Αυταρχική Αριστερά(;): Το μονοπάτι της realpolitik και ο ακροδεξιός τοίχος

Της Δανάης Κολτσίδα

Η πλέον διαδεδομένη περιγραφή του πολιτικού πεδίου είναι αυτή ενός δισδιάστατου χώρου που οριοθετείται από δύο άξονες: έναν οριζόντιο, που μετρά τις απόψεις των κομμάτων και των ψηφοφόρων για την οικονομία και την κοινωνική ισότητα σε μια κλίμακα από τα αριστερά ως τα δεξιά, και έναν κάθετο, που μετρά την αξιακή/πολιτισμική διάσταση σε μια κλίμακα μεταξύ πράσινων-εναλλακτικών-ελευθεριακών και παραδοσιακών-αυταρχικών-εθνικιστικών απόψεων.[1]

Πρόκειται για μια προσέγγιση που έχει επηρεάσει καθοριστικά τόσο την ακαδημαϊκή ανάλυση όσο και την τρέχουσα πολιτική πράξη. Ωστόσο, επιδέχεται αρκετής κριτικής. Πρώτα απ’ όλα, μεθοδολογικά, είναι υπεραπλουστευτική και σε πολύ μεγάλο βαθμό αυθαίρετη.[2] Η ίδια η εννοιολογική κατασκευή των  αξόνων συχνά πάσχει, ειδικά σε ό,τι αφορά τον πολιτισμικό/αξιακό άξονα και τον τρόπο που ορίζει την προοδευτική και τη συντηρητική κουλτούρα[3]. Ταυτόχρονα, η συγκεκριμένη πρόσληψη του πολιτικού πεδίου είναι σε μεγάλο βαθμό ανιστορική, αφού παραγνωρίζει τη σημασία του εκάστοτε συγκεκριμένου εθνικού ή χρονικού/ιστορικού πλαισίου: αν όλες οι επιμέρους ενδείξεις συντηρητισμού ή προοδευτισμού αθροίζονται ως ισότιμες συνιστώσες μιας συνολικής ταυτότητας χάνεται η κατανόηση του ειδικού βάρους, που ενδεχομένως έχει σε μια συγκεκριμένη χρονική συγκυρία ή σε ένα συγκεκριμένο εθνικό πλαίσιο το ένα ή το άλλο ζήτημα.

Ακόμα όμως κι αν τα προβλήματα αυτά μπορούν να ξεπεραστούν με μια πιο εκλεπτυσμένη μεθοδολογία, παραμένει ένα δεύτερο και σημαντικότερο -ουσιαστικό αυτή τη φορά- πρόβλημα. Η ύπαρξη δύο τεμνόμενων αξόνων υπονοεί ότι η κίνηση μεταξύ αριστερών και δεξιών λύσεων στο οικονομικό πεδίο και η κίνηση μεταξύ προοδευτικών-φιλελεύθερων και συντηρητικών-αυταρχικών επιλογών στο αξιακό πεδίο μπορούν να συντελούνται ανεξάρτητα η μία από την άλλη. Κάτι που η διαλεκτική σκέψη, αλλά και η ίδια η πρόσφατη και παλαιότερη πολιτική εμπειρία δείχνουν ότι δεν ισχύει. Οικονομία και πολιτική, ισότητα και ελευθερία είναι, σε τελική ανάλυση, αλληλένδετα στοιχεία. Μόνο η ιστορία των τελευταίων είκοσι χρόνων αρκεί για να δείξει πως οι (νεο)φιλελεύθεροι καταλήγουν σχεδόν πάντα στον αυταρχισμό, όταν το κοινωνικο-οικονομικό σχέδιό τους συναντήσει κοινωνικές αντιστάσεις. Η εμπειρία της ελληνικής οικονομικής κρίσης και της επιβολής των πολιτικών λιτότητας από το 2010 και μετά, αλλά και τα πρόσφατα πεπραγμένα του Εμανουέλ Μακρόν στη Γαλλία το αποδεικνύουν. Και αντίστροφα, όμως, συνήθως οι αυταρχικές πολιτικές υποκρύπτουν εξ αρχής ή καταλήγουν εντέλει και σε δεξιές επιλογές στο πεδίο της οικονομίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η επίθεση στα δικαιώματα των μεταναστών, που αποτελεί πάντα το όχημα για τη συνολικότερη επίθεση στα δικαιώματα της εκάστοτε εθνικής εργατικής τάξης.