Οι Πάνω και οι Κάτω

Για Μια Νέα Γεωγραφία της Ελληνικής Εξουσίας

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *

Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, η ταξική σύγκρουση νοούνταν κυρίως οικονομικά: μισθοί, ιδιοκτησία, παραγωγή. Στον 21ο αιώνα, η ταξικότητα φαίνεται πως αποκτά μια πιο υπαρξιακή μορφή. 

Δεν αφορά μόνο το εισόδημα, αλλά το ποιος ζει με ασφάλεια και ποιος εκτίθεται στον κίνδυνο.

Αυτό είναι που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε  β ι ο π ο λ ι τ ι κ ή  τ α ξ ι κ ό τ η τ α.

Σήμερα, αυτή η ταξικότητα δεν εκφράζεται μόνο ως πλούσιοι και φτωχοί, αλλά ως Πάνω και Κάτω. Εκείνοι που αποφασίζουν και προστατεύονται, και εκείνοι που υφίστανται τις αποφάσεις και εκτίθενται στη φθορά.

Ο Μισέλ Φουκώ περιέγραψε τη βιοπολιτική ως την εξουσία που διαχειρίζεται τη ζωή των πληθυσμών, δηλαδή τις γεννήσεις, τους θανάτους, την υγεία, τα σώματα, τους κινδύνους.

Οι Ζαπατίστας, από την άλλη, πρότειναν μια απλή αλλά ριζοσπαστική πολιτική γεωμετρία: Οι Πάνω: κράτη, αγορές, τεχνοκρατικές και πολιτικές ελίτ. Οι Κάτω: όσοι ζουν με τις συνέπειες των αποφάσεων αυτών των ελίτ.

Η βιοπολιτική ταξικότητα είναι ακριβώς αυτό, η άνιση κατανομή της ζωής, της ασφάλειας και του κινδύνου μεταξύ Πάνω και Κάτω. Πρόκειται για μια νέα γεωγραφία της εξουσίας.

Τα Τέμπη, τα εργατικά δυστυχήματα, οι πυρκαγιές, τα εργοστάσια, οι δρόμοι αποκαλύπτουν μια σταθερή γεωγραφία. 

Πάνω: υπουργεία, θεσμικοί μηχανισμοί, διοικήσεις, ιδιωτικοποιήσεις, συμβάσεις, ισολογισμοί. 

Κάτω: επιβάτες, εργάτες, πολίτες, σώματα που εκτίθενται στον κίνδυνο.

"Το έβαλε καημό"

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη 

"Έχασα ένα παλληκάρι... μας θανάτωσαν τα πρόβατα. Χίλια πρόβατα και τα αρνιά μαζί... Το έβαλε καημό... Πήγε σήμερα και κρεμάστηκε." (Λόγια της πονεμένης μάνας του κτηνοτρόφου, ο οποίος απαγχονίστηκε σήμερα, στη Βροντού Πιερίας.)

Αυτή η φράση «το έβαλε καημό», η πιο εύστοχη λεκτική συμπύκνωση της νεοελληνικής πραγματικότητας, είναι συγκλονιστική ακριβώς γιατί δεν είναι ψυχολογικός όρος. 

Είναι λαϊκή ανθρωπολογία του πόνου.

Δεν λέει «έπαθε κατάθλιψη».

Δεν λέει «είχε ψυχικά προβλήματα».

Λέει κάτι πολύ πιο βαθύ και πιο ακριβές:

ο καημός μπήκε μέσα του και τον έφαγε.

Στη λαϊκή γλώσσα, ο καημός δεν είναι συναίσθημα· είναι κατάσταση ύπαρξης. Είναι πόνος που δεν βρίσκει έξοδο, που δεν βρίσκει δικαιοσύνη, που δεν βρίσκει παρηγοριά. Είναι όταν η απώλεια δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά ταπεινωτική. 

Όταν δεν σου παίρνουν απλώς το βιός σου, αλλά σου παίρνουν τη θέση σου στον κόσμο.

Αυτός ο άνθρωπος δεν «αυτοκτόνησε» με τη στενή έννοια.

Συντρίφτηκε. Όπως χιλιάδες άλλοι! 

Από ένα Σύστημα που του πήρε τα πάντα και δεν του άφησε ούτε λόγο, ούτε αποκούμπι, ούτε ελπίδα αποκατάστασης.

Και η μάνα του το είπε όπως μόνο μια μάνα μπορεί:

όχι με όρους αιτιών και ευθυνών, αλλά με όρους ρήξης της καρδιάς.

«Το έβαλε καημό.»

Δηλαδή:

δεν άντεξε να ζει χωρίς αξιοπρέπεια.

Δεν άντεξε να κοιτά τον εαυτό του μέσα στην απόλυτη αδικία.

Δεν άντεξε να σηκώσει μόνος του έναν πόνο που έπρεπε να σηκώνει η Πολιτεία.

Αυτή η φράση δεν είναι απλώς θρήνος.

Είναι κατηγορώ. 

Η Λύσσα απέναντι σ' εκείνον που αντιστέκεται

Η επίθεση στην Καρυστιανού ως συμπτωματολογία μιας παρηκμασμένης πολιτικής κουλτούρας

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Ο Καμύ είχε εντοπίσει, με χειρουργική ακρίβεια, έναν από τους σκοτεινότερους μηχανισμούς του ανθρώπινου ψυχισμού και των κοινωνιών λέγοντας πως «Μια από τις χειρότερες αιτίες εχθρότητας είναι η λύσσα και η ποταπή επιθυμία να δεις να υποκύπτει, αυτός που τολμάει να αντιστέκεται σ’ αυτό που σε συνθλίβει».

Αυτή η φράση δεν περιγράφει μόνο μια υπαρξιακή μάχη. Περιγράφει την αντίδραση των υποταγμένων απέναντι σε όσους αρνούνται να ζήσουν γονατιστοί.

Και αυτή η δυναμική εξηγεί σχεδόν τέλεια το φαινόμενο της επιθετικότητας απέναντι στη Μαρία Καρυστιανού.

Η Μαρία Καρυστιανού προκαλεί τόση εχθρότητα γιατί κάνει κάτι που οι περισσότεροι δεν αντέχουν να δουν. Αντιστέκεται εκεί όπου οι άλλοι έχουν παραδώσει τα όπλα.

Η δύναμή της, η καθαρότητά της, η επιμονή της, η αδιαπραγμάτευτη αναζήτηση της αλήθειας, ξεσκεπάζουν όχι απλώς το πολιτικό σύστημα, αλλά την υποταγή πολλών σε αυτό.

Γι’ αυτό η επίθεση δεν είναι απλώς πολιτική. Είναι υπαρξιακή.

Η παρουσία της υπενθυμίζει στον καθένα τι δεν έκανε, τι δεν τόλμησε, πότε υποχώρησε, πού ντράπηκε, πού βολεύτηκε. 

Η Καρυστιανού λειτουργεί σαν καθρέφτης της ατομικής και συλλογικής μας υποταγής και ανεπάρκειας.

Κι αυτό είναι αφόρητο για όσους έχουν χτίσει την ταυτότητά τους πάνω στη συμβατότητα, στην υποταγή, στην προσαρμογή.

Η διπλή μηχανή του καθεστώτος

Από τον “Φραπέ” στον "Πιερρακάκη".

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη 

Το ελληνικό κράτος δεν κυβερνάται από ένα ενιαίο μοντέλο εξουσίας. Κυβερνάται από δύο παράλληλες, αλληλοσυμπληρούμενες μορφές κυριαρχίας.

Αυτές οι δύο μορφές διαπερνούν σχεδόν όλα τα κόμματα της Μεταπολίτευσης.

Δεν μιλάμε για πρόσωπα αλλά για συνεργαζόμενους τύπους εξουσίας. 

Και οι δύο είναι απαραίτητες για να λειτουργήσει το πολιτικό σύστημα. Γιατί η καθεμιά επιτελεί έναν συγκριμένο, κρίσιμο ρόλο.

Την εσωτερική κυριαρχία από την μια και την εξωτερική νομιμοποίηση από την άλλη. 

Πιο αναλυτικά, 

1. Ο “Φραπές”. Ο Βραχίονας της Εσωτερικής Κυριαρχίας.

Ο “Φραπές” είναι ο εκπρόσωπος της παραδοσιακής, φεουδαλικής, πελατειακής δομής.

Εκφράζει την τοπικότητα, τη συγγένεια, την εξάρτηση, την εξουσία που δεν βασίζεται στον νόμο, αλλά στην προσωπική σχέση, στην υποχρέωση, στο “σε έβαλα, θα με ψηφίσεις”.

2. Το κράτος-λάφυρο.

Οποιοσδήποτε πόρος, επιδότηση, θέση, πρόγραμμα, άδεια, γίνεται πεδίο συναλλαγής. Το κράτος δεν είναι θεσμός. Είναι θήραμα.

3. Η βαθιά Ελλάδα της ανασφάλειας.

Ο φόβος του “αν δεν είμαι με τους δικούς μας, θα χαθώ”.

Ο φόβο της εκδίκησης. Η αίσθηση ότι δεν υπάρχει δικαιοσύνη, μόνο ισχύς.

4. Η κουλτούρα του “έτσι γίνονται τα πράγματα εδώ”. Ένας αυθόρμητος, σχεδόν πολιτισμικός πεσιμισμός του «Δεν αλλάζει τίποτα».

Άρα συμμετέχεις στο παιχνίδι, δεν το ανατρέπεις.

Ο “Φραπές” λειτουργεί ως φοροεισπράκτορας εξαρτήσεων, ελέγχει ψήφους, δουλειές, επιδοτήσεις. Ξέρει ποιος είναι ευάλωτος και πώς να τον κρατάει.

Ο "Φραπές" είναι ένα "μαγικό" φίλτρο πρόσβασης στους θεσμούς.

Αν θέλεις κάτι από το κράτος, περνάς “από αυτόν”. Εκείνος δεν εφαρμόζει πολιτική, διανέμει χάριτες.

Ο "Φραπές" είναι ο μηχανισμός αναπαραγωγής του κόμματος.

Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να κερδίσεις εκλογές στο χωριό.

Το σύστημα τον χρειάζεται όσο και να τον φοβάται.

Ο “Φραπές” είναι το βρώμικο χέρι που κάνει τη δουλειά, ώστε οι “καθαροί” να δείχνουν πολιτισμένοι.

«Πως να μιλήσεις για το χώμα σ' αυτούς που λατρεύουν το τσιμέντο;»

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *

Ένα απο τα πολλά παράδοξα τηης ελληνικής κοινωνικής πραγματικότητας είναι ότι η μισή Ελλάδα ψευτο-ζει μέσα στο τσιμέντο και η άλλη μισή εξαφανίζεται μέσα στα χωράφια.

Κι' όμως η μοίρα τους είναι η ίδια.

Η σημερινή αγροτική εξέγερση, τα μπλόκα, οι ξεσηκωμένες φωνές των κτηνοτρόφων και των παραγωγών, δεν είναι μια «συντεχνιακή διαμαρτυρία». Είναι η τελευταία προειδοποίηση μιας χώρας που έχει σχεδόν χάσει ολοσχερώς το πιο θεμελιώδες από τα αγαθά της, την ικανότητα να θρέφει τον εαυτό της.

Κι όμως, πώς το εξηγείς αυτό σε έναν κάτοικο της πόλης;

• Πώς μιλάς για το χώμα σε έναν άνθρωπο που έμαθε να θεωρεί το φαγητό προϊόν logistics και όχι καρπό;
• Πώς μιλάς για τη γη σε εκείνον που εκπαιδεύτηκε να εμπιστεύεται μόνο το delivery;
• Πως μιλάς για το ελληνικό χώμα σε εκείνον που εκπαιδεύτηκε να λατρεύει την ευρωπαϊκή άσφαλτο; 

Η διατροφική αυτάρκεια δεν είναι αγροτικό ζήτημα, είναι εθνικό ζήτημα ασφάλειας

Όποιος δεν μπορεί να θρέψει τον λαό του, δεν μπορεί να τον προστατεύσει.

Σήμερα, πάνω από το 70% της τροφής μας έρχεται από πολυεθνικές, εισαγωγές, ενδιάμεσους.

Μια κρίση εφοδιασμού, ένα διεθνές σοκ, ένα γεωπολιτικό επεισόδιο και η Ελλάδα θα βρεθεί με άδεια ράφια.

Η διατροφική αυτάρκεια δεν είναι ρομαντική κουβέντα.

Είναι ο σκληρός δείκτης της εθνικής ανεξαρτησίας.

Ελλάδα 2.0: Η εφαρμογή δεν ανταποκρίνεται!

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *

Από την «κανονικότητα» στο χάος.

Το τέλος της «διακυβέρνησης Μητσοτάκη» δεν θα είναι απλώς το τέλος ενός προσώπου ή μιας διακυβέρνησης.

Είναι το όριο ενός ολόκληρου φαντασιακού παραδείγματος.

Του τεχνοκρατικού μεταπολιτευτικού, νεο-αποικιοποιημένου εαυτού της Ελλάδας. Πρόκειται γι’ αυτό που ανά καιρούς εκφράστηκε ως εκσυγχρονισμός/μεταρρύθμιση/ ανανέωση/ εξευρωπαϊσμός/ ψηφιακή μετάβαση/αναβάθμιση/ επανεκκίνηση/ αναμόρφωση/ εξυγίανση/ επανασχεδιασμός/ ανασύνταξη και άλλα ανάλογα εύηχα «παραμύθια» -που η ελληνική γλώσσα προσφέρει αφειδώλευτα- και τα οποία χρυσο-πουλήθηκαν στην πολιτική πιάτσα.

Η εξάντληση του «αφηγήματος της κανονικότητας»

Η «κανονικότητα» της Κυβέρνησης Μητσοτάκη έχει ήδη αρχίσει να καταρρέει κάτω από το βάρος των ίδιων των υποσχέσεων της.

Το αφήγημα του «σταθερού διαχειριστή» -του ανθρώπου που «ξέρει, υπολογίζει, ελέγχει»- δεν μπορεί να σταθεί όταν η πραγματικότητα ξεφεύγει από τον έλεγχο. Τέμπη, φυσικές καταστροφές, σκάνδαλο παρακολουθήσεων, σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ, κοινωνική βία, ακρίβεια, αυξανόμενη ανασφάλεια, είναι μόνο οι καθολικά ορατές όψεις του παγόβουνου του Χάους που βιώνει η ελληνική κοινωνία και κάτω από την επιφάνεια, σε κάθε νοικοκυριό, σε κάθε ψυχισμό.

Η «λογική του συστήματος» αρχίζει να σπάει υπό το βάρος των ίδιων της των εργαλείων. Η τεχνοκρατία δεν μπορεί να απαντήσει στο υπαρξιακό πρόβλημα του λαού και της χώρας, γιατί ο «αλγοριθμισμός» ή ο «τεχνοκρατισμός» δεν μπορεί να παράξει νόημα.

Το τέλος της «διακυβέρνησης Μητσοτάκη» σημαίνεται από το σημείο όπου ο manager-ηγέτης παύει να λειτουργεί ως υποκατάστατο «του σοβαρού και υπεύθυνου πατέρα» που συμβολοποιήθηκε στον αντίποδα του «επιπόλαιου έφηβου»… που «μας εξέθεσε στην Ευρώπη με τα ανώριμα καμώματα του».

Η Ελλάδα στο Μεταίχμιο: Από την Ταπείνωση στην Αναμονή του Πολιτικού Ρήγματος

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Η ελληνική κοινωνία των τελευταίων ετών κουβαλά μια βαριά σκιά: το τραύμα των Μνημονίων. Η εμπειρία της ταπείνωσης απέναντι στις ευρωπαϊκές ελίτ, η αίσθηση ότι «δεν μπορούμε να αποφασίσουμε μόνοι μας», έχει εγγραφεί βαθιά στο συλλογικό φαντασιακό. Αυτό το ιστορικό τραύμα δεν εξαφανίστηκε· αντίθετα, ενίσχυσε το αίσθημα εθνικής μειονεξίας και ενοχής και μετασχηματίστηκε σε παθητικότητα, αποχή και δυσπιστία τόσο προς την πολιτική και τους θεσμούς, όσο και προς τα άλλα μέλη του συλλογικού σώματος.

Η παθητικότητα ως ψυχικό καταφύγιο

Μετά το σοκ του 2015, όταν η κοινωνία βίωσε το αίσθημα ότι «η ψήφος μας ακυρώθηκε», πολλοί πολίτες επέλεξαν την εσωτερική αποστασιοποίηση, που εκφράστηκε με μειωμένη συμμετοχή στις εκλογές, ανοχή σε κυβερνήσεις που υπόσχονται «σταθερότητα» ακόμη και χωρίς δικαιοσύνη και εντατικοποίηση/εσωτερίκευση του αισθήματος μειονεξίας: «είμαστε μικρή χώρα, δεν γίνεται αλλιώς».

Η παθητικότητα αυτή δηλαδή δεν είναι ούτε εθνική αδυναμία, ούτε η «κατάρα της φυλής», ούτε το «κακό το ριζικό μας»  · είναι ψυχική άμυνα απέναντι στην απογοήτευση. Όπως κάποιος που απογοητεύτηκε από κάποια σχέση και αποσύρεται/«μουδιάζει» για να μην ξαναπληγωθεί.

Το αφήγημα της κανονικότητας

Η σημερινή κυβέρνηση (και όχι μόνο) εργαλειοποιεί, χειραγωγεί και εν τέλει κεφαλαιοποιεί αυτήν την ψυχική κατάσταση. Το κυρίαρχο αφήγημα λέει: «Ναι, ίσως να υπάρχει αδικία, αλλά υπάρχει τουλάχιστον σταθερότητα». «Ναι, υπάρχει φθορά, αλλά τουλάχιστον είμαστε μέσα στην Ευρώπη».

Εδώ αναδύεται το παλιό τραύμα που λέει υποσυνείδητα καλύτερα να νιώθουμε «δεύτερης κατηγορίας Ευρωπαίοι» παρά να βιώσουμε ξανά τον αποκλεισμό, την ταπείνωση και την απόρριψη από την «μητέρα» Ευρώπη. Γι’ αυτό άλλωστε το σύστημα χρειάζεται τον Τσίπρα στην «αντίθετη θέση» ώστε το αφήγημα της «κανονικότητας» να ισχυροποιείται απέναντι στον «επιπόλαιο» μπαμπούλα της αστάθειας.

Η ενσάρκωση του "αριστερού" αποικιοκράτη!

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη 

Πριν από όχι και τόσο πολλά χρόνια, οι άνθρωποι στην Αριστερά γνώριζαν δίχως αμφιβολίες, πως η κοινωνική αδικία, η φτώχεια, το ανύπαρκτο κράτος πρόνοιας, ήταν συνέπειες της ξένης εξάρτησης της χώρας. 

Τα παραμύθια της ατομικής ευθύνης, του "τέτοιος λαός που είμαστε αυτά μας αξίζουν", οι "τεμπέληδες Έλληνες", το "όλοι μαζί τα φάγαμε, τα κάψαμε", το "Ελλαδιστάν", η "Δυστυχία του να είσαι Έλληνας" και λοιπά,  δηλαδή η αποσιώπηση της αποικοκρατίας και η πλήρης υιοθέτηση και εσωτερίκευση των κυρίαρχων ιδεών απαξίωσης και ενοχοποίησης του ελληνικού συλλογικού, θα ακούγονταν τότε αδιανόητα. 

Οι άνθρωποι στην Αριστερά ήταν πεισμένοι πως η ατομική και συλλογική φτώχεια τους ήταν ένα ακόμη σύμπτωμα (και) της αποικιοκρατίας και των ντόπιων εντολοδόχων της. 

Και γι' αυτό το αίτημα της Κοινωνικής Δικαιοσύνης ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με το αίτημα της Εθνικής Ανεξαρτησίας. 

Που πάει να πει το ένα δεν γίνεται χωρίς το άλλο. 

Εντούτοις, τα τελευταία 30-40 χρόνια ήταν ικανά για να απομονωθεί-αποσυναρτηθεί το ένα αίτημα από το άλλο και αυτό με κύρια ευθύνη της αριστερής διανόησης (μάλλον και οι δυο λέξεις σε εισαγωγικά) που κατάπιε αμάσητη την αποικιοκρατική αφήγηση και "ζήλευε" που εκείνη δεν ζούσε στις Βρυξέλλες ή δεν καταγόταν από το Brighton, αλλά από ένα "κωλοχώρι" της Καρδίτσας.

Μπεοϊσμός: Παιδική ασθένεια του νέο-Ελληνισμού

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Η κυρίαρχη κουλτούρα του νεο-ελληνικού κράτους, όπως αυτή εκφράζεται διαχρονικά από τους κατσαπλιάδες, που παριστάνουν την αστική τάξη και το λυμαίνονται, συγκροτείται από ένα χρόνιο αίσθημα ντροπής για την καταγωγή τους, μια βαθιά μειονεκτικότητα για την ταυτότητα τους, που επιβεβαιώνεται συνήθως στις σπουδές τους στην προηγμένη Δύση και προβάλλεται στη συνέχεια –με την ψυχολογική σημασία του όρου– στις οθόνες του συλλογικού φαντασιακού.

Πρόκειται για μια χρόνια παγίδευση σε ένα εσωτερικό αίσθημα ανεπάρκειας, που βέβαια για τις ελίτ είναι εντελώς αντικειμενικό και το οποίο για να ανακουφιστεί αποδίδεται στο συλλογικό μας πρόσωπο.

Αυτό το χρόνιο αίσθημα ανεπάρκειας διαχέεται ως κυρίαρχη αφήγηση και «μολύνει» κάθε σπιθαμή του κοινωνικού πεδίου, καθώς η ηγεμονική κοινωνική αναπαράσταση για τον Εαυτό μας μάς ορίζει ως «μικρούς και προβληματικούς».

Από την ίδια αφήγηση εκπηγάζει και η αντίληψη ότι ο πολίτης είναι ένα νήπιο που χρειάζεται διαρκή νουθεσία, επίβλεψη, τιμωρία και επιβράβευση, που διαχέεται μέσα από το κυρίαρχο δίκτυο διάδοσης πολιτισμικών προτύπων και καθοδηγεί το άτομο σε μια παλινδρόμηση στην πρώιμη παιδικότητα του και στον ακρωτηριασμό των υπαρξιακών του αναγκών για αυτονομία και αυτοέκφραση. Δηλαδή, σε υποταγή και στην υλοποίηση μιας αυτοεκπληρούμενης προφητείας.

Νεοφιλελευθερισμός: Ανεστραμμένος φασισμός

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη 

Γράφει ο Ουμπέρτο Έκο στο δοκίμιό του με τίτλο «Ur–Fascism» πως, «το φασιστικό παιχνίδι μπορεί να παίξει σε πολλές μορφές και το όνομα του παιχνιδιού δεν αλλάζει», καθώς αναπτύσσει τα 14 χαρακτηριστικά του φασισμού που, αν και πολλά απ’ αυτά είναι αντιφατικά μεταξύ τους, όπως λέει, «αρκεί ένα από αυτά για να επιτρέψει στον φασισμό να εξαπλωθεί γύρω του».

Σημεία αντίθεσης

Αναζητώντας συσχετίσεις ανάμεσα στον φασισμό –με βάση αυτά τα 14 πιθανά χαρακτηριστικά που ορίζει ο Έκο– και στον παγκοσμιοποιητικό νεοφιλελευθερισμό των αγορών, μπορούμε εξαρχής να εντοπίσουμε 7 κριτήρια που βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση:

1. Ο «φασισμός λατρεύει την παράδοση».

2. «Απορρίπτει τον μοντερνισμό», όπως ακριβώς και ο νεοφιλελευθερισμός, αλλά από την ανάποδη. Ο νεοφιλελευθερισμός λατρεύει τον μοντερνισμό, ειδικά στα πεδία της εργασίας, των ατομικών δικαιωμάτων κλ.π. Αλλά απεχθάνεται την παράδοση, πάλι ειδικά στα πεδία της εργασίας, των συλλογικών δικαιωμάτων κλ.π.

3. Στο ίδιο πλαίσιο, εκεί όπου «ο φασισμός θεωρεί τη διαφωνία ως προδοσία», ωθώντας το συλλογικό σε μια ομογενοποίηση, ο φιλελευθερισμός, αντιθέτως, λατρεύοντας τον μοντερνισμό, θεωρεί τη διάκριση ως κρίσιμο στοιχείο του και επαινεί την ατομική διαφωνία μέχρι του σημείου του κοινωνικού διχασμού, προφανώς για να μην επιτρέψει τη συγκρότηση του ίδιου του κοινωνικού σώματος.

Σχέση και εξέγερση

Μήπως πραγματικά επαναστατική προοπτική είναι η υποκειμενοποίηση, η υπαρξιακή μας αποκατάσταση, σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο;

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Σύμφωνα με την Αμερικανίδα φιλόσοφο, Martha Nussbaum, η «εργαλειοποίηση» είναι η διαδικασία με την οποία μια αφηρημένη έννοια, όπως ο άνθρωπος ή ο λαός, αντιμετωπίζεται σαν να είναι ένα συγκεκριμένο πράγμα ή φυσικό αντικείμενο, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η προσωπικότητα ή η ικανότητά του να αισθάνεται, να αντιλαμβάνεται και να έχει υποκειμενικές εμπειρίες. Χάριν, δηλαδή, μιας εργαλειακής αναγκαιότητας, ο άνθρωπος ή ένας ολόκληρος λαός, αντικειμενοποιείται, γίνεται αντι-κείμενο έτοιμο προς πάσαν χρήσιν και κάθε μαλακίαν.

Ίσως οι γυναίκες να μπορούν να καταλάβουν καλύτερα απ’ όλους την έννοια αυτή της αντικειμενοποίησης, καθώς, από πολύ νωρίς, αντιμετωπίζονται συχνά ως αντικείμενα σεξουαλικής απόλαυσης ή και κυριάρχησης προς κατανάλωση των ανδρών, αφήνοντας στην άκρη τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις ιδέες, τις ανάγκες, τα ταλέντα και τα όνειρά τους. Οι γυναίκες είναι το πιο συχνά αντικείμενα στατικά, παθητικά και κυρίως πάντα διαθέσιμα προς χρήση. Προφανώς, άλλο τόσο και τα παιδιά.

Μ(ν) – Μνημόνια εις την νιοστή

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα μνημόνια συνιστούν ένα βαθύ τραύμα στη νεοελληνική συλλογικότητα. Ένα τραύμα, μάλιστα, το οποίο μετέβαλλε δραστικά την όποια πορεία της. Αλλά όταν το τραύμα κατορθώνει να επηρεάσει μια αναπτυξιακή – εξελικτική διαδικασία, είτε σε ατομικό είτε σε συλλογικό επίπεδο, η φαντασία και τα συναισθήματα είναι συνήθως πιο καθοριστικοί παράγοντες απ’ ό,τι η σκέψη ή η λογική. Και αυτό γιατί έτσι έχει αναπτυχθεί το ανθρώπινο σώμα, για να μπορέσει να αντιμετωπίσει το τραύμα. Με την παρουσία μιας πιθανής απειλής, το σώμα (συμπεριλαμβανομένου και του εγκεφάλου) οργανώνεται ενστικτωδώς για την επιβίωση. Το ίδιο συμβαίνει σήμερα και στο κοινωνικό σώμα.

Ο αγώνας, η φυγή, η αποφυγή, το μούδιασμα, η υποταγή, ακόμη και η προσκόλληση στο «ΣΥΡΙΖέικο κράτος – τροφό», είναι μερικές από τις ενστικτώδεις απαντήσεις του κοινωνικού σώματος απέναντι στο μνημονιακό τραύμα. Το να σκέφτεται κανείς μια απειλή, ενόσω αυτή συμβαίνει, μπορεί να επιβραδύνει τη λειτουργία των όποιων μηχανισμών επιβίωσης. Και έτσι η ενέργεια εκτρέπεται από τους μετωπιαίους λοβούς-το μέρος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τις υψηλότερου επιπέδου γνωστικές λειτουργίες (συμπεριλαμβανομένης και της συνεκτικής αφήγησης των γεγονότων). Γι’ αυτό άλλωστε, για πολλούς, η «μνημονιακή τους αφήγηση», η ερμηνεία του τραύματος, μοιάζει να μην έχει συνοχή και να στερείται ακόμη και μιας στοιχειώδους λογικής αλληλουχίας.

Όχι πια Φίλη, μόνο σεξ!

Σε μια συνέντευξή του ο συγχωρεμένος ο Κορνήλιος υποστηρίζει, κουνώντας σχεδόν προκλητικά το χέρι του με όλα τα δάχτυλα ενωμένα σε έναν συμβολισμό συμπύκνωσης, πως «Για να υπάρξει πραγματική εκπαίδευση με την αυστηρή έννοια του όρου υπάρχει μια βασική προϋπόθεση: ότι αυτή η εκπαιδευτική διαδικασία γίνεται αντικείμενο επένδυσης και πάθους και από τους εκπαιδευτές και από τους εκπαιδευόμενους και, για να το πω καθαρά, ότι αν δεν υπάρχει έρωτας μες στην εκπαίδευση, δεν υπάρχει εκπαίδευση!

Εάν κάποιος κάτι μαθαίνει μέσα στο σχολείο είναι διότι, διαδοχικά, έναν καθηγητή σε κάποια τάξη - και στο πανεπιστήμιο ακόμη - τον ερωτεύεται, και τον ερωτεύεται διότι βλέπει ότι αυτός ο ίδιος ο καθηγητής είναι ερωτευμένος με αυτό που διδάσκει».

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Δεν αναρωτιέμαι γιατί αυτή η ερωτική κλήση του Καστοριάδη δεν κατορθώνει, ουσιαστικά, να βρει αποδέκτες-κοινωνούς στην ελληνική κοινωνία. Έχει απαντήσει, εν πολλοίς, ο ίδιος και γι’ αυτό. Δεν αναρωτιέμαι καν γιατί ο Έρωτας ως τρόπος του βίου αφορά, το πολύ,κανά ιδρωμένο σεντόνι, κανάsiteσυνταγογράφησης συνταγών ευτυχίας ή το PioErotasPethenis της EleniFoureira. “Πιο έρωτας πεθαίνεις, πόσο με τρελαίνεις, που μέσα στην καρδιά μου σαν τυφώνας μπαίνεις, πώς να στο εξηγήσω, πιο έρωτας πεθαίνεις”. Πως αλλιώς να το πει η γυναίκα για να το καταλάβουμε;

Δεν είμαι καθόλου ευχαριστημένος με τον εαυτό μου

Ε, όχι λοιπόν, όχι, δεν είμαι καθόλου ευχαριστημένος από τις πράξεις μου. Και σ’ αυτό δεν μου φταίει κανένας Σύριζας και κανένας Τσίπρας. Καμία Μέρκελ και κανένας τρισκατάρατος Σόϊμπλες.

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Και πρέπει να το πω καθαρά, πριν απ’ όλα για να το ακούσω εγώ: δεν είμαι ικανοποιημένος με τον κόσμο που έχω δημιουργήσει, με αυτό που «κάνω» στους άλλους, με τον τρόπο που διαμορφώνω τη γνώμη των άλλων για μένα και,τελικά, με τον τρόπο που χτίζω τη γνώμη που έχω για τον ίδιο μου τον εαυτό. Και δεν έχω λόγο να κρύβω πια την προσωπική μου δυσαρέσκεια.

Δεν αθωώνω κανέναν, ούτε τις πολιτικές και οικονομικές ελίτ που διαγουμίζουν για χρόνια τον τόπο, ούτε τον καπιταλισμό, ούτε τη «μοναξιά», ούτε τους ξένους αποικιοκράτες και τους εγχώριους τοποτηρητές τους. Μα είμαι σε λάθος δρόμο, αν δεν πιστοποιήσω τη προσωπική μου δυσαρέσκεια και αν δεν μπω στον κόπο να την μετατρέψω σε πράξη αλλαγής. Είμαι σε λάθος δρόμο, αναπαράγοντας επαναλαμβανόμενα βολικά στερεότυπα. Είμαι και θα είμαι σε αδιέξοδο αν δεν αποδεχτώ πως μόνο εγώ μπορώ να αλλάξω τον κόσμο που έχω δημιουργήσει για τον εαυτό μου, πως δεν θα γίνει δα και καμιά καταστροφή με αυτή την αλλαγή και πως, εν τέλει, είμαι ικανός για τούτη την αλλαγή. Γιατί, στην τελική, τι άλλο είναι η ευθύνη –εκτός βέβαια από τη σοβαροφανή και ενοχική επίκληση των λογής νεοφιλελεύθερων και «προσκυνημένων»- από την υπευθυνότητα του καθενός μας ως δημιουργού των γεγονότων της ζωής του;

Το management των ψευδαισθήσεων

Σ’ έναν κόσμο βεβαιοτήτων πάσης φύσεως, σ’ έναν άκαρδο κόσμο, πλημμυρισμένο απ’ την κουλτούρα του «εγώ», δεν υπάρχει πιο επώδυνο και βασανιστικό πράγμα απ’ την ομολογία των ψευδαισθήσεων μας.

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

«Ενδεχομένως να μπορείτε να με κατηγορήσατε ότι έχω αυταπάτες, αλλά δεν μπορείτε να με κατηγορήσετε ότι είπα ψέματα». Αλέξης Τσίπρας, Πρωθυπουργός. 

Όταν ο ανυποψίαστος σύζυγος επιστρέφει αιφνιδιαστικά στο μικροαστικό του διαμέρισμα, έτσι καθώς τοποθετεί τα κλειδιά του στην διπλοκλειδωμένη πόρτα ασφαλείας, τίποτα δεν φαίνεται ότι μπορεί να διαταράξει την αυταπάτη που ο ίδιος έχει οικοδομήσει σε σχέση με την πραγματικότητα της ζωής του. Όμως, μερικά δευτερόλεπτα αργότερα, μερικές λέξεις του στυλ «μανάρι μου, δεν είναι αυτό που νομίζεις» θα κλονίσει συθέμελα τον κόσμο του, ρηγματώνοντας με οδυνηρό τρόπο την πραγματικότητα.

«Ευρωπαϊσμός»: η παιδική ασθένεια του Ελληνισμού

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Καταρχάς, να υπογραμμίσουμε κάτι που αν και είναι αυτονόητο, ακούγεται στ’ αυτιά μας μάλλον κάπως περίεργα. Το να είναι κανείς «Ευρωπαίος» –όποια έννοια και αν αποδίδουμε στον όρο- δεν είναι καθεαυτό κάτι καλύτερο ή ανώτερο από το να είναι Αφρικανός, Ασιάτης, Αμερικανός ή Αυστραλός. Ή μήπως όχι;

Αυτό το υποβόσκον ερωτηματικό, η πιθανότητα δηλαδή να εισπράττουμε –να θεσμίζουμε φαντασιακά- τον Ευρωπαϊσμό, πιθανόν σε ασυνείδητο επίπεδο, ως κάτι «μοναδικά μοναδικό», ενάντια και στο ίδιο το εξισωτικό πρόταγμα του, ενάντια στο ευρωπαϊκό καθώς το λέμε κεκτημένο, ίσως να αποκρύπτει κάτι βαθύτερο την νεοελληνική συλλογική ψυχοσύνθεση. 

Όλοι, νομίζω, γινόμαστε καθημερινά μάρτυρες, τόσο από τα δεξιά όσο και από τα αριστερά του πολιτικού φάσματος, μιας ρητορικής που διαχέεται και διαπερνά οριζόντια το σύνολο σχεδόν του πολιτικού συστήματος. Στον Ευρωπαϊσμό ομνύει ο κάθε Τζήμερος και οι φαιδροί νεοφιλελέδες, στον Ευρωπαϊσμό ορκίζονταν οι εκσυγχρονιστές του Σημίτη, στον Ευρωπαϊσμό υποτάσσονταν οι ακροδεξιοί του Σαμαρά, στον Ευρωπαϊσμό πίνουν νερό οι ποταμίσιοι Χίπστερς και οι κηπουροί του Γιωργάκη, τον αλληλέγγυο Ευρωπαϊσμό ευαγγελίζεται, ακόμη, και η κυρίαρχη αφήγηση του ΣΥΡΙΖΑ.

Στο κυρτό της Ιστορίας

Οι ολιγάρχες, οι «Δυνατοί», του παρόντος αιώνος, έχουν ονοματεπώνυμο και σωρεία εγκληματικών πράξεων κατά του Λαού και της πατρίδας. Εκεί είναι το κουμπί της Αλέξαινας που κουμπώνει την αιώνια Αποικιοκρατία.

«Κι’ όταν, με το καλό, τελειώσουμε την εργασία, κι ορίσαντες και περικόψαντες το παν λεπτομερώς, απέλθουν, παίρνοντας και την δικαία μισθοδοσία, να δούμε τι απομένει πια, μετά τόση δεινότητα χειρουργική.»

Κ.Π.Καβἀφης, Εν μεγάλη Ελληνική αποικία, 200 π.Χ.

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Κάπου στο 1082 μ.Χ. ο βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Α’ Κομνηνός, συνομολογούσε με τους Βενετούς τα εξωφρενικά εμπορικά και οικονομικά προνόμια που μετέτρεψαν την πάλαι ποτέ κραταιά αυτοκρατορία στην, πρώτη στην ιστορία, δυτική αποικία. Οι ύμνοι της κόρης του Άννας, στην περίφημη Αλεξιάδα της, τυπικό δείγμα του ψυχαναλυτικού συμπλέγματος της Ηλέκτρας, δεν θα άρουν προφανώς τις δραματικές συνέπειες της πρώτης αυτής αποικιοκρατικής διείσδυσης της δυτικής φεουδαρχίας, που υπήρξε προοίμιο της ιμπεριαλιστικής θεμελίωσης της δυτικής Ευρώπης.