Ολοκαύτωμα: τραύμα και στίγμα

ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΦΑΝΗ ΤΡΥΨΑΝΗ

Του Θανάση Βασιλείου

Πρέπει να διαβάζουμε την Ιστορία προς τα πίσω; Μετά το Αουσβιτς δεν μπορεί πλέον να γράψει κανείς ποιήματα, είχε πει ο Αντόρνο∙ μετά τα κρεματόρια, μόνο η Ιστορία βοηθάει. Η Ευρώπη, το μεγαλύτερο επίτευγμα, είχε υποθηκευτεί: την ένωσαν τα σύμβολα του τρομερού παρελθόντος της.

«Αν οι Ευρωπαίοι διατηρήσουν ζωντανό αυτόν τον δεσμό, αν το παρελθόν της Ευρώπης θέλει να παρέχει ηθικό σκοπό στο παρόν, τότε αυτό το παρελθόν θα πρέπει να διδάσκεται από την αρχή… Η “Ευρωπαϊκή Ενωση” μπορεί να είναι μια απάντηση στην Ιστορία, αλλά δεν θα γίνει ποτέ υποκατάστατό της». Ετσι έκλεινε το μνημειώδες έργο του «Η Ευρώπη μετά τον Πόλεμο» (εκδ. Αλεξάνδρεια) ο ιστορικός Τόνι Τζαντ.

Τα εργοστάσια θανάτου, όπου σε λίγες ώρες εξολοθρεύονταν χιλιάδες άνδρες, γυναίκες, παιδιά, είναι κάτι που κανείς δεν πρέπει να ξεχάσει. Η 27η Ιανουαρίου επιλέχθηκε ως Διεθνής Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος: την ημέρα εκείνη του 1945, τα σοβιετικά στρατεύματα απελευθέρωσαν το μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Πολωνία, το Αουσβιτς-Μπίρκεναου.

Σαρωτική αφήγηση της ιστορίας του χρέους

David Graeber
Χρέος: Τα πρώτα 5.000 χρόνια
μτφρ.: Γιάννης Βογιατζής, Γιώργος Καράμπελας, Γιάννης Πεδιώτης
εκδ. «Στάσει Εκπίπτοντες», 

Του Θανάση Βασιλείου

Αν το «χρέος», με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, κυριαρχεί στην καθημερινότητα, η συζήτηση περί χρέους δεν έχει σταματήσει για τουλάχιστον 5.000 χρόνια. Η ένταξη του φαινομένου στον ανθρωπολογικό πυρήνα και η προσπάθεια κατανόησής του μέσω της μελέτης των αρχέγονων πιστωτικών διευθετήσεων, οδήγησε τον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και του LSE, Ντέιβιντ Γκρέιμπερ, στην ιχνηλασία και τη σαρωτική ιστορική αφήγηση των ποικίλων μορφών χρέους, αλλά και σε γόνιμες παρεμβάσεις πάνω σε ακαδημαϊκά θέματα που, πολύ πριν από τον Ανταμ Σμιθ και τον «Πλούτο των Εθνών», ίσως, πολύ πριν από τον Αριστοτέλη, περιελάμβαναν τον αντιπραγματισμό, τις ανταλλαγές, την προέλευση του χρήματος και της πίστωσης, των δανείων και των πιστωτικών καρτών.