Η απάτη της νεωτερικότητας που μετέτρεψε τον άνθρωπο σε θηρίο

Της Ευαγγελίας Κοζυράκη*

Κατά τον Αριστοτέλη ο άνθρωπος είναι φύσει πολιτικό ον: «Ο μεν ουν τον νόμον κελεύων άρχειν δοκεί κελεύειν άρχειν τον θεόν και τον νουν μόνους, ο δ' άνθρωπον κελεύων προστίθησι και θηρίον» (Αριστοτέλης, Πολιτικά 1297α)

Η αναντίρρητη αυτή παραδοχή σημαίνει πως, για να ζήσει ο άνθρωπος έξω από τη θεμελιώδη κοινωνία της πόλης, θα πρέπει είτε να θεοποιηθεί είτε να θηριοποιηθεί, αφού μόνον ο θεός και το θηρίο είναι α-πολιτικά όντα. Ο άνθρωπος ωστόσο έζησε το μεγαλύτερο διάστημα της ιστορίας του ανελεύθερος, υπό συνθήκες άλλοτε πρωτόγονες κι άλλοτε δουλοπαροικιακές. Τι ήταν λοιπόν αυτό που άλλαξε το ρου της ιστορίας και κάποια στιγμή βρέθηκε ο άνθρωπος να ζει σε καθεστώς ελευθερίας;

Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό θα πρέπει να αναλογιστούμε ότι η έννοια της ελευθερίας είναι πολυδιάστατη και εκτείνεται πέραν της προφανούς αντιδιαστολής της προς την ανελευθερία, στο περιεχόμενο αυτό καθαυτό της ελευθερίας που βιώνουμε σε μια δεδομένη χρονική στιγμή ή θέλουμε να έχουμε στο σύνολο του προσωπικού και κοινωνικού μας βίου. Ο άνθρωπος αναγκαστικά ζει στην εποχή του και κάθε εποχή έχει τις δικές της κοινωνικοπολιτικές προδιαγραφές. Έτσι ο σύγχρονος άνθρωπος δεν μπορεί να ζει ούτε να σκέπτεται όπως ο πρωτόγονος ή ο δουλοπάροικος πρόγονός του.