθανων ανθρώπων μιας απίθανης εποχής, των τριάκοντα αργυρίων και ίσως λιγότερων, που κυκλοφορούν ανεμπόδιστοι, εισπράττοντας την χλεύη και ενίοτε τα γιαούρτια των συμπολιτών μας, αλλά που δεν κομπιάζουν στα τηλεοπτικά παράθυρα και μεταδίδουν αυτή τη μπόχα που κουβαλάνε πάνω τους και μέσα τους, την κάνουν κοινό θέαμα, σαπίζοντας ό,τι αγγίζουν, και κυρίως, αν είχαν, το κάποιο παρελθόν. Τύποι που εμφανίζονται με ανδρική κατατομή, αλλά ανεξαρτήτως ύψους δείχνουν ανδρουλάκηδες. Το ζωικό βασίλειο δεν δανείζει παρομοιώσεις για τις περιπτώσεις, καθώς οι ύαινες, τα φίδια, τα λοιπά ερπετά, οι γυμνοσάλιαγκες, οι βδέλες και τα λοιπά, επιτελούν ένα έργο της φύσης, καθόλου ευκαταφρόνητο και καθόλου χαμερπές καθεαυτό. Τα σαπρόφυτα, οι γλίτσες, οι μουχρίτσες κολλάνε, ακολουθούν, δεν έχουν προσωπικότητα, ταλαιπωρούν και βασανίζουν, μεταδίδουν μια μούχλα συχνά. Ίσως να ταιριάζουν καλύτερα ως χαρακτηρισμοί.