Τόπος και ουτοπία του τρόπου

Του Χρήστου Γιανναρά

Κενό νοήματος στις λέξεις δημιουργεί συγχύσεις, θολές ασυνεννοησίες, μάταιες διχοστασίες. Η ζωή παγιδεύεται στο μη-νόημα, δεν προχωράει.

Με την πάνδημη κραυγή «Η Μακεδονία είναι ελληνική», τι ακριβώς βεβαιώνουμε: πιστοποίηση, ευχή, απαίτηση, προειδοποίηση; Ποιο το νόημά της; Κάποτε και η Θράκη ήταν ελληνική, σήμερα είναι μόνο η μισή. Αν στήναμε συλλαλητήριο, «η Θράκη είναι ελληνική», και πτοημένοι οι Τούρκοι μας έδιναν πίσω το κομμάτι που ο Βενιζέλος τούς χάρισε χωρίς να το έχουν απαιτήσει, με ποιον πληθυσμό θα το εποικίζαμε; Η υπογεννητικότητα και η μετανάστευση μας έχουν καταδικάσει να έχουμε, σε σαράντα χρόνια, απομείνει τρία εκατομμύρια οι Ελληνες – δεν μοιάζει λογικό να ορεγόμαστε εδαφικές επεκτάσεις.

Οι Σκοπιανοί, παρδαλό τσούρμο από ξεσκλίδια φυλών, έχουν το τσαγανό να ονειρεύονται τη Θεσσαλονίκη πρωτεύουσά τους και τον Μεγαλέξανδρο προπάτορα, αψηφώντας κάθε λογική. Αν τους θεωρούμε απειλή, ας αγοράσουμε τανκς (κόβοντας τις αρπαχτές των κομματανθρώπων), όχι να οργανώνουμε συλλαλητήρια! Βέβαια οι Σκοπιανοί δεν νικώνται από τανκς, γιατί έχουν ακόμα πολιτισμό, δηλαδή στόχους που είναι πέρα από το χρήμα, ενώ εμάς δεν μας συνεπαίρνει πια τίποτα, μα απολύτως τίποτα που να μην είναι «μέγεθος οικονομικό», παράς. Ακόμα και τον συναισθηματικό πατριωτισμό που κραυγάζει, χωρίς νόημα, «η Μακεδονία είναι ελληνική», τον κατασυκοφαντούν οι άγλωσσοι και άξεστοι ιστορικο-υλιστές χρηματολάγνοι όλου του κομματικού φάσματος, σαν φασισμό και Ακροδεξιά και εθνικισμό.

Καστοριάδης – Παγκόσμια δημοκρατική αναγέννηση ή κάποια εφιαλτική ουτοπία;

Στις αρχές του φθινοπώρου, 4-6 Σεπτεμβρίου 1997, διοργανώθηκε στην Πράγα, υπό την αιγίδα της Τσεχικής Δημοκρατίας και με την προσωπική συμμετοχή του Bάτσλαβ Xάβελ, μία μεγάλη διεθνής συνάντηση – το “Forum 2000” – στην οποία συμμετείχαν προσωπικότητες από όλο τον κόσμο: διανοητές, διανοούμενοι, νομπελίστες, πολιτικοί, πρώην πολιτικοί, εκπρόσωποι θρησκευτικών δογμάτων. Στόχος της συνάντησης ήταν να συμβάλλουν οι παρόντες με τις απόψεις τους στην αναζήτηση, εν όψει του 2000, ενός καλύτερου κόσμου· ενός κόσμου, για να ακριβολογούμε, χωρίς τη φρίκη που μας επιφύλαξε ο απερχόμενος 20ός αιώνας.

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης συμμετείχε στο “Forum 2000” και εκφώνησε εκεί ένα κείμενο με τίτλο “Παγκόσμια δημοκρατική αναγέννηση ή κάποια εφιαλτική ουτοπία”. Αυτή ήταν η τελευταία δημόσια παρέμβασή του. Λίγο μετά την επιστροφή του από την Πράγα στο Παρίσι άρχισε η περιπέτεια της υγείας του που, παρά το σθένος με το οποίο την αντιμετώπισε, είχε τελικά ολέθρια έκβαση: το θάνατό του, πριν από πέντε ημέρες, στις 26 Δεκεμβρίου, σε ηλικία 75 ετών.

Ουτοπία

Ανάρτηση από: http://sinthimatapantou.blogspot.gr

Η «ουτοπίστρια και ο «ρεαλιστής»

Του Γιώργου Παπανικολάου

«Θα το πω έτσι όπως το σκέφτομαι: Αρκετά ουτοπικά πράγματα ζήσαμε. Αρκετά ακούγαμε ότι μπορούμε να σκίσουμε τα μνημόνια κλπ. Όλα αυτά τα λόγια τα μεγάλα δεν οδηγούν πουθενά…». Αυτά είπε ο Ν. Ευαγγελάτος στη συνέντευξη της Ζωής Κωνσταντοπούλου, όταν αυτή αναφέρθηκε στο δικαίωμα των ελλήνων ν” αμφισβητήσουν το χρέος. Και συμπλήρωσε: «Αυτό (το δικαίωμα ν αμφισβητήσουμε το χρέος) πρέπει να τ αναγνωρίσουν κι εκείνοι που “χουν δώσει τα λεφτά».

Όταν μάλιστα η Ζ. Κωνσταντοπούλου αναφέρθηκε στην έκθεση του ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα του ΟΗΕ για το χρέος της Ελλάδας, αυτή κατά τον Ευαγγελάτο δεν έχει αξία, επειδή στον ΟΗΕ δεν χρωστάμε τίποτα, και «έχει αξία να το πει κάποιος που μας έχει δανείσει».

Η άποψη του Ευαγγελάτου είναι μια άποψη που προπαγανδίζεται με επιμονή και είναι πλατιά διαδεδομένη. Στην ουσία της λέει πως υπάρχουν («αιώνια») οι ισχυροί και οι αδύναμοι, και πάντα θα επικρατεί το αυθαίρετο δίκαιο των ισχυρών. Ότι τα δικαιώματα των ατόμων και των λαών είναι ουτοπία, είναι μύθος, και δεν μπορεί να υπάρξει κόσμος που αυτά θ αναγνωρίζονται και θα γίνονται σεβαστά.

Αυτό το αφήγημα έχει μια έλλειψη: κάνει αφαίρεση της ιστορίας και των κατακτήσεων των δικαιωμάτων/ελευθεριών των λαών και των πολιτών(τόσο των ίδιων των δικαιωμάτων, όσο και των αγώνων και της διαπάλης για την κατάκτησή τους).

Κυνηγοί της ουτοπίας…

Του Αλέκου Μιχαηλίδη

«…κι οι αντοχές γίναν κλωστές
πόσο ν’ αντέξουνε σπάσαν κι αυτές»

Αν παίρναμε τοις μετρητοίς όσα λένε, γράφουν ή έγραψαν αυτοί που έχουν βαλθεί να μας τρελάνουν σε αυτόν τον τόπο, οι έχοντες εξουσία και βήμα, οι κουβαλητές της ελπίδας κι οι επικοινωνιολόγοι του Ακιντζί, θα ήμασταν ήδη ισοβίτες, κλεισμένοι σε κάποιο σωφρονιστικό ίδρυμα, χωρίς οπωσδήποτε σώας τα φρένα. Αλλά, δυστυχώς για ορισμένους που κοροϊδεύουν πιτσιρίκες έξω από αίθουσες εκδηλώσεων, «δεν παίχτηκε η παρτίδα μας ακόμα».

Ιδρύουν ΜΚΟ (;), όχι μόνο με την ελπίδα να πουν στους ηγέτες τους «ΟΚ, προχωρήστε! Είμαστε εδώ, στηρίζουμε, ενισχύουμε και, ταυτόχρονα ελέγχουμε!» (άκου, διακήρυξη), αλλά, κυρίως, για να πείσουν τους εαυτούς τους ότι έχουν αντίληψη της πραγματικότητας, πράγμα που, προφανώς, δεν συμβαίνει. Λέμε ότι δεν συμβαίνει, όχι επειδή μπλέκουμε την υπεροψία μας με την πολιτική μας άποψη, αλλά επειδή δεν γίνεται να έχει κάποιος αντίληψη της πραγματικότητας όταν στον φόβο μιας νέας απαντά πως «άξιζε τον κόπο ο Ιππόλυτος», όταν συνθλίβει ολόκληρες διακηρύξεις του ΟΗΕ για να «ξεφορτωθεί» τους πρόσφυγες της Κύπρου ή όταν τρέχει να απολογηθεί εκ μέρους ενός κατοχικού(!) ηγέτη, μήπως και προλάβουν οι «απορριπτικοί» να πείσουν τον κόσμο.

Βαφτίζουν ουτοπία το ρεαλισμό των πολλών

Του  σΑτΥρΟπΡόΚου

– Μεγάλη εκλογική αντοχή επιδεικνύει η ΝΔ παρόλη την επίθεση που δέχεται. Κρατάει το 16% άνετα. Το ίδιο ισχύει και για το ΠαΣοΚ που πιάνει το ασύλληπτο 2%. Σε απόσταση αναπνοής ο Λεβέντης. Καλά, πού τον ξέθαψαν;

– Είναι ικανοί, αυτοί οι μνημονιακοί εγκέφαλοι-κεφαλαιοκράτες, μετά τον Θεοδωράκη να βάλουν και τον «κομιστή» να ιδρύσει κόμμα. Πάντως το όνομα το έχουν έτοιμο: «Χρυσό Θέμα» ή «Πρώτη Αυγή».

– Στους «άνετους μάγκες», υποστηρικτές του ρεαλισμού και του εφικτού, οι οποίοι πλήθυναν κατά πολύ την τελευταία πενταετία, προτείνεται να συμμετέχουν σε ένα πρωτότυπο πείραμα ρεαλιστικού βίου.

– Καλούνται να ζήσουν εθελοντικά-που είναι και της μόδας-για δύο μήνες άνεργοι χωρίς άλλους πόρους ή να εργάζονται για δύο μήνες με 10 ευρώ την ώρα και να συμπληρώνουν 10ωρο αλλά να αμείβονται για 8ωρο.

– Μπορούν επίσης να δέχονται τα ενημερωτικά και χρήσιμα τηλεφωνήματα των «εταιρειών ενημέρωσης δανειοληπτών» και να απειλούνται με κατάσχεση των σπιτιών τους.

Τα ηθικά επιχρίσματα της φιλελεύθερης ουτοπίας

Αποκεφαλισμός στη Συρία, 2015

Κείμενο: Παναγιώτης Κονδύλης*

1. Οικουμενισμός, σχετικισμός και ανοχή

Ο οικουμενισμός, ο σχετικισμός και η ανοχή συναποτελούν ένα πλέγμα ιδεών, το οποίο έχει τόσο φιλοσοφικές και επιστημολογικές όσο και πολιτικές επόψεις, ενώ στο σύνολο του, και μέσα στις συνθήκες της σύγχρονης δυτικής μαζικής δημοκρατίας, βρίσκεται υπό την καθοριστική επήρεια ιδεολογικών προτιμήσεων και αντιπαραθέσεων. Το ιστορικά καινούργιο και πολιτικά ενδιαφέρον στοιχείο προκύπτει εδώ από τη θετική ή αρνητική σύνδεση τού αιτήματος της ανοχής με οικουμενιστικές ή σχετικιστικές θέσεις. Γιατί, ανεξάρτητα από τις εκάστοτε ονομασίες, ο οικουμενισμός και ο σχετικισμός -είτε ως επεξεργασμένες θεωρητικές τοποθετήσεις είτε ως διάχυτες πνευματικές στάσεις- είναι κατά πολύ αρχαιότεροι και οικουμενικότεροι απ ότι το αίτημα της ανοχής, το οποίο αποτελεί ειδοποιό προϊόν των ευρωπαϊκών Νέων Χρόνων. Αλλά, προκειμένου να αποκατασταθεί η παραπάνω σύνδεση, η εμφάνιση του αιτήματος της ανοχής στον δυτικό ορίζοντα ήταν μονάχα αναγκαίος, όχι όμως και επαρκής όρος. Ο επαρκής όρος προέκυψε μόνον όταν το ίδιο το αίτημα της ανοχής άλλαξε περιεχόμενο. Αρχικά διατυπώθηκε με σκοπό να κατοχυρώσει το δικαίωμα του αυτόνομου Λόγου να υφίσταται παράλληλα με, και ανεξάρτητα από, την αυθεντία της χριστιανικής πίστης. ’Έτσι, η προτροπή προς έλλογη κι αυτόνομη σκέψη και το αίτημα της ανοχής συμμάχησαν εναντίον της θεολογίας. Όμως η παρουσία αυτού του παντοδύναμου ακόμα εχθρού επέβαλλε ορισμένα προφυλαχτικά μέτρα. Ο Λόγος είχε το δικαίωμα να κάνει ανεκτό μονάχα ό,τι ήταν έλλογο (βέβαια το έλλογο δεν οριζόταν πια με θεολογικά κριτήρια) και επομένως ηθικό, αλλιώς διέτρεχε τον κίνδυνο να εκτεθεί ο ίδιος στην υποψία του μηδενισμού και του ελευθεριασμού, δίνοντας στην θεολογία ευπρόσδεκτα όπλα· έτσι, οι πλείστοι Διαφωτιστές απέκλεισαν από την επικράτεια της ανοχής τους άθεους και τους έκλυτους, παρά τη συνηγορία του Bayle υπέρ του ηθικού αθεϊσμού. Πρέπει να προσθέσουμε ότι η προγραμματική σύνδεση του Λόγου με την (καινούργια) ηθική δεν προδίκαζε τίποτε σχετικά με τον χαρακτήρα του Λόγου ως ψυχοπνευματικής δύναμης. Ο ηθικός-κανονιστικός Λόγος μπορούσε να ριζώνει τόσο στη νόηση όσο και στο αίσθημα· εν πάση περιπτώσει, Λόγος και καθαρή νόηση διόλου δεν είναι συνώνυμες έννοιες στη γλώσσα του Διαφωτισμού, προ παντός όταν πρόκειται για ηθικά ζητήματα.

Η (νεο)Φιλελεύθερη Ουτοπία

Του Γρηγόρη Σουλτάνη

Ο «υπαρκτός φιλελευθερισμός».
Ο (νεο)φιλελευθερισμός, δεν είναι παρά ο «υπαρκτός φιλελευθερισμός» . Είναι η φυσική συνέπεια των ιδεών του κλασσικού φιλελευθερισμού, στις σύγχρονες ιστορικές συνθήκες. Ο πολιτικός και ο οικονομικός φιλελευθερισμός αποτελούν συμπληρωματικές και αδιαχώριστες όψεις της φιλελεύθερης ιδεολογίας, με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι αδύνατος ο διαχωρισμός της επέκτασης της ελεύθερης αγοράς με την μορφή της αρνητικής παγκοσμιοποίησης, από την επέκταση της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του κρατικού θεσμού. Σε αυτό συνηγορεί το γεγονός ότι τόσο οι θεωρητικοί του υποτιθέμενου (νεο)φιλελευθερισμού, (σχολή του Freiburg, Αυστριακή σχολή, σχολή του Σικάγο), όσο και  όλα τα κόμματα που εφαρμόζουν τις ανάλογες πολιτικές, αυτοχαρακτηρίζονται ως φιλελεύθεροι. Έτσι, η αναφορά στην ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού, λειτουργεί παραπλανητικά- και ηθελημένα ή αθέλητα-επιτυγχάνει την απενοχοποίηση της φιλελεύθερης παράδοσης. Το γεγονός ότι ο (νεο)φιλελευθερισμός εμφανίζεται ως βαθειά ολιγαρχικός, ελιτιστικός και αντιδημοκρατικός, φαινομενικά έρχεται σε αντίθεση με την δήθεν δημοκρατική παράδοση του κλασσικού φιλελευθερισμού. Εντούτοις, ο κλασσικός φιλελευθερισμός υπήρξε εξίσου ολιγαρχικός και αντιδημοκρατικός. Η φιλελεύθερη ρητορεία περί ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών, δεν ήταν παρά μια ιδεολογική τακτική ενάντια στην παλιά τάξη πραγμάτων που δεν πρέπει να εκλαμβάνεται κυριολεκτικά.

Για μια ρεαλιστική Επαναστατική Ουτοπία

Του Ευτύχη Μπιτσάκη

Απόσπασμα από το βιβλίο Ανθρώπινη φύση. Για τον κομμουνισμό του πεπερασμένου, που κυκλοφορεί τις επόμενες ημέρες από τις Eκδόσεις Τόπος. Του Ευτύχη Μπιτσάκη

Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι μια μεταβαλλόμενη αντίφαση, ανάμεσα στο θαυμαστό της ύπαρξης, την πνευματικότητα, τη δημιουργικότητα, τον αναπτυγμένο συναισθηματικό κόσμο και στην επίσης διαφοροποιούμενη ανθρώπινη βαρβαρότητα. Ο «άνθρωπος των σπηλαίων» έφτασε στα άστρα. Αλλά η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο συνεχίζεται και οι σύγχρονοι πόλεμοι με την επιστημονική τεχνολογία εξοντώνουν ολόκληρους στρατούς (θυμηθείτε τον πόλεμο εναντίον του λαού του Ιράκ). Επίσης, η τερατώδης καταδίκη σε θάνατο ισχύει ακόμα σε «πολιτισμένες» και σε υποανάπτυκτες χώρες (από δηλητηριώδη ένεση, αγχόνη, τουφεκισμό, αποκεφαλισμό κ.ο.κ.). Το ίδιο και η φρίκη των βασανιστηρίων.