Η υστερική επίθεση κατά του στρατηγού Μακρυγιάννη και η αλήθεια

Του Σπύρου Κουτρούλη

Τα τελευταία χρόνια είμαστε μάρτυρες μιας υστερικής επίθεσης κατά του Στρατηγού Μακρυγιάννη, η οποία υπερέβη την απλή φιλοσοφική-φιλολογική κριτική στον ίδιο ή και στον Γ. Σεφέρη. Η ασυνήθιστη και ακατανόητη αυτή επίθεση δεν συναντάται σε αυτή την έκταση και σε αυτό το πάθος σε κανέναν άλλο από τους αγωνιστές του ’21.

Μετά την ανακάλυψη των απομνημονευμάτων του από τον Ι. Βλαχογιάννη, ακολούθησε ένα πλήθος σημαντικές μελέτες εκ των οποίων οι σημαντικότερες υπήρξαν του Γ. Σεφέρη, του Γ. Θεοτοκά  και του Ζ. Λορεντζάτου. Μέχρι πριν λίγα χρόνια υπήρξε κοινό σημείο αναφοράς των δημοτικιστών, της γενιάς του ‘30, της εκκλησίας, των φιλελεύθερων αντιμοναρχικών που ανακάλυπταν έναν πρώιμο επικριτή της μοναρχίας και της αριστεράς, που στα πάθη του έβρισκε ομοιότητες με τα πάθη των δικών της αγωνιστών. Ο Γ. Σεφέρης στο «Πολιτικό Ημερολόγιο» γράφει ότι η ομιλία του στο Κάιρο για τον Μακρυγιάννη αντιμετωπίστηκε εχθρικά  από μοναρχικούς κύκλους[1].

Η σημερινή επίθεση αφενός έχει ως αφετηρία την καχυποψία και την περιφρόνηση προς τον λαό, αφού σκόπιμα συγχέουν κάθε αναφορά σε αυτόν με τον λαϊκισμό και αφετέρου την αντιπαράθεση με τις αξίες για τις οποίες ο Μακρυγιάννης θυσιάστηκε, δηλαδή την ελευθερία της πατρίδας και την ελευθερία της πίστης. Θεμελιώνεται σε παραδοξολογίες, που αγνοούν ή παρερμηνεύουν τα κείμενα και την ιστορική πραγματικότητα.

Λόγια του Μακρυγιάννη

Πικρές αλήθειες από τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Ήξερε που πατά...

Θάνος Βερέμης: η λανθασμένη κριτική στον στρατηγό Μακρυγιάννη

                                     

 Του Σπύρου Κουτρούλη

Στην "Καθημερινή" της Κυριακής 12.5.2019 μοιράστηκε το βιβλίο του Θάνου Βερέμη "Εκσυγχρονισμός και συντήρηση: από τον 19ο στον 21ο αιώνα" όπου επικρίνει τον λαϊκισμό όπως εκφράστηκε από το ΠΑΣΟΚ του Α.Παπανδρέου και τον ΣΥΡΙΖΑ. Προσπαθώντας να διατυπώσει μια ιστορική αναγωγή και αιτιολογία φτάνει να ορίσει ως γενάρχη του λαϊκισμού τον στρατηγό Μακρυγιάννη. Το συμπέρασμα αυτό είναι προϊόν ορισμένων λαθών που έχουν ιδεολογικό χαρακτήρα. Στην πραγματικότητα όταν επιτίθεται στον Μακρυγιάννη θέλει να επιτεθεί κυρίως στον Γ.Σεφέρη και στην περίφημη διάλεξη του στο Κάιρο όπου μεταξύ άλλων είπε "κάθε φορά που η φυλή μας γυρίζει προς τον λαό ζητά να φωτιστεί από τον λαό, αναμορφώνεται από τον λαό". Επειδή ο Θ.Βερέμης συγχέει το λαϊκό με το λαϊκίστικό είναι εύλογο να επικρίνει τον Γ.Σεφέρη και να μην αποδέχεται ότι ο λαός μας δημιούργησε το δημοτικό τραγούδι, διέσωσε την βυζαντινή τέχνη και μέσα από την ορθόδοξη λειτουργία το τυπικό της αρχαίας τραγωδίας. Επιπλέον μέσα από τους κοινοτικούς θεσμούς και το εθιμικό δίκαιο δημιούργησε πρωτογενείς θεσμούς δικαίου. Για αυτό ο ισχυρισμός του Θ.Βερέμη "ότι ανεξάρτητα από τη λογοτεχνική του αξία, ο Μακρυγιάννης περιγράφει με ακρίβεια μια κοινωνία με άφθονη παλληκαριά αλλά χωρίς νόμους, αρχές και συνέπεια εκτός από την προαγωγή των συμφερόντων των ημετέρων" (σελ.159) παραλείπει να αναφέρει ότι η οθωμανική κοινωνία και το οθωμανικό κράτος απέτρεπε κάτι τέτοιο αλλά όμως σύμφωνα με το έργο του Πανταζόπουλου και του Μοσχοβάκη οι Έλληνες παρόλα αυτά δημιούργησαν τις δικές τους συσσωματώσεις όπως φαίνεται και στα Αμπελάκια και στους συντροφο-ναύτες των Σπετσών Ύδρας. 

Γιώργος Σεφέρης: Ένας Έλληνας – ο Μακρυγιάννης

Πηγή: Γιώργου Σεφέρη, «Δοκιμές», εκδ. Ίκαρος, Αθήναι 1981 (4).

1

ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ συνοικία του Μακρυγιάννη την ξέρουν όλοι οι Αθηναίοι. Τη δράση του αγωνιστή του ’21, του πρωτεργάτη της Γ’ Σεπτεμβρίου και του κατάδικου των στρατοδικείων του Όθωνα, την ξέρουν όσοι μελέτησαν τα χρονικά της Επανάστασης και της βαυαροκρατίας. Είναι όμως λιγοστοί εκείνοι που πρόσεξαν πως ο Μακρυγιάννης μας άφησε ένα πολύ σημαντικό βιβλίο -την ιστορία της ζωής του- ίσως επειδή ήταν ένας αγράμματος.

Τον Μακρυγιάννη των Απομνημονευμάτων τον αγάπησαν πραγματικά μερικοί νέοι που άρχισαν να δημοσιεύουν ύστερα από τη μικρασιατική καταστροφή. Δε νομίζω πως θα γελαστώ πολύ αν προσθέσω πως η φωνή του μπαίνει δειλά και ψιθυριστά στην ελληνική ζωή ανάμεσα στα 1925 και στα 1935. Κι αυτό δεν μπορούσε να φανεί στο πλατύ κοινό. Οι νέοι που μεγάλωσαν στον περασμένο παγκόσμιο πόλεμο και ήταν ακόμη στην ακμή της ηλικίας τους όταν άρχισε η σημερινή κρίση, δεν πρόφτασαν ούτε το έργο τους να ωριμάσουν ούτε να αποκαταστήσουν τη δική τους ιεραρχία πνευματικών αξιών όπως την ήθελαν. Και όμως είναι γνωστό σε όσους ενδιαφέρθηκαν να παρακολουθήσουν τα ελληνικά ρεύματα στα μεσοπολεμικά εκείνα χρόνια, πως με τη μικρασιατική καταστροφή αρχίζει στον τόπο μας μια περίοδος ιδεολογικών ισολογισμών και μετατροπών που μπορεί να παραβληθεί με την περίοδο, της αναμόρφωσης που ακολούθησε τον πόλεμο του ’97. Τις προσπάθειες αυτές τις σκέπασε ή τις ετοιμάζει οξύτερες ο σημερινός αγώνας. Γι’ αυτό και ο Μακρυγιάννης, που βρήκε μια φορά το δρόμο της καρδιάς των νέων, θα πρέπει να περιμένει να καθαρίσει πάλι ο ουρανός για να πάρει τη θέση που του αξίζει.

Γιώργος Σεφέρης: Ένας Έλληνας – ο Μακρυγιάννης

Πηγή: Γιώργου Σεφέρη, «Δοκιμές», εκδ. Ίκαρος, Αθήναι 1981 (4)

1

ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ συνοικία του Μακρυγιάννη την ξέρουν όλοι οι Αθηναίοι. Τη δράση του αγωνιστή του ’21, του πρωτεργάτη της Γ’ Σεπτεμβρίου και του κατάδικου των στρατοδικείων του Όθωνα, την ξέρουν όσοι μελέτησαν τα χρονικά της Επανάστασης και της βαυαροκρατίας. Είναι όμως λιγοστοί εκείνοι που πρόσεξαν πως ο Μακρυγιάννης μας άφησε ένα πολύ σημαντικό βιβλίο -την ιστορία της ζωής του- ίσως επειδή ήταν ένας αγράμματος.

Τον Μακρυγιάννη των Απομνημονευμάτων τον αγάπησαν πραγματικά μερικοί νέοι που άρχισαν να δημοσιεύουν ύστερα από τη μικρασιατική καταστροφή. Δε νομίζω πως θα γελαστώ πολύ αν προσθέσω πως η φωνή του μπαίνει δειλά και ψιθυριστά στην ελληνική ζωή ανάμεσα στα 1925 και στα 1935. Κι αυτό δεν μπορούσε να φανεί στο πλατύ κοινό. Οι νέοι που μεγάλωσαν στον περασμένο παγκόσμιο πόλεμο και ήταν ακόμη στην ακμή της ηλικίας τους όταν άρχισε η σημερινή κρίση, δεν πρόφτασαν ούτε το έργο τους να ωριμάσουν ούτε να αποκαταστήσουν τη δική τους ιεραρχία πνευματικών αξιών όπως την ήθελαν. Και όμως είναι γνωστό σε όσους ενδιαφέρθηκαν να παρακολουθήσουν τα ελληνικά ρεύματα στα μεσοπολεμικά εκείνα χρόνια, πως με τη μικρασιατική καταστροφή αρχίζει στον τόπο μας μια περίοδος ιδεολογικών ισολογισμών και μετατροπών που μπορεί να παραβληθεί με την περίοδο, της αναμόρφωσης που ακολούθησε τον πόλεμο του ’97. Τις προσπάθειες αυτές τις σκέπασε ή τις ετοιμάζει οξύτερες ο σημερινός αγώνας. Γι’ αυτό και ο Μακρυγιάννης, που βρήκε μια φορά το δρόμο της καρδιάς των νέων, θα πρέπει να περιμένει να καθαρίσει πάλι ο ουρανός για να πάρει τη θέση που του αξίζει.

Ο Στρατηγός Μακρυγιάννης και η ελληνική Αριστερά. Μία περίπτωση συμβολικής αναδρομικής οικειοποίησης

Του Σταύρου Παναγιωτίδη

Πότε η καμπάνα του λαού

του γερο Μακρυγιάννη

λεύτερο χώμα κι ουρανό

για όλους θα σημάνει 

(Προσμονή, Πάνος Καλαποθαράκος, 1967)

Η παραπάνω στροφή είναι ενδεικτική μιας εικόνας που συγκροτήθηκε κατά την μεταπολεμική ελληνική συγκυρία για τον στρατηγό Μακρυγιάννη.

Τα στοιχεία αυτής της πρόσληψης, που αποτελεί την κυρίαρχη, μπορούν να εντοπιστούν στις πυκνές αναφορές που γίνονται στο πρόσωπο του Μακρυγιάννη στο πλαίσιο της λαϊκής καλλιτεχνικής παραγωγής και ιδίως στο τραγούδι.[1]Εντοπίζουμε 20 τραγούδια, στα οποία γίνεται άμεση αναφορά στο όνομα του,[2] η πλειονότητα των οποίων γράφτηκαν κατά τη διάρκεια της δικτατορίας και στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Στην πρώτη περίοδο, σε χρόνια λογοκρισίας και απαγορεύσεων, ο Μακρυγιάννης λειτουργεί ως ένα λαϊκό συμβολικό και αλληγορικό σημαίνον, ως ένα πρόσωπο που συμπυκνώνοντας το πατριωτικό αίσθημα και μία συγκεκριμένη δημοφιλή ανάγνωση του 1821 επιτρέπει, διά της αναφοράς σε αυτό, να προσφέρονται επικίνδυνα νοήματα χωρίς να εκφέρονται ρητά. Αλλιώς, η αναφορά στο εθνικό σύμβολο-Μακρυγιάννη, επιτρέπει στους ανθρώπους να μιλήσουν και να τραγουδήσουν για τον απαγορευμένο δημοκρατικό λαϊκό πατριωτισμό, να τοποθετηθούν αντιδικτατορικά. Στη δεύτερη περίοδο ο Μακρυγιάννης μοιάζει να συμβολίζει μέσα στα τραγούδια τον απελευθερωμένο Έλληνα, τον δικαιωμένο ήρωα.

Επιστολή…

Καημένε Μακρυγιάννη να ‘ξερες γιατί το τζάκισες το χέρι σου, το τζάκισες για να χορεύουν σέικ τα κωλόπαιδα.

ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ

Κύριε Λουκή,

Τώρα που οι νεοκύπριοι εθνικάφρωνες του Προεδρικού έβαλαν μπρος να μας τουρκέψουν, θυμήθηκα αυτό το ποιηματάκι του Χριστιανόπουλου και είπα να σου το υπενθυμίσω κι εσένα, έτσι, λόγω παλιάς φιλίας, τίποτα άλλο.

Βάσος Φτωχόπουλος

Ποια Ευρώπη;

"Και λευτερωθήκαμεν από τους Τούρκους και σκλαβωθήκαμεν εις ανθρώπους κακορίζικους, όπου ήταν η ακαθαρσία της Ευρώπης."

Ανάρτηση από: http://sibilla-gr-sibilla.blogspot.gr

Εθνομηδενισμού συνέχεια…

Νίκου Θεοτοκά, Ο βίος του στρατηγού Μακρυγιάννη 
(εκδόσεις Βιβλιόραμα) 

Του Νίκου Ντάσιου

Η παρουσίαση του βιβλίου του Νίκου Θεοτοκά Ο βίος του Στρατηγού Μακρυγιάννη, στην αίθουσα του Συλλόγου Μακρυγιάννη στην Άρτα, την Παρασκευή, 10 Μαΐου 2013, παρουσία της βουλευτού του Σύριζα κ. Γεροβασίλη και λοιπόν τοπικών παραγόντων, αποτέλεσε μια ακόμα δυσάρεστη έκπληξη εκ μέρους της γνωστής αποδομητικής σχολής, μαρξίζουσας προέλευση,ς στην οποία ανήκει ο εν λόγω πανεπιστημιακός του Παντείου.
Το βιβλίο αυτό –συνέχεια εκείνων της Ρεπούση, της Φραγκουδάκη, της Ψιμούλη, του Λιάκου, του Μαζάουερ και πλείστων άλλων «προοδευτικών» ιστορικών–, επιχειρεί την αναθεώρηση της ιστορικής αφήγησης του Βλαχογιάννη, που ανακαλύπτει, στα 1900, μέσα σ’ έναν τενεκέ, τα χειρόγραφα (τα απομνημονεύματα) του στρατηγού και τα οποία εκδίδει τελικά στα 1907. Η σημασία αυτής της «αφήγησης» που απέκτησε ιδιαίτερο συμβολισμό στα κείμενα των ποιητών του ’30 και ιδιαίτερα σ’ αυτά του Γ. Σεφέρη, θα πρέπει κατά τον συγγραφέα να μετριαστεί, ενώ δεν αποφεύχθηκε και μια έκφραση αποστροφής για τη «λαϊκότητα» του επαναστάτη Μακρυγιάννη, που συνέγειρε ακόμα και τους αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ «…παρασυρμένοι μάλλον από έναν αγνωστικιστικό ποπουλισμό».

Μπάρμπα Γιάννη Μακρυγιάννη

Να λευτεριά... να μάλαμα...

Ανάρτηση από: http://sibilla-gr-sibilla.blogspot.gr

Ο Χρήστος Γιανναράς για τον στρατηγό Μακρυγιάννη (video 1997)

Η άλλη όψη ενός στρατηγού.

Οι παράγοντες που κίνησαν το επαναστατικό γεγονός του 1821. Ο Μακρυγιάννης ως μόρφωμα μιας άλλης – από την σημερινή – εποχής. Η καθεστηκυΐα ερμηνεία του. Η ερμηνευτική ανατροπή που έφερε η έκδοση του γραπτού του «Οράματα και θάματα». Η ανελέητη, επ’ αυτού, αντίδραση του επικυρίαρχου λόγου.

Το “σκάνδαλο” των μυστικών βιωμάτων εντός της καθημερινότητας. Η παράδοση ως μετάγγιση πείρας. Η διάκριση του πραγματικού από το φαντασιώδες, ως “πεμπτουσία” του ζητουμένου της. Η διάρρηξη αυτής της παράδοσης από τη «νεωτερικότητα».

Η ιδιαίτερη εμβάθυνση στο αίτημα προτεραιότητας του νοήματος (δηλαδή, της ελπίδας ότι δεν τελειώνουν όλα στο τίποτα) η οποία συνέχει τόσο την αρχαία όσο και τη χριστιανική ελληνική αναζήτηση.

Ο Μακρυγιάννης ως ενσαρκωτής της βιωματικής διαφύλαξης αυτού του νοήματος, όχι σε ιδέες αλλά σε πράξεις. Η πίστη ως εμπειρία, σε αντίστιξη με την πίστη ως ιδεολογία. Οι διαφορές της εποχής μας, εν τέλει, από εκείνη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, ως μεταθέσεις “προτεραιοτήτων”.

Ο Χρήστος Γιανναράς, φιλοξενούμενος του π. Ιγνατίου Γεωργακόπουλου, ιχνηλατεί – με αφορμή την προσωπικότητα του Μακρυγιάννη – την εκκλησιαστική βιοτή ως μια εμπειρική ψηλάφηση της ζωής, εκείνης, που επικρατεί του θανάτου. ΕΤ1, 1997.