Οι Πάνω και οι Κάτω

Για Μια Νέα Γεωγραφία της Ελληνικής Εξουσίας

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *

Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, η ταξική σύγκρουση νοούνταν κυρίως οικονομικά: μισθοί, ιδιοκτησία, παραγωγή. Στον 21ο αιώνα, η ταξικότητα φαίνεται πως αποκτά μια πιο υπαρξιακή μορφή. 

Δεν αφορά μόνο το εισόδημα, αλλά το ποιος ζει με ασφάλεια και ποιος εκτίθεται στον κίνδυνο.

Αυτό είναι που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε  β ι ο π ο λ ι τ ι κ ή  τ α ξ ι κ ό τ η τ α.

Σήμερα, αυτή η ταξικότητα δεν εκφράζεται μόνο ως πλούσιοι και φτωχοί, αλλά ως Πάνω και Κάτω. Εκείνοι που αποφασίζουν και προστατεύονται, και εκείνοι που υφίστανται τις αποφάσεις και εκτίθενται στη φθορά.

Ο Μισέλ Φουκώ περιέγραψε τη βιοπολιτική ως την εξουσία που διαχειρίζεται τη ζωή των πληθυσμών, δηλαδή τις γεννήσεις, τους θανάτους, την υγεία, τα σώματα, τους κινδύνους.

Οι Ζαπατίστας, από την άλλη, πρότειναν μια απλή αλλά ριζοσπαστική πολιτική γεωμετρία: Οι Πάνω: κράτη, αγορές, τεχνοκρατικές και πολιτικές ελίτ. Οι Κάτω: όσοι ζουν με τις συνέπειες των αποφάσεων αυτών των ελίτ.

Η βιοπολιτική ταξικότητα είναι ακριβώς αυτό, η άνιση κατανομή της ζωής, της ασφάλειας και του κινδύνου μεταξύ Πάνω και Κάτω. Πρόκειται για μια νέα γεωγραφία της εξουσίας.

Τα Τέμπη, τα εργατικά δυστυχήματα, οι πυρκαγιές, τα εργοστάσια, οι δρόμοι αποκαλύπτουν μια σταθερή γεωγραφία. 

Πάνω: υπουργεία, θεσμικοί μηχανισμοί, διοικήσεις, ιδιωτικοποιήσεις, συμβάσεις, ισολογισμοί. 

Κάτω: επιβάτες, εργάτες, πολίτες, σώματα που εκτίθενται στον κίνδυνο.

«Να φοβάσαι τη μέρα που θα σταματήσουν οι απεργίες»

Ο αγώνας των εργατών της ΛΑΡΚΟ κι ένα κεφάλαιο από το μυθιστόρημα του Τζον Στάινμπεκ «Τα Σταφύλια της Οργής»...

Της Δήμητρας Μυρίλλα

Όταν ένας εργάτης απολύεται, είμαστε όλοι απολυμένοι… σήμερα, αύριο, κάποια μέρα. Όταν το παιδί ενός απολυμένου εργάτη δεν έχει ψωμί και καινούργια παπούτσια, είναι το δικό μας παιδί. Όταν η οικογένεια του απολυμένου εργάτη ξεσπιτώνεται, όλοι εμείς είμαστε χωρίς σπίτι.

Ο αγώνας των εργατών της ΛΑΡΚΟ δεν είναι μόνο δικός τους αγώνας. Είναι και δικός μας. Κι αν δεν είναι… ΠΡΕΠΕΙ να γίνει. Οφείλουμε να τον κάνουμε δικό μας. Το οφείλει καθένας από εμάς και όλοι μαζί γιατί αυτό που κάνει τον άνθρωπο Ανθρωπο είναι μόνο η Αλληλεγγύη. Και εκείνο που τον εξυψώνει σε νου σκεπτόμενο η είναι συνείδηση του χρέους και της ιστορικής αναγκαιότητας.

Ετούτο το ξέφρενο και αγριεμένο τέρας που ονομάζεται «κεφάλαιο» και που πετάει οικογένειες στο δρόμο, δεν ξεχωρίζει εσένα, εμένα, εκείνον. Η ΛΑΡΚΟ, η COSCO, η e-food είναι μόνο κάποια από τα πολλά κεφάλια του ίδιου τέρατος και όλοι εμείς η τροφή για τα χρηματιστήριά τους.

Αυτές τις ώρες που οι εργαζόμενοι της ΛΑΡΚΟ, οι οικογένειές τους, τα παιδιά τους δίνουν μια μάχη της οποίας η έκβαση μας αφορά όλους θυμηθήκαμε και παραθέτουμε εκείνο το κεφάλαιο από το μυθιστόρημα του Τζον Στάινμπεκ «Τα Σταφύλια της Οργής»

Νέα εργατική τάξη και νέα κοινωνικά υποκείμενα

Του Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα

Μια ακόμη αλλαγή που παρατηρώ στην ανάδυση της Αριστεράς, της Νέας Αριστεράς (καμιά φορά όχι και τόσο νέας, αφού εμπεριέχει πολλές από τις προηγούμενες εμπειρίες), είναι η ποιότητα του κοινωνικού κινήματος. Συμβαίνουν δύο πράγματα, καρπός των τελευταίων διαδικασιών παγκοσμιοποίησης της οικονομίας των τελευταίων 30, 40 χρόνων: Μια μεταβολή των εργασιακών συνθηκών, μια μεταβολή δηλαδή των υλικών συνθηκών της εργατικής τάξης, και μια περιπλοκή των κοινωνικών συνθηκών.

Στην πρώτη περίπτωση, η παλιά σύνθεση της εργατικής τάξης της βαριάς βιομηχανίας, του μεγάλου εργοστασίου, της συνδικαλισμένης, πειθαρχημένης εργατικής κοινότητας, που μετέδιδε τη γνώση από τον μεγαλύτερο στον μικρότερο, που δημιουργούσε σχέσεις εμπιστοσύνης στη δουλειά μέσα απ’ τη μετάδοση ελεγχόμενων από τον εργάτη γνώσεων και ιεραρχιών, έχει χαθεί.

Απ' τον Λάσκαρη στην Ντόρα και έπεται συνέχεια

Εκτός από το αστικό κράτος και το κόμμα της δεξιάς έχει συνέχεια. Και στην προκειμένη περίπτωση εννοούμε ότι η συντηρητική παράταξη έχει κάποιες παγιωμένες απόψεις. Όπως π.χ ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει πάλη των τάξεων.

Ηταν σαν σήμερα, 24 Μάη 1976 όταν ο υπουργός Εργασίας  Κ. Λάσκαρης, στην κυβέρνηση Καραμανλή κάνει την βαθυστόχαστη εκτίμηση ότι στην χώρα μας «Δεν υπάρχει πλέον εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο» οπότε βγάζει ένα φιρμάνι,  για να επιβάλλει ένα από τα πιο αντεργατικά νομοθετήματα που γνώρισε ποτέ ο τόπος. Τον περιβόητο «Νόμο 330 περί εργατικών οργανώσεων και συνδικαλιστικών ελευθεριών».
«Δεν θα επιτρέψομεν την πάλην των τάξεων», δηλώνει ο νεοδημοκράτης υπουργός και λίγο αργότερα η αστυνομία βάφει στο αίμα την απεργία των οικοδόμων που είχαν κινητοποιηθεί ενάντια σ’ αυτό το νομοθετικό τερατούργημα. (Διαβάστε περισσότερα εδώ).

Ταξική πάλη ή ταξικό μίσος; …

Ένα διαχρονικό κείμενο του Ερρίκο Μαλατέστα από το 1921:

Εξέφρασα στο δικαστήριο του Μιλάνου κάποιες ιδέες σχετικά με την ταξική πάλη και το προλεταριάτο που προκάλεσαν κριτική και κατάπληξη. Καλύτερα να επανέλθω σε αυτές τις ιδέες.
Διαμαρτυρήθηκα αγανακτισμένα ενάντια στην κατηγορία της υποκίνησης μίσους· εξήγησα ότι στην προπαγάνδα μου πάντοτε προσπαθούσα να δείξω ότι οι κοινωνικές αδικίες δεν εξαρτώνται από την κακία του ενός αφεντικού ή του άλλου, του ενός κυβερνήτη ή του άλλου, αλλά μάλλον από τα αφεντικά και τις κυβερνήσεις ως θεσμούς· ως εκ τούτου, το γιατρικό δεν βρίσκεται στην αλλαγή των επιμέρους κυβερνώντων, αντ’ αυτού είναι απαραίτητο να καταστρέψουμε την ίδια την αρχή από την οποία οι άνθρωποι κυριαρχούν πάνω στους ανθρώπους· εξήγησα επίσης ότι πάντοτε τόνιζα ότι οι προλετάριοι δεν είναι ατομικά καλύτεροι από τους αστούς, όπως φαίνεται από το γεγονός ότι ένας εργάτης συμπεριφέρεται σαν ένας κανονικός αστός, και μη χειρότερα, όταν βρίσκεται κατά τύχη σε θέση πλούτου και διοίκησης.

Ο αντι-ιμπεριαλιστικός αγώνας είναι - και σε ποιο βαθμό - αντικαπιταλιστικός ; Και άρα πως εμπλέτε η εργατική τάξη και πως διαμορφώνονται οι κοινωνικές συμμαχίες ;

Του Λευτέρη Ριζά

[Ομιλία στο Φιλοσοφικό Σχολείο Καλλιθέας, 5/2/2013, του οποίου «ψυχή» είναι ο δάσκαλος Δημήτρης  Ντούσας. Σταθερά κάθε Τρίτη γίνεται πάντα μια ομιλία. Το «άρωμα» κρατάει κάτι πάνω από δέκα χρόνια. Λόγω καλοκαιρινών διακοπών και μεταφοράς της «ταξικής» πάλης σε πιο δροσερά τοπία είπα να καλύψω την απουσία με δύο ομιλίες μου. Αυτήν εδώ και την άλλη στην Ελευσίνα, με θέμα την Εθνική Ανεξαρτησία και την Αριστερά.] 

ΠΡΟΟΙΜΙΟ

       

       Όσοι παρακολουθούν την αρθρογραφία  μου γνωρίζουν ότι από χρόνια βρίσκομαι στα χαρακώματα με εκείνους που αμφισβητούν τη θεωρία του Λένιν για τον Ιμπεριαλισμό και με όσους – συνήθως είναι και οι ίδιοι –  αμφισβητούν τη θεωρία «Μητρόπολης-Περιφέρειας», που συστηματικά έχει αναπτύξει ο Αιγύπτιος μαρξιστής Σαμίρ Αμιν, χωρίς βέβαια να είναι και ο μόνος. Η Σχολή του Monthly Review, όπως αποκαλείται η ομάδα των αμερικανών μαρξιστών οικονομολόγων γύρω από  το ομώνυμο περιοδικό, δηλ. Λήο Χούμπερμαν, Πωλ Σουήζυ, Πωλ Μπάραν, Χάρρυ Μάγκντοφ, όλοι τους τώρα μακαρίτες, όπως και οι συνεχιστές τους, είναι γνωστό πως έχει σημαντικά συμβάλλει στην ανάπτυξη της προβληματικής πάνω στα δύο αυτά κρίσιμα θεωρητικά – πολιτικά και πρακτικά προβλήματα που απασχολούν την αριστερά – σε παγκόσμιο και ελληνικό επίπεδο. 

       Στη χώρα μας ο πιο γνωστός πολέμιος αυτών των θεωριών είναι ο Γιάννης Μηλιός και οι συνεργάτες του στο περιοδικό «Θέσεις». Συνέχεια της πολεμικής που έχω ασκήσει στις απόψεις τους και που ομολογώ ότι έχει ενταθεί τον τελευταίο καιρό, όχι χωρίς λόγο όπως θα φανεί στη συνέχεια, είναι και η σημερινή ομιλία. Πρέπει να τονίσω ότι δεν θα είναι επανάληψη των όσων έχω πει και γράψει, αλλά μια προσπάθεια μια νέας προσέγγισης του προβλήματος, πάνω στην ίδια πάντοτε γραμμή. 

Οι «καλοί μαθητές» και οι... άλλοι

Του Χρήστου Κάτσικα

Στο «Κοινωνικό Συμβόλαιο» το 1762, ο Ζαν Ζακ Ρουσό τονίζει πως στη «φυσική» κατάσταση οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι και πως οι εγγενείς διαφορές που υπάρχουν στα προσωπικά «χαρίσματα» δεν θέτουν σε κίνδυνο την κοινωνική ισότητα, εφόσον η κοινωνία ανταμείβει τους ανθρώπους σύμφωνα με την αξία τους και όχι σύμφωνα με την καταγωγή και την οικονομική τους κατάσταση.

Σύμφωνα με τον ίδιο συγγραφέα, μια «φυσική αριστοκρατία» εμφανίζεται, όταν η κοινωνία καταργεί τα προνόμια που αποτελούν τη βάση της «τεχνητής αριστοκρατίας», μια έκφραση ταυτόσημη με την κληρονομικώ δικαίω αριστοκρατία.

Στα χνάρια του Ρουσό, o Τόμας Τζέφερσον στο Προοίμιο της Αμερικανικής Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας γράφει ότι «όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι», δηλαδή ότι όλοι γεννιούνται με τα ίδια ηθικά και πολιτικά δικαιώματα, απλά είναι προικισμένοι με διαφορετικές-άνισες ικανότητες και προσόντα.

Σύμφωνα με τον Τζέφερσον, κανένα τεχνητό εμπόδιο δεν πρέπει να εμποδίζει τους ανθρώπους να πετύχουν την κοινωνική θέση που τους αξίζει, σύμφωνα με τα χαρίσματά τους.

"Να είσαι υπερβολικά φιλότιμος. Αυτή είναι η κατάρα των εργατικών τάξεων" του D. Graeber

«Αυτό που δεν μπορώ να καταλάβω είναι το, γιατί οι άνθρωποι δεν εξεγείρονται στους δρόμους». Ακούω αυτή τη φράση, που και που, από ανθρώπους με πλούσιο και ισχυρό υπόβαθρο. Υπάρχει ένα είδος δυσπιστίας. «Στην τελική», φαίνεται να λέγεται πίσω από τις γραμμές, «ουρλιάζουμε για το φονικό όταν οποιοσδήποτε απειλήσει έστω και λίγο τις φοροαπαλλαγές μας. Αν κάποιος απειλούσε την πρόσβασή μου στα τρόφιμα ή στη στέγη, σίγουρα θα έκαιγα τράπεζες και θα εισέβαλλα στο κοινοβούλιο. Τι έχουν πάθει αυτοί οι άνθρωποι;».

Αυτή είναι μια καλή ερώτηση. Ο οποιοσδήποτε, θα σκεφτόταν ότι μια κυβέρνηση που έχει προκαλέσει τέτοιο πόνο σε αυτούς που έχουν τα λιγότερα αποθέματα για ν’ αντισταθούν, χωρίς καν να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας, θα ρίσκαρε την πολιτική της αυτοκτονία. Αντ’ αυτού, η βασική λογική της λιτότητας έχει γίνει αποδεκτή απ’ όλους. Γιατί; Γιατί πολιτικοί που υπόσχονται συνεχή πόνο κερδίζουν τη συναίνεση της εργατικής τάξης, αν όχι την υποστήριξή της;

Εργατική τάξη – ένα φάντασμα που πλανάται ακόμα

Ποιός μπορεί να αρνηθεί ότι η κοινωνία όπου ζούμε είναι ταξικά διαστρωματωμένη; Υπάρχουν διακρίσεις και είναι βαθιές και θεσμοθετημένες, καθορίζοντας τους όρους διαβίωσης και πρόσβασης στα υλικά και πνευματικά αγαθά που ο καθένας επιθυμεί. Πλούσιοι-φτωχοί, εκμεταλλευτές-εκμεταλλευόμενοι, κυρίαρχοι-κυριαρχούμενοι, δυνατοί και αδύναμοι και πάει λέγοντας.
Πώς γεννιούνται οι διακρίσεις/ταυτότητες αυτές όμως, πώς εδραιώνονται και αναπαράγονται; Και πάνω απ’ όλα, πώς θα μπορέσουν να καταστραφούν αποτελεσματικά; Ποιά είναι αυτά τα μονοπάτια σκέψης, ανάλυσης και δράσης που θα μπορέσουν οριστικά να τις καταστήσουν παρελθόν;
Κύριος στόχος επομένως του κειμένου, είναι να καταστεί σαφές γιατί είμαστε μακριά από το πλέγμα των εργατίστικων αντιλήψεων, που εκφράζονται στα ανατρεπτικά κινήματα. Ποιοί είναι οι λόγοι που μας κάνουν να πιστεύουμε ότι το αναρχικό κίνημα πρέπει να αποτινάξει τα βαρίδια αυτά του…”ρεαλισμού”, που κάνουν κομμάτια του να ηχούν και να φέρονται εν μέρει, ως μια ριζοσπαστική εκδοχή κομματιών της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς.

(Και) Η ομορφιά είναι ταξική

Μιλώντας για ομορφιά δε θα συγκρίνουμε μια γυναίκα με μια άλλη, από αυτές που προβάλλει ως πρότυπο η τηλεόραση, ή έναν άντρα με έναν άλλο, αλλά θα κάνουμε κάτι πιο απλό: θα συγκρίνουμε τον καθένα με τον εαυτό του.

Συγκρίνοντας λοιπόν ο καθένας τον εαυτό του... με τον εαυτό του, αλλά όταν είναι ξεκούραστος, ευτυχής, χαρούμενος, χορτάτος, ασφαλής κλπ θα βρούμε μεγάλες και σημαντικές διαφορές.

Γενικά θα λέγαμε πως η καλή ζωή μας ομορφαίνει ενώ η δυστυχία, τα βάσανα, η καταπίεση, η κακοποίηση, μας καταπονούν και αυτό αντανακλάται εξωτερικά και εσωτερικά.

Έτσι η ομορφιά, δηλαδή, σύμφωνα με την συνήθη χρήση της λέξης, το να δείχνουμε ωραίοι απ' έξω, είναι ζήτημα του πώς είμαστε πραγματικά από μέσα, τόσο σε ψυχολογικό επίπεδο, όσο και σε καθαρά υλικό. Ένας άνθρωπος που τρέφεται επαρκώς, που δεν στερείται βασικά συστατικά που πρέπει, σαν ζωντανοί οργανισμοί, να προσλαμβάνουμε καθημερινά, που ζει σε κατάλληλο περιβάλλον και όχι σε συνθήκες μόλυνσης της ατμόσφαιρας ή του νερού, που δεν βρίσκεται υπό την επήρεια ακραίας ψυχολογικής πίεσης από διάφορους παράγοντας, που νιώθει αναγνώριση και ασφάλεια, επομένως που έχει έναν κατάλληλο κοινωνικό περίγυρο, τόσο στενότερο όσο και ευρύτερο, που τόσο το μικροπεριβάλλον της ζωής του, το σπίτι του δηλαδή, όσο και το μακροπεριβάλλον, η πόλη ή η περιοχή του, του είναι ευχάριστα, αυτός ο άνθρωπος σίγουρα είναι μια χαρά και αυτό αντανακλάται στο δέρμα, στο βλέμμα, στο χαμόγελο, στις κινήσεις, στη γλώσσα του σώματος.

Έθνος, πατριδα, τάξη...

Του Δημήτρη Καζάκη

To σύγχρονο έθνος που γεννήθηκε μέσα από τους αγώνες των λαών εναντίον της τυραννίας τον 18ο και 19ο αιώνα, αποτέλεσε και αποτελεί μέχρι και σήμερα το ιστορικό λίκνο των κοινωνικών τάξεων. Δεν μπορούν να υπάρξουν τάξεις χωρίς τόπο, χωρίς έθνος, χωρίς πατρίδα. Γι' αυτό και οι μετανάστες δεν έχουν ταξικό προσδιορισμό, είναι ξεριζωμένοι πληθυσμοί που μετακινούνται με τους δουλικούς όρους που επιβάλουν οι αγορές και το κεφάλαιο. Είναι δουλοπάροικοι του κεφαλαίου κι όχι εργάτες.

Οι εργάτες συγκροτούν τάξη μόνο και εφόσον διεκδικούν την πανεθνική ενότητά τους μέσα από τον αγώνα τους για κοινωνικά δικαιώματα και δημοκρατία, διεκδικώντας δηλαδή την πολιτική ηγεμονία στο ήδη συγκροτημένο έθνος τους, το οποίο δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο αν ασκεί κυριαρχία σ' έναν συγκεκριμένο τόπο όπου έχει καταγραφεί η ιστορική διαδρομή των αγώνων ενός λαού για το δικαίωμα στην αυτοδιάθεσή του. Διαφορετικά δεν γίνεται.