"Το Νέο Ανατολικό Ζήτημα - Το Τουρκικό Πρόβλημα" του Μιχάλη Χαραλαμπίδη

Του Βασίλη Ασημακόπουλου

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης είναι ένας γνωστός δημόσιος διανοούμενος, μάχιμος στοχαστής του πολιτικού λόγου και πράξης, με την κλασική και ορθόδοξη έννοια του ελληνικού τόπου και χρόνου. Με συνεχή, συνεπή και δημιουργική παρουσία από τα χρόνια του αγώνα ενάντια στη δικτατορία μέσα από τις γραμμές του ΠΑΚ και στη συνέχεια ιδρυτικό-ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ. Κοινωνιολόγος και Πολιτικός Επιστήμονας ο Χαραλαμπίδης κινείται στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Ανατολική Μεσόγειο, ενεργητικά παρών στο πλευρό των λαών-εθνών της παγκόσμιας περιφέρειας απέναντι στις δυνάμεις και τις δομές της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης.

Το ιδιαίτερο πολιτικό ρεύμα ιδεών που διαμόρφωσε εντός ΠΑΣΟΚ, από το 1977 και μετά, αποτέλεσε έναν κριτικό αντίλογο-πρόταση για την πορεία της χώρας, απέναντι στην κρατικοποιημένη γραφειοκρατική εκδοχή του κόμματος και στην τριτοδιεθνιστική της περίοδο του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού (1979-1989) και στο μεταμορφισμό της μέσω της τηλεκρατίας κατά την εκσυγχρονιστική-νεοσοσιαλδημοκρατική φάση της.

Αυτή την πολιτική ταυτότητα ο Χαραλαμπίδης τη χαρακτηρίζει, ήδη από το προσυνεδριακό διάλογο του 2ου συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ το 1990, όταν πρωτο-εμφανιζόταν, ως ψεύτικη και μη ανταποκρινόμενη στα ιστορικά σημαινόμενα των συγκεκριμένων πολιτικών κατηγοριών και όρων. Ο ίδιος αποχώρησε από το ΠΑΣΟΚ το 1999 και παραμένει ενεργός και δραστήριος πολιτικο-διανοητικά.

Στη μακρά, αλλά πάντα νεανική, διαδρομή του, ο Χαραλαμπίδης, έχει ασχοληθεί με ζητήματα θεωρίας και εμπειρίας σοσιαλιστικής μετάβασης, εργατικού κινήματος, θεσμικά-πολιτικά, κινηματικά-κομματικά, αγροτικού χώρου, πόλεων και περιφερειών, θεωρία και προτάσεις για την ανάπτυξη, εθνικά θέματα, το δικαίωμα στη μνήμη, τον αγώνα για την απελευθέρωση των λαών, τον περιφερειακό διεθνισμό, τον πολιτιστικό ιμπεριαλισμό κ.α.

Οι Γερμανοί μαρξιστές και το Ανατολικό Ζήτημα

«Αν υπάρχει τώρα κάποια δύναμη που μπορεί να είναι επικίνδυνη για τη Ρωσία στην Ανατολική Μεσόγειο, παρά τις οικονομικές δυσχέρειές της, αυτή είναι η οικονομικά αναδυόμενη Ελλάδα»

Του Γιάννη Ξένου 

σκίτσο του «κόκκινου σουλτάνου» (από το αίμα που έχυσε), Αβδούλ Χαμίτ

Οι σφαγές των Αρμενίων τα έτη 1894-1896 από τον σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ (που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως η πρώτη φάση της αρμενικής Γενοκτονίας), η Κρητική Επανάσταση του 1895-1898 και ο επακόλουθος Ελληνοτουρκικός Πόλεμος του 1897 προκάλεσαν ζωηρές συζητήσεις μεταξύ των Γερμανών μαρξιστών για το αν έπρεπε να πάρουν θέση υπέρ των εξεγερμένων χριστιανών ή να διατηρήσουν τη φιλοτουρκική στάση των Μαρξ και Ένγκελς. Όπως αναφέρει ο Γ. Καραμπελιάς1, οι Μαρξ και Ένγκελς, από το 1853 και μετά, θεωρούσαν ότι «η Ρωσία καθίσταται ο κατ’ εξοχήν εχθρός της ευρωπαϊκής Επανάστασης και οι Έλληνες καθώς και οι ελληνικές και σλαβικές επαναστατικές απόπειρες καταδικάζονται ως υποκινούμενες από τη Ρωσία». Η θέση αυτή θεωρούνταν θέσφατο για τους Γερμανούς συνεχιστές των Μαρξ-Ένγκελς, όπως ο Βίλχελμ Λίμπκνεχτ (1826-1900), που το 1867 ίδρυσε το Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα- σύντροφος και φίλος των Μαρξ και Ένγκελς από το 1848. Απέναντι στις φιλοτουρκικές απόψεις μιας «μαρξιστικής ορθοδοξίας» τοποθετείται η Ρόζα Λούξεμπουργκ, που παίρνει ξεκάθαρη θέση υπέρ της διάλυσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στη διαμάχη που διήρκεσε δύο χρόνια (1896-1897) τοποθετήθηκαν όλα τα βαριά ονόματα του γερμανικού μαρξισμού της εποχής, Καρλ Κάουτσκι και Έντουαρντ Μπερνστάιν.

Το Ανατολικό Ζήτημα χθες και σήμερα

Η Μικρασιατική Καταστροφή
και το Ανατολικό Ζήτημα χθες και σήμερα

Του Νικόλαου Μπινιάρη από το Άρδην τ. 103 που κυκλοφορεί 

Πέρα από τα μεταμοντέρνα κείμενα της επανεγγραφής (διαγραφής) της ιστορίας με τις λογοτεχνικές περιγραφές για «συνωστισμό, στις παραλίες της Σμύρνης, το καλοκαίρι του 22, σήμερα παρατηρούμε και πάλι έναν μεγάλο «συνωστισμό» στις απέναντι παραλίες της Ιωνίας, ο οποίος έρχεται προς τις ελληνικές ακτές με κάθε πλωτό μέσον.

Το 1919, ελληνικός στρατός αποβιβάστηκε στη Σμύρνη ως εντολοδόχος της τότε Εγκάρδιας Συμμαχίας, νικήτριας του Α΄ ΠΠ, για την τήρηση των αποφάσεων του Συνεδρίου των Βερσαλλιών. Η οθωμανική Αυτοκρατορία είχε ηττηθεί και ήδη βρισκόταν υπό διαμελισμό από Αγγλία, Γαλλία και Ιταλία. Για πολλούς διπλωμάτες και ιστορικούς το άλυτο και απρόσιτο Ανατολικό Ζήτημα είχε φτάσει σε ένα τέλος όπως το είχε συλλάβει η διπλωματία και πολιτική των ευρωπαϊκών δυνάμεων από την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως. Το Ανατολικό Ζήτημα ήταν με λίγα λόγια οι σχέσεις των ευρωπαϊκών δυνάμεων με την οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία βέβαια είχε την επικυριαρχία επί όλων των μουσουλμάνων της Μέσης Ανατολής, Αράβων, αλλά και τον σεβασμό όλων των μη Αράβων μουσουλμάνων, ως το τελευταίο Χαλιφάτο του ισλαμικού κόσμου, το οθωμανικό. Ο Μέτερνιχ, στο Συνέδριο της Βερόνας το 1822, φέρεται να πίστευε πως το ελληνικό ζήτημα θα το τακτοποιούσε ο Σουλτάνος και πως ολόκληρη η περιοχή ήταν πέρα από τα όρια του πολιτισμού. Η τότε ελληνική Επανάσταση δεν ενέπιπτε στα συμφέροντα των Ευρωπαίων. Ήταν μία ενόχληση, ένα εμπόδιο στην γραμμή της Ιεράς Συμμαχίας και των σχέσεων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Σε μια μελέτη για τον Μέτερνιχ, η λογική του Αυστριακού Καγκελάριου παρουσιάζεται να βασίζεται σε δύο συνιστώσες: στον συντηρητισμό του και στην προσπάθειά του να περιορίσει τις βλέψεις της Ρωσίας. Τα πιστεύω αυτά του Μέτερνιχ φαίνεται πως, ενάμιση αιώνα μετά, ισχύουν ακόμα στα «ανακτοβούλια» της Ευρώπης και των ΗΠΑ.

Η ανολοκλήρωτη επανάσταση και το νέο Ανατολικό Ζήτημα

Του Παντελή Σαββίδη

Γιατί ανολοκλήρωτη η Επανάσταση;

 Καθώς ετοίμαζα την ομιλία αυτή διαπίστωσα την εκπληκτική ομοιότητα της προσπάθειας που γίνεται σήμερα για την ανασυγκρότηση της χώρας εκ του μηδενός, με αφορμή μια τεραστίων διαστάσεων οικονομική και κοινωνική κρίση, με τις αντίστοιχες προσπάθειες που κατέβαλε το ελληνικό κράτος αμέσως μετά τον ατυχή και καταστρεπτικό πόλεμο του 1897.

Υπήρξαν περίοδοι καμπής στην ελληνική ιστορία μετά την απελευθέρωση.

Η αρχή της δεδηλωμένης, το 1875 υπήρξε μια στιγμή που καθόρισε το τέλος της κυριαρχίας των δυνάμεων που πραγματοποίησαν τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας και την είσοδο σε μια εποχή που προσπαθούσε να συγκροτήσει το κράτος σε πιο θεσμική βάση.

Η δημιουργία των άλλων βαλκανικών κρατών στην περιοχή μετά το Συνέδριο του Βερολίνου, το 1878 είναι επίσης μια τέτοια στιγμή.

Είναι, όμως και ο καταστροφικός πόλεμος του 1897. Παρά την κρίση, η χώρα μπήκε σε μια εποχή μεταρρυθμίσεων με στόχο να ενισχύσει την παρουσία της στη γεωπολιτική πραγματικότητα της περιοχής. Η κοινωνία μετασχηματιζόταν αν και υπέφερε. Το αποτέλεσμα το εισέπραξε με τις νικηφόρες προσπάθειες που κατέβαλε τα επόμενα χρόνια που φάνηκε να ολοκληρώνονται με την ήττα του 1922. Όμως, παρά την ήττα, η Ελλάδα του 1922 δεν είχε καμιά σχέση με την Ελλάδα του 1897. Οι πληγές είναι ακόμα υπαρκτές. Όπως και το στοίχημα. Γι αυτό μιλάμε για την ανολοκλήρωτη επανάσταση, χωρίς να προτείνουμε μια νέα προσφυγή στη βία.