Για μια εκ νέου ανάδυση του ριζοσπαστισμού

Του Τάσου Βαρούνη

Δύσκολο και κρίσιμο ερώτημα: Τι περιεχόμενα και ποιες μορφές θα «έπρεπε» να αναδυθούν για να δηλωθεί ένα στοιχειώδες και αντιστασιακό παρών της κοινωνίας μέσα σε αυτό το κουβάρι ραγδαίων και επικίνδυνων εξελίξεων;

Γιατί τώρα που οι φρεγάτες κυκλοφορούν πέρα-δώθε, τα αεροπλάνα πέφτουν και οι δηλώσεις των παγκόσμιων ηγετών διαβάζονται και ξαναδιαβάζονται προσεκτικά για να εκτιμηθούν οι δυναμικές, δεν είναι παράδοξο να επικρατεί όχι μόνο ανησυχία αλλά και ένα σχετικό πάγωμα. Σαν να μπήκαμε τώρα στη φάση της «μεγάλης ισχύος» και της γεωπολιτικής / στρατιωτικής αντιπαράθεσης, όπου τα ζητήματα ξεπερνούν τις δυνατότητες των ανθρώπων να έχουν μια στάση και μια πράξη. Σαν ο κόσμος να μοιάζει με σκακιέρα. Όπως και να έχει, δεν μπορεί η «ισχύς» να θεωρείται αυθύπαρκτη σαν να μην αφορά κοινωνικές δυνάμεις, συνειδήσεις και πρακτικές.

Όχι βέβαια πως ζούσαμε ένα ρωμαλέο κίνημα που τώρα ρουφήχτηκε από την πολεμική ατμόσφαιρα. Ούτε πως η παρουσία του λαού εκδηλώνεται μονάχα από κάποιες «κινητοποιήσεις». Η νέα σφαίρα ζητημάτων απαιτεί και μια νέα σφαίρα πεποιθήσεων, ψυχολογίας και πρωτοβουλιών. Δεν ψάχνουμε μόνο κάποια συνθήματα για να στριμώξουμε την εναντίωσή μας σε κάτι. Είτε αυτό λέγεται ιμπεριαλισμός, είτε τουρκική επιθετικότητα, είτε ελληνικό πολιτικό σύστημα. Ούτε καταργούνται κάποια μέτωπα αντιπαράθεσης γιατί άνοιξαν κάποια καινούρια. Παρόλο που πολλά οφείλουν να εκτιμηθούν εκ νέου.

Περί κοινωνικής συνείδησης και αξιοπρέπειας

(Ή αλλιώς πράγματα για τα οποία μπορούμε να νιώθουμε καλά)

Του Τάσου Βαρούνη

Ας πούμε ότι αφήνουμε παραπέρα την ανθρωπολογική συνθήκη –ή δυνατότητα- που εκφράζει το «όσο ζεις ελπίζεις» και το «η ελπίδα πεθαίνει τελευταία». Κι ας αναρωτηθούμε –λίγο πιο πεζά- για το εάν η ιστορία των τελευταίων χρόνων μάς προσφέρει «υλικά», «φορτία» και «δυνάμεις» που επιτρέπουν μια πιο αισιόδοξη ματιά. Με λίγα λόγια, που μπορούμε να στηριχτούμε; Ή, για να παραμείνουμε στο θέμα μας, ποιες είναι οι πτυχές και οι ποιότητες μιας κοινωνικής συνείδησης που πιθανά να καθοδηγήσουν, να επηρεάσουν, να «συμμαχήσουν» με το αίτημα μιας διεξόδου απ’ αυτήν τη δύσκολη κατάσταση;

Παρένθεση: Κοινωνική συνείδηση. Ποτέ καθαρή και δίχως αντιφάσεις. Διακριτή από τα «μυαλά» του καθενός αλλά διαρκώς παρούσα σε αυτά. Σε ώσμωση, διεμβολίζοντας και υπερβαίνοντας ιδεολογικούς χώρους. Με βαθιές ρίζες σε ιστορικές διαμορφώσεις αλλά και με άγκυρες ή βέλη σε όλο το φάσμα των κοινωνικών διακυμάνσεων, καταστάσεων, συγκρούσεων. Εν υπνώσει ή με ταρατατζούμ, σε απλές καθημερινές εμφανίσεις ή με το πάθος των μεγάλων στιγμών.  

Τυριά, ψαράκι και γιατροί…

Περί ανθρώπινου κεφαλαίου και μετανάστευσης των νέων στο εξωτερικό

Του Τάσου Βαρούνη

Την περασμένη εβδομάδα δημοσιεύτηκε μια ενδιαφέρουσα μελέτη της Endeavor Greece (Διεθνής Μη Κερδοσκοπικός Οργανισμός Στήριξης της Επιχειρηματικότητας) σχετικά με τη μετανάστευση των Ελλήνων κατά τη διάρκεια της κρίσης, το χρονικό διάστημα 2008-2016.
Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά: Η εκτιμώμενη φυγή ανθρώπινου κεφαλαίου από τον Ιανουάριο 2008 μέχρι σήμερα είναι μεταξύ 350.000 (εκτίμηση Endeavor) και 427.000 (εκτίμηση ΤτΕ). Οι άνθρωποι αυτοί, κυρίως Ανώτερης/Ανώτατης Εκπαίδευσης, συνεισφέρουν ετησίως 12,9 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ των χωρών υποδοχής (κυρίως Γερμανία και Αγγλία) και 9,1 δισ. ευρώ σε φορολογικά έσοδα, εκ των οποίων 7,9 δισ. ευρώ σε φόρους εισοδήματος και εισφορές και 1,2 δισ. ευρώ σε ΦΠΑ. Αθροιστικά, από το 2008 μέχρι και σήμερα, οι Έλληνες του brain drain έχουν παραγάγει περισσότερα από 50 δισ. ευρώ ΑΕΠ στις νέες «πατρίδες» τους. Μάλιστα, το ποσό που έχει δαπανήσει το ελληνικό κράτος για την εκπαίδευση των ανθρώπων αυτών υπολογίζεται στα 8 δισ. ευρώ. Μεταξύ όλων των εξαγόμενων «προϊόντων» της χώρας, το ανθρώπινο δυναμικό κατέχει την πρώτη θέση σε αξία με 12,9 δισ. ευρώ. Ακολουθούν τα προϊόντα πετρελαίου (7,2 δισ. ευρώ), τα προϊόντα αλουμινίου (1,3 δισ. ευρώ), τα φάρμακα (0,7 δισ. ευρώ), το ελαιόλαδο (0,5 δισ. ευρώ), τα ψάρια, οι ελιές, τα προϊόντα καπνού, τα πληροφοριακά συστήματα και τα τυροκομικά προϊόντα με 0,4 δισ. ευρώ, το βαμβάκι και τα ροδάκινα (0,3 δισ. ευρώ). Τέλος, είναι χαρακτηριστικό ότι περισσότεροι εργαζόμενοι (49%) παρά άνεργοι (43%) επιθυμούν να φύγουν από τη χώρα.

Η πολλαπλή κατάργηση της Πρωτομαγιάς

Συνδικάτα και σωματεία εισπράττουν τη συσσωρευμένη απαξίωση και τη δυσπιστία του κόσμου

Του Τάσου Βαρούνη

Είναι κάπως περίεργο που στην Ελλάδα του 2016, σε μια χώρα που καταρρέει αλλά ταυτόχρονα αναζητά έναν νέο κύκλο αντιστάσεων, η 1η Μάη αποτελεί μια ακόμα συνηθισμένη μέρα. Γιατί όσο κι αν φωνάξουμε «δεν είναι αργία είναι απεργία», η Πρωτομαγιά αποτελεί κυρίως ευκαιρία για λίγη ξεκούραση και περισσότερο παραπέμπει σε ανοιξιάτικα στεφάνια παρά στην εργατική τάξη. Είναι πολλές οι επέτειοι που έχασαν το χαρακτήρα τους. Που ξέμειναν στα χέρια «ειδικών» για να τις χειριστούν με το δικό τους τρόπο. Πότε θα ανοίξουν τα μαγαζιά, σε ποια πλατεία θα γίνει συγκέντρωση, ποιο πανό θα είναι στην κεφαλή της πορείας, ποιο λογύδριο θα υπερισχύσει σε ταξική μεροληψία. Κι όταν κάτι νοηματοδοτείται διαμέσου φορέων και αντιλήψεων καθυστερημένων, τότε είναι δύσκολο να ανασάνει και να τοποθετηθεί κάπως στην εποχή και τις ανάγκες της.

Εδώ και χρόνια δεν υπάρχει κάτι που να μοιάζει με εργατικό κίνημα. Όχι πως υπάρχει κάποιο αιώνιο πρότυπο αναφοράς, κάθε άλλο. Ούτε βέβαια καταργήθηκαν οι αγώνες και οι αντιστάσεις των εργαζομένων. Έχουμε μπει στη φάση όπου το πρόβλημα δεν είναι τι θα προτείνουν τα συνδικάτα και τα σωματεία αλλά ότι αυτά απολαμβάνουν την απαξίωση του κόσμου. Η απόσταση είναι πια τεράστια. Αυτό που προσφέρεται από τους «εκπρόσωπους» δεν μπορεί να πείσει. Για την ακρίβεια είναι εκπρόσωποι μονάχα στα χαρτιά. Και αυτό μόνο για τους τυχερούς κλάδους εργαζομένων, αφού για τους περισσότερους δεν υπάρχει απολύτως κανένα πλαίσιο αναφοράς, συλλογικότητας, διεκδίκησης, προστασίας.

«Κάτω τα χέρια από τα σύνορα»…

Λαοί αντί για πληθυσμούς – Πατρίδες αντί για χώρους

Του Τάσου Βαρούνη 

Τα «ανοιχτά σύνορα» προϋποθέτουν τα… σκέτα «σύνορα». Μα σήμερα αυτά μετατρέπονται σε γκρίζα έως και αόρατα. Φρεγάτες του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο. Τουρκικά μαχητικά πάνω από τα νησιά. Χάρτες με θολές γραμμές. Αμφισβητήσεις και ρευστοποίηση. Δεν ξέρεις πια «πού» έχεις να κάνεις κουμάντο. Γιατί «κάπου» πρέπει να υπάρξεις, να δημιουργήσεις, να χαρείς και να μοχθήσεις για το όποιο δικαίωμα σου αλλά και να χτίσεις την ιστορία σου. Ίσως και για να κατανοήσεις ποιος είσαι «εσύ» και ποιος ο «άλλος».

Αλλά και διαρκώς νέες κατατάξεις. Είκοσι επτά χιλιάδες χιλιόμετρα νέων συνόρων χαράχτηκαν από το 1991, κυρίως στην Ευρώπη και την Ευρασία. Λόγω πολεμικών επεμβάσεων, καταστροφών, διαμελισμών. Μαζί με αυτά, αλλά δέκα χιλιάδες χιλιόμετρα σε τείχη, εμπόδια και τεχνολογικά εξελιγμένους φράχτες που προετοιμάζονται για τα επόμενα χρόνια. Στην πραγματικότητα, όσο καταργούνται τα σύνορα, τόσο θα πληθαίνουν οι φράχτες. Πριν, λοιπόν, σκεφτούμε για το πόσο ανοιχτά, πόσο κλειστά -και για ποιους- τα θέλουμε, ίσως θα έπρεπε πρωτίστως να φωνάξουμε «κάτω τα χέρια από τα σύνορα». Ακόμα κι αν ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός, οι αγορές και οι τράπεζές του τα έχουν «ξεπεράσει» με τον δικό τους τρόπο. Αλλά και αναζητώντας επειγόντως δρόμους διεθνούς συνεργασίας ενάντια στην απομύζηση, την καταλήστευση και τους σύγχρονους τρόπους αποικιοκρατίας.

Για τα νοήματα που αγνοήσαμε στη μέχρι τώρα ζωή μας…

Του Τάσου Βαρούνη

Δεν είναι εύκολο να καταλάβεις «τι κρύβεται» πίσω από την απλόχερη βοήθεια του ελληνικού λαού προς τους πρόσφυγες. Κοιτάς λίγο τριγύρω, πολύ μέσα σου, προσπαθείς να εντοπίσεις τη στιγμή -άρα το παρελθόν και το μέλλον της-, να μην ξεχειλώσεις τα «δεδομένα» καταπώς σε βολεύουν ή θα επιθυμούσες.

Όταν χιλιάδες ή και εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκουν τον δικό τους τρόπο να προσφέρουν στον συνάνθρωπο που βασανίζεται, αυτό δεν μπορεί παρά να είναι σημαντικό. Δεν είναι ακριβώς ένα κίνημα, αλλά κάτι διαφορετικό. Μια κοινωνία σε κίνηση, που παραμένει ενεργή και ευαίσθητη. «Α, ρε Έλληνα», ψιθύριζε ένας παππούς σε καροτσάκι την περασμένη Κυριακή στο Σύνταγμα και μόνο ένας κομπλεξικός θα τον κατηγορούσε για εθνικιστικό παροξυσμό. Είναι κι αυτή μια ακόμα διαχωριστική γραμμή που γεννήθηκε μέσα στην κρίση με τη δικιά της πρωτότυπη φυσιογνωμία που δύσκολα χωρά σε κουτάκια. Γιατί η αλληλεγγύη διατρέχει όλο το πολιτικό φάσμα. Όχι, βέβαια, των κομμάτων αλλά των πολιτών που ανεξαρτήτως τοποθέτησης έχουν κάτι να προσφέρουν. «Αριστεροί», «δεξιοί» και «ποταμίσιοι», θρησκευόμενοι και μη. Συχνά στην ιστορία αυτού του τόπου εκφράστηκαν φαινόμενα με έναν παλλαϊκό χαρακτήρα και μια ορισμένη καθολικότητα. Είναι η διαμόρφωσή μας; Οι συλλογικές μας εμπειρίες; Πιθανόν.

Πολιτική και «σούργελα»

Ένα μεγάλο ψέμα πλανιέται πάνω από την πόλη

Tου Τάσου Βαρούνη

Εκτός των άλλων, η υπαρκτή πολιτική σφαίρα –στις διάφορες εκδοχές της– έχει και μια σκανδαλώδη ιδιότητα. Να δημιουργεί ένα δικό της ήθος, περιφραγμένο και διαφορετικό από το δημόσιο ή το κοινό. Τα πράγματα αποκτούν ιδιαίτερες διαστάσεις. Ο λόγος γίνεται κάτι άλλο, άξιο να αναλυθεί πολλαπλώς. Οι συμπεριφορές έχουν μια βαρύτητα. Το «ανεπίτρεπτο» με το «συνηθίζεται» ανακατεύονται κατά το δοκούν. Κόσκινα διαφόρων μεγεθών κρατούν απ’ έξω καθετί ανεπιθύμητο. Και κάθε κομμάτι αυτής της πολιτικής σφαίρας έχει τα δικά του χούγια και κανόνες. Τα δικά του αναγνωριστικά σημεία, το περιρρέον κλίμα, τις συμβάσεις του, τα αστεία του. Μερικά μπερδεμένα παραδείγματα για τα καθ’ ημάς:

Ανώμαλη προσγείωση

Για τη δύναμη της ψήφου στις επόμενες εκλογές

Του Τάσου Βαρούνη

Ενάντια στις εκλογές για ιδεολογικούς λόγους δεν είμαστε. Χωρίς αυτό να σημαίνει πως το καθεστώς μεταδημοκρατίας-αποικίας που έχει επιβληθεί δεν μπορεί να τροποποιήσει και την όποια «ιδεολογία» μας ή τους πυλώνες της. Σίγουρα, πάντως, η πάση θυσία συμμετοχή σε κάθε εκλογική διαδικασία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν αυτονόητη συνήθεια. Ακόμα κι αν αυτή πάντα συνοδεύεται από την ιερή δήλωση της Αριστεράς ότι «χρειάζεται και το κίνημα».

Τα τελευταία χρόνια έχουμε ζήσει αντιφατικές στιγμές. Υπήρξε μια μαζική ψήφος της κοινωνίας σε ένα κόμμα που διακήρυσσε καλύτερες μέρες. Οι εκλογές επέτρεψαν την εκδήλωση μιας βαθύτερης ανάγκης να σταματήσει η καταστροφή. Εξέφρασαν τον ριζοσπαστισμό της κοινωνίας και τη συνάντησή του με το ερώτημα αν μπορεί να κυβερνηθεί αλλιώς και από άλλους αυτή η χώρα. Λειτούργησαν, δηλαδή, σαν στιγμές καταδίκης κάποιων και δοκιμασίας άλλων. Πολιτικών αλλά και προσώπων. Μέσω της ψήφου ανατέθηκε σε μια πολιτική δύναμη η συνέχιση και η ολοκλήρωση κάποιων αγώνων και προσπαθειών. Πρώτα το «μαύρο» στο παλιό πολιτικό σύστημα κι έπειτα η «θετική ψήφος» σε αυτό που εμφανιζόταν -και σε ένα βαθμό ήταν- ως το νέο και ελπιδοφόρο.

Η αφόρητη κοινοτοπία της πολιτικής ζωής. Μέρος Α’

Του Τάσου Βαρούνη

Η κατηγορία «αριστερά» είναι η μόνη που εν μέσω συντριπτικών αλλαγών παραμένει απελπιστικά αναλλοίωτη. Αναφερόμαστε εδώ στις θετικές υπερβάσεις και στα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά. Όχι δηλαδή στη μετάλλαξη του ΣΥΡΙΖΑ και το ντροπιαστικό τέλος ενός σημαντικού εγχειρήματος. Ούτε στις προφανείς προσαρμογές του κάθε οργανισμού στην άμεση συγκυρία. Κατά τα άλλα, έχουν έρθει τα πάνω-κάτω: Η χώρα τελεί υπό διάλυση και αδειάζει ραγδαία από προηγούμενες ιδιότητες. Η κίνηση, η δράση και ο χαρακτήρας των «πολλών-ανθρώπων-μαζί» έδωσε στιγμές θαυμαστής πρωτοτυπίας. Οι μεγάλοι παίκτες δοκιμάζουν ασύμβατους και φρέσκους τρόπους κυριαρχίας. Κι όμως, σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, αν ένας έμπειρος παρατηρητής των «ελληνικών αριστερών πραγμάτων» μπορούσε να σταθεί για λίγο υπεράνω, ίσως θα προέβλεπε μέχρι κεραίας τις επιλογές και τη στάση του κάθε σχηματισμού. Όχι δεν είναι ίδια όλη η αριστερά. Αλλά αυτό δε λέει και τίποτα σπουδαίο. Το ερώτημα είναι άλλο: Μήπως η «σφαίρα» καταγραφής και ταυτοποίησης των διαφορών μας είναι εκ προοιμίου ασφυκτική; Μήπως το «μέτρο» με το οποίο ο καθένας κρίνει και κρίνεται είναι λειψό, ενίοτε και βολικό; Μήπως πρέπει να δούμε την πραγματικότητα με ευρυγώνιο αντί για τους στενούς μας φακούς;

Ο «κομματικός ΣΥΡΙΖΑ» και η κοινωνία

Ας το σκεφτούν καλύτερα όσοι επικαλούνται την ανάγκη «αντιστοίχησης»

Του Τάσου Βαρούνη
 
«Ο “κομματικός” ΣΥΡΙΖΑ οφείλει να αντιστοιχηθεί με τον “κοινωνικό”. Να υποδεχθεί τις αγωνίες και τις προσδοκίες των δεκάδων χιλιάδων απλών ανθρώπων που στηρίζουν σε αυτόν τις ελπίδες του»
Αλέξης Τσίπρας, μιλώντας σε συνεργάτες του, όπως μεταφέρθηκε από non paper του Μαξίμου
 
«Το ότι ο κομματικός ΣΥΡΙΖΑ οφείλει να αντιστοιχηθεί με τον κοινωνικό, είναι θέμα που υπάρχει στον ΣΥΡΙΖΑ από τη στιγμή που ο ΣΥΡΙΖΑ ξεπέρασε το να είναι κόμμα μειοψηφικό με 4-5%»
Όλγα Γεροβασίλη, κυβερνητική εκπρόσωπος
 
«Τώρα, συμφωνία και τα “μπάνια του λαού”. Μετά, έναρξη εφαρμογής, απομείωση του χρέους, συνέδριο του “κοινωνικού” ΣΥΡΙΖΑ και αν χρειαστεί, εκλογές»
Δημήτρης Παπαδημούλης, στο twitter…
 
Ο ΣΥΡΙΖΑ έφτασε στην κυβέρνηση επειδή συναντήθηκε με ένα μεγάλο ρεύμα στην ελληνική κοινωνία που αρνήθηκε τα μνημόνια και το πολιτικό σύστημα που τα εφάρμοσε. Ήταν ο ριζοσπαστισμός του κόσμου και το μαζικό αντιμνημονιακό κίνημα που έφερε τα πάνω-κάτω και όχι τόσο ο αγώνας ή η πολιτική ενός κόμματος. Η εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ από το 4% εξέφρασε τις ανάγκες ενός λαού σε εγρήγορση. Ο Αλέξης Τσίπρας εκπροσώπησε με μπερδεμένο τρόπο τη δυνατότητα ενός εναλλακτικού δρόμου για τη χώρα. Δεν οφείλεται αυτή η εκτίναξη απλά στο ότι ήταν ένας «νέος πολιτικός» (τέτοιοι υπάρχουν και άλλοι) ή στο ότι επικράτησε ακριβώς «το πρόγραμμα της Αριστεράς».

Δύσκολα καταπίνονται

Του Τάσου Βαρούνη 

Η Παναρίτη, αφού έκανε τις δουλειές της στο Περού, ήρθε να διαπραγματευτεί τη σωτηρία της χώρας (εμάς μας φταίει περισσότερο η... Σώτη).

Ο κ. Παυλόπουλος εγκαταστάθηκε στο Προεδρικό Μέγαρο ως εγγυητής κάποιας εθνικής προσπάθειας.

Ο Βαρουφάκης εγκρίνει το 70% του μνημονίου και τώρα λέμε να τα βρούμε στη μέση (δηλαδή κάπου στο 85%).

Ο Πανούσης καταπάτησε το άσυλο, αλλά τι άλλο να έκανε... αφού δεν βγαίνανε;

Ο Τσίπρας συναντά τον ΓΑΠ, μια τυπική επίσκεψη...

Ο Κοτζιάς δηλώνει φίλος των ΗΠΑ και της δημοκρατικής και αντιτρομοκρατικής τους ευαισθησίας.

Κάποιος άγνωστος(!) βάζει σε άσχετο νομοσχέδιο άρθρα για το ΤΑΙΠΕΔ.